diffusing or spreading fire.
fire-like, flame-shaped;
— դասք or հրակերպեանք, angels.
cf. Հրակիզեմ.
containing fire, igniferous;
pyrophorus.
Ի քրայս հրակիր որովայնին. (Գր. հր.։)
metallic.
Յարծաթոյ, ի կլայեկաց, եւ յայսպիսեաց հրահալելեաց։ Պատկերն՝ որ ի հրահալելիս գոյր, այսինքն է ի դրամն եւ ի փողն կայր. (Մարթին.։)
crucible.
Մի՛ ի քուայսն անիմանալի հրահալոցացն փորձեր զփրկեալս արեամբ քո. (Բենիկ.։)
instruction, tuition, education, discipline, teaching;
knowledge, information;
regulations;
system, rules;
diet, regimen, low diet;
—ք զինուորութեան, military discipline;
—ք զինուորաց, military exercises;
evolutions;
ի —ս կրթութեան վարժել զզօրս, to exercise, to drill soldiers;
—ք մարմնոյ, bodily exercises.
Դաստիարակել պարտ է հրահանգիւ զամենայն զայսպիսիքս, եւ ոչ գեղիւք զչարն մաքառեցուցանել. (Պղատ. տիմ.։)
Քանզի որպէս յերկրաւորին՝ այս է հրահանգ դատաւորին. (Շ. եդես.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to prescribe;
to permit, to allow, to authorize;
to establish, to settle, to dispose;
ոչ —, to forbid, to prohibit, to proscribe, to interdict.
Հրամայեա՛ տէր օրհնութեամբ ասել. այսինքն հրամէ՛ օրհնէ. (Մաշտ.։)
Զի՞նչ. լո՞ւռ լիցուք ամենեւին. զայս ոչ հրամայիմք (առնել), այլ քննել զգիրս. (Տօնակ.։)
cf. Հրամանակարգք.
tenet, dogma.
cf. Հրամանատրութիւն.
Նախ քան զժամանակ հրամանատուութեանն աստուծոյ (այսինքն թոյլ տալոյն). (Շ. թղթ.։)
command, order, ordination;
leave, license, permission.
Ըստ աստուծոյ հրամանատրութեան. այսինքն եթէ տէր հրամայեսցէ. (Փարպ.։)
Եւ արդ մեք տէր ըստ այսմ հրամանատրութեան. այսինքն պատուիրանի, կամ օրինադրութեան. (Պտրգ.։)
cf. Հրաման տամ;
to deliver an oracle.
Զբանին կերակուր ջամբել հրամանատրեցեր վարդապետութեանց։ Զայս իւղ օծութեան հրամանատրեցեր։ Եդ վերակացուս, հրամանատրեաց փրկութիւնս. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Լ՟Դ. ՟Ղ՟Գ։)
Indian or Tibet-musk;
pyrausta.
Ազգ մշկոյ, այսինքն միսկի։ Խոր. աշխարհ.։ (Իսկ Ստեփ. լեհ. կամի իմանալ եւ զթիթեռնիկ յածեալ զճրագաւ, եւ խանձողեալ հրով նորին։)
cf. Հրեղէն;
— փոշի, gunpowder.
ՀՐԱՆԻՒԹԱԿԱՆ ՀՐԱՆԻՒԹԵԱՅ. Հրանիւթ. եւ սեպհական հրանիւթից, այսինքն հրեշտակաց.
wonderfully ornamented or embellished with.
Զայս կերպարան հրաշազարդ իրի. (Նար. գանձ եկեղ.։)
to ornament or adorn wonderfully well.
Որ զվերջինս զայս հրաշազարդեցեր։ Որ հրաշազարդեաց զսուրբ զառաքեալս։ Որ հրաշազարդեալ գտաւ ի կարգս թագաւորաց. (Շար.։)
to make, build or construct wonderfully well.
Զայսպիսի կարծրութիւն նիւթոյ՝ ո՛րպիսեաց իրաց պատրաստութիւն հրաշակերտեաց. (Խոր. ՟Ա. 15։)
cf. Սքանչելացուցանեմ.
Զմարգարէսն հրաշացոյց (յայտնութեամբ գաղտնեաց), եւ զամենեսեան զնոսա վկայս կացոյց. (Իգն.։)
wonderfully, marvelously, admirably;
miraculously;
majestically, gloriously.
Եթէ մատուցանիցես պատարագ քո, զայս հրաշափառապէս եւ նախատիպ՝ առ քահանայս առնուլ յարմարագոյն է. (Բրս. հց.։)
magnificence, august grandeur;
wonders, marvels.
Ոչ եւս ըստ մարդկան, այլ աստուածային այս հրաշափառութեան գործ. (Խոսրովիկ.։)
miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.
democratic.
Բաժանումն այսպէս լինելով՝ միջոց թերեւս ունիցի միիշխանական եւ հրապարակակալական քաղաքավարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
democracy.
Եւ այսոքիկ, մինչդեռ տակաւին քաղաքս ընդ հրապարակակալութեամբ էր. իսկ յորժամ եղեւ սուղիշխանութիւնն, հրամայեցի ածել եւ այլն. (Պղատ. սոկր.։)
to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.
(Դեւն) զմեղսն այսօր հրապարակէ առնել, եւ զարդարութիւն ի վաղիւ հաճէ զմեզ պահել. (Սեբեր. ՟Ժ։)
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
ՀՐԱՏ. գ. որ եւ ՀՐԱՒՈՐ. գ. πυρόεις pyrois Ἅρης Mars Մի ի մոլորակաց հրագոյն. եւ ի կարգի դից Արէս, ըստ յն. եւ հյ. եւ Մարս, այսինքն մարտ. ըստ լտ. մառէխ
publisher, announcer, crier;
bill, poster, advertisement;
— մարտի, declaration of war.
Պարտիմ առնել զայս հրատարակ՝ որոց աստ կան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
publication, publicity, promulgation, proclamation.
Եւ այս դարձեալ՝ հրատարակումն յաղթութեանն քրիստոսի. (Լմբ. սղ.։)
cf. Հրատեսիլ.
Տեսանեմք զայս ինչ լինել առ երկրայնումն, կամ ի ջրայնում, կամ ի հրատեսակում. (անդ. ՟Ժ։)
throwing, casting or shooting fire;
gun, musket, fusil, piece, arquebuse, rifle, blunderbuss;
— բաղխիչ, գայլախազեայ, կախաղանաւոր, ասղնաւոր, կրկնահար, հողմահար, յետախցիկ, որսոյ, թռչնորսական —, percussion-gun, flint-gun, pendulum-gun, needle-gun, double-barrelled gun, air-gun, breech-loading, sporting-gun or shooting-gun, fowling or birding-gun, musket or rifle;
բաղխիւն —ի, musket-shot;
շռինդ —ի, report of a gun;
հարուած —ի, gun-shot wound;
— բարկութիւն, շանթք, thunder, thunder-bolt;
լնուլ զ—, to load a gun;
արձակել զ—, to shoot, to let off, to discharge, to fire;
չառնուլ հուր —ի, to miss fire, to flash in the pan;
—ք, hail of fire;
musketry.
Մանգղիոնս եւ մենքենայս՝ հրացանս. լինի ածակ. կամ ըստ ոմանց է գոյակ. որպէս գործի հրացայտ։
to inflame, to set on fire, to burn;
to make red hot, to ignite.
Կայծակունս արծարծանէ, այսինքն հրացուցանէ. (Գէ. ես.։)
cf. Հրաւէր ;
predestination.
adb. resembling an angel, like an angel.
Իմանալիս այս ի մեզ (հոգիս՝ է) հրեշտականման, եւ ի նոյն էութենէ, այլ ոչ հրեշտակ, այլ՝ հոգի միայն (բանական). (Եղիշ. հոգ.։)
to announce, to herald.
Որ զայսոսիկ ձեզ հրեշտակեմ. (Ածաբ. կիպր.։)
jew, hebrew, israelite;
—ք, the Jews;
թաղ հրէից, jewry, jew's ward, quarter in a town.
ՀՐԷԱՅ ἱουδαῖος judaeus. ըստ եբր. եէհուտի. այսինքն Յուդայեան. վր. եւս՝ հուրիա, եւ հուրիաստանէլի. գրի եւ յուղղականն ՀՐԵԱՅ, որպէս եւ հնչի ռմկ.։ Ազգն յուդայի երբեմն ի սահմանս երուսաղէմի. այլ յետոյ ամենայն եբրայեցիք կոչեցան հրէայ՝ որպէս յուդայեան. տե՛ս բռ. յտկ. ան. իպրանի, ըպրան, ըմրան . մանաւանդ եահուտի, ջըֆուտ. Ձայնդ հրէայ՝ իբր հեբրա՛յ. ըստ յն. է՝ էվրէ՛օս, եւ լտ. հէպրէ՛ուս. այսինքն եբրայեցի. այլ ի թարգմանութիւնս հրէայ դնի ի մեզ անդ միայն՝ ուր ըստ այլոց է եուտէ՛ոս, այսինքն յուդայեան.
jews, hebrews, israelites.
Ի վերայ քահանայիցն եւ հրէաստանեայցն։ Արք հրէաստանեայք։ Ամենայն սպայ հրէաստանեայց։ Առ եղբարս հրէաստանեայս. (եւ այլն։ ՟Ա. Եզր. ՟Զ. 5։ ՟Ա. Մակ. ՟Բ. 18։ ՟Ը. 20։ ՟Բ. Մակ. ՟Ա. 1։ Գծ. ՟Բ. 14։)
judaism.
Ասէր առ հրէութիւնն (այսինքն առ հրէայս). (Ոսկ. ես.։)
cf. Հրկէզ առնեմ.
Աստուած տեսանէ զայն, եւ ոչ հրկիզէ զնա։ Զարտորայս նոցա հրաբորբոք հրկիզեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ։ Յհ. կթ.։)
to be joyful, in a merry mood, to thrill with joy, to leap for joy, to be transported with joy, to shout for joy, to be overjoyed, to exult, to rejoice greatly, to be in a rapture of joy, to be beside oneself with joy.
Հրճուիմք այսօր մեք հոգեպէս. (Տաղ.։)
banditto, bandit, cf. Հրոս.
Բազմութիւն անկարգ հրոսակի ամբոխոյն բէլայ։ Ինքն (հայկ) առաջի, եւ զայս հրոսակին զկնի իւր կարգեաց. (Խոր. ՟Ա. 10։)
King's messenger.
Այլք կայսերաց հրովարտակաւոր, նա ի վերուստ մեզ պատգամաւոր. (Նար. մծբ.։)
the seventeenth letter of the alphabet, and the twelfth of the consonants;
eighty, eightieth.
Ձա՛յն տիրական ասէ եհաս, առ ի ստորին հողանիւթեայս։ Ձայնէ առ քեզ մանուկ ուշիմ, թէ ականջօք լո՛ւր ըզբանս իմ. (Շ. այբուբ.։)
to tremble with age, to write in a trembling hand.
ՁԱԲՌՏԵԼ. Բառ ռմկ. թերեւս ի ձայնիցս՝ Ափ, ծափ. որպէս Խարխափել, կամ այսր անդր ձգել զձեռն. դժուարաւ տեսանել եւ դողդոջել առ ծերութեան.
cf. Ձագեմ.
ՁԱԳԱՑԵԱԼ ՁԱԳԵԱԼ . Որոց բայն ունի լինել՝ Ձագանալ, եւ Ձագել. այսինքն ձայն հանել ձագուց ճակ, ճի՛կ. ճռուողել. ճճուել. ճիվ ճիվ ձան հանել, ճնճղկի պէս.
Ակիղաս զհաւագէտս ասէ փոխանակ վհկաց. իսկ սիմաքոս՝ զդէտս՝ որ ճճուիցեն, եւ ճղիցեն. եւ թէոդիտոն, զկանխագէտսն ձագացեալ, այսինքն ձագուց պէս ճըռուըղեալս. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
to chirp, to pip.
ՁԱԳԱՑԵԱԼ ՁԱԳԵԱԼ . Որոց բայն ունի լինել՝ Ձագանալ, եւ Ձագել. այսինքն ձայն հանել ձագուց ճակ, ճի՛կ. ճռուողել. ճճուել. ճիվ ճիվ ձան հանել, ճնճղկի պէս.
Ակիղաս զհաւագէտս ասէ փոխանակ վհկաց. իսկ սիմաքոս՝ զդէտս՝ որ ճճուիցեն, եւ ճղիցեն. եւ թէոդիտոն, զկանխագէտսն ձագացեալ, այսինքն ձագուց պէս ճըռուըղեալս. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)
left, left side;
ի —, to the left;
ննջեսցես ի — քո, you will sleep on your left side.
Թշնամանել զնահատակն յիշատակաւ զձախակողմանց. այսինքն յիշելով զթերութիւնս. (Ածաբ. կիպր.։)
sinistrously, unfavourably, awkwardly, untowardly, perversely unluckily, unfortunately;
cf. Ձախողակ;
— բարեպաշտութիւն, mistaken piety;
— պատկառանք, bashfulness, sheepishness;
առ — ամօթոյ, from mere shamefacedness.
Նամակ մի գրել ըստ ձախողակի դենին իւրեանց։ Փոխանակ այսր ամենայնի տեսանեմ զձախողակի հատուցումն։ Տե՛ս եւ զձախողակի հատուցումն այնր սիրոյ. (Եղիշ. ՟Բ. եւ չրչրնս։ Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
to be unsuccessful, not to attain one's end, to find oneself woefully disappointed, to go to rack and ruin, to endure, undergo or suffer failure, to experience misfortune, to be unfortunate.
Եկն եւ նա յայս պատերազմ, եւ նմա՛ ձախողեցաւ, որպէս առաջնոցն. (Բուզ. ՟Դ. 34։)
derision, mockery, jeering, laughter, laughing-stock;
— առնել, to taunt, to rally, to scoff, jeer or laugh at, to mock, to make game or sport of, to turn into ridicule, to make laughing-stock of, cf. Ձաղեմ;
— լինել, to make a fool of oneself, to expose oneself to the laughter of every body, to be laughed at, to be the laughing-stock of.
Ընկալ զայս ձաղսս՝ ասէր. (Փարպ.։)
of the same opinion, unanimous, agreeing, of one mind;
singing with, in chorus;
unisonous, in unison;
consonant.
Կրկնակք ասին, զի մի մի իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ յերկուց ձայնակցաց բաղկացեալ է. քանզի բաղկանայ զայս ի սէէ եւ դայէ։ Ի կրկին ձայնակից վերաբերիցի. (Թր. քեր. ուր ասէ Երզն.)