lyrics, lyric poetry.
cf. Գնարահարութիւն.
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
Մի՛ քններ զվարս առաջնորդին եւ մի՛ զքահանային եւ վարդապետին։ Չառեր հրաման զուրուք զմեղս քննել. թո՛ղ թէ զքահանային։ Քրիստոս է որ քննէ եւ դատի. (Մանդ. ՟Ժ։)
examination;
research, discussion;
inquiry, inquest, inquisition;
control;
thorough investigation;
— խղճի, self-examination;
ի — մտանիլ, to examine;
ընդ քննութեամբ անցանել, to pass the censorship;
ընդ քննութեամբ արկանել, to examine, to control;
to criticize, to censure.
pretty ways, mincing manner, smirking, prettiness, nicety, daintiness;
caress, endearment, fondling.
Քահանայքն այն (այսինքն քուրմքն) յոյժ վաղվաղակի կամէին զուսումն եւ զքնքշանս վասն ծնողաց իմոց պատուականութեան եւ մեծութեան. (Վրք. դիոն.։)
to chase, to drive away or out, to expel.
Նստէր աբրահամ, եւ քշէր զթռչունսն. (Եփր. եւ Վրդն. ծն.։)
fly-flap, fan;
keshotz, flabellum, ringing-instrument agitated by the deacons during the Armenian and Greek Mass.
ՔՇՈՑ ՔՇՈՑԱՆԻ. ῤιπίδιον flabellum, ventilationis instrumentum. Գործի քշելոյ զճանճս. ճանճավան. հովահարիչ. ... իսկ յեկեղեցւոջ Քչոց կոչին բոժոժազարդ ճօճանակք, զոր շարժեն սարկաւագունք առաջի պատարագի. եւ առ յոյնս նա եւ ի ժամ ընծայաբերութեան հովանի առնեն ի վերայ ընծայից. ըստ որում սկաւառակ քշոցաց ունի զպատկեր սերովբէից կամ քերովբէից. գոյր ասէ Գուառ երբեմն եւ առ լատինս ի վանել զճանճս կամ զմժղուկս ի խորանէ՝ նշանակաւ վանելոյ զփորձութիւնս եւ այլն. եւ ապա սկսան վարել լոկ զքշոց փետրակազմ ի փետրոյ սիրամարգի՝ ի պատարագի քահանայապետին. Թո՛ղ զի յոյնք վարէին երբեմն ի տեղի քշոցի եւ զվարշամակաս կամ զ՝ի քրտանէ թաշկինակս.
belonging to thy religion.
Որ ինչ հայի ի քո կրօնս՝ օրէնս՝ կարգաւորութիւն. Զյոքնահաւաք աւանդս ուղղութեան քոյինակօն լծոյդ քաղցրութեան. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
chorepiscopus, rural bishop, suffragan.
Կացուսցե՛ս այդր ահանայս եւ քորեպիսկոպոսունս (կամ քորեպիսկոպոսս). (Զենոբ.։)
(Իսկ որպէս ռմկ. քու՛ռ, ա. տե՛ս ՔՌԻ. եւ գ. տե՛ս ՔՈՌԻ, եւ Քռահատ։)
scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.
Տիկնայք փափկասունք գանալից քըքօք թշնաանեալք եւ քարշեալք ի հրապարակս։ Վտանգ էր զքահանայս եւ զպաշտօնեայս աստուածային խորանին խոշտանգանօք եւ քքօք այպանութեան եւ գանիւք. (Ղեւոնդ.։)
offensive smell, stink, fetidness.
Ի խառնակութենէ նոցա քռահատոյն լինին ցաւք ի մարդիկ. (Հ։ եւ Ոսկիփոր.։)
terrifying, striking with horror, making one's hair stand on end, horrible, fearful, awful.
Յիշատակաւ հարման հեղուսիցն՝ քստմնափուշ տաժանատեսիլ ոգեպահանջից. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
cf. Քստմնափուշ;
cf. Սխրալի.
ՔՍՏՄՆԵԼԻ գրի եւ ՔՍՄՆԵԼԻ. Արժանի քստմնելոյ. քստմնեցուցիչ. խորշելի. ոսկալի. ահաւոր, ահեղ, եւ սխրալի. քշաքաղելու եւ արմննալու.
cf. Քստմնիմ.
Անձամբդ չափ զկիրս նեղութեան (ուրուք ի ծով անկելոյ) քսմնիս, եւ վշտանաս ընդ թշուառութեան տեսիլն. արդ դու քսմնիս, բայց բացում անգամ ոչ լինիս ձեռահաս օգնել։ Յորժամ զայլ ոք տեսանեմք ի նեղութիւն, եւ մեք խանդաղատեալ քսմնիմք ընդ դժնդակութիւնն, ողորմութիւն է. (Լմբ. սղ.։)
cf. Քրայական;
criminal, enormous, horrible;
— մեղք, յանցանք, high treason;
— մետաղք, mine, galleys, place of detention for criminals.
μεταλλικός metallicus. Նոյն ընդ Քրայական. որպէս հրահալելի. հանք, հանքայի.
Դաձցին ամենայն դատապարտեալք՝ որք ի քրէական մետաղսն իցեն։ Լուծանել հրամայել զկալանաւորսն, եւ որք ի քրէական մետաղս են։ Ի քրէականսն՝ յերկաթահատ կամ ի պղնձագործ մետաղսն։ Ոսկեհանաց, եւ որք քրէական մետաղսն քոնջիցեն։ Յաւիտենից բանդեալքն ազատեցան, եւ քրէական մետաղքն հրդեհեցան յարփիահրաշ փառաց քոց. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։ եւ փիլիպ. ՟Է. Բենիկ.։)
Christ, the Anointed, Jesus Christ, Messiah, the Saviour of the world.
Բառ յն. խրիսդօ՛ս. χριστός christus. այսինքն Օծեալ. եբր. մեսիահ. որպիսի են ընդհանրապէս թագաւորք, քահանայք, եւ մարգարէք. ըստ այսմ միշտ Օծեալ թարգմանի ի մեզ ի Հին կտ. միայն պահեալ է բառս Քրիստոս ի գիրս Ողբ. ՟Դ. 20։ Այլ յետ գալստեան փրկչին սեպհականեալ է նմին Յիսուսի. Զի է գլուխ ամենայն օծելոց. եւ մարդկութիւն նորա օծեալ է աստուածութեամբ իւրով ի ձեռն անձնաւորական միաւորութեան, որ եւ զմեզ օծանէ շնորհօք իւրովք։
of J.-C, belonging to J.-C, Christ's;
— հաւատք, christianity.
Գահակարգեալ եւս ըն աջմէ աթոռացն քրիստոսականաց յանդ երանութիւնս. (Յհ. կթ.։)
cf. Քրիստոսադաւան;
living like a christian.
Քառասուն վկայքն՝ միահաւատ, քրիստոսակրօն՝ միագունդ զօրականք. (Սիսիան.։)
near unto J.-C.
Որ մերձ է առ քրիստոս. աստուածամերձ. աստուածահաճոյ.
simoniacal.
χριστέμπορος q.d. christi institor, qui christum et ejus doctrinam quaestui habet. Որ շահավաճառ համարի զքրիստոս, կամ ի մարմնաւոր շահ իւր վարէ զքրիստոսի խորհուրդս.
crucifying J.-C.
χριστοκτόνος christi interfector. Սպանօղ քրիստոսի. աստուածասպան. խաչահանու.
transmitted, given or taught by J.-C.
Զարանց աստուածասիրաց քրիստոսաւանդ հրահանգելոց ճշմարտութեանն. (Ագաթ.։)
Christ's, of J.-C.;
christian, faithful.
Բաժակք քրիստոսեանք (սուրբ հռիփսիմեանք)։ Սուրբ եպիսկոպոսն սահակ արտախուրեցաւ քրիստոսեան պսակաւն (մարտիրոսութեան). (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
clothed in hair-cloth;
— լինել, to put on, or to wear;
sack-cloth.
Առաքեաց։ զծերս ի քահանայից անտի քրձազգածս։ Կանայք քրձազգածք ընդ հրապարակս աշխարէին։ Քրձազգա՛ծ եղերուք, կոծեցարուք. Քրձազգա՛ծք եղերուք, եւ մոլեցարուք.եւ այլն։
Քրձազգա՛ծ, պահացօղ, բոկագնաց։ Ընդ պայծառ պատմուճանին քրձազգած եղեալ։ Քրձազգած եւ մոխրատարած խշտեաւ. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։ Նար. ՟Ի՟Թ։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
wife of a heathen priest.
ἰέρη, ἰέρεια antistita, vates, vel sacerdos idolorum femina. Կին քրմի. քրմուհի. չքահաայուհի.
heathen pontiff.
ἁρχιερεύς pontifex (paganus). Պետ եւ գլուխ քրմաց. չքահանայապետ.
like a cherub, angelically.
Ընդ սարկաւագացն քրովբէապէս ձեւանամբ։ Վերածեալ քրովբէապէս տուաք ի ձեռս քահանային. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Քրտնիմ.
Ի տապ տօթոյ աստ քրտնեցիք, յանմահական դրախտին հանգչիք (Շ. եդես.։)
he-goat, buck.
Եւ ահա քօշ մի այծեաց։ Եւ քօշին եղջիւր մի էր ի մէջ աչաց նորա։ Քօշ մի յայծեաց վասն մեղաց։ Քօշ երեմեան. (Դան. ՟Ը. 5. 8. 21։ Թուոց. ՟Ի՟Թ. 22։ Ծն. ՟Ժ՟Է. 9։)
utility, profit, interest, advantage, emolument, gain, lucre;
useful, advantageous;
great, much;
— or յ— է, օգտի է, են, it is good for, it is useful, profitable;
գտանել զ— իւր, to find one's interest;
— քաղել, to derive or reap benefit from;
— լինել, to be useful, advantageous, to serve;
յ— արկանել, յ—ի կիր or ի վար արկանել, յ— անձին վարել, յ— իւր շրջել, առնուլ, to profit by, to avail oneself of, to turn to account, to turn to the best account;
յաչս դնել զամենայն ի շահ օգտի անձին, to sacrifice all to one's interest;
վասն օգտի քո է, յ— քոյին է, it is for your good, for your interest;
զ— ժամս աւուրն, the greater part of the day;
cf. Շահ.
Սողոմովն վասն ծառոց եւ փայտից խօսէր, որ ոչ ինչ օգուտ գործէին եկելոցն. եւ ես զանճառն իրաց եւ զահագին խորհրդոց։ (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
Յոլովից՝ բանք խրատուց ոչինչ օգուտ գործեն։ Ըստ ամենայն օգտից։ Շահաւոր օգտիք։ Պատճառ օգտից լիել։ Քանի՞ օգուտս բերէ. (Յճխ.։)
profitable, useful, lucrative, fruitful.
Մեծ օգտաբեր աշխարհիս հայոց գիւտիս այսորիկ։ Զօգտաբեր հրահանգս մանկանցն։ Զզանազան օգտաբեր խրատուց վարդապետութիւնս։ Զարմանալիս համարել զերկոցունց օգտաբերացս բնութիւն։ Օգտաբեր յարգիս եւ յապառնիս. (Փարպ.։ Պիտ.։ Խոր.։)
self-interested, selfish, covetous.
Որ զանձին օգուտ եւեթ ժողովէ. շահասէր. կամ Որ բազում ինչս ժողովէ.
useful, profitable, advantageous, favorable.
ὡφελιμός utilis συμφέρων, -ον . եւ բայիւ ὡφελέω, συμφέρω . (որպէս թէ Օգտակար. ըստ պրս. քեար. այսինքն գործ, արարք) Օգտաբեր. օգտամատոյց. շահաւոր. շահեկան. պիտանի.
utility, usefulness, advantage, good.
ὡφέλεια utilitas. Օգտակարն գոլ, եւ գտելն. շահաւորութիւն. շահ. պիտանութիւն. Պտուղ ինչ բանս ընկալցի զձեր օգտակարութիւնն. (Առ որս. ՟Ա։)
cf. Օգտաժողով.
ՕԳՏԱԾԱՐԱՒ կամ ՕԳՏԱԾԱՐԱՒԻ. Որ ծարաւին է օգուտ իւր. օգտաժողով. օգտախնդիր. շահախնդիր. շահասէր.
profit, to derive use or advantage from, to take advantage of, to turn to account, to reap benefit from.
եւ կ. ὡφελέομαι, -ούμαι proficio, prodest mihi κερδαίνω lucror. Օգուտ գտանել կամ քաղել. շահել, շահաւորիլ.
cf. Օգուտ.
Վրիպիչ են շահաւոր օգտութեանց. (Յճխ. ՟Է։)
Գրաւական եդեալ յանձինս շահաւորն օգտութեան կէտ զմահ։ Արբէք զբաժակն խաղաղութեան, որ լի է օգտութեամբ. (Ագաթ.։)
traversing, moving, flying in the air.
տեսեալ զօդագնաց նաւավարն փութալով՝ ի նաւահանգիստն՝ զերկիրս բանայ նմա. (Ճ. ՟Ժ.։)
variable, changeable, uncertain as the wind.
Այսպիսի մարդկան կենցաղս, անհաստատուն ծով, օդադիւր՝ երազ անվստահանալի. (Մաշկ.։)
cutting, cleaving the air.
whose floor or pavement is in the air.
Դաս դաս խորդոց հաւուց ... օդայատակ թեւոցն գարշապարաց կոխտն առնեն զանհաստատն ճանապարհս. (Ագաթ.։) (ուր լինի ընթեռնուլ եւ Օդահատակ, իբր օդակոտոր, օդահեղձիկ։)
floating, flying through the air.
Առ մետասան երամս օդապարից։ Ընդ աղաւնեաց օդապարից։ Իսկաճեմ աղաւնի օդահար. (Պիտ.։ Շար.։ Տաղ.։)
cf. Օդապար;
balloon, air-balloon or aerostatic-balloon.
Առ մետասան երամս օդապարից։ Ընդ աղաւնեաց օդապարից։ Իսկաճեմ աղաւնի օդահար. (Պիտ.։ Շար.։ Տաղ.։)
cf. Քաղաքական;
—ք, citizens, townspeople.
Քաղաքայնոց ոչ իսպառ ի վերայ գեղջկացն ընդվզել եւ պերճանալ։ Քահանայից, վանականաց, եւ քաղաքայնոց։ Քաղաքայնոցն դիւրակ լինի մեղացն կատարումն ի ձեռն գործակցացն։ Կեան յանապատ, եւ զքաղաքայնոցն գործեն գործ. (Յհ. կթ.։ Շ. ընդհանր.։ Լմբ. սղ.։ Վրք. հց. ՟Գ։)
governor or a town;
chief magistrate or mayor of a town.
πολιτάρχης princeps civitatis, gubernator. Պետ՝ իշխան՝ վերակացու քաղաքի. շահապ.
Chaldean;
caster of nativities;
astrologer, soothsayer.
Կոչեաց զգէստ, որ երազահանք ասէին. զմոգս, որ աստեղօք ասէին ճանաչող լինել. զքաղգեայս, որ ի փորոտիս կենդանեաց հմայութիւնց առնէին. (Վրդն. դան.։)
Բաղտասար՝ իշխան քաղդէից։ ի քաղդէից ճարտարութիւն իմաստութեան պատմէր։ Քաղդեայ էր աբրահամ։ Չիէք քաղդեայ, եւ ոչ աստեղագէտ։ Հնար գոլ նմա արհեստ աստեղաբաշխութեան. վասն զի քաղդեայ էր։ Քաղդէ սովին զծնունդս նուիրէ բախտից, եւ բազում ինչ առնու յանմտից. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։ Եւս. քր.։ Վեցօր. ՟Է։ Մագ. ՟Ե։ Եփր. նին.։)
sweet;
gentle.
ՔԱՂՑՈՒԵՆԻ գրի եւ ՔԱՂՑՈՒԱՅՆԻ. Քաղցենի. քաղցրաւենի. քաղցրահամ. քաղցրիկ. անոյշ.
agreeable, sweet to the ear, gentle, docile, submissive.
Մերձ ես ահա պաղատաւորդ (տիրամայր) առ քաղցրալուրն. (Սկեւռ. աղ.։)
Կենդանանան ի ձայնէ քաղցրալուր փողոյն։ լսել զահաւոր եւ զքաղցրալուր բարբառ քո. (Գանձ.։)
sweet-voice. melody, harmony, euphony, music;
քաղցրաձայնութեամբ իւրով, by his harmonious voice.
Կամ որպէս Քաղցրաբանութիւն. Իէ ձեռն այսր քաղցրաձայնութեանն արբուցանէր անմտացն ղլեղին մահաբեր. (ՃՃ.։)
to become or grow sweet, mild;
to soften down, to relent.
Զմահացու կերակուրն փոխանակ օգտակարին ջամբեալ՝ քաղցրանան։ Դնէ առաջի ազգ մի կերակրոյ. քաղցրանաս ի նոյն առաւել՝ քան ի սոսկ հացն։ Ունկանն յերաժշտական ձայնսն քաղցրանալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)