all alive, swarming or crawling with worms.
Որդնեռաց ախտիւ հարեալ. որդնեռաց եղեալ. ապիրատ շրթունք որդնեռաց լեալք։ Շարաւահոտ եւ որդնեռաց զմարմինն ունելով։ Ի տարտարոսս ներքինս՝ ի ժահահոտս եւ յորդնեռացս. (Նախ. ՟բ. մակ.։ Միխ. ասոր.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ Եփր. կամ Մանդ.։)
orthodox.
Եթէ դու յուղղափառութիւն եկեսցես, եւ իբրեւ զայլ օրթոդոքսն խոստովանեսցիս ընդ մեզ։ Ժողովելով զամենայն որթոդոքս։ Ուղղահաւատ որթոդոքսաց քրիստոնէից. (Բուզ. ՟Դ. 5. 8։)
orthodoxical.
Որթոդոքսական վերնադիտօղ քրիստոսազգեստ նախահարքն գումարեալք ի նիկիապոլիս. (Թէոդոր. մայրագ.։)
gluttonously.
Որկրամոլութեամբ. իբրեւ որկորեայ անյագ. անգահաբար.
cf. Մտախորհ.
Մտախորհ կայի վասն յանկարծահաս դիպելոյ անքնին սքանչելեացն. (Ագաթ.։)
thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.
διανόησις, διάνοια, ὐπόνοια , ἑνθύμημα, ἕννοια, λογισμός cogitatio, ratiocinatio, consideratio, consilium, intellectus, sensus φρόνησις prudentia . Մտածելն. մտախոհութիւն. խոկումն. խորհուրդ. տեսութիւն կամ յածումն մտաց. քննութիւն. հոգ. որոճումն. տրամախոհութիւն. կարծիք. իմաստ. խոհականութիւն. հաւաքաբանութիւն. հանճար. հնարք. ճարտարութիւն. շրջահայեցութիւն. եւ այլն.
of good comprehension, intelligent.
Զմէ՞ ի քաջ մտառուացն եւ ի վատառուսն զնոյն պահանջես հազարս։ Ուրախացեալ զոգիս մտառուացն. (Պիտ.։)
perspicacity, sharpness of wit.
Նորահայեաց տեսութիւն մտաց. մտաւորութիւն.
intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.
Մտաւոր եւ քաջ այրն վահան։ Ականաւորք ի խորհրդի, մտաւորք եւ իմաստնագիւտք։ Ո՛վ անմիտդ ի մտաւորաց. (Փարպ.։ Նար.։)
cf. Մտանեմ.
Մտեմ ի բոյնն աղաւնի, եւ անտուստ ագռաւ ելանեմ։ Մտել ի նաւահանգիստն հանդարտութեան հոգւոյ։ Մտելոց են ի քաղաքս։ Մտեն եւ բնակեն։ Ի բարւոյն վայելս մտել։ Ի վերջին ժամանակս յեկեղեցի մտէ. (Նար. ՟Հ՟Ա։ Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Իգն.։ Լմբ. սղ. Լմբ. առակ. եւ այլն. ստէպ։)
Մտաւ ի սրբութիւն սրբութեանցն։ Մտաւ լուացաւ։ Երաշխաւոր մտաւ առաջնորդս։ Ի միասին մտայք յասպարիզին, ի միասին յաղթեցիք թշնամւոյն, եւ այժմ ի միասին մատերուք առաջի նահատակադրին. (Մագ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Թ։ Լմբ. պտրգ.։ Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
faithfully, sincerely, candidly;
intimately, cordially, confidently, familiarly.
Պահել մտերմաբար դաշնաւորութիւն։ Մտերմաբար ունել, կամ վայելել։ Մտերմաբար երկասիրութիւն։ Մտերմաբար եւ վստահալից կամաւորութեամբ. (Պիտ.։)
whip;
spur;
stimulus;
— չուանեայ, whip-cord;
— հեծելոց, riding-whip;
հարուածք —աց, lash, cut, stroke of a whip;
cf. Կուշտ.
Անմեղ ոք յայնպիսի տանջանս (այսահարութեան) մատնիցի. զոր իբրեւ մտրակ կախեալ ի մեծի տանս ցուցանէ աստուծոյ տեսչութիւնն. զի հայեցեալ ընդ այն բազմաց՝ ամփոփեսցին. (Եզնիկ.։)
young ass;
colt, foal, filly;
colt's foot.
gardener, watcher;
cottage.
Պարտիզպան՝ որ պահէ զմիրգս պարտիզին՝ նստելով ի խուղ մի, որ կոչի Տաղաւար կամ Հիւղ կամ Հովանի մրգապահաց. յն. մի բառ, ὁπωροφυλάκιν իբր մրգապահարան. custodia sive locus ubi custodiuntur fructus autumnales. Տե՛ս (Ես. ՟Ա. 8։ ՟Ի՟Դ. 20։ Միք. ՟Ա. 6։ ՟Գ. 12։ Սղ. ՟Հ՟Ը. 2։ Երեմ. ՟Ի՟Զ. 18։)
pioneer;
digger, delver.
Որպէս զմրճաւորս քարահատաց, կամ իբրեւ զուռնաւորս. (Մամիկ.։)
wrestling.
ἇθλος certamen. Մրցութիւն ասպարիզի իբր ի մարտի. գօտեմարտութիւն. հանդէս նահատակութեան.
premium, prize or reward;
fight, combat;
տանել զ—, to win, to carry the prize, to bear away the bell;
— առնուլ, to get, gain or obtain a prize.
ἇθλον certaminis praemium. Յաղթանակ. վարձ եւ պսակ մրցանաց. բրաբիոն յասպարիսի նահատակութեան. փոխարէն.
ՄՐՑԱՆԱԿ. որպէս Մրցութիւն. մրցումն. մրցամարտք. նահատակութիւն. ἇθλος, ἅθλησις.
lists, arena;
agonism.
ἁγών, στάδιον stadium, certamen, et locus in quo certamen editur. Տեղի մրցելոյ ըմբշաց կամ նահատակաց. ասպարէս հանդիսի, եւ նոյն իսկ հանդէս մրցանաց. ասի եւ յն. բառիւքն՝ ստադիոն, եւ ագոն.
Իբրեւ զքաջ նահատակ եկեալ ի մրցարանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Մարզեմ.
Կրթել ի մրցանս. մարզել. հրահանգել.
cf. Մրցումն.
Վասն ադոնին դնելոյ, որ են մրցութեան հրահանգք։ Յայնժամ ստադին միայն մրցութիւն էր։ Փանդռնահարացն մրցութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
combat, fight, wrestling;
competition, concurrence, rivalry.
Վասն ադոնին դնելոյ, որ են մրցութեան հրահանգք։ Յայնժամ ստադին միայն մրցութիւն էր։ Փանդռնահարացն մրցութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
near, nigh, next, close by, by;
near, next;
cf. Մերձ;
— այսր, near to this place;
— առ —, — ի —, — ի —ոյ, quite near or close, contiguously, thickly;
— ընդ —, — ընդ հուպ, soon, directly, instantly;
ի or ընդ մօտոյ, ի —է, մօտուստ ի —ուստ, near, nearly, close by or to, next;
soon, shortly, soon after;
lately;
ընդ — աւուրս, shortly, soon;
— լինել, to be near or close to, to approach, to draw near;
ի — կալ, to stand near, to be present at, to attend;
— կտրել, to cut quite short;
— անցանել, to pass close to, or hard by;
— է առ քեզ յորժամ կամի ցիս՝ կարող լինել, where there is a will there is a way;
ի մօտոյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.
Յաւուրս հեղեայ քահանայի իղիոն հրկէզ եղեւ, եւ քաջքն ի մօտ կային. (Շիր. քրոն.։)
accompanying, proceeding together, or in proximity.
Զօրականք ի դասուց վահանաւորաց մօտագնաց առաջի թագաւորին. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Թ.։)
cf. Մօտակաց.
Մօտակայիցն պահապան, նախահոգակ հանդերձելոցն (լե՛ր). (Բրս. հայեաց.։)
assisting, present, neighbouring, near, close to.
Մօտակայիցն պահապան, նախահոգակ հանդերձելոցն (լե՛ր). (Բրս. հայեաց.։)
near, next, neighbouring, assistant;
present;
cf. Մօտասեր.
cf. Մօտեցուցանեմ.
Ի բաց որոշեցին զնոսա, եւ ոչ մօտեցին ի քահանայութիւն. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 39. յն. որոշեցան ի քահանայելոյ։)
dirt, mud, mire, slime;
puddle, pool, fen, marsh, bog.
Վահանայ տուեալ զնոսա մօրացն՝ զբազումս կոտորեաց, եւ ի մօր անդր ընկղմեաց. (Մամիկ.։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Ի յ՝անմահարար ծառոյն՝ նախատունկ յայտնեալ արմատ. (Շ. տաղ ի ստեփ.։)
cf. Յաբեթեան.
Ա՛ղէ հարցիր ընդ բոլոր յաբեթական նահանգի. (Մագ.։)
of or belonging to Japheth;
Armenian;
— տոհմ, the Armenian nation, the Armenians.
Ա՛ղէ հարցիր ընդ բոլոր յաբեթական նահանգի. (Մագ.։)
to push, to shove.
Եթէ կացուցանես պահապան անձինդ զծառայս եւ զկինն եւ զբարեկամս, յադգդեալ ըստգտեալ՝ դիւրաւ մերժիցիս ի չար սովորութենէն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
of Jacob or James.
Սեպհական յակովբայ նահապետի, կամ Յակովբոսի առաքելոյ, եւ այլն.
for, on account of, for the sake of, in consideration of.
Խոնարհեցար ի բարձանց եւ առեր մարմին ի կուսէն յաղագս անկելոյն յանլուծիչ կենաց բանսարկուին խաբմամբ։ Լեղեաւ կերակրեցար յաղագս անկելոյն ի ճաշակմանէ մահաբեր պտղոյն. (Շար.։)
prize or premium, palm, laurels;
triumph, victory;
reward, recompense;
triumphant;
—աւ, triumphantly, in triumph;
— տանել, to obtain a triumph.
heavy, strong-limbed or well-limbed, stout, corpulent, gigantic.
εὑμήκης praelongus, procerus եւ այլն. Յաղթ անդամօք. երկայնահասակ. մեծամարմին. վիթխարի. հսկայ, եւ կորովի.
desire of victory;
love of contradiction, contentiousness, quarrelsomeness, pugnacity, fractious temper.
φιλονικία rixarum amor, studium vincendi, contentio, pertinacia. Փոյթ յաղթահարելոյ զոսոխն. հակառակասիրութիւն. վէճ. կագ եւ կռիւ.
cf. Յաղթող.
ՅԱՂԹԿՈՒ ԼԻՆԵԼ. ὐπερνικάω, κρατέω, ἑπικρατέω exsupero, praevaleo, potior, supero. (գրի եւ Յաղթու. իբր յաղթիչ) Յաղթական կամ յաղթօղ հանդիսանալ. յաղթել. յաղթահարել. տիրել. զօրանալ ի վերայ.
long;
— ամս, ամօք, for a number of years, for many years;
կեցցե՛ս — ամն, may you live many years ! live for ever !
obstinacy, stubbornness, restiveness, self-will, prejudice, perverseness, fanaticism;
stiffness, harshness, tenaciousness, obduracy;
յամառութեաբ, obstinately, wilfully, stubbornly, obdurately.
Պահանջել ի քէն զանարգանս դիցն, եւ զյամառութիւնդ քո՝ որ ոչ կամեցար պաշտել զնոսա. (Ագաթ.։)
cf. Յամեմ.
slowness, tardiness, delay, retardation;
sluggishness, idleness.
Զպտղահասութեանն յամրութիւն (կամ յարմարութիւն) ապաժամ հասուցանէ. (Պիտ.։)
here, on this side, this way;
— յայնկոյս, on this side and on that, from one side and the other, here and there;
ոմն — եւ ոմն յայնկոյս, some this way some that, some one way, some another;
հայեցեալ — յայնկոյս, having glanced around;
cf. Կոյս.
Զգունդն ամենայն յայսկոյս յայնկոյս ցրել։ Հայեցեալ յայսկոյս յայնկոյս Յիսուս։ Եւ ահա խռովեալ էր բանակն յայսկոյս յայնկոյս։ Չի՛ք երթեալ ծառայի քո՝ ո՛չ յայսկոյս եւ ո՛չ յայնկոյս.եւ այլն։
evident, clear, manifest, plain, palpable, obvious;
evidently, obviously, plainly, clearly, manifestly;
cf. Յայտնութիւն;
— է, — իսկ է, it is evident, clear;
— իմն է, naturally, of course, certainly;
այս — է զի, it is certain that;
ապա — ուրեմն է, it is therefore clear that;
— or ի — գալ, to appear, to be manifested, made known, evident, to be discovered or disclosed;
— ածել, առնել, to declare, to make manifest, to display, to put or set forth, to show, to prove;
to signify, to name;
— առնել զընդունելութիւն, to acknowledge the receipt of.
Յայտ իսկ է, թէ յազգէ Յուդայ ծագեաց Տէր մեր. եւ եւս առաւել յայտ է, թէ ըստ նմանութեան Մելքիսեդեկի յառնելոց է այլ քահանայ։ Այս մի ինչ յայտ եղեւ, եթէ ի ձեռս էր իմ. եւ այլն։
declaration, exposition, manifestation, notification, statement or account;
manifesto, manifest;
prospectus, programme;
— առնել, to make a manifestation.
Եւ ոչ մերոյ ճշմարտութեանս՝ որում տեղեակ էք, ե՛ւ յայտարարութեամբ վրէժխնդրութիւն պահանջեալ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
to explain, to expound, to expose, to illustrate, to make clear or evident.
Քաղցրահայեացն տիպ զսիրոյն ճշմարտի հպաւորութիւնն յայտնաբանէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
expounder, interpreter.
Քահանայք յայտնաբանիչք են Աստուծոյ։ Աստուածայինն քահանայապետ յայտնաբանիչ է աստուածպետականացն արդարութեանց. (Դիոն. թղթ. եւ Դիոն. եկեղ.։)
cf. Յայտնապէս.
Հաւատս ի շրթանց անտի յայտնաբար պահանջէր. (Եփր. համաբ.։)
impudent, immodest, wanton, unchaste, lecherous, lascivious, lustful, lewd, obscene;
— or —ս, impudently, unblushingly, immodestly, lewdly, lustfully, obscenely.
Յայրատն եւ ստահակն։ ընդ իւղոյն առելոյ ի յայրատ կնոջէն. (Յճխ. ՟Ժ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)
in a proper manner, seasonably, becomingly, befittingly.
Սատանայ յանգագոյն է ի ձեզ հայրութեամբ՝ քան Աբրահամ. (Նանայ.։)
Քաջահաճոյ յանկագոյն ի յողջունել ի բարեկամութիւն. (Պիտ.։)
Նմանութիւն Աստուծոյ յանգագոյն նմա ճահաւորին տալ. (Մագ. ՟Ծ՟Բ։)