to sweeten, to render, sweet;
to edulcorate;
to soften, to temper, to calm, to allay.
Նա է՝ որ քաղցրացուցանէ զդ առնութիւն չարին։ Քացախ եւ լեզի դառնութեան տարբեր վասն մեր, քաղցրացո զսիրտս ամենայն մարդոյ ի պաշտօն քո. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Ագաթ.։)
sweet, benign, dear, darling.
Ի ձայն քաղցրիկ փողէր կանանց, յարեաւ խաչելեալն։ Հողմով հոգւոյն շարժեալ, քաղցրիկ օդով վայրաբերեալ։ Ծովն ի միջի իմ ծածանէր, քաղցրիկ օդովըն ծիծաղէր. (Շ. տաղ. եւ Շ. եդես.։)
sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).
Քաղցրութեամբ աղբերացն բղխէր նոցա. (Ագաթ.։)
to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.
στραγγίζω, ἑκστραγγίζω, καταστραγγίζω guttatim exprimo ἁποπιάζω, διυλίζω եւ այլն. Ճմլելով եւ սեղմելով կաթեցուցանել. մզել. ի դուրս բերել զմիջին հիւթս, անցուցանել ընդ պարզուաս. պարզել. զտել. քամել, սըխմել.
cf. Քամուք.
Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)
pressing, ooze, residue;
residuum.
Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)
pace, step, stride;
— մի ոտին, a foot of earth;
— առ —, — —, step by step;
ընդ — —, at each step;
հազար —, mile;
առնուլ զառաջին —, to take the first step, to break the ice;
—ս փոխել, to step, to walk;
եւ — առ —յուշիկ ընթաց՝ վարեալ տանի քաջ անդր ի բաց, fair and softly goes far in a day.
Չիք գնացք եւ քայլք ոտիցն. (Սեբեր. ՟Է։)
having a quantity.
Ժամանակական բերմամբ առլցեալ քանակաւոր ձեւով ըստ հասարակաց բնութեան մարդկան։ Քանակաւորն. եկաց ադամ այնքան, եւ այսքան մանասէ, եւ այնպիսիքն. (Զքր. կթ.։ Երզն. քեր.։)
cf. Քանասարիկ.
ՔԱՆԱՍԱՐ ՔԱՆԱՍԱՐԵԱՆ ՔԱՆԱՍԱՐԻԿ. գրի եւ ՔԱՆՆԱՍԱՐ, եւ այլն. (մարթի համեմատիլ այլեւայլ բառից եւ երբ. բայց ստոյգն է անյայտ) Մակչիր արաբացի գայլոյ՝ որպէս անյագ բերանաբաց, երագոտն եւ յափշտակիչ, չար յոյժ.
Քաննասարեան գայլաբերան եւ խարդաւանօղ։ Գայլաբարոյ քաննասարիկ հերձուածողք. (Տօնակ.։)
wolf-like, ferocious, fierce.
ՔԱՆԱՍԱՐ ՔԱՆԱՍԱՐԵԱՆ ՔԱՆԱՍԱՐԻԿ. գրի եւ ՔԱՆՆԱՍԱՐ, եւ այլն. (մարթի համեմատիլ այլեւայլ բառից եւ երբ. բայց ստոյգն է անյայտ) Մակչիր արաբացի գայլոյ՝ որպէս անյագ բերանաբաց, երագոտն եւ յափշտակիչ, չար յոյժ.
Քաննասարեան գայլաբերան եւ խարդաւանօղ։ Գայլաբարոյ քաննասարիկ հերձուածողք. (Տօնակ.։)
cf. Քանի;
— ! — եւս! — առաւել՞, how much more! with still more reason.
Քանի՛օն երկեղ է այնորիկ՝ որ առ ընկերին կին ժպրհին. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Եթէ ի մարմնաւոր իրս իմաստնոցն խրատք զօրանան, քանիօ՛ն ի հոգեւորսն խօսեցեալքն յԱստուածոյ։ Կոծն այն սաստիկ տիեզերակոծ քանիօ՛ն անըմբերելի լինիցի. (Խոսր.։)
cf. Տաղանդ.
well sprouted, flourishing;
good-tempered;
well affected.
εὑφυής optime natus, bene crescens, ingeniosus. Որ ի բնէ բարւոք է. բարեբուն. բերրի աճեցուն. առատ. եւ Առատամիտ. ուշեղ. եւ Առոյգ.
Առաջի նորա զնորա պատգամն խօսիմք, զքաջաբայսս եւ զատոքս եւ զպտղաբերս. (Ագաթ.։)
Քաջաբոյսքն բազումս ծնանին աւելորդս քաջաբերութեամբք։ Յատուկ քաջաբոյս եւ մատառու ոգւոյ է. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. իմաստն.։)
very well.
Որ եւ նա քաջագոյն տիրեաց ամենայնի։ Քաջագոյնս գիտէր զբարո նորա խաբերայս։ Դուք ամենեքեան քաջագոյն դիտէք։ Զոր եւ գիտաց քաջագոյն սնապարծ իշխանն սիւնեաց գիտէր։ Քաջագո՛յն գիտեա. (Արծր. ՟Գ. 9. 20։ Փարպ.։ Պիտ.։)
opportunity;
քաջադիպութեամբ, opportunely, at the proper time.
Թերեւս արդեօք եւ զգեստուս իմոյ զխոշորութիւն սագասանես, եւ զերեսացս գրութիւն, որ ոչ քաջադիպութեամբ է։ Պէտք՝ են բացայիշատակք համառօտ՝ քաջադիպութեամբ ի դէմս ինչ վերաբերեալ. (Առ որս. ՟Ը։ Պիտ.։)
cf. Քաջազուարճ.
Քաջազուարթ եւ պտղաբեր այգի։ Դրախտ քաջազուարթ սաղարթացեալ. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Քաջազուարճ վկայք բերեն զտանջանացն եւ զչարչարանացն զպարծանս։ Տնկէ զտունկն գեղեցիկ՝ զպտղաբեր եւ զքաջազուարճ։ Բերէ նա պտուղ քաջազուարճ, որ պիտանացու է հոգւոյ. (Վրք. հց. ձ։ կամ Եփր. դատաստ.։)
flourishing, full-blown;
cheerful, brisk, joyous, merry-looking.
Քաջազուարթ եւ պտղաբեր այգի։ Դրախտ քաջազուարթ սաղարթացեալ. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Քաջազուարճ վկայք բերեն զտանջանացն եւ զչարչարանացն զպարծանս։ Տնկէ զտունկն գեղեցիկ՝ զպտղաբեր եւ զքաջազուարճ։ Բերէ նա պտուղ քաջազուարճ, որ պիտանացու է հոգւոյ. (Վրք. հց. ձ։ կամ Եփր. դատաստ.։)
in haste, hastily, diligently, promptly, rapidly, quickly, soon.
Գտեալ զըղյալին՝ բերզէ զստոյգն փութապէս. (Խոր. ՟Ա. 8։)
eager, impatient, in haste.
Որ փութայ սրտիւ. վաղվաղակոտ. կարճամիտ. անհամբեր.
to make haste, to hasten, to urge, to solicit, to accelerate, to dispatch, to expedite.
Տալ փութալ. ի փոյթ շարժել. ստիպել. Յորդորել. փութացնել, արտորցընել, խայրէթի բերել
cf. Փութացումն;
փութութեամբ, cf. Փութապէս.
Յայնժամ վարդապետն շահս պտղաբերէ, յորժամ աշակերտն զփութութիւն ցուցանէ. (Ոսկ. ղկ.։)
smoke;
smoky.
Բառ յն. որ գրելի՛ է Փսոլոս. ψόλος fumus, fuligo ψολόεις, -όεν fumidus, fumosus, -um. Ծուխ. մուխ. կամ Ծխաբեր. միոտ.
Յայսպիսի ամպահարութեանցս՝ որմոխրատեսակ փոշի բերեն, փուլոսք անուանին. (Արիստ. աշխ.։)
changeable, variable, changing, mutable, varying, inconstant;
restless, unsettled, unsteady;
transmutable, alterable.
Դարձեալ զփոփոխական յորջորջումն ի մէջ բերէ. (Ոսկ. ես.։)
change, mutation, alteration, variation, conversion, permutation, transformation, transmutation;
change, vicissitude, turn;
commutation;
season.
μεταβολή, μετάβασις, μετακίνησις , ἁλλαγή, ἑναλλαγή, παραλλαγή եւ այլն. permutatio, commutatio եւ այլն. μεταφορά metaphora. Փոփոխելն, իլն. յեղափոխութիւն, դարձուած. յեղանակումն. փոխարկումն, փոխադրութիւն. այլայլութիւն. եւ Փոխաբերութիւն.
cheap, of little value.
Մեծագին փոքրագինն լինի, եւ որ սակաւուն վաճառէն՝ մեծաց գնոց վաճառի. (Սեբեր. ՟Գ։)
pusillanimous;
impatient, hasty.
μικρόψυχος, ὁλιγόψυχος pusillanimis. Փոքր հոգւով կամ սրտիւ. անսիրտ. անարի. նկուն. վեհերոստ. վատասիրտ. անհամբեր. նեղսիրտ. կարճամիտ.
pusillanimity.
Փոքրահոգութիւն է չարութիւն անձին, ըստ որում անկարողք լինին հանդուրժել բարեբախտոթեան եւ վատաբախտութեան։ Հետեւի անազատականութեանն փոքրաբանուիւն, փոքրահոգութիւն, եւ հետեւեալ լինի փոքրահոգութեանն փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեան փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեամբ ո՛չ պատիւ, ոչ անպատուութիւն, ոչ բարեբախտութիւն, ոչ անբախտութիւն կարելն բերել. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Փոքրահոգութիւն.
Սոքա վասն սնափառութեան համբերեն, եւ նոքա փոքրամտութեամբ խայտառակին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
to grow less or shorter, to shorten, to become smaller, to be lessened, diminished, to decrease.
Ամփոփեցաւ, փոքրկացաւ, եւ եղեւ զի՛նչ եւ կամեցաւ։ Չառնու յանձն փոքրկանալ ասողացն բերանով։ Եւ ո՛չ վասն այնորիկ փոքրկանայ պատիւ նոցա յաստուծոյ։ Փոքրկացեալքն յաստուծոյ. (Ագաթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։ Իգն.։ Լմբ. պտրգ.։)
to blow, to breathe;
to swell, to inflate;
to expire;
to die;
cf. Հոգի, cf. Ոգի;
հողմն փչէ, the wind blows.
եւ չ. ἑμφυσάω, ἑκφυσάω flo, inflo, sufflo, exsufflo, insufflo, spiro, inspiro, exspiro. (արմատն երեւի Փուչ, կամ փուք. ի ձայնէս. ֆը՛չ, ֆը՛ս. յն. ֆիսա՛օ) Ի դուրս տալ զշունչ ընդ բերանն իբրեւ զհողմ կամ զփուք. շնչել կենդանեաց եւ հողմոց. փչել.
to vomit, to cast or throw up, to puke, to spew.
ἑμέω, ἑξεμέω vomeo, evomeo. (լծ. թ. ֆըշգըրմագ, փիւսկիւրմէք ). Ժայթքել. զկերեալն եւ զանմարս մնացեալն՝ ի ստամոքաց վերաբերել, եւ ընդ բերանն վայթել ի դուրս. փըսխել, սիրտը ետ գալ.
Մեղր յորժամ գտանիցես ո՛րդեակ, չափո՛վ կերիջիր. գուցէ յագիցիս, եւ փսխեսցես։ Մեծութիւն անիրաւութեամբ ժողովեալ՝ փսխեսցի։ Այլ դու գաղջ ես, եւ ոչ ջերմ, եւ ոչ ցուրտ. հանդերձեալ ես փսխիլ ի բերանոյ իմմէ. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 6։ Յոբ. ՟Ի. 15։ Յայտ. ՟Գ. 16։)
redeeming, salutary;
wholesome.
Փրկականս այլոց բերել գնել՝ ձիոզ եւ իշոց. (Փիլ. քհ.։)
ransoming, redemption.
Նախ զարուին յառաջ բերեալ զփըրկանաւորութիւն. (Խոսր.։)
to save, to deliver, to liberate, to redeem.
Հրեշտակն՝ որ փրկեաց զիս յամենայն չարեաց։ Ինքնին տէր փրկեաց զնոսա։ Այր մի եգիպտացի փրկեաց զմեզ ի հովուաց անտի։ Փրկեցից զձեզ ի ծառայութենէ գոցա։ Ես փրկեցի զքեզ ի ձեռաց սաւուղայ։ Փրկեաց զնոսա ի ձեռաց աւարառուաց նոցա, կամ թշն ամեաց նոցա։ Զմարմին նորա փրկեաց ի կործանմանէ։ Արի՛ տէր, եւ փրկեա՛ զիս Աստուած իմ։ Փրկեա՛ զիս ի բերանոյ առիւծու։ Փրկեաց զանձն իմ ի մահուանէ։ Զի զմեզ փրկեսցէ յաշխարհէ աստի չափէ։ Զի փրկեսցէ զմեզ յամենեայն անօրէնութենէ։ Որպէս փրկեցան սիրելիք քո։ Փրկելոցն եւ ապրելոց։ Ի մէջ փրկելոցն, եւ ի մէջ կորուսելոցն։ Փրկեսցէ զվաճառ եղբօր իւրոյ։ Ոչ ապականացու արծաթեղինօք եւ ոսկեղինօքն փրկեցարուք.եւ այլն։
salutiferous, causing health, salutary.
Հաղորդ լինել փրկութիւնագործ կերակրոցն։ Ապաւինեալսդ յառ քաւաբեր եւ ի փրկութիւնագործ զօրութիւն։ Վասն փրկութիւնագործ հաւատոցն. (Պրպմ. ձ. Ճ. ՟Գ.։ Անան. եկեղ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Saviour's, Redeemer's.
Օրհնեալ ես փայտ սուրբ փրկչական։ Փրկչականն պատուիրան յանձին բերեալ կրէր. (Շ. բարձր.։ նար. ՟Հ՟Է։ Վրք. հց. ՟Ի։)
foaming-mouthed, slobbering, slavering, drivelling;
— երիվար, foaming courser or steed.
Որոյ երախն այսինքն բերանն է փրփրեալ.
inutility, uselessness, bad quality;
rust or blight of trees.
Զի եթէ հատանի վասն փցնութեան ծառն, վասն պտղաբերութենն ապրեսցի. (Փիլ. յովն.։)
the thirty sixth letter of the alphabet, and the thirtieth of the consonants;
nine thousand, nine thousandth.
Ք. Ըստ ձեւոյն, որպէս յն. Χ , յօրնակ բերի պէսպէս իրաց աղխելոց զիրերօք.
priestess.
Առաջի կայր սորա քահանայուհին՝ բերելով ինչ առ ձեռս թաքուցեալ. (Պղատ. ՟Ա։)
Գողանային բաւական իւրեանց։ Առիւծ որսացաւ բաւական կորեանցն իւրոց։ Գտանիցի նմա (ինչք) բաւական փրկանացն իւրոց։ Կարի յաճախէ բերել ժողովուրդդ քան զբաւական տարազու պիտոյից գործոյդ։ Քահանայքն ոչ սրբեցան բաւականք.եւ այլն։
Զմտա՛ւ ած, ո՛րչափ բաւական են քուք այրւոյ՝ յորժամ զհարստէ քուքայցէ. (Սեբեր. ՟Թ։)
Պարգեւեն ի յիւրեանց բերոցն ըստ առաւելապէս բաւականի. (Փարպ.։)
Թէ եւ այսոքիկ արանց իցէ քաջաբերութիւն, ե՛ւ պաճարս բուծանէ բաւականաբար. (Բրս. գորդ.։)
Եւ ելիք այնոքիկ, որ գծօրէն բերեալ լինին. (Արիստ. աշխ.։)
Զեօթնեան շնորհս հոգւոյն սրբոյ». յն. եօթն. (Սեբեր. ՟Է։)
Ի ձեռն այսոցիկ երից շրջանակացս արեգակն բերեալ լինի, ամառնայնոյ եղանակին, ձմեռնայնոյն, եւ զուգօրէին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
Զչէն ի յէ կոչեցեալ. (Սեբեր. Ե։ )
Է՜ մարդ, կա՛մ ՛ի դեհենէն երկի՛ր, կամ զարքայութենէն պէ՛տ արա. (Սեբեր. Ժ։ )
Է՜ հողմն կենսաբեր, եթէ երախտաւորիս ինձ, ա՛ռ յինէն զոգի իմ. (Հ. մայ. ԺԱ.։ )
Զչէն ի յէ կոչեցեալ. (Սեբեր. Ե։ )
Է՜ մարդ, կա՛մ ՛ի դեհենէն երկի՛ր, կամ զարքայութենէն պէ՛տ արա. (Սեբեր. Ժ։ )
Է՜ հողմն կենսաբեր, եթէ երախտաւորիս ինձ, ա՛ռ յինէն զոգի իմ. (Հ. մայ. ԺԱ.։ )
Եւ անդէն աւետարանական բանիցն ընդդէմ բերեն, թէ ի գիշերի համբարձէ՛ք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զայսմ աշխարհիս բերումն ընդելուզմամբ իմն ի դուրս եկեալ տեսանելով. (Նիւս. կազմ.։)
Ոչ կարգիւ եւ ընդելուզմամբ բերին յիրս եւ ի բանս. (Պիտ.։)
Ոչ իսպառ բարկանայ մեզ տէր։ Որ համբերեսցէ իսպառ, նա կացցէ։ Զիմի՛ իսպառ եկեալ թախանձիցէ զիս.եւ այլն։
Ոչ թէ ի հարկէ, այլ իւրովի բերի յառաքինութիւնս. (Լմբ. սղ.։)