to stable, to put in a stable, to gather into the fold.
Փարախել զցնդեալսն։ Որպիսի՛ ինչ եկեղեցի է.. . եւ որպիսի՛ ինչ հրէական փարախեալս. (Թէոդոր. մայրագ.։ Սեբեր. ՟Դ։)
cf. Փարատեմ;
— զցաւս, to soothe, to allay pain;
— զտրտմութիւն, to drive away melancholy.
Շամանդաղ, զոր պատառեալ եւ ցրուեալ եւ փարատեցուցեալ։ Զանձնական զխուճապ խնճոյի՝ Աստուծոյ յինէն ի բաց փարատեցուցեալ։ Փարատեցուցանելով զծմականիստ մէգս։ Զտրտմութիւն իւղաբերիցն փարատեցոյց. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։ Պիտ.։ Շար.։)
sheepskin with the wool on;
sheepskin, of sheepskin.
containing air.
Ուստի՞ իմացար զփուքսն օդընկալս կազմել. (Սեբեր. ՟Ե։)
sleeping-place, bedroom;
blanket;
carpet, tapestry, hangings, arras;
cf. Վերարկու.
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
Ի ծովացեալ ալեաց մեղաց զի քեզ օժանդակեալ ոդիսն՝ թեթեւս թռուցեալ՝ մերձ առ երկինս վերաբերեցեր։ Որ ի ծով այս աշխարհի շինեաց տապան զեկեղեցի, եւ ի սմա զօժանդակեալ հոգիս փրկեաց ի ջուրց մեղաց. (Թէոդոր. Խչ։ Շար։)
aid, succour, assistance, support, protection.
Օժանդակութեմբն աստուծոյ՝ մատչելի է ի սկիզբն աստուածաւանդն գործոյ։ Քոյով օժանդակութեամբ թեթեւ թռուցեալ վերաբերեր։ Լքելոյս օժանդակութիւն։ Ո՛չ է աւազան կատարեալ առանց օծման օժանդակութեան։ Ունիս այլովք լնուլ զպէտս այնոցիկ՝ օժանդակութեամբ այնմ, որ ունի բանալ եւ լնուլ զպէտս հայցողին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. բարձր.։ Նար. ՟Ձ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։ Իգն.։)
to portion, to assign a dower, to endow with a fortune;
to offer, to make a present.
Ընծայել. ընծայաբեր լինել.
serpent-like.
Օձակերպ բերանովն (երկշուրթն լեզուաւ) համբուրեաց զնա. (Կեչառ. աղեքս.։)
collar;
— շապկաց, shirt-collar;
զօձիս պատառել, to rend one's garments.
περιστόμιον peristomium, orificium. Օձաձեւ դալար հանդերձից ի ձագ վերին, որ պատէ զպարանոցն. վերնաբերան կամ շուրթն պատմուճանի. ժապաւէն. ափն. եախա, եագա (լծ. վակաս).
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
Բացան բերանք առիւծուց ի բեկանել եւ յօցտել զչարախօսն։ Խոտեսցին խոտորնակս՝ օձտելով զեկեղեցի աստուծոյ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Երիվար արքունի է լեզուդ. (եթէ ընդարձակերասանակ թողուցուս օցտել) (յն. բերիլ), եւ խայտեալ, սատանայի եւ դիւաց հեծանելիք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
cf. Ուղերձ.
Բազում բարութիւնս օղերձեալ բերին՝ ասէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
cf. Ուղերձեմ.
Բազում բարութիւնս օղերձեալ բերին՝ ասէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
adventitious, foreign.
degenerate, wild.
Օտար ի լաւութենէ բարեբեր տնկոց. վայրենի. եապանի.
estranging, alienating;
strange, paradoxical.
Օտարացուցիչս իմն բերես ի լսելիս մեր։ Գծ. (՟Ժ՟Է. 20։)
strange foreign, alien;
new, strange, extravagant;
diverse, different.
Փոխանակ զի արբին նոքա յօտար աղբերէ, ընկալան նոքա զհատուցումն ջուրբքն օտարոտեօք. (Եփր. ծն.։)
Ամենայն օտարոտին ի բնութենէ յն. արտաքոյ բնութեան՝) ցաւաբեր է. (Պղատ. տիմ.։)
condition of a strange;
alienation, estrangement, separation;
unlikeness, difference;
strangeness, extravagancy;
elimination, proscription;
absence, pilgrimage;
abroad, foreign lands.
ՕՏԱՐՈՒԹԻՒՆ. Անմանութիւն. տարբերութիւն. անյայտութիւն.
day, daytime;
time, days, life;
— գործոյ, work-day;
— տօնի, feast-day, holiday;
օր ծննդոց, birth-day;
ուտիք օր, flesh-day;
օր պահոց, fast day;
օր մոխրոց, ash-wednesday;
տօն աւուրց յաւուրս, universary solemnity;
գեղեցիկ or գեղածիծաղ օր, fine, splendid day;
բարենշան՝ երջանիկ or երանաւէտ օր, fortunate, happy, lucky day;
չարագուշակ օր, unlucky day;
այս or զայս օր, today;
օր ընդ մէջ օր ընդ օրն, every other;
օր յօրէ, from day to day;
օր ըստ օրէ, quotidian;
day by day, daily, every day, more & more;
օր աւուր, աւուր աւուր, աւուրց յաւուրս, daily, every day;
առ օրին, նոյն օրին, the same day, in the same day, presently, soon;
զօրն ցերեկ, զօրն իբուն, all day, all day long, during the livelong day, from morning till night;
զօր ամենայն, every day, diurnal;
all day long;
մինչեւ ցօր հասարակ, till noon;
աւուրն, a day;
յաւուր միում, ի միում աւուրց, one day, a day, one fine day, some fine day;
յերկրորդում աւուր, the day after, next day;
ի միուսում աւուր, the day after, tomorrow;
հետեւեալ օրն, the following day;
յետ երկուց աւուրց, two days after;
յերիր աւուր, in three days;
ի նմին աւուր, the same day;
ի նմին իսկ աւուր, the very same day;
յօրէ յառաջնմէ, from the first day;
զամենայն աւուրս, every day, for ever;
յաւուրս մեր, in our days, in these days, in our time;
յաւուրս յետինս, in the latter days, latterly;
յաւուրսն յայնոսիկ, in those times or days;
յաւուրս նորա, under him, during his time;
որ օր, the day that;
զաւուրս, many days, long time;
միով օրով, of a day;
օր ի յօր or օր յօր առնել, to put off from day to day, to procrastinate, to defer, to delay;
օր սահմանել, to fix a day;
կալ զօրս զերեկ դատարկ, to waste the day, to remain idle all day;
համարել զաւուրս, to count the days;
մեռանել լի աւուրք, to die full of days;
շրջել աւուրն, the passing of the day;
բառնալ զծանրութիւն աւուրն, to bear the burden of the day;
դեռ աւուր շատ կայ, it is not yet late, it is yet early;
մինչ աւուր կայ, while it is day;
զամենայն աւուրս կենաց իւրոց, for his whole lifetime;
երկայնին, կարճին աւուրք, the days grow or are growing longer, shorter;
երեք ժամ է աւուրն, it is three o' clock a. m.;
ոչ յետ բազում ինչ աւուրց, in a few days, soon, shortly;
տային նմա աւուրն նկանակ մի, they gave him a loaf daily;
մանուկ ծնեալ առ օրին, new-born babe;
օրն խոնարհեցաւ յոյժ, the day gave place to evening;
շատ է աւուրն, sufficient for the day is the evil thereof.
Աւուր աւուր ընդ առաւօտն զերգս երից մանկանցն ի բերան առեալ. (Խոսր.։)
livelihood, daily bread.
Գնացին (ձուկն օրսալ). զի բերցեն զօրապահի աւուրն. (Եփր. յար.։ Ճ. ՟Գ.։)
Գնացին (ձուկն օրսալ). զի բերցեն զօրապահի աւուրն. (Եփր. յար.։ Ճ. ՟Գ.։)
legally, lawfully, conformably.
Համբերեա՛ յիս՝ որ բոլորովին առ հասարակ սփռեցաւ օրինաբար. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
law-giving, law-making, legislation;
legislature;
law, decree, ordinance;
constitution;
institution.
Զբերան իւր բանայ հանճարով եւ օրինադրութեամբ.
Օրէնս արդարութեանն՝ օրինաց։ Ընդ հօր օրինադրութիւնն է, նորա եւ հրաման պատուհասիցն։ Յօրինադրութենէն աստուծոյ։ Նորա բերանոյն օրինադրութեանն զգուշացիր։ Յետին այս օրինադրութիւնք եկամուտք, եւ ո՛չ ի հարցն առ մեզ ժամանեալ. (Յճխ. ՟Ի։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Օրինաւոր.
Օրինականին գրոյ։ Զօրինական գիրն լցեալ՜ Յօրինականէն բերեալ զայս. պրպմ. լ։ (Շար.։ Յհ. իմ. ատ.։)
to copy, to transcribe;
to figure, to trace, to delineate, to represent, to show;
to give or present as example or model.
Օրինակեալ զհամբերութիւն փրկչին յանձինս իւրեանց՜ Օրինակեցեր ի քեզ զվարս երանելոյ հօր քո ներսեսի. (Ագաթ.։ Փարպ.։)
Մանաւանդ՝ նախանկարել. նշանակել. երեւեցուցանել զօրինակ ինչ. յայտ առնել տպաւորաբար. նմանեցուցանել. յօրինակ բերել. Զմշտնջենաւոր քահանայութիւնդ քո օրինակեաց։ Ոմն օրինակէր զիջանել նորա որպէս զանձրեւ։ Ձմեռն զդժնեայ վդառնութիւն դժոխոցն գաղափարեալ օրինակէ։ Որ ի կեանս վերադարձի բնութեանս դարձմամբ յորդանանու օրինակեցեր ... Ձողաբարձնպատակ օրինակեալ քառաթեւ սուրբ խաչին. եփր։ (Զքր. կթ.։ շար։)
extremity, last moment, agony, death;
fate, destiny, fatality;
— մահու, the point of death, deaths-door;
յ— իւր ճեպել, to run to one's ruin;
ժամանէ յ— վախճանին, his last hour is at hand.
Այսպիսի օրհասաւ հրամայեցին զտնօրէն շիմսն ի վերջոյ ջնջել։ Անցուցանել զօրհասն։ Զմահաբեր զօրհասի ժամանակն զանցուցանել։ Անցեալ զօրհասաւն։ Քրկել զնոսա յանհնարին օրհասէն. (՟Բ. Մակ.։ ՟Գ. Մակ.։)
in the pangs of death, at the last gasp, dying, expiring;
cf. Օրհասաբեր.
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
Եթէ ոչ յերեսս իսկ օրհնեսցէ զքեզ. փոխանակ ասելոյ, թէ անիծեալ իցէ. (Սեբեր. ՟Դ։)
hymn, canticle, praise.
Կոչէին զարարածս յօրհներգութիւն աստուծոյ։ Յամենայնի զաղօթս եւ զօրհներգութիւնս ի բերան կալցուք։ Օրհներգութեանց եւ սաղմոսաց փոյթ առնել. (Յհ. իմ. ատ.։ Լմբ. սղ.։ Մխ. առակ.։)
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
Աղօթք թերեւս առ նեղութիւն սրտին լինին, օրհնութիւն՝առ խնդութիւն սրտի։ Օրհնութիւն ոգւոյ բերկրելոյ նշանակ է. (Սեբեր. ՟Թ։)
ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ. Որպէս լիութիւն բարեաց. բարիք բերք. պէրէքէթ։ Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Թ. 5։ Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 21։ Սղ. ՟Ճ՟Ի՟Ը. 8։)
cf. Ուրուկ.
ՕՐՈՒԿ կամ ԱՒՐՈՒԿ. cf. ՈՒՐՈՒԿ։ (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ Բուզ. ՟Դ. 4։ ՟Ե. 21։ Սեբեր. ՟Թ։)
by-by, lullaby.
Քրիստոսի աստուծոյ մերոյ օրօրքն է (ի բերանոյ կուսի) Երկինք երկնից իմա՛ց արարէք ... աստուծոյ օրօր. (Տաղ.։)
the thirty eighth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
It was taken at the time of the Crusaders from the Greek, in order to facilitate the writing of foreign words. The ancients used in its stead the letter փ;
φνσιϰος as փիւսկեան;
It is consequently pertinent only to modern Armenian, and if found in some early writers, the words are of foreign derivation.
Նոր այս նշանագիր՝ ձայնեալ ըստ այլ լեզուաց ֆէ, ֆի, էֆֆէ, չիք ի մեր բարբառ. այլ փոխանակ նորին վարիմք զտառդ փ, երբեմն եւ վ, ւ. որպէս եւ լատինք, թէպէտեւ ունին F, բայց զյունական բառս գրեալս տառիւն Φ , վերածեն ի փհ, ph հնչելով ֆ։ Իսկ եբրայեցիք եւ այլ արեւելայք՝ է՛ զի տարաբերեն ֆ, եւ է՛ զի փ։ Ի մեզ յետ ՟Ժ՟Ա. կամ ՟Ժ՟Բ. դարու ի լատինացւոց առին կիլիկեցիք՝ զայլոց բառս դրոշմել ֆ նշանագրով. զոր օրինակ.
Իբր ազդումն բանիւ. բան բերանոյ. խօսք ուղղեալ առ լսելիս.
cf. ԱԽՈՆԴԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԵԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԻՔ. θώραχ, στόμαχος. thorax, stomachus, orificium ventriculi superius Ներքին մասունք կենդանւոյ. ներքսակողմն լանջաց. փորոտիք վերին, կամ բերան փորոտեաց. խախացոց. ստամոքս. կուրծքին կամ փորին միջի գործարանքը. կէօնիւս իչի, պաղր, միտէ.
Հեծես ի վերայ վշտագնելոցն եւ ախտաժետացն։ Ախտաժետացն ի վերայ բերէ զբժշկութեանն դեղս։ Ցաւս հալածէ, ախտաժէտս բժշկէ. (Մանդ. ՟Դ։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
Հաւասար են լոյս երկուց ականց աչից ի տեսանել. իմա՛ իբր աղբերականց աչաց։
Եւ ոչ պահապանացն յակն անկեալ (յարուցեալն)։ Ի մտանել թագաւորի՝ պատժապարտն չիշխէ յակն անկանիլ։ Կերպարանք գազանաց յակն անկանելով։ Բոզից են պաճուճանք, որք յակն եւեթ կամին անկանել. անդր յերկինս զարդարեա՛ց, ա՛նդր անկի՛ր յակն. (Եղիշ. թղմ.։ Սեբեր. Զ։ Նիւս.։ Ոսկ. մտթ.։)
Տանջէ զամենայն որդի, զոր յակն առնու։ Գանալից առնէ զորդի՝ զոր յակն առնու. (Վրք. հց. ձ։ Ագաթ.։ եւ Սեբեր.։ եւ Իսիւք.։)
Որպէս բիժ զակամբ եկեալ՝ ոչ թողացուցանէ տեսանել զպատշաճն։ Ճարպոյ եկեալ զակամբ՝ յայլայլութիւն մտաբերէին։ Յորժամ արբեցաւ, եւ գինին եկն զակամբ նորա. (Յճխ.։ Ագաթ. եւ Արծր. Դ. 12։ Բուզ. Է. 7։)
ԱԿՆ, ական, յականէ, ակունք, զակունս, յակունս կամ յականս. Ὁπἡ, ἒξοδος, διέξοδος. Foramen, exitus, origo, scaturigo. եւ այլն. Սկիզբն եւ ելք ծագման եւ բղխման աղբեր. աղբերակն, եւ որ ինչ նման է նմա. ակ, բուն բերանը. կէօզ, այն, գայնագ, չէշմէսար.
Յականէ աղբերն պղտորեալ է ջուր նորա. (Եզնիկ.։)
Յակունս աղբերացն։ Զակամբ Գինայ. (Խոր.։)
Ի վերայ առասականացն միանունութիւն. ակն աչից, եւ աղբեր, եւ ակն քարի պատուականի. (որք առ հասարակ ի դէպ գան եւ ականն արեւու.) (Երզն. քեր.։)
Բացեալ պատուհանօք լուսաբերօք ի տապանի, ասեն եւ ակունս լուսարձակս դնել ընդ պատուհանօքն. (վրդն. պտմ.։)
Շինեաց զորբէթ, որ արդ կոչի շամշոյդէ՞ եւ զաղիւսաշէն բերդն զունան. (Պտմ. վր.։)
Որ ինչ ի մէջ բերէ զամբաստանութիւն.
Եւ այլք բերէին զզէնս բազումս ամենագործ խորամանկ. (Պտմ. աղեքս.։)
Ամենազան ծառո՛ց պտղաբերաց. (Ածաբ.։)
Ամենազան պտղոց քաջաբերութիւն. (Փիլ.։)
Ամենայն բարեօք լցեալ, եւ լցուցիչ. բազմածախ եւ առատ. շէն. ὀ πλήθων, πολυτελής. repletus, refertus, omnino plenus, et lautus, sumtuosus եւ այլն. եւ ըստ յն. ամենալաւ. կատարեալ. բարեբեր. եւ այլն։
Զնմանութիւն խաչին ամենալից բերէ (խոյն Սաբեկայ). (Եփր. երաշտ.։)
Լեառն, կամ պարտէզ ամենածաղիկ. (Սեբեր. ՟Գ։ Վրդն. երգ.։)
high-breasted, broadbreasted, robust, intrepid.
Թիւնաբեր իժն՝ քաջալանջ եւ լայնապարանոց։ Վիշապ քաջալանջ. (Փիլ. լիւս.։ ՃՃ.։)
encouraging.
Քաջալերիչ է համբերողաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
encouragement, exhortation, comfort;
courage.
Համբեր ամենայնի յօրինակ մեզ եւ ի քաջալերութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
well blossomed, adorned or ornamented with pretty flowers, full-blown, flourishing.
Զքաջածաղիկն զայն եւ զոռոգ ողկոյզն պտղաբերեալ։ Քաջածաղիկ ծիրանի. (Նիւս. երգ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Սկեւռ. աղ.։)
well timbered, abounding in woods.
εὕξυλος arborum ferax, lignis abundans. Ունօղ կամ բերօղ զյոլով եւ զուռճացեալ ծառս եւ զտունկս.