dagger, poniard;
sword, sabre, hanger, cutlass, scimitar;
sworded, armed with a sword or dagger.
Զմահաբեր վաղակաւորն ի վերայ խաղացուցեալ՝ յեղյեղէր. (Պիտառ.։)
Իւրաքանչիւր վաղակաւար ի կուշտ ընկերին իւրոյ։ Ողջոյնն ի բերան յովարու, եւ վաղակաւորն ի ձեռին. (Խոր. ՟Գ. 55։ Ճ. ՟Բ.։ Եփր. թագ.։)
arriving early, quick, prompt;
early, precocious, premature, untimely.
Վաղահաս եղերուք դուք յաւետարանին, եւ արդ յետս կամիք կալ առ ի նմանէն. (Եփր. գաղ.) (որ նմանութեամբ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։
disposition to marry early.
ՎԱՂԱՄՈՒՍՆԻՔ ԲԱՐՔ, րուց. որպէս յն. Վաղամուսնութիւն. ταχυγαμία maturae nuptiae, celerius nubendi mos. Կանուխ կամ փութով բերումն յամուսնութիւն.
soon ruined.
Փոխանակ բարձրաբերձ եւ վաղաւեր աշտարակին՝ խադն ճշմարտութեան կանգնեցաւ, որոյ զօրութիւն մշտնջենաւոր է. (Ագաթ.։)
cf. Վաղեմի;
— հնութիւն, antiquity.
(Երկար վանկն) վաղժամանակեան է, եւ զներկայս եւ զապառնին յինքն բերէ. (Երզն. քեր. ի Համամայ։)
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
Ասէ (բանսարկուն), զայսօրն ինձ (տու՛ր), եւ զվաղիւն աստուծոյ. (Սեբեր. ՟Թ։)
steely;
steel, sword.
Սուսեր պողովատիկ չանաչառ հրամանդ քո բերեալ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 16.) (յն. ὁξύς սուր)։
cf. Պոռնկիմ.
Կապեաց երբեմն պօղոս՝ որ ի կորնթոս պոռնկացաւն, եւ արձակեաց զնա սրտիւն ապաշխարեալ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
to push, to repulse, to remove, to disperse, to scatter about.
Անդէն եւ անդ մրրկեալ ընդ միմեանս՝ պողէր պղտորէր, եւ առհասարակ ընդ ամենայն կողմանս ի փախուստ դարձուցանէր, ա՛յլ ձ. լոկ, պողէր. ա՛յլ ձ. լոկ, պղտորէր. իսկ յն. ի փախուստ աճպարեցին՝ այլ այլուր բերեալ։
bearing a crown, crowned.
Ոչ եւս պատերազմեցայց ընդ քեզ, որպէս զի մի գուցէ համբերութեամբ քով պսակազգեաց արարից զքեզ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
crowned;
laureate;
prince, king.
Ընդ ո՛ չար ինչ անցանէ, եւ համբերել մարթէ, այն ինքն է պսակաւոր ճեմել (յն. պսակիլ). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
staff for carrying grapes.
Պտղալծով բարձին զողկոյզն, եւ բերին. (Եփր. թուոց.։)
cf. Պտղալի.
Որ ճոխ պտղաբերէ, կամ բուսուցանէ ճոխութեամբ.
to render fruitful, to fecundate, to fertilize.
Պտղաւէտ առնել. բարեբեր կացուցանել. արդիւնացուցանել.
Սաղարթաբեր ծառովք ծաղկէր, առատագոյն պտղաւէտէր. (Շ. եդես.։)
cf. Պտղալից.
γόνιμος fertilis, fructifer. Որ ունի զպտուղ. պտղեղ. պտղաբեր. բերրի.
Ոչ բնաւորեցաւ ոչինչ պտղաւոր եւ սերում կատարելաբերել վատթարին հոգի. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Պտղալի.
Պտղաւէտ. քաջապտուղ. առատ պտղով, բարեբեր.
to germoliate;
*to imbibe.
Պտղաբերիլ. կամ պտկիլ եւ քաղիլ որպէս պտուղ.
cf. Պտոյտք.
Մի ընկլցեն զիս պտոյտք ջուրց։ Ի կարմիր ծովուն ճանապարհ անխափան, եւ դաշտ ծաղկաբեր ի պտուտից բռնութեանն. (Սղ. ՟Կ՟Ը. 16։ Իմ. ՟Ծ՟Բ. 7։)
button, bud, eye;
nipple;
cf. Պուտուկ;
պտկունք կովու, ոչխարի, udder, dug, teat.
Դիեցուցանելով զտղայն ... փափկին եւ զիջին բերանոյն՝ զկաթն պտկովն ի ներքս ի բերանն դնէ. (Նիւս. կազմ.։)
like a vortex, whirling, eddying.
Պտոյտ առնլով. պտուտանալով. շրջանաւ. պտրտբերմամբ. պտուտ ընելով, պտըտելով.
cf. Պտուտիմ.
ՊՏՈՒՏԵՄ ՊՏՈՒՏԻՄ. περιάγω, -ομαι circumago, -or εἰλίσσω, -ομαι circumsolvo, -or. որ եւ ՊՏՈՒՏԿԵԼ. Պտոյտս տալ առնել. եւ պտոյտս առնուլ. շրջաբերել, իլ. փոթորկել. աղմկել, իլ. պտըտցնել, պտըտիլ.
wooded, planted with trees, bushy, leafy.
Պարարտութիւնք դաշտաց՝ տնկարար է եւ ծաղկածին, եւ բոյսարձակ պրակագեղ եւ ցորենաբեր. (Վրդն. երգ.։)
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Զգլուխն նիկանովրայ աջով ձեռամբ հանդերձ ... բերին պրկեցին յանդիպման երուսաղէմի. (՟Ա. Մակ. 47։)
instrument of torture, rack.
Ոչ եւս կարէր բանալ զբերանն՝ յանհնարին պրկոցոցն գելարանին. (Եղիշ. ՟Ը։)
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
Ածեալ պրտուեղէնս՝ կալան զբերան ջրհորին. (Վրք. ոսկ.։)
bearing or carrying light, luminous, splendid.
Ուրա՛խ լեր բերկրեալ՝ ջահազգեաց կոյս, անշէջ ճառագայթ, պայծառացեալ քան զարեգակն։ Կուսանք իմաստունք՝ մշտավառ լուսով ջահազգեաց՝ ծագեն յարեւմտից. (Եպիփ. ի կոյսն.։ Խոր. հռիփս.։)
cf. Ջահազգեաց.
Ուրա՛խ լեր բերկրեալ՝ ջահազգեաց կոյս, անշէջ ճառագայթ, պայծառացեալ քան զարեգակն։ Կուսանք իմաստունք՝ մշտավառ լուսով ջահազգեաց՝ ծագեն յարեւմտից. (Եպիփ. ի կոյսն.։ Խոր. հռիփս.։)
to blaze, to shine.
Մինդ յեօթնեակ բերանոյ ... ճրագացն տեսանողին ջահացեալ. (Նար. մծբ.։)
suddenshower, heavy shower.
Տեղումն է, որ ունի քան զանձրեւ շիթք ջաղբագոյն՝ ստէպ թօթափմամբ բերեալ ի վերայ երկրի. (Արիստ. աշխ.։)
to nourish, to give to eat or to suck, to feed, to suckle, to foster, to rear.
Կերակրեցեր ըստ խնամոց սիրոյ ի սեղան քո՝ ջամբերով նաշիհ մսով օրհնութան եւ անոյշ գինով։ Որպէս մանուկն յետոյ ընդ կաթինն եւ զջամբելիսն ընդունի՝ զկակուղ կերակուրն. (Արշ.։)
apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.
Եթէ չմիաբանցի արդիւնքն բանիցն, ապա ի զուր է ջատագովութիւնս։ Բարի են մեզ ջատագովութիւնքն՝ որոց աստ արարք ողորմութիւն։ Զարմանալի ջատագովութիւն ջատագովութիւն տացէ ի վերայ ճշմարտին ... Զջատագովութիւնդ կեղծաւորելով՝ կարծիս արդարութեան զանձամբ կամիք արկանել. (Սեբեր. ՟Ը։ Ոսկ. ննջ.։ Իսիւք.։)
to cut or break in pieces, to undo, to break, to shatter, to smash;
to kill.
Քարամբք ջարդեցին զմսուր բերանայ լնդաց նորա։ Զկառափունս ջարդէին։ Ուռամբ ջարդեալ զբեւեռ երկաթոյն։ Առաքինական սմբակօք ջարդեսցուք զգլուխ վիշապին. (Ագաթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Նար. յովէդ.։)
Ջանացաւ ջարդել զընթացից իմոց վերարձակութեան քաջաբեր ուղէշս. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
cf. Ջեռուցանեմ.
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
πυρέττομαι, καύχομαι febre ardeo, uror συντήκομαι liquesco, consumor νοσέω aegroto եւ այլն. Ջերիլ. ջեռնուլ՝ որպէս տապիլ, տոչորիլ, ախտաւորաբար յարիլ, զակատիլ. ախտանալ. կրել զջերմն մահաբեր ախտի, եւ մոլիլ ախտիւք կրից. խիստ տաքնալ, հիւանդանալ, մարազլը ըլլալ մարմնով կամ հոգւով.
Առ պատկերսն ջերանէին մարդիկ (կռապաշտութեամբ). (Սեբեր. ՟Ը։)
cf. Գորովագութ.
Պողոս ջերմագութ սիրովն, եւ հանապաղ խաչակցելովն՝ բերան քրիստոսի կոչեցաւ. (Պիտառ.։)
hot.
Ընդ քիթն եւ ընդ բերանն առ հասարակ գոլորշի ջերմախառն ելանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
burning, ardent;
— առնել, to burn, cf. Կիզում, cf. Տոչորեմ.
Մտանեն օդքն ահարովնեանքն (հրայինք) յանդունդս, եւ առնեն ջերմակիծ զաղբերս. (Պիտառ.։)
thermometer;
— բնական, natural -;
— բուսական, vegetable -;
— օդեզէն, air — or atmospherical -;
— ալքոհլեան, spirit -;
— տարբերական, differential —;
— մետաղական, metallic —;
— ծայրագոյն ջերմութեան կամ ցրտութիւն, maximum — & minimum —, self-registering —, register —;
— հարիւրամասն —, centigrade -;
— Ռէօմիւրի, Ֆարէնհայթի, Reaumur's —, Fahrenheit's —;
—ն բարձրացաւ՝ էջ մի աստիճան, the — has ascended, has fallen one degree;
—ն զրոյէն մի աստիճան վար՝ վեր է, the — is one degree ahove or below zero.
warm, ardent;
devout, fervent.
Ջերմեռանդն եւ արտաշիկացեալ կամօք օրինաց։ Զայս ասէ եսայի ջերմեռանդն մտօք։ Ջեռուցանել զցուրտ մարմինն դաւթի ի ձեռն ջերմեռանդն եւ արիւնաշատ կուսին. (Քիլ. իմաստն։ Սեբեր. ՟Ղ։ Եփր. թագ.։)
cf. Ջերմընկալ.
Դառնան աղբերք ջերմոտք ի ցրտութիւն. (Պիտառ.։)
lukewarm, temperate.
Երկն հասին աւուրք ջերոտ հարաւակողմն գարուն գրանցն բանալոյ։ Դրունք գարնայնոյ բացան, եւ աւուրք ջերոտք զտեղի փոխաբերեցին. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
copulative, conjunctive.
Շաղկապացն ոմանք ջոկամանք են, եւ ոմանք անջատականք. (ջոկոմանք են՝ որ զմեկնութիւն) (կամ զպատմութիւն եւ զզրոյցս) յանհունս արտաբերեն՝ ջոկոմանել. եւ են այսոքիկ, եւ , այլ, իսկ. (Թր. քեր.։)
to connect, to join.
Յանհունս արտաբերեն՝ ջոկամանալ։ Կամ ի բարին ջոկամանելով , կամ առ չարն զուգակապելով. (Թր. քէր։ Երզն. քեր.։)
water-cresses.
Սպեթլոն. բաղբաք, որ է ջրաբաբոյ, կամ ջրաբաբ, որ յաղբեր լինի. (Գաղիան.)
springing, gushing or spouting out water, watery.
Աղբիւր ջրաբուղխ։ ի ջրաբուխ եւ ի տղմալից եւ ի խոնաւուտ անդաստան։ Դարանաղեաց գաւառ՝ լերամբք ծաղկաւէտ, եւ ձորովք ջրաբուղխ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։ Կանոն.։ Երզն. լս.։)
water-coloured.
Արդարեւ զջրագոյն (այլ ձ. զջրոյ գոյն) զբահազգեստացն բերէր տեսութիւն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
cf. Յետախաղաց.
Որ յետս կոյս խաղացեալ բերի.
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
cf. Յերազիմ.
Յերազանան յանկողինս իւրեանց։ Ծերք ձեր երազովք երազեսցին. (Ես. ՟Ծ՟Զ. 10։ Գծ. ՟Բ. 17։ Ծերք ձեր երազս յերազեսցին. Սեբեր. ՟Ե։)
to dream, to have a dream or vision;
to rave, to be light-headed;
— յարթմնի, to dream wide awake;
երազովք —, to dream dreams;
— ստէպ, to have many unquiet dreams;
երազ յերազեցաւ ինձ, I have dreamed.
Յերազանան յանկողինս իւրեանց։ Ծերք ձեր երազովք երազեսցին. (Ես. ՟Ծ՟Զ. 10։ Գծ. ՟Բ. 17։ Ծերք ձեր երազս յերազեսցին. Սեբեր. ՟Ե։)