cf. Մեծարգոյ.
Քան զորպիսի՞ մեծութիւն մեծարգի չիցէ պատիւս այս. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Շունչ (այսինքն հոգի) մարդոյ մեծարգոյ է եւ պատուական. (Վեցօր. ՟Թ. (յն. մարդն ազնուականութեամբ ոգւոյ գերագոյն է։))
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Մեծարեա՛ զիս առաջի ծերոց ժողովրդեան իմոյ։ Մեծարեա՛ զնա, եւ գիրկս արկցէ զքեւ։ Երկի՛ր ի տեառնէ, եւ զքահանայս նորա մեծարեա՛։ Յղեաց բանս խաղաղութեամբ, զի մեծարեսցեն նոքա զնա։ Մեծարեաց զտաճարն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 30։ Առակ. ՟Դ. 8։ Սիր. ՟Է. 31։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 3։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
cf. Մեծարգի.
Որ զայն քան զայս մեծարոյ համարի (յն. նախապատուէ)։ Եւ բազմաց իսկ մեծարոյ էր. (յն. պատկառելի, կամ մեծ համարեալ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5. ՟Բ. 11։)
Ամենայն ուրեք՝ քան զիմաստութիւն՝ զհաւատս մեծարոյ ցուցանէ. (Ոսկ. ես. (այսինքն նախապատիւ, կամ վերագոյն։))
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Որ մեծացուցեր զայս տուրս շնորհաց քան զամենայն գործոց քոց հրաշս. (Նար. ՟Խ՟Թ։)
Զքեզ մեծացուցանեմք, որ օրհնեալդ ես ի կանայս։ Զքեզ եւ զծնեալն ի քէն մեծացուցանեմք. (եւ այլն. Շար.։)
majesty, glory, celebrity.
Հրապարակէր զսորայս մեծափառութիւն. (Արծր. ՟Ա. 14։)
great city, capital.
Վայրագք՝ զքաղաքք ոչ տեսեալ, զգեօղն կամ զգաւիթն մեծաքաղաք կարծեն, անգիտութեամբ արդարեւ ճշմարիտ մեծաքաղաքին։ Զմեծաքաղաքս զայս աշխարհ։ Մեծաքաղաքիս աշխարհիս այսորիկ խնամիչն։ Զմեծաքաղաքս զայս՝ աստուած իբրու ակնածու միշտ յականէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 34։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
execrable, abominable;
very wicked, heinous;
— ամբարըշտութիւն, horrible crime;
— յանցանք, crime.
Մեծեղեռն քան զայս թշուառութիւն չիք յաշխարհի։ Այր է հէգ եւ մեծեղեռն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Մեծիմաց.
Մեծիմացս (կամ մեծաիմացս կամ մեծայիմայս) կարծեա՛, մի՛ զանյս՝ որ զմեծագոյնս եւ զլայնս ագանին, այլ զայն որ չափաւորացն է սիրող. (Ոսկիփոր.։)
of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.
Մեծիմացս (կամ մեծաիմացս կամ մեծայիմայս) կարծեա՛, մի՛ զանյս՝ որ զմեծագոյնս եւ զլայնս ագանին, այլ զայն որ չափաւորացն է սիրող. (Ոսկիփոր.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւնս երկրաւորս , այսինքն զինչս եւ զփառս. (Եղիշ. ՟Ե։)
Սկիզբն մեծութեան այս է, որ զաստուած ոչ ոք քննէ. այսինքն խնդրէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ (որ ի Սիրաքշ ՟Ժ. 14. Սկիզբն ամբարտաւանութեան եւ այլն։))
long day.
ՄԵԾՕՐ կամ ՄԵԾ ՕՐ. Օր մեծ. այսինքն երկայն տիւ.
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Պատմութիւն մեկին եւ դիւրին քան զայս այլ ոք գտանել ոչ կարէ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
Եւ թուղթ եւս մեկնակ (այսինքն միակ եւ ընտիր) եթող նա մեզ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 25։)
clad in a single garment, having but one vest.
Ոչ մեկնահանդերձ օր, կրկնակի մի (այսինքն կրկնոց մի եւս) զիւրեւ ունէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
to retire, to go away, to remove to a distance.
Զմեկնանալն (այսինքն զհրաժարումն յաշխարհէ) կրթութիւն մահու եւ փախուստ մարմնոյ հարքն մեր անուանեցին. (Եւագր. ՟Ե։)
cf. Մեկին.
Մեկնապէս թարգմանեալ ի մեզ զայս գանձ անվաճառ։ Ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ։ Ի դմէս կերպաւորեալ մեկնապէս։ Որ եւ անունն իսկ թարգմանեալ մեկնապէս՝ հիմն է հաճութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
alone, solitary.
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Մեկնէ զխորհրդական սնդուն ի վերայս սեղանոյն զգուշութեաբմ. (Աթ. պտրգ.։)
Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմացն, կամ զառակս զայս։ Առաձինն առակերտացն իւրոց մեկնէր զամենայն։ Առն ըստ իւրաքանչիւր երազոյ մեկնեաց։ Մեկնէ զերազս, եւ պատմէ զառակս։ Կարօղ է մեկնել մեկնութիւնս։ Սկսաւ մովսէս մեկնե զօրէնս զայսոսիկ.եւ այլն։
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
Մեկնիլ յաշխարհէ. այսինքն վախճանիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 40։)
interpreter, commentator, expositor.
Զիա՞րդ լուիցեն առանց քարոզչի, այսինքն առանց մեկնչի, որպէս փիղիպոսն ներքինոյն. (Եփր. հռ.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
Մահ՝ մեկնութիւն է ոգւոյ ի մարմնոյ։ Որոց այսչափ մեկնութիւն եւ որոշումն ի միջի է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
poppy.
Մահաբեր արմատքն՝ մեկոնիոն եւ ղեբերոս։ Լորք եւ հաւփալք (ուտեն) զմեկոնիոն եւ զղեբերոս, եւ ոդ վնասին. (Վրդն. ծն.։ եւ Յայսմաւ.։)
cf. Մեկուսիմ.
Ամենայն գիծ բոլորակի որքան ի նմանէ (ի կենդրոնէ), այսքան ի միմեանց մեկուսանան։ Բոլորովիմբ մեկուսացան յառաքինութեանցն չարութիւնքն. (Դիոն. ածայ.։)
apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
Զայսքան ի միմեանց մեկուսիս։ Ի վերայ քաջ մեկուսեացն. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Մեհենական.
Եւ կայ ներքնագիրս այս նուիրական մեհենային գրովք. (Պտմ. աղեքս.։)
heathen temples.
այսինքն Մեհեանք, ենից.
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
Մեղադիր եմք յոյժ, զի ամենայն սրտիւ միտեցեր զհետ հեթանոս թագաւորին ... ե՛ւս առաւել յայսմ մեղադիր եմք, զի եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 57։)
to find fault with, to blame, to accuse, to reproach, to censure, to reprove, to criminate, to condemn;
— զժամանակն, to blame the want of time.
Մեղադրեմ զայս քեզ. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
Ոչ եդ անզգամութիւն աստուծոյ, այսինքն է թէ՝ մչ մեղադրեաց զկամսն աստուծոյ։ Զվէ՞րս մարմնոյս եւ զվնա՞սս մեղադրեցից (այսինքն վասն վիրաց եւ այլն)։ Ոչ ոք կարէ ի դատապարտելոցն մեղադրել զդատաւորն. (Իսիւք.։)
cf. Մեղանչական.
Որ զանձին մեղ ոչ գիտէ, այսինքն որ ոչ է մեղական չար ին (կամ չարի ինչ) յանձին իւրում. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16. (կամ գրելի էր, ոչ գիտէ մեղական ինչ եւ այլն։))
repentance, contrition, compunction, hearty sorrow;
— ! mea culpa ! I have sinned !.
Զդաւթին, ընդ մեղայն ասել, իսկոյն անցուցեր զպատիժ պարտուցն։ Ահա արդարեւ օրհնեալ է հատուած բանի՝ յուսադրական սրտի՝ այսր մեղայի. (Նար. ՟Ծ՟Է. եւ ՟Ի՟Է։)
cf. Մեղանչեմ.
Առաւել չարագոյն է, որ ընդանոյն եւ ջերմին (այսինքն ջերմ սիրելւոյն) մեղանայ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Մեղանչանք.
Մեղանչականութիւն հակառակութեան, կամ այսպիսի մտաց եւ վարդապետութեան. (Յհ. կթ.։ Պրպմ.։)
to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.
sinning.
guilty.
Ես եմ մեղապարտ. այսինքն ես եմ պատճառ մահու տան հօր քոյ. (Եփր. թագ.։)
sin-offering.
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
Չարք եւ մեղաւորք էին առաջի աստուծոյ։ Մեղաւորն եւ ամպարիշտն։ Վա՛յ ազգին մեղաւորի։ Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ի գործս ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք։ Դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր (այսինքն յայտնի պոռնիկ)։ Ո՛չ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ Յիսուս քրիստոս եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց գլուխն ես եմ.եւ այլն։
soft, mild, gentle, agreeable, tranquil;
—, —ով, softly, mildly, gently, agreeably.
Աղէ ասա՛ դու ինձ զայս ամենայն մեղմով. (Ագաթ.։)
Մեղմով (այսինքն ողոք բանիւք) քաղցրացուցանել զխստութիւն իշխանին. (Եզնիկ.։)
cf. Մեղմ.
a long while, slowly.
Մեղմաժամ որոճալովն մանրեսցի. (Վեցօր. ՟Ը։ (կամ Մեղմածամ, այսինքն մեղմով ծամելով։))
insinuating, alluring, enticing, smirking;
unsincere, deceitful, subtile, fraudulent, wicked, malicious.
Չարագործ եւ մեղմեխ եւ անմիտ կոչեմք։ Մի՛ երկբանս, այսինքն մի՛ մեղմեխս, մի՛ նենգաւորս. քանզի չի՛ք այլ ինչ այնպէս անպիտան յեկեղեցւոջ որպէս զմեղմեխն։ Մեղմեխք, որկորայք, դատարկապորտք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. տիտ.։)
cf. Մեղմեխանք.
Իսկ մոգքն այսպիսի մեղմեխութեան չէին տեղեակ՝ իւրեանց ազնուական լաւութեամբ։ Տե՛ս որպիսի մեղմեխութեամբ մերձենայր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7. 13։)
softly, gently, slowly.
Մեղմիկ շարժելով (ի կաքաւելն) յայս կոյս եւ յայն հայէր մեղմիկ աչօքն. (Տաղ.։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
Անգործ մեղու. այսինքն պիծակ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։) յն. κηφήν fucus
cf. Մեղուոց.
Եւ այսոքիկ յայնքան աղջամղջին մեղուանոցսն. (Առ որս. ՟Է։)
honey;
խորիսխ —, honeycomb.
Ռետին, եւ մեղր, եւ խունկ։ Բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Զի՞նչ քաղցրագոյն քան զմեղր։ Համ նորա իբրեւ զխորիսխ մեղու։ Կերայ զհաց իմ մեղու իմով։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս յայսմանէ.եւ այլն։
honey-comb.
Զայսպիսի մեղրախորսխոյ զաստուածեղէն պատգամացն մաղս գործեաց յանձինս. (Սեբեր. ՟Ը։)
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
ՄԵՂՔ ἀμαρτία, ἀμάρτημα, -ατα peccatum, -ta ἁδικία injustitia, injuria, iniquitas. որ եւ ՄԵՂ, ՄԵՂԱՆՔ, ՄԵՂԱՆՉԱՆՔ. Յանցանք. անրիաւութիւն. ապիրատութիւն. խոտորումն յօրինաց աստուծոյ, կամ ի կանոնէ ուղիղ վարուց. (լծ. լտ. մա՛լում, մա՛լա. այսինքն չար, չարիք)
Վասն մեր մեղս արար զնա. այսինքն խաչ արար զմարմին նորա. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
hoofed, having hoofs.
Ոյր ճիւըն այսինքն ոտն է միակտուր. միապաղաղ կճղակաւ.