to cool, to make lukewarm.
Որ ի բացեայն կայ ( ի հրոյ), ոչ եւս ճառագայթիցն նշոյլք զնա կիզցեն, այլ գաղճացուցեալք չափաւորապէս արծարծեսցեն կենդանութեամբն. (Փիլ. ել.։)
to steal away, to slip away.
ԳԱՂՏԱԳՆԱՑ ԼԻՆԵԼ. κρυφῇ ἁποτρέχω occulte secedo Գաղտաբար չուել, խոյս տալ.
by stealth, clandestinely, secretly;
secret, furtive, stealthy.
Աղանդաւոր դիւթութեան կիւսոյ գաղտագող բաղբաղանաց. (Մագ. ՟Ա։)
cf. ԳԱՂՏԱԳՈՂԱՑԻ, ԳԱՂՏԱԳՈՂԱՑԵԱԼ) κεκρυμμένως, λάθρα occulte, in abscondito Գաղտ իբրեւ զգող. ծածկաբար. լռիկ մնջիկ. գողն ի գողը. սուս փուս.
Գաղտագողի փախչել, կամ մտանել, փախստական լինել, կամ արձակել, առաքել, եւ այլն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ Ճ. Ա. Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ոսկ.։)
Գտեալ զմուտ բերդին՝ ի գիշերի գաղտագողի ելին ի նա. (Ղեւոնդ.։)
Զնոյն չարիս ի ծածուկ եւ գաղտագողի կատարէ. (Լմբ. ովս.։)
Որպէս գաղտագողի հարանօք իբրեւ զանպիտանս գտանէին. (Փարպ.։)
theft;
ի գաղտադողօնս անկանիմ, to conceal one's self, to hide.
that eats by stealth or secretly.
Իբրեւ զտնանկ գաղտակեր. (Ամբ. ՟Գ. 14։)
cheat, imposture.
Գաղտակծութեամբ իմն առաքէ դաւօղս ի վերայ նորա։ Զընկերակիցս իւրեանց գաղտակծութեամբ իմն իբրեւ զոչխար ի սպանդ վարեալ. (Յհ. կթ.)
oyster;
mother-of-pearl.
որ եւ ԳԱՂՏԱԿՐԱՅ. κήρυξ, ὅστρεον murex (իբր curex ). genus cochleae, vel conchae Խեցեմորթ ծովային. ժժմակ պատենաւոր. (որպէս միտեա, ոստրէ, պինէ, սատաք, կոնքեղ եւն) (վրիպակաւ գրի եւ ԳԱՂՏԻԿՈՒՐ, զոր տեսցես)
Խեցեմորթքն, որպէս կարկինոսքն, եւ գաղտակուրքն. (Նիւս. բն. ՟Բ։)
Իբրեւ զմարգարիտս ի գաղտակրի. (Ճ. ՟Գ.։)
Բերեալ մատուցին ինձ գաղտակուրս ... եւ տանէր բաժակս վեց. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Գաղտակուր.
Եւ ոչ խեցի որպէս կրայից եւ գաղտակրայց. լս. գաղտակրայից. (Նիւս. բն. ՟Ա։)
who throws secretly;
that is thrown secretly.
Գաղտաձիգ նետք. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։ Մանդ. ՟Զ։ Արծր. ՟Ե. 11։ Յս որդի։ Լմբ. սղ.։)
that makes war secretly or invisibly.
Գաղտամարտ ունիմք թշնամի՝ ընդ խաւար խոցոտող. (Լմբ. պտրգ.։)
secretly, artfully, cunningly, cheatingly.
Որպէս թէ գաղտումաղտ, կամ իբրեւ գողունի եւ անհամեստ. գալպ, քէլբ. այսինքն Խարդախ, խարդախեալ, անհարազատ. զի յն. է νοθεύων adulterans
Այր զընկեր կամ վարանեալ սպանանէ, եւ կամ գաղտամեստ ցականեցուցանէ. այսինքն խաբանօք տառապեցուցանէ, տնանկացուցանէ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24. (այլ ձ. գաղտամես, գաղտամեսց, կամ գաղտապէս։))
that takes by stealth, deceitful, malicious.
Գաղտ առօղ, յափշտակօղ. զանխլաբար խածատօղ.
Շունք կատաղեալք եւ գաղտառուք, որոց վէրք ժանեաց դժուարակիր է ի բժկշկութիւն. (Ածազգ. ՟Գ։)
borage.
ԳԱՂՏԻԿՈՒՐ կամ ԳԱՂՏԻԿՈՒՌ (գրի եւ Գաղտակուռ, Գաղտակոր) βούγλωσσον , ἁρνόγλωσσον Lingua bubula, plantago. Անուն բանջարոյ, որ կոչի եւ Ջղախոտ. եւս եւ Եզնալեզու, խոշոր տերեւով, կամ Գառնալեզու՝ մանրատերեւն. եզան լեզու. լիսանի սէլվի. բզրկտուն, պզրղատուն։ (Բժշկարան.։ Գաղիան.։)
Բարակ գաղտիկուռ. (Հին բռ.) ասլունաթարասափիլ։ Գաղտիկռի տերեւ. պենալ համլ։
that docs, that works in secret.
ԳԱՂՏՆԱԳՈՐԾՔ. Իբր Գործք գաղտնիք.
Յայտնի են առաջի քո ամենայն գաղտնագործք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
secret, occult, hidden, impenetrable;
furtive, stolen.
Զգաղտնածածուկն յայտնաբարբառ։ Որոգայթքն գաղտնածածուկ սատանայականք. (Նար. ՟Ի՟Է. եւ ՟Զ։)
that speaks or whispers in secret, informer.
Սոքա են զարդախօսք, գաղտնաշշունչք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
secret, oecult, latent, hidden;
stolen, furtive;
clandestine
Ի գաղտնեաց իմոց սուրբ արա զիս տէր։ Նա քննէ զգաղտնիս սրտից մերոց։ Ի վերայ գաղտնեաց։ Գաղտնիք մարդկան, խաւարի, ամօթոյ.եւ այլն։
ԳԱՂՏՆԻ, ԳԱՂՏՆԵԱՒ. ԳԱՂՏՆԵՕՔ, Ի ԳԱՂՏՆԻՍ. κρυφίως clam Գաղտ. գաղտաբար. ի ծածակ. գաղտնի օրինակաւ. կիզլիճէ, սըրրէն.
Իբր թէ ի պատճառս խաղաղութեան. բայց ի գաղտնիս՝ օգնել անտիգոնեայ. (Խոր. ՟Բ. 18։)
that lays snares in secret, insidious.
Գաղտնորոգայթ աներեւութերակ ... գարշութեամբ մեղացս ջրգողեցեալ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
occultation, hiding, concealment;
secret.
Խոստովանութիւն գաղտնութեանց չարեաց։ Զնպատակն խաւարային աղեղնաւորին գաղտնութեան. (Նար. ՟Ի՟Բ. զբ.)
that takes, pursues in secret.
Գաղտ որսօղ. ի ծածուկ ըմբռնօղ.
secretly.
Գաղտուկ եւ ի ծածուկ (յն. (մի բառ) գործին. Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Գաղտուկ զսպել, կամ հատանել. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ուսուցանէր գաղտուկ։ Սեր բարեկամութեան գաղտուկ առնէր. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 11։ ՟Ը. 15։)
Ի գաղտուկ կռուի ընդ իս. (Վանակ. յոբ.) այսինքն ի ծածուկ։
to find means or place, to take, to lay, to have hold;
to find the means of .vanquishing or to wrong, to obtain ones intention or design;
to succeed;
ոչինչ — լինել, to succeed never;
իբրեւ — չլինէր պաշարմանն, despairing to take the city by siege.
cf. Գամագիծ՞՞՞գսանեմ.
περίειμι, ἱσχύω, λυμήνομαι, ἁντίσταμαι Supero, valeo, labefacto, resisto եւ այլն. ԳԱՄԱԳԻՏ կամ ԳԱՄԱԳԻՒՏ ԼԻՆԵԼ, կամ ԳԱՄԱԳԻԾ ԳՏԱՆԵԼ. Գամս գտանել, այսինքն անցս եւ ելս հնարից, կամ հնարս յաղթութեան, կամ տեղի ըմբռնելոյ եւ վնասելոյ. սանանել. զդէմ ունել. ճար մը ընել՝ վնասել, ուզածը առաջ տանիլ, ձեռք երկնցնել, դէմ դնէլ. չարէ պուլմագ, գուլփ ալմագ, այազընա եէր էթմէք, պէճէրմէք.
Աղքատութեամբ ձգեաց նմա գործիս, եւ այնու կարծէր գամագիտ լինել։ Որում ոչ միայն ցեց, այլեւ ոչ մահ կարիցէ գամագիտ լինել։ Չլինիցի ինչ քեզ այնուհետեւ գամագիտ հուրն։ Չտայցէ գամագիտ լինել իւղն այն ի մկանունս մեր՝ ունելեացն նորա. (Ոսկ. մ. ստէպ։)
Յորս հպարտութիւն ամբարտաւանութեան ոչ երբէք կարասցէ լինել գամագիւտ. (Սարկ. քհ.։)
Կարել գամագիծ գտանել. (Լմբ. սղ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ճ՟Ի՟Զ։)
cf. Գայթագղութիւն.
Ի գայթագղանս տարակուսի անկեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Այնպիսի գայթակղանս գայթակղեն։ Զգայթագղանաց եւ զցնորական տօնն առնիցեն. (Սեբեր. ՟Դ. ՟Ե։)
cf. Գայթագղիմ.
to scandalize, to supplant;
to stumble, to trip.
Փոքրն այն գինի՝ որ գայթակղեաց զքեզ։ Ոչ գայթագղեցին զեղբայրն։ Եթէ գայթակղեսցէ զիս. (Վրք. հց. ՟Թ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Գ. եւ այլն։)
Շրջին զմեօք դեւք, թերեւս հնարեսցին գայթագղել. (Լմբ. սղ.։)
Զամենայն ոք գայթագղեցի, բազում մեղաց դուռն բացի. (Ոսկիփոր.։)
Թէ կերակուր գայթագղէ զեղբայրն, ոչ կերայց միս յաւիտգեան, եւ ոչ զեղբայրն գայթակղեցից. (Վրք. հց. ՟Ա. ձ. (տպ. գայթակղեցուցանել։))
cf. Գայթագղեմ.
Փոքրն այն գինի՝ որ գայթակղեաց զքեզ։ Ոչ գայթագղեցին զեղբայրն։ Եթէ գայթակղեսցէ զիս. (Վրք. հց. ՟Թ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Գ. եւ այլն։)
Շրջին զմեօք դեւք, թերեւս հնարեսցին գայթագղել. (Լմբ. սղ.։)
Զամենայն ոք գայթագղեցի, բազում մեղաց դուռն բացի. (Ոսկիփոր.։)
scandalous, who causes scandal.
Գայթակղեցուցիչ որոգայթ. (Լմբ. սղ.։)
Լուաւ հայրապետն զբանս գայթակղեցուցչացն՝ զհրապուրականս. (Տօնակ.։)
to be scanda-lized, offended, to take offence, to be in a passion;
to stumble, to slip, to trip.
Եթէ ոք գնայ ի տուընջեան, ոչ գայթագղի. ապա թէ ոք գնայ գիշերի, գայթագղի։ Երանեալ է, որ ոչ գայթագղեսցի յիս։ Իբրեւ լուան զբանն, գայթագղեցին։ Յայնժամ գայթագղեսցեն բազումք։ Թէպէտեւ ամենեքեան գայթագղեսցին ի քէն, սակայն ես ոչ գայթագղեցայց։ Գայթագղի, կամ գթէ. եւ այլն։
Առեալ ինչս բազումս՝ գայթագղեսցի առ կողմանսն. (Նոննոս.։)
slippery, slippy, sliding;
who, is easily scandalized.
Ե՞րբ զերծանիմ ի գայթագղոտ կենցաղոյս։ Գայթագղոտ է բնութիւնս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
scandal;
stumble;
obstacle.
Վայ աշխարհի ի գայթագղութեանց. հարկ է գալ գայթագղութեանց. բայց վայ մարդոյն այնմիկ՝ յոյր ձեռն գայցէ գայթագղութիւն. (Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 7։)
Յունելն զճառագայթս արեգականն՝ տեսանեմք ի հեռուստ զգայթակղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
to stumble, to trip, to glid, to slip.
Հարթեալք գայթեն. (Փիլ. բագն.։)
Երանեալ է այր, որ ոչ գայթեաց բերանով իւրով. (անդ. ՟Ժ՟Դ. 1։ տես եւ ՟Ի՟Ա. 8։ ՟Լ՟Դ. 20։)
Գայթէ, եւ ունի չարն զձեռանէ նորա։ Անօրէնք գայթին եւ գայթագղին ի նոսա. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Գայթէ եւ տկարանայ յաղօթելն. (Լմբ. պտրգ.։)
tbat stumbles, trips;
slippery.
Զգայթոտ եղբայրն ի պատուականս հանել. (Կանոն.։)
Զի միշտ գայթոտ եմք. (Լմբ. սղ.։)
Հայեցեալ ի գայթոտ եւ ի դիւրավնասելի բնութիւնս. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
pebble, flint.
ԳԱՅԼԱԽԱԶ գրի եւ ԳԱՅԼԱՀԱԶ. σμυρίτης λίθος, ἁκρότομος , ψῆφος Smyris, petra acuta, lapillus durus Որձաքար վէմ կարծր. որ ի սուրբ գիրս ըստ յն. անխտիր դնի՝ քար, եւ սայրասուր վէմ, եւ սմիռեան քար (այն է սիւմպատէճ. գուցէ եւ կածքար. չագմագ կամ պիլէյի դաշը ). տես (Ել. ՟Դ. 25։ Յես. ՟Ե. 2։ Յոբ. ՟Խ՟Ա. 6։) Իսկ ի բառս Գաղիանոսի ասի լինել Ազգ մարմարիոնի։
wolf's cub
Այ գայլակորիւն, յիշեցեր զբարս քո. (Մամիկ.։)
to be like a wolf;
to be ravenous.
Լինել իբրեւ զգայլ. ի գայլ փոխիլ.
wolf's skin.
Զբարսն գայլենիս յայտնապէս ցուցանեն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
Գուցէ հանդերձս գառնենիս ունիցիս, եւ բարս գայլենիս. (Մաշկ.։)
hop.
ԳԱՅԼ ԽՈՏ. Խոտ վնասակար որպէս զգաղձն. որ ի Բժշկարանի կոչի Այգու գալն. ըստ արաբ. քշուշ, քշուդ, աքշուս. եւ ըստ Մենինքսեայ, քուսքուդա։
muddy, miry, dirty.
Յեր կինս բացեալ զգայռալիր բերանն ... ածէր զլեզուն զերկրաւ. (Արծր. ՟Ա. 14։)
to lie down.
Զիա՞րդ իցեն թշնամիք միմեանց որմզդն եւ արհմնն, որք ի միում արգանդի գայռացին։ Միմեանց թշնամիքն հեզութեամբ խաղաղիկ ի միում արգանդի գառէին. (Եզնիկ.։)
much cudgeled, punished, chastised;
— առնել, to give a heavy blow with a stick, to strike with a stick;
— լինել, to be struck with a stick.
Գանալի վիրօք ապտակեալ ի բանսարկուէն. (Բենիկ.։)
Թօթափեալ զգանալից մորթն իբրեւ զհանդերձ, եւ եղեւ ողջ կատարեալ. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Գ.։)
Զվէրս գանալից մարմնոց նոցա բժշկէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Զիրսն ուրանաս, եւ զբանսն գանալից առնես. այսինքն թշնամանես, կամակորես. (Սեբեր. է։)
cf. Գամ ըմպել.
to ring(the bells), to resound, to echo.
Գանգիւնս՝ գանչիւնս՝ արձագանգս տալ հանել. հնչեցուցանել. բախել.
complaint, lament, quarrel, woe, claim;
— ունել՝ առնել, cf. Գանգատիմ.
γογγυσμός Murmur, mussitatio ռմկ. գանկատ. Շշնջիւն. քրթմնջիւն. տրտունջ. բողոք. մեղադրութիւն. շէքվա, շիքեայէթ.
Ի խարբի որդւոյդ ի գանգատ գնա. (Մագ. առ գագիկ.։)
Ողորմեա՛ց մեզ սուրբ գրիգոր, լսէ՛ զգանգատ վիշապ օձիցս. (Տաղ.։)
Կամ ողբական.
Մեծի ուրբաթուն այրոյն գանգատն է. Աստուածածին կոյսն մարիամ, եւ այլն. (Տաղ.) (ուր այրոյն՝ կամ է որպէս այրի մնացելոյ ի միածնէն, կամ երգելի որպէս զայլ ողբ՝ կոչեցեալ թերեւս Այրւոյ գանգատ. եւ կամ է գանգատ ա՛յ ո՛հ ասելոյ, որ գրի յայս տաղարան՝ ա՛յ վո՛յ ա՛յ վո՛յ։)
to complain, to implore, to grumble;
— զմիմեանց, to quarrel together.
γογγύζω Murmuro, mussito ռմկ. գանկըտիլ. Շշնջել. քրթմնջել. տրտնջել. գանգատ առնել. բողոքել.
Զօրքն գանգատեցան, ասելով։ Նոյնպէս եւ զանն գանգատեցաւ առաջի հայոց եւ վրաց իշխանացն. (Մաղաք. աբ.։)
Գանգատել. (սքանքատել, կամ կեղարջել. Հին բռ.։)
sound;
echo.
Գանգիւն բախիւն հասեալ. (Մագ. առ աշակերտս.։)
curled, frizzled, adomed with curls.
Հեր գլխոյ նորա թխակերպ՝ գանգուրագեղ գիսաւորութեամբ. (Արծր. ՟Ե. 1։)
Զհերսն գանգրագեղոյ (կամ գանգրագեղս) ի բաց խզել. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
curled, frizzled;
whose hair is curled.
Էր եւ անձամբ վայելուչ, գանգրահեր եւ գեղեցկատեսիլ. (Արծր. վերջ։)
Հային ի հերսն, թէ ձաղկահեր, կամ գանգրահեր իցէ. (Սեբեր. ՟Զ։)
to cudgel, to scourge, to whip, to thump, to beat.
τύπτω Percutio, verberibus indigne afficio, caedo Գան հարկանել. ձաղկել. խոշտանգել. չարչարել. հարկանել. բախել. ծեծել, զարնել. տէօյմէք, տայագ աթմագ, քէօթէկ պասմագ.
Որպէս զհայր գանեցի զձեզ, եւ որպէս զտէր պատժեցի. (Լմբ. մաղաք.։)
Սալ դարբնաց որչափ գանելով գանի, ինքն ոչ վնասի. (Ճ. ՟Ա.։)
ԳԱՆԵԼ. πλήσσω Pungo Ձաղել. թշնամանել. պատուհասել կշտամբանօք. կծանել. յամօթ առնել. զզուել. (յորմէ ռմկ. գանիլ ՝ է զզուիլ) այըպլամագ, ազարլամագ.
Հանգնէր զնոսա, եւ գանէր բովանդակ։ Քանզի գիտէր զի այն ուժգնապէս գանէր զնոսա, եւ խոց դնէր առաւելապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Այլ ոչ գանէր զնա եւ կակղացուցանէր բանքս այս՝ ածել զնա ի գութ եւ ի զղջումն. (Բրսղ. մրկ.։ Իսկ Նար. ՟Ի՟Բ. կա. բերի ի կրկին նշանակութիւնս։)
peculator, cutpurse, pick-pocket.
treasurer.
Որպէս զյովբն, ոչ գանձապահ էր իւրայոցն ... այլ տնտեսէր մանաւանդ ըստ կամացն այ. (Բրս. հց.։)