to make repent, to affect, to move.
cf. Զղջութիւն.
κατάνυξις compunctio μετάνοια, μετανοεῖν , μεταμέλεια poenitentia, poenitere Զեղջ. զղջալն. ի զեղջ գալն. ապաշաւ. ստրջացումն. ապաշխարութիւն. ցաւ ընդ եղեալ գործն, մանաւանդ ի վերայ մեղաց. փոխումն մտաց. զղջում.
Որ զղջմանն հրով հալել զինքն դիտիցէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Հանապազ ի նմին զղջման կային։ Զղջումն մտաց մերոց այս է, թէ ընդէ՞ր ընդ առաջինսն չկատարեցաք զկեանս մեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զարբանեակս սատանայի բազում զղջմամբք ամաչեցուցեալ նշաւակէ աստ եւ ի հանդերձելումն. (Փարպ.։)
cf. Զմայլեցուցիչ.
cf. Զմայլիմ.
Չի՛ք անդ վաստակել, եւ ո՛չ յագել եւ ո՛չ զմայլանալ. (Ոսկ. եբր. ՟Զ։)
to charm, to please extremely, to fill with rapture, to enchant, to put in extasy;
to satiate, to satisfy, to sate.
Տալ վայելել առատապէս յարբումն քաղցրութեան, կամ ի յագուրդ բարեաց.
Հա՛ր զմեզ ի հնձանդ երկնային, եւ զմայլեցո՛ վերնովդ։ Զհոգեկան իղձ քաղցոյն լցուցեալ՝ զմայլեցուցանեն զմեզ գիտութեամբն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Անդամք յիսուսի արեամբ նորին զմայլեցուցէ՛ք ըզսիրտս. կերա՛յք արտասուօք զմարմին փրկչին ձերոյ. (Տաղ.։)
to be charmed, delighted;
to enjoy;
to take one's fill of, to glut one's self with, to be satiated, glutted, to be intoxicated, enraptured.
Վայելել առատապէս ի քաղցրութիւն ըմպելեաց. առնուլ զճաշակ լցուցիչ բաղձանաց. որ եւ նմանութեամբ ուտելեաց ԸՄԲՈՇԽՆԵԼ եւս ասի. ըստ յն. լիանալ, լնուլ ցյագուրդ. ἑμπίμπλημι impleor
Ոչ կարացին զօրել ուժոյ զօրութեան անոյշ գինւոյ նորա. ծարաւեցան, արբին եւ զմայլեցան, եւ դարձեալ պասքեցան. (Ագաթ.։)
Ուսան զդպրութիւն ... եւ եղեւ նոցա այն կերակուր հոգեւոր ... զմայլեցան ի միտս եւ յոգիս իւրեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զմայլեալք ուրախութեամբ ի քէն կենդանարա՛ր բաժակ։ Որով արբեալ զմայլեցաք յուրախութիւն հոգեւոր։ Վէմն հաւատոյ զմայլեալ անմահական բաժակաւն այսօր բաշխէր ծարաւեաց. (Շար.։)
Ընկղմեալ, զմայլեալ, եւ իսպառ ծածկեալ յանճառութենէ առաւելութեան ... մեծիդ երախտեաց. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
satiety;
delight, transport, rapture;
witchery, enchantment.
ԶՄԱՅԼՈՒԹԻՒՆ ԶՄԱՅԼՈՒՄՆ. Վայելք ցյագուրդ. յափրութիւն.
Այսպիսիքն են վարձուց եւ երանութեան արժանի, եւ ո՛չ յագելոցն եւ անկարօտից զմայլութիւնք. (Մանդ. ՟Զ։)
Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ, այլ բազումք առ զմայլութեան եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Զմայլութիւն.
ԶՄԱՅԼՈՒԹԻՒՆ ԶՄԱՅԼՈՒՄՆ. Վայելք ցյագուրդ. յափրութիւն.
Այսպիսիքն են վարձուց եւ երանութեան արժանի, եւ ո՛չ յագելոցն եւ անկարօտից զմայլութիւնք. (Մանդ. ՟Զ։)
Զի՞նչ դիւրին քան զուտելն կայցէ, այլ բազումք առ զմայլութեան եւ ընդ ուտելն տաղտկան. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։)
to torment one's self, to toss about, to tumble and toss.
Նա անկեալ դնի, եւ դու որպէս ի խաղու կաս. նա տանջի, եւ դու ընդ վայր զըմբաղիս. (Ոսկ. ննջ. յն. ցնորիս.)
Ընդ խաղ եւ ընդ կատակ եւ ընդ ամենայն իրք ուրախութիւն բերէ եւ զըմբաղի ... եւ ի յայն իրվիրն զըմբաղի, որ ցներքսէ ուրախութիւն բերէ. (Մխ. բժիշկ. (ու ռամկօրէն առնու որպէս զբաղիլ, զբօսնուլ)։)
to grow torpid, stiff, numb, to be benumbed, dulled;
to lose ones senses, to be stunned;
to feel giddy.
ԶՄԲՐԻՄ ԶՄՐԻՄ. Սաստիկ թմբրիլ. իսպառ թմրիլ. ընդարմանալ, յիմարիլ արբեցութեամբ. մոլեգնիլ. գինեհարութեամբ կծկիլ իբրեւ ամօթապարտ. թմրիլ, սըմքիլ, սըքիլ.
Հայեա՛ց ի ծանականսն, որք ընդ միմեանս զըմբրին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Զըմրեսցի՛ն իշխանքն ... Երկիւղիւն զըմրին ի մարտնչելոյ. (Լմբ. էր ընդ եղբ. յորմէ եւ Գանձ.։)
Զըմրեսցի՛ մակեդոն, եւ հոգեմարտքն ամենայն. իբր պապանձիլ. (Ի գիրս խոսր.։)
why ?
ԶՄԷ՞. ἴνα τί; quare? τίνος ἔνεκεν αἱτίας; quam ob causam? Առ ի մէ՞ (իբր յորմէ՞ իմեմնէ շարժեալ). առ ի՞նչ. ընդէ՞ր. վասն է՞ր. զի՞ է զի. ինչէ՞ն, ինչո՞ւ.
Ընդէ՞ր, կամ զմէ՞ ... կեցեալ գտանին։ Զմէ՞ դարձուցանես զերեսս քո ի մէնջ։ Զմէ՞ մոլորեցուցեր զմեզ։ Զմէ՞ հայեցար յարհարմահոտս. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 9։ Սղ. ՟Խ՟Գ. 24։ Ես. ՟Կ՟Գ. 17։ Ամբ. ՟Ա. 13։)
cf. Զմռսեմ.
Զմռեցաւ դի նորա ... զի զմռեսցէ զքեզ ի տեւողութիւն ոչ ժամանակեան. (Եղիշ. թաղմ.։)
myrrh tree.
to mix or fill with myrrh;
to embalm.
Ի ժամանակի վկայութեանն ի բարեպաշտութեանն հանդէսն զմըռսեցան. (Նիւս. երգ.։)
thought, consideration, reflection, meditation.
Մտածութիւն. խորհուրդ.
Վասն այսորիկ զմտաւածութիւն նորա յանդիմանէր։ Ոչ իմացաւ զկնի յանդիմանելոյ զմտաւածութիւն նորա մեծ ինչ իմանալ զնմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)
emerald, made of emerald.
Զորոց զգիրն եդաք ընդ երկուց թագացն զմրխտեաց. (Պտմ. վր. (գրեալ էր զմրտեաց)։)
low, lower.
Ողորկն՝ վասն դէպուղիղ մասնկացն կալ. եւ խոշոր՝ վասն ումեմն գերազանց լինելոյն, եւ ումեմն որ պակաս եւ զնիստն լինել. (Արիստ. որակ. ՟Ը։)
judgment hall;
court of justice, tribunal.
Տեղի զննութեան կամ քննութեան. դատաստանարան.
Զի՞նչ է դատաստան. որ է դատարան, եւ զննարան. զի որոնելով լինի իրք դատաստանի ի դատաւորէ քննաւորէ. (Մխ. դտ.։)
visible, tangible, palpable.
Անզննելիդ՝ ասէ զննելի բնութեամբ եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ահա ընդ զննելի արեգակնս նայել ոչ կարէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
to look at, to observe, to stare at, to aim at, to contemplate;
to examine, to study, to discuss;
to remark, to clear up, to recognize;
to visit;
to feel, to touch.
ἑρευνάω, διερευνάω (լծ. հյ. որոնել). indago, investigo, perscrutor, inquiro, disquiro ψηλαφάω, ψηλαφέω tango, contrecto, palpo Ի զնին բերիլ ձեռօք կամ աչօք. քաջ քննել. կամիլ զգայութեամբ քննել. եւ Հասու լինել. հետազօտել. շօշափել. դիտել. նայիլ, տնտղել.
Ոչ միայն ի ձեռաց չզննի, այլեւ ոչ ընդ միտս ուրուք հարկանի։ Ձեռն ի ներքս տարեալ (բժիշկն) զննէ զամենայն մարմինն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Ժ. ՟Հ՟Թ. եւ Նար. կուս.։)
Զընդհանրագոյնս յառաջագոյն զննեալ որոշեսցուք. (Փիլ. իմաստն.։)
observation, speculation, theory;
visit.
Չի՛ք տեսիլ հողմոյ, եւ ոչ զննութիւն օդոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Զննութիւն.
Չի՛ք տեսիլ հողմոյ, եւ ոչ զննութիւն օդոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
lower or very low, sunk
Կայ ի բարձրաւանդակի վերայ յոյժ զնստագունի։ Հնգետասան կանգուն. այլ քան զնստագոյնսն աւելի եւս։ Ճառդ երեւեցուցանէ զնստագունաց եւ զնուաստից դաշտի ապականութիւն. (Փիլ.։)
to settle, to grow calm, to relent.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զնստանի յամբարտաւանութենէն։ Զնստանին ի վերայ իւրաքանչիւր ստադիոնին. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Զնստանիմ.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զնստանի յամբարտաւանութենէն։ Զնստանին ի վերայ իւրաքանչիւր ստադիոնին. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Զոհեմ.
Իբրու միով բարուք եւ միով ոգւովք հանդերձեալք զոհագործել. (Փիլ. ել.։)
cf. Նուիրական.
Զոհական դիւացն. (Վրդն. ծն.։)
sacrificing.
Ի բաց թողուլ դիցն զոհամատոյց կրօն. (Կաղանկտ.։)
altar of sacrifice;
vase of immolation.
Եդ ի ներքոյ զսեղան քաւութեան՝ զտէրունի մարմնոյդ զոհարանն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ո՛չ ի բագինս զոհարանաց նոցա պատարագ Աստուծոյ նուիրել. (Մանդ. ՟Է։)
Տաճար էիք Հոգւոյն Սրբոյ, արդ զոհարան դիւա՞ց լինիցիք. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Զոհագործ.
Որ առնէ զզոհ. Զոհարարք դիւաց. (Երզն. լուս.։)
immolated, sacrificed;
sacrificial.
Կամ Ուր գոյ զոհ. որ ինչ լինի զոհիւք հանդերձ.
to immolate, to sacrifice.
Զոհեսցո՛ւք Տեառն Աստուծոյ մերում։ Որ դից զոհէ, սատակեսցի. (Ել. ՟Գ. 18։ ՟Ի՟Բ. 20։)
Աւասիկ մեզ իսկ ո՛չ է օրէն զմարդիկ զոհել, այլ ամենեւին անսուրբ. բայց կարքեդոնացիք զոհեն իբրու սուրբ իւրեանց եւ օրինաւոր. (Պղատ. մինովս.։)
Պիւթագորաս ոչ հրամայէ զոհել դից, որպէս թէ չիցէ պարտ զոհել Աստուածս Աստուծոց ... երկիրպագանել հրամայէ, եւ զոհել ոչ. (Եզնիկ.։)
ԶՈՀԵԱԼ. գ. εἱδωλόθυτον idolothytum, immolatum idolis Մասն զոհից նուիրելոց դից, կամ զոհ կռոց. տե՛ս (Գծ. ՟ժե. 29։ ՟իա. 25։ ՟ա. կոր. ՟ը. 1. 4. 7. 10։)
aid-de-camp.
Մերոյն Արտաշէսի հրամայեաց երթալ ի Պարսս հանդերձ իւրովք զոյգոստատօք. (Խոր. ՟Բ. 87։) (Ըստ յն. ζευγίτης այսինքն լծուոր, ամոլք, առ աթենացիս էր կարգ դասու զօրականաց զկնի ասպետաց)։
cf. Զօշ.
Յորժամ ոք զայսմանէ բուռն հարկանէ զոշ խորհրդով, կտրէ խորհել, թէ յաճախեսցուք ի մեղս, զի շնորհքն բազմասցին։ Կա՛մ, իմա՛ Կոյր որպէս զխլուրդ,
Զիւշ, խլուրդ։ (Զօշոտ. անառակ։)
to cool, to grow cool, to become cool.
Զովասջիք ընդ ծառովս. (Ծն. ՟Ժ՟Ը. 4։)
Ել ի նմանէ ջուր, եւ արբ, եւ դարձաւ ոգի իւր առ ինքն, եւ զովացաւ. (Դատ. ՟Ժ՟Ե. 19։)
refreshing, cooling, refrigerative;
refreshment.
Ընդ զովարար տնկոյն նստջիք. (Շ. եդես.։)
Աղբիւր զովարար՝ արդարութեան պասքելոցն. (Կիւրղ. խչ.։)
refreshment.
Զի զովացումն այրման սրտի, ո՛չ է այլ ինչ՝ քան այս լինի. (Շ. եդես.։)
to refresh;
to give freshness;
to refrigerate.
Բան զովացուցանօղ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. այսինքն (որպէս ասի անդ, ՟Ի՟Թ) փարատիչ, մխիթարական։)
Զորս ծարաւի են այսմ գիտութեան, զոգացուցաք. (Մխ. դտ.։)
cf. Զովող.
(Աստուած) չունի զոք ընդ իւր զովողակից՝ իբրեւ զեղբայր կամ իբրեւ զընկեր, կամ իբրեւ զօտար ոք գործակից, այլ միայն զիւր զօրութիւնն եւ զիմաստութիւնն (զորդի), եւ զիւրոյ զբնութեանն զհոգին. (Եզնիկ.։)
company, society;
correspondence, intelligence;
participation.
κοινωνία communicatio, societas, consortium Ընկերութիւն. հաղորդակցութիւն. բաժանորդութիւն.
Ստեսցէ ընկերի իւրում՝ եթէ յաւանդի, եւ թէ ի զովողութեան, եւ եթէ ի յափշտակութեան. (Ղեւտ. ՟Զ. 2։)
Զայլ իմն սիրոյ պատճառս խնդրեմք անձանց. ոմանք զազգականութեանն, եւ ոմանք զընդելութեանն, եւ այլք զովողութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
coolness, freshness, refreshment, refrigeration;
ի զովութեան երեկոյի, in the cool of the evening.
Օդոցն զովութեան. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Խելապատիկիդ զովութեան. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
cf. Ցլագլուխ.
ԶՈՒԱՐԱԿԱԳԼՈՒԽ. βουκέφαλος bucephalus, taurino captie praeditus որ եւ ՑԼԱԳԼՈՒԽ ասի. Մակադրական մեծի երիվարին Աղեքսանդրի, զի գլուխն ասի լինել մեծ՝ նման գլխոյ զուարակի կամ ցլու, արջառոյ, եզին. կամ ըստ այլոց՝ ի սրունս երիվարին գոյր նիշ նման գլխոյ զուարակի.
Հեծեալ յերիվարն զուարակագլուխ։ Անկաւ յերկիր եւ Աղեքսանդրի զուարակագլուխն երիվար. (Պտմ. աղեքս.։)
Եթէ Աղեքսանդրի լիցի զուարակագլուխն յորջորջեալ. (Մագ. ՟Հ՟Գ։)
Մարդակէր, որպէս զուարակագլուխ ձին Աղեքսանդրի. (Մխ. դտ.։)
immolation of bullocks or steers.
βουθυσία Զենումն զուարակի. սպանդ եւ զոհ արջառոց.
chimera partaking of the bull and the elephant.
Խառնակ կենդանի նման զուարակի եւ փղի.
cf. Զուարակափակ.
Իբր դուարափակ, զուարակափակ. այսինքն Բակ կամ փարախ արջառոց.
cf. Զուարթ;
joyfully, gaily;
— են աչք նորա ի գինւոյ, his eyes are merry with wine.
Զուարթագին երեւէին ամենեցուն։ Զուարթագին զինքն ցուցանէր ամենեցուն։ Զուարթագին դիմօք տային պատասխանի. (Եղիշ.։)
smiling, florid, young, graceful;
— հասակ, sprightly youth, youthfulness;
— մանկութիւն, infancy, childhood, the prime of life, best time of life;
— ալիք, gray-beard.
Զուարթութեամբ ծաղկեալ. վարդափայլ. առոյգ. ժիր. կայտառ. ուռճացեալ.
Զուարթածաղիկ առ ամենայն առաքինութիւնս։ Զուարթածաղիկ ուրախութիւն։ Զուարթածաղիկ զարդարել. (Յճխ. ՟Ժ։)
rejoicing together;
— լինիմ, to congratulate, to share ones joy, happiness or satisfaction;
— առնել, to make a sharer in one's joy.
Կցորդ զուարթութեան.
of gentle aspect, mild looking, laughing, joyous, happy.
Նստէին զուարթահայեաց դիմօք. (Լաստ. ՟Ժ։)
bright, shining splendidly, fulgid.
Որպէս փեսայ՝ զի ելանէ յառագաստէ իւրմէ. զի զուարթաճաճանչ եւ քաղցրանուագ յառաջին իւրոյ լուսոյն ի մարդիկ նկարելն՝ ի սաղմոսարանն երեւեալ. (Կոչ. ՟Թ։)