monoceros, unicorn;
— ծովային, sea-.
Եթէ յեղջերէ միեղջերւոյ փախնուցում։ Զզօրութիւն աստուածային միեղջերուիս այս ի վեր քան զեղանակս. (Նար. ՟Կ՟Ը. եւ Նար. յովէդ.։)
diabetic, incontinent of urine.
իբր լտ. urinae incontinentia laborans, urinam faciens. Որոյ մէզն կամ միզելն է արձակեալ քան զսովորականն. այսինքն թուլացեալ մարմնով՝ ստէպ միզօղ. ջրվաթը բռնել չկրցօղ.
to urine, to piss, to make water;
— անասնոց, to stale;
— ստէպ, to piss often but little;
ոչ թողուլ յամենայնէ որ զորմով միզիցէ, to destroy every male.
Որ զորմով միզից։ Որ միզիցէ զորմով. (այսնիքն արու զաւակ յարբունս) (Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 10։ ՟Ժ՟Զ. 11։ ՟Ի՟Ա. 23։ ՟Դ. Թագ. ՟Թ. 8։)
to each other, to one another;
զ—նս, one another, each other;
ի —, from one another, one from another;
ընդ —նս, with one another;
զկնի —, one after another;
— դէմ ընդդէմ, face to face, fronting, opposite;
սէր առ —նս, mutual affection;
յեղբայրսիրութեան առ —նս գթացք, kindly affectioned one to another with brotherly love;
զբեռն բարձէք, bear ye one another's burdens;
սիրել զ—նս, to love one another, to love reciprocally;
վնասել —, to injure one another;
զ—նս գովել, to praise one another;
ի —նս ածել ըզդրունս, to shut the doors;
բախել զ—նս, to smite one another;
ի թիկունս հասանել —, to help each other, to render mutual assistance;
ի պատիւ զ—ամբք ելանել, in honour preferring one another;
—ամբք վասն — պաղատել, to pray for one another.
տր ի միմեանս - (տր. ներգոյ) զմիմեանս. ի միմեանց. միմեամբք) ἁλλήλων, -λοις, -λους, -λα invicem, se invicem, mutuo, alius alterius, alter alterum եւ այլն. որ եւ ԻՐԵՐԱՑ. Մի մի. զմի մի. այս եւ այն. ընկեր զընկեր. երկաքանչիւրոց փոխանակաւ. մէկմէկու, իրարու, իրար զիրար.
Հազար ամ ի շամիրամայ մինչեւ զմիտրէոս թագաւոր, եթէ թուէ ոք, զմիմեամբք եկեալ գտանէ. (Եւս. քր. ՟Ա. (այսինքն լցուած։))
when, while, at the time, as long as;
— տակաւին, whilst, yet;
բայց — ունէին ի դիմի հարկանիլ միմեանց, but just as the combat was about to commence;
— խօսէի ընդ նմատակաւին էր յանկողնի, I spoke to him while he was yet in bed;
— խօսէր, while he was speaking.
ἕτι, ἔως ὄτου adhuc, dum, cum. Է կրկին բառ, մինչ՝ դեռ. այսինքն մինչ՝ դեռեւս. Այն ինչ տակաւին. դեռ՝ յորժամ. զոյգ ընդ. ցորչափ. ի. դեռ, տահա. ...
midnight, twelve o'clock.
middle, mean, middling;
middle, centre.
Տառք միջակք ... քան զյոյրսն նուրբք են, եւ քան զնուրբքն յոյրք։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. եւ այլն։ Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ, միջակ, ստորակէտ։ Միջակ՝ նշան յոգի սակս ընդունելոյ (այսինքն շունչ առնլոյ յընթեռնուլն). (Թր. քեր.։)
Սա միջակին է խրատ մարդոյս, յորժամ շարժի ախտիցըն բոյս. իմա՛ զգոյականն զօրութեամբ. այսինքն՝ միջակ հասակին, կամ երիտասարդին։
middling voiced;
middle-voice.
Են ինչ ի ձայնիցն՝ որք աստուածավայելուչք են, եւ են ինչ՝ որ զմիջին կարգն ունին։ Միջակաձայնս զայսոսիկ ասեմք, զորս յորժամ երանելին պօղոս գրէ, յիսուս քրիստոս երէկ եւ այսօր, նոյն եւ յաւիտեան. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
centre, central point;
point, full stop, period.
Շեշտն (ձայնի) յաւարտակէտին դնի, իսկ բութն ի ստորակիտին, եւ պարոյկն ի միջակետին. (զի որպէս միջակէտն՝ երկուցն է համեմատ, այսպէս եւ պարոյկն միջակ է բացոլորականացն. Երզն. քեր.։)
middling, intermediate;
middle, centre.
Զայն ինչ՝ որ այսոցիկ միջասահման է. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Նմանութիւն ինչ միջասահման (կամ միջնասահման) ստութեան եւ ճշմարտութեան։ Միջասահման կացոյց իմանալեացն եւ զգալեացս զփոքր կենդանիս զայս մարդ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
that is in the middle of the heavens, medicelestial.
Ունելով զտաւռոն միջերկնեայ, եւ զբլուդա եւ այլն. ((այս ինքն զցուլն եւ զբոյլս) Խոր. աշխարհ.։)
midland;
—ք, the midland provinces.
Զամենայն միջերկրեայս։ Թագաւոր միջերկրեայցն։ Ամենայն միջերկրեայց. (Խոր. ՟Բ. 24։ ՟Գ. 5։)
Ոմանք ի քաղաքացն միջերկրայք են։ Գերազանցեցին զմիջերկրեայ քաղաքօքն։ Ի լեռնայինս եւ ի միջերկրայս։ Զո՞րս արդեօք ասիցէ բանս՝ միջերկրեայ (ոք), առաջին զծով տեսանելով. (Պիտ.։)
that is in the middle;
middle;
middling;
intermediate;
—ք, midlent;
middle terms.
Զմիջինն այսոցիկ տեսութեանց ընտրեսցուք զբան. (Իգն.։)
the heart, centre of Armenia.
Ի հայս մասիս, ի կիլիկիա պարխար, ի միջնահայս տաւրոս. (Մխ. առակ. ՟Կ՟Բ։)
water and air.
Առեալ յերկաքանչիւրիցն ծայրիցն որակութիւնս. եւ այսպէս միջնատարերցն լինել. (Նիւս. բն. ՟Ե։)
back-bone, back.
mediator;
intermedium, agent, go-between;
negotiator;
medium;
— վաճառաց, broker;
— հաշտութեան, reconciler, conciliator, intermediator, intercessor.
Առ զգայարանս միաւորի ի ձեռն շնչոյ՝ միջնորդի անձին (այս ինքն ո՛չ ի միոյ, այլ) ի հօրէ եւ ի մօրէ. (Սեբեր. ՟Ա։)
Միջնորդաւ անձինն (կամ հոգւոյ) ընդ հողոյ միաւորեցաւ։ Ընկալցի այսու միջնորդիւ (ի ձեռն աղօթից) ձեռն քո զնա. (Նար. կուս. եւ ՟Գ։)
cf. Միջնորդիմ.
Միջնորդեաց երդմամբ. (Եբր. ՟Զ. 17.) այսինքն ի մէջ արկ զհաստատութիւն երդմամբ։
Համբարձմամբ ձեռաց առ քեզ միջնորդել (կամ միջնորդիլ). այսինքն միջնորդ լինել, կամ ընծայիլ. (Շար.։)
Շինութիւն միջնորդի յիրսդ (այսինքն ի մէջ ընդ մէջ մտանէ). (Կանոն.։)
intercession, mediation, interposition, intermeddling, intervention;
negotiation, medium;
— վաճառաց, brokerage, brokage, agent's commission;
միջնորդութեամբ, mediately, through the medium of.
Բնաւորեցան հարթքն ի միոջէ ի միջնորդութենէ շարակայիլ, այսինքն ի համեմատութենէ. իսկ հաստատութիւնքն յերկուց միջնորդութեանց. (Նիւս. բն. ՟Ե։)
middle, centre;
space, interval, interstice;
vacancy;
division, separation;
difference, distinction;
empty space;
*means, way;
— հացի, cf. Միջուկ;
— անօթոց, capacity;
— աշխարհի, interior, inside part;
— պատերազմաց, truce, suspension of arms, armistice;
զ—աւ ռազմին, during the conflict, in the hottest of the battle, thickest of the fight;
զ—աւ ճանապարհին, on the way;
during the journey;
ի —ի ամբոխին ամրանալ, to take refuge among the crowd.
Ի միջոցի եկեղեցւոյ։ Ի միջոցի երկրի. այսինքն ի մէջ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 28։ Արշ. ՟Ի՟Ը։)
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
Յայս միջօրեայ տուընջեան ժամուս. (Շար.։)
ՄԻՋՕՐԵԱՅ ա. որպէս ռմկ. միջօրէ. այսինքն Կէս. միջին. մէջ.
Եւ այս բաւական է ստածումն միջօրեայ ջերմանն). (Մխ. բժիշկ.։)
of a day, ephemeral, lasting only a day;
a day only;
— ջերմն, ephemera, ephemeral fever;
— ճանճ, ephemera, ephemeral fly;
— ճճի, ephemeron-worm;
— գեղ, fleeting beauty.
Ասէ երմոգինէս այսպէս, թէ միօրեայ ստեղծաւ լուսին. (Շիր. զատիկ.։)
mixed with smoke, smoking, smoky.
Իբր Ծխախառն. եթէ չիցէ գրելի Մոխրախառն, կամ Մեղմախառն. որպէս ռմկ. մաղմաղ. զի յն. է μαλθακός mollis, lentus, remissus. այսինքն մեղմ. թոյլ.
gift, present;
donation, favour, grace, gratification, munificence, liberality;
premium, remuneration, recompense;
salary, pension;
ի —, ի —ի, ի —ի մասին, as a gift, as a present;
—աւ առնել զոք, to lavish gifts or benefits on, to gift;
cf. Լնում;
cf. Ճոխացուցանեմ.
Պարգեւատուն ամենեցուն այսօր խնդրի պարգեւս ի պիղատոսէ։ Հաճեցար խնդրիլ ի պարգեւի մասին ի պիղատոսէ։ Ի պարգեւի մասին խնդրէր զգլուխ մարգարէին. (Շար.։)
distribution of presents;
of prizes;
liberality, generosity.
Իսկ որք զայս արհամարհիցեն, եւ ոչ գայցեն յայս պարգեւաբաշխութիւն։ Պարգեւաբաշխութիւն նորոգեալ քահանայապետութեանդ ձերոյ նահանգի առ ի մենջ՝ կայցէ անշարժ. (Ագաթ.։)
Շտեմարանելով զբարեացն պարգեւաբաշխութեանց ձերս։ Յաղագս այսքան գերագոյն եւ անճառ պարգեւաբաշխութեանց մեզ առթողի. (Թէոդոր. կուս.։ Անան. եկեղ։)
president of the games, giver of prizes.
Եւ սարեա էր պարգեւապէտ նորա (այսինքն սեդեկիայ արքայի). (Երեմ ՟Ծ՟Ա. 59։)
cf. Պարգեւառ.
Այսպիսի պատուոյս արժանաւորք երեւիք, եւ այսմ պարգեւացս պարգեւընկալք։ Ասա քաջամարտք, եւ անդ պարգեւընկալք. (Ոսկիփոր.։)
cf. Պարգեւատու.
Պարգեւիչ թագաւորութեանց այսօր լուծանէ զթագն յուդայի. (Եփր. արմաւ.։)
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
Պարեցէք ո՛վ մանկունք առագաստիս այսօր ուրախութեամբ. (Լմբ. համբ.։)
to clear up, to unravel, to unriddle, to solve.
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
որք զգրեալսն պարզաբար առնուին (այսինքն ըստ բառից եւեթ). (Լմբ. յայտն.։)
Բայց միանգամայն պարզաբար ոչ յումեքէ ո՛չ բանն շարժի, եւ ոչ կարծիքն։ Եւ միանգամայն պարզաբար, որոց վայելումն ցանկալի ըստ ախտիցն կեանք, յայսորիկ մեզ ժուժկալութիւնն հարկաւոր է. (Արիստ. գոյաց.։ Բրս. հց.։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Եւ պարզեալ զթուղթսն (մագաղաթեայս) աղեքսանդր՝ ընթեռնոյր. (Պտմ. աղեքս.։)
Որ ձգեացն զերկինս, այսինքն է պարզեաց եւ հաստատեաց. (Իսիւք.։)
simplicity;
purity, cleanness;
simplicity, sincerity;
clarification, clarifying;
serenity, clearness, calm weather;
explication, development;
ազնուական —, noble simplicity.
Սէր սուրբ յաննենգմտաց ... այս պարզութիւն զվերնոյն բերէ զնմանութիւն. (Եղիշ. ՟Ա։)
strainer, filter, colander, cullendar, skimmer;
beaked cruet.
Գործի պարզելոյ՝ այսինքն քամելոյ.
ephor;
— տրովացի, Paris.
Կացեալ պարէտ բարձր ի դիտի, դահագըլուխ՝ յայսմ աշխարհի (մետրապօլիտ սիւնեաց). (Ուռպ. ողբ.։)
Parthian;
Parthia;
—ք, the Parthians.
Գլխաւոր նահապետ էր պարթեաց տերութեանն, որոյ անուն էր անակ։ Պատասխանի ետ պարթեւն։ Պարթեւք ի մակեդոնացուոց ապստամբեցին. եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եւս. քր. ՟Բ։ Եւ զի տէրութիւն նօցա զօրացաւ ի պարսս, ի մարս, եւ ի հայս, վասն որոյ եւ սոցա ընծայի ըստ տեղւոյն պարթեւդ անուն, եւ մանավանդ մարաց, որպէս է տեսանել ի գիրս ՟Ա. Մակ. ՟Ղ. 56։ եւ ՟Ը. 8։ եւ Կոչ. ՟Ժ՟Բ. յորս յն. է՝ մարք։)
Parthian.
Ի պարթեւական մեղապարտ ազգէն. (Շար. այսինքն՝ տանէն անակայ սպանողին խոսրովու։)
vaunt, boast, show, ostentation, pride;
glory, splendour;
decorum, honour;
—նս տալ անձին վասն, to pique or plume oneself on, to glory in;
—նս համարիլ, to be proud of, to be boasted or vaunted of, to make it one's boast to.
to glory, to vaunt, to boast, to brag, to hector, to praise oneself;
to put oneself forward, to aim at winning distinction, to preach up oneself, to make a merit of, to affect haughty airs, to play the braggart, to swagger, to be vain-glorious, proud or vain of;
պանծացեալ —, to pride oneself, to look big, to be proud of;
պարծիմ գոլ, I have the honour to be...
Նա դարձեալ զայս պարծի եւ խրոխտանայ. (Իսիւք.։)
modest, virtuous, chaste, pudic, maidenly, pure;
sober, moderate, temperate, frugal;
discreet, well-behaved.
Զպարկեշտ զայս եւ զամենագեղեցիկ վկայիցս ասպարէզ. (Բրս. գորդ.։)
Հասարակաց հօրս այսմիկ, պարկեշտ ալեացս. հեզոյս եւ հանդարտ հովուի. (Առ որս. ՟Գ։)
cf. Պարկեշտ.
Զգաստացեալ՝ պարկեշտականս՝ սրբամատոյց կանայս. (Ագաթ.։)
Որ ոք եւ առցէ զայս դեղ մաղթանաց այսր մատենի պարկեշտականի՝ պաղատել սովաւ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
to be modest, to lead a chaste life, to know how to compose one's demeanour;
to be moderate, reserved or circumspect, to abstain, to be sober.
Մի է հայր մեր աստուած ասէին. յայսմ պարկեշտանային, ի պատուոյ եւ ոչ յուղղութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
place of chastity, monastery, holy retreat.
Տէրունեան տնակ, որ կոչի պարկեշտանոց եւ միայնարան. յորում միայնանալով նոքա՝ զպարկեշտ եւ զնազելի վարուց զխորհուրդսն կատարեն։ Հասարակ պարկեշտանոցս այս՝ յոր յեօթներորդումն գան ժողովին՝ կրկին գաւիթ է. (Փիլ. տեսական.։)
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
Ոչինչ պարկեշտացուցանէ զորս զայս, բայց միայն պատուելն Աստուծոյ փառաւոր չարչարանօքն. (Ճ. ՟Գ.։)
follicle, shell, pericarp, capsule, pod, husk, cod.
θύλακος, θυλάκιον folliculus, vagina seminis. Փոքրիկ պարկ ընդեղինաց, այսինքն կեղեւն արտաքին՝ յոր ամփոփին արմատիք. գապուգ.
turn, gyre, round, circle;
helix, spire, spiral;
show, crowd;
—ք, eating and drinking, feasting;
— առնուլ, to turn, to redound, to draw back.
Զարս իգացեալս եւ չկանայս հպտեալս ի կաքաւս՝ ի հարսանիս իջուցանել, եւ զամենայն պրոյրս սատանայականս ի տունս գումարել. (Ոսկ. կող. ՟Ծ՟Բ։)
barony.
Ով արասցէ պարոնութիւն։ Նա առցէ զպարոնութիւն (ա՛յլ ձ. պարութիւն). իւրաքանչիւրն ասէր շահել զգրաւն, այսինքն է զպարութիւնն ։
to be circumflexed.
ՊԱՐՈՒԿԱՆԱԼ ՊԱՐՈՒԿԻԼ. իբրեւ պարուկաւ ոլորտանալ ձայնի յառոգանութեան. Եւ արդ պարուկանայ ձայն ըստ այսքան յեղանակս։ նախ բնութեամբ պարուկին՝ է՛ եւ ո՛վ. իսկ երկրորդ անգամ՝ պատահմամբ պարուկին ամենայն երկբարբառք ... իսկ երրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձանն եւ ի սուր ձայնորդս ... չորրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձայնն ի զօրութենէ ենթադատութեանն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։) Տ։ եւ Պարոյկանալ։
cf. Պարուկանամ.
ՊԱՐՈՒԿԱՆԱԼ ՊԱՐՈՒԿԻԼ. իբրեւ պարուկաւ ոլորտանալ ձայնի յառոգանութեան. Եւ արդ պարուկանայ ձայն ըստ այսքան յեղանակս։ նախ բնութեամբ պարուկին՝ է՛ եւ ո՛վ. իսկ երկրորդ անգամ՝ պատահմամբ պարուկին ամենայն երկբարբառք ... իսկ երրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձանն եւ ի սուր ձայնորդս ... չորրորդ անգամ՝ պարուկանայ ձայնն ի զօրութենէ ենթադատութեանն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։) Տ։ եւ Պարոյկանալ։
orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.
(ի կալ մնալ արեգական եւ լուսնի յաւուրս եւ յեսուայ եւ եզեկիայի) բոլորիցն եւ վեհագունիցն եւ պարունակացն այսպէս բերեցելոց, ոչ ընդ նոսա շրջագայէին պարունակեալքն. (Դիոն. թղթ.։)
ՊԱՐՈՒՆԱԿԱՑ (գիրք). ἁγχωράτων anchoratum. Յայս անուն կոչի մատեան սրբոյն եպիփանու յաղագս համօրէն հերձուածոց.