mat;
rush-tress, hay-rope;
սէր ի —է, file by file, line by line, in series.
cf. Սիրասուն.
Սիրասնունդ սիրամարգ սխրալի։ Ձայնէր տատրակին՝ սիրասնունդ սիրելւոյն։ Ուրախացիր մայր մանուէլի, այսօր յարեաւ սիրասնունդ որդին։ Երկունք աղեաց քոց եւ ծնունդ, եւ սիրամարգն սիրասնունդ. (Տաղ.։)
amiably, kindly, lovingly, affectionately, tenderly, courteously;
charitably.
Զայսոսիկ իսկ մանաւանդ քան զայնոսիկ սիրելապէս ասացեր. (Պղատ. օրին. ՟Զ։ 13)
to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.
Զի եթէ ոք ի թագաւորէն սիրեսցի քան զամենեսին՝ երանելի է, որ յաստուծոյն սի սիրեսցի սերտ սէր (այսինքն սիրով), ի՞մ ինիք արժանի լինիցի. (Ոսկ. եբր.։)
Սէրն՝ (այսինքն որով) սիրեցեր զիս, ի նոսա իցէ, եւ ես ի նոսա. (Յհ. ՟Ժ՟Է. 26։)
Կոչեալ զեղբարսն՝ սիրեաց զնոսա, եւ կերակրեաց. այսինքն սէր արար. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
friendly, agreeing together.
Ոչ զատէր զինքն ի սիրընթաց մտերութենէ կայսէրն. (Յհ. կթ.։)
cf. Սիրելապէս.
Սիրողաբար հարկս հարկանէան կայսեր. (Գագիկ առ ռոմանոս.։)
amiable, dear, pretty, darling, gracious, handsome, charming;
cf. Սիրող.
Գտանին առ մարդս սիրունս բարեաց։ Էր նա քաղցր, եւ սիրուն էին միտք նորա առ ծառայս աստուծոյ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։ ՟Է. 10։)
cf. Հինգտերեւեան.
ՍԻՒՐԱԼԱԽՈՒՐ կամ ՍԻՐԱԼԱԽՈՒՐ. Որպէս թէ՝ Լախուր սիւրոյ, այսինքն քերեվիզ երկրին ասորոց. որ եւ պենդափիւղսն, ըստ յն. πεντάφυλλον quinque folium. ի բառս Գաղիանոսի։ Որոյ թարգմանութիւն դնի ի Բժշկարանի ՝ հինգտերեւան, հինգտերեւէն, հինգմատնէ. ... Այլ է եւ Ձիալախուր։
arms, armour.
ՍԼԵԽ կամ ՍԼԵՀ. այսինքն Զէն.
liable to error, fallible, frail.
Ժամանակս այս կասկածոտ եւ սխալական աձսմ ինձ ոչ ներեաց՝ անձամբ գալ առ քեզ. (Կիր. պտմ.։)
cf. Սխալիմ.
Եթէ սղալեցից բան մի յամենայն բանից քոց, եկեսցէ ի վերայ իմ ամենայն նզովքն։ Եթէ ես ինչ սղալեցի կամ ստեցի այսմիկ երդման։ Եթէ սխալեմ ինչ ի հայծուածոց քոց, անէծք քո եկեսցեն ի վերայ իմ։ Իսկ սուրբն տրիփոն ոչինչ յաղօթիցն սխալէր։ կարգն նոցա ոչ սխալեցաւ. (Ղեւոնդ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։)
to ravish, to enrapture, to delight, to strike with admiration, to charm, to be the delight, the charm of.
cup, bowl, goblet;
— աշտանակաց, drip-receiver.
ՍԿԱՀ ՍԿԱՀԱՁԵՒ. լծ. յն. σκύφος scyphus. այլ ի սուրբ գիրս ՝ κρατήρ crater. Սկիհ, եւ որ ինչ է ի ձեւ սկհոյ, սկաւառակի, բաժակի մեծի. խառնարան. խառնելիք. եւ թակոյկ. ... եբր. կապպիէ. թ. գապ. այսինքն անօթ. ընդունարան.
cup-shaped;
— ornament.
ՍԿԱՀ ՍԿԱՀԱՁԵՒ. լծ. յն. σκύφος scyphus. այլ ի սուրբ գիրս ՝ κρατήρ crater. Սկիհ, եւ որ ինչ է ի ձեւ սկհոյ, սկաւառակի, բաժակի մեծի. խառնարան. խառնելիք. եւ թակոյկ. ... եբր. կապպիէ. թ. գապ. այսինքն անօթ. ընդունարան.
gigantomachia, war of the giants.
γιγαντομαχία cum gigantibus pugna. Մարտ սկայից ընդ սկայս.
cf. Հսկեմ.
Զիարդ հրամայէր զկանայս հասարակաց համարել, եւ ոչ իւրում կնոջ եւեթ սկել. (Եզնիկ.։)
cf. Նախատիպ.
commenced, created, primitive, first.
Յերկուց յայսցանէ երիցութեամբ պատուեալ է սկզբնաւորն եւ առաջինն. եւ երկրորդիւք՝ որ զհետն գայ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 56։)
Սկզբնաւոր ողբերգութիւն այսր աղերսանաց զհաւատոցն շինուած կառուցին։ Նայեցեալ ի սկզբնաւորն իմ եղելութիւն։ Լեր ընդ առաջ քո ողորմութեամբդ ի սկզբնաւորս ապաւինութեան։ Ի սկզբնաւորն նախաձայնեալ սաղմոսիս մինչեւ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ձեռներէց սկզբնաւոր անհամբուրելի. (Նար.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
Զաստուած անուանելով իբրու զիշխող ամենայն սկզբման (այսինքն իշխանութեան). (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.
Ի սկզբանէ արար աստուած զերկին եւ զերկիր։ Եւ եղեւ սկիզբն թագաւորութեան նորա բաբելովն։ Դու զօրութիւն իմ եւ սկիզբն որդւոց իմոց։ Ամիսս այս եղիցի ձեզ սկիզբն ամսոց։ Սկիզբն աւետարանի։ Ես եմ սկիզբն եւ կատարած, առաջին եւ վերջին։ Ի սկզբանէ աշխարհի.եւ այլն։
Յիսկզբանց անտի մինչեւ ցգալուստն քրիստոսի։ Յիսկզբանցն եւ այսր. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։ Խոր. ՟Բ. 89։)
Զի թէպէտ սուղ է որդի, վասն զի սկիզբն (այսինքն է ի հօրէ), նոյն փարթամ, վասն զի պատճառ է հոգւոյ ելողութեան։ Հոգին սուրբ սուղ եւ հարուստ. զի թէպէտ սկզբունք՝ վասն ընդ պատճառաւ, այլ՝ եւ անսկզբունք, վասն ոչ ընդ ժամանակաւ։ Որպէս ի սկզբանցն եւ յասկզբանցն երեւեցուցաք։ Զսկզբունս եւ զանսկզբունս, զզգալիս եւ զիմանալիս. (Քեր. քերթ.։)
Եւ արդ տես ի սկզբանս իսկ աւետարանին, որչափ այսր եւ անդր հարկանէ զմիտսն։ Ահաւասիկ երեք ճառք, եւ զսկզբանս բանս ոչ եւս կարացաք լուծանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ 3։)
cf. Սկնդուկ.
Եկեղեցի փառաւորեսցի բազմորդութեամբ, որ ամուլն էր եւ սկընդուկ (լս. այրի)։ Բազում են որդիք այրւոդ, զի այս է սկընդուկն. (Գէ. ես.։)
forlorn, desolate, deserted wife;
barren.
Եկեղեցի փառաւորեսցի բազմորդութեամբ, որ ամուլն էր եւ սկընդուկ (լս. այրի)։ Բազում են որդիք այրւոդ, զի այս է սկընդուկն. (Գէ. ես.։)
cf. Սկտեղսկտեղ.
Տուր ինձ ասէ այսր ի վերայ սկտեղ զգլուխն յովհաննու մկրտչի, եւ բերաւ գլուխն նորա ստկեղբ. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 8. 11։ Մրկ. ՟Ղ. 25. 28։)
Զարծաթեղէն սկտեղն ետ։ Առ սկտեղն արծաթի, եւ տար ընդ քեզ յարքունիսն։ Տալ ինձ սկտեղբ այսու զգլուխն յովհաննու. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Սկսնում.
Սկսաւ մարդիկն բազմանալ։ Յայնմհետէ սկսաւ քարոզել յիսուս։ Եւարդ սկսի՛ր օրհնել զտուն ծառայի քո։ Տու՛ր նոցա վարձս՝ սկսեալ ի յետնոցն մինչեւ ցառաջինսն։ Ուսուցանէ ընդ ամենայն հրէաստան՝ սկսեալ ի գալիլէէ մինչեւ ցայսր.եւ այլն։
Բնաւ ոչ սկսայ զկրոնաւորութիւն։ Սկսի՛ր յառաջինմէն, եւ է՛ջ յերկրորդն, եւ հա՛ս յերրորդ օդդ։ Սկսի՛ր այսուհետեւ յիշել զմարդիկ ողորմութեամբ. (Վրփ հց. ՟Ժ՟Ը։ Եղնիկ։ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Սկսումն.
Յայսմ սկսուածոյ՝ որ ունի կատարումն։ Սկիզբն ճանապարհի ոչ ճանապարհ է, եւ ոչ սկսուած տանն՝ տուն։ (Վեցօր. ՟Ա։)
to shorten, to make brief;
to raise the price of.
Յորժամ կամի սղացուցանել ըստ այսմ օրինակի զվանկն ձայնաւորի ... փոխէ զբնութիւն՝ սղացուցանելով. (Երզն. քեր.։)
cf. Սղացուցանեմ.
Յորժամ կամի սղացուցանել ըստ այսմ օրինակի զվանկն ձայնաւորի ... փոխէ զբնութիւն՝ սղացուցանելով. (Երզն. քեր.։)
cf. Սողոխ.
Զսառնամանեաց ասելով աստ (ի լերինս) հանչերձ բերմմամբ ի վերայ իրեանց զձեանցն եւ զկարկտիցն եւ զնոցուն համանմանիցն, յոյց ի հետ ապա վնասաբեր իմն ոսոխեալ սղոխք ի չարաշուքն հասեալ մերձակայսն կացուցանեն անձինս ի տգեղութեան ձեւ. երկդիմի տեսանի իմաստս. իմա որպէս հողմ, եւ կամ որպէս հատոր սառին, որ ռամկօրէն սղոխ ասի։
to saw, to cut with a saw.
Ձկան ոմն բիտոն (յն. բրիոն, այսինքն սղոց) կոչեցեալ՝ սղոցէ սղամբն զողնափայտն նաւուցն. (Մագ. ՟Ժ։)
to be baffled, balked, disappointed, deceived.
Ի դերեւ ելեալ ի մահրէ, այսինքն ի վարձանաց, ի վարձուց. սնավաստակ.
to be nourished, fed, maintained;
to be brought up, reared, educated, instructed.
Ի մանկութենէ ընդ այս խրատս սնեալ. (Փիլ. լիւս.։)
to be vain, to grow proud, to swagger, to play the bully, the braggart.
Յաղթօղս եւ յայլ բարեգործութիսն ամբարտաւանել եւ սնապարծել։ Չսնապարծել առ կնոջ եւ առ ծառայս։ Պարտ էր ինքեան զայլս խրատել չսնապարծել. (Խոսր.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։ Բրսղ. մրկ.։)
vanity, vaunting, boasting, rodomontade, ostentation, conceit, ambition.
Ոչ կամեցայ զայս յայտնել, զի զերծայց ի սնապարծութեանն առնիցես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Սնապարծութիւն. այսինքն պարծենայ ունել զոր ոչ ունի. (Կիր. երզն. խր.։)
greedy of glory, fond of vain glory, full of vanity, ambitious.
Թշնամի է նապաստակաց՝ շուն, եւ քնոյ՝ սնափառ (այսինքն սնափառութեան) դեւն. (Կլիմաք.։)
sindon, Tyrian stuff, cloth, linen;
sheet;
table-cloth;
cf. Մարմնակալ.
Զայս սնաւ եւ զկտաւ քթանեայ ... սնտուք եւ վարշամակք. (Մաշտ. կիլիկ.։)
to be costive, constipated, bound.
Երբ լուծ (այսինքն զոյգ) լինին աշխատօղք, յորդորին եւս առաւել ի գործն, եւ չսղանան ի սնկեցողսն։ (Գովելի գաւառապետն) արիութեամբ լնու զսնկութիւն եւ զկարիք սնկողացն. (Վստկ. ՟Մ՟Ի՟Թ. եւ ՟Թ՟Է։)
thickhaired;
hirsute.
Զոր զարթուցեալ ռըստադէսն այն սոթահեր. այսինքն շարժեալ զվարսն. (Մագ. ՟Լ՟Է։)
reptile;
bolt;
slide, slide-valve.
Փակեցաւ դուռն առանց նգի եւ սողնակի. (Ոսկիփոր.։ եւ Յայսմաւ.։)
cf. Սիղղոբայ.
Զայսգոյն օրինակի մինչեւ ի սողոբայս ապաստան վիպագրէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
Սովոր է չարն ի ձեռն այլոց սողոսկել զայսպիսի սպրդումն բանից։ Խորագէտն սուզեալ կորուսանէ զիւր վնասն, եւ ճարտարութեամբ բանին սողոսկէ զմիտս լսողացն ի վերայ վնասուն դիւրին պատճառաւ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)
to crawl often, to creep, to meander, to wind, to go trailing along;
to be introduced or brought in;
cf. Սողմիմ.
Յաստուածային վայելչութեան փառաց՝ սողոսկեալ անկաք ի խոնարհ ի ստորինս յայս կեանս. (Իգն.։)
drowned;
— առմել, to drown;
— լինել (ակամայ), to be drowned;
(կամաւոր) to drown oneself.
Ջրահեղձոյց զտղայսն առնէր։ Փարաւովն ջուրց վիշապ կոչի յաղագս ջրահեղձոյց զմանկունսն առնելոյ. (Արշ.։)
cf. Ջրահեղձ.
ՋՐԱՀԵՂ ՄԱՐՄԻՆ. որ եւ ՋՐՀԵՂ ասի. Անդամ հեղլոյ զջուր, այսինքն միզելոյ. անթլփատութիւն. ջրվըթելու անդամը.
Ջրահեղձոյց զտղայսն առնէր։ Փարաւովն ջուրց վիշապ կոչի յաղագս ջրահեղձոյց զմանկունսն առնելոյ. (Արշ.։)
water-mill.
Ի ներքոյ լինել պարսպի վանացն, այսինքն ջուր, ջրաղաց, փուռն. (Լմբ. բենեդ.։)
marshy meadow;
marsh.
Եղիցի անջուրն յեղտիւրս, այսինքն ի ջրամարգս. (Գէ. ես.։)
conduct, canal.
Փոս հատանել քաղաքին ի հիմանց, եւ ջրամղահոս առնել, որ ի ծովակոյս հոսին. (Պտմ. աղեքս.) յն. ὐδρηγούς πόρους, καὶ ὁχετηγούς . ջրացու անցս, եւ ուրդս կամ ագուգայս։
abounding in water.
Երթեալ մէջ ի ջրառատ վայսն. (Մամիկ.։)
water-like.
ὐδρατοειδής aquae formam habens, aqueus ὐδατώδης ad aquae naturam accedens, aquosus. Ունօղ զտեսակ այսինքն զտեսիլ ջրոյ. ջրոյնման. եւ ջրի.
cf. Ջրըմպութիւն.
Ոչ երբէք զինուորութեամբ ի բանակի գոլով ճաշակիցէ յայսպիսի ըմպելեացս, այլ ջրարբութեամբ լինել առ միմեանս. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
water-drinker, total abstainer, teetotaler.
Այսօր գինըմպու, վաղիւն ջրըմպու (լեր)։ Մի այսօր ջրըմպու, եւ վաղիւն գինըմպու. (Ածաբ.. նոր կիր։ Խոսր.։)