choke-weed, orobanche.
ուր դարձեալ գրի.
gift, present, drink-money.
to consign, to place in the hands of some one;
to lend, to give;
to undertake, to prove;
to transmit, to refer, to leave in writing.
ԸՆՁԵՌԵՄ ἑγχειρίζω, παραδίδωμι trado որ եւ ԸՆԴՁԵՌԵԼ. Ձեռն ի ձեռանէ տալ զիմն. կարկառել. աւանդել բանիւ կամ գրով. փոխանցել. շնորհել. պարգեւել. ընծայել. մատուցանել. մատակարարել. առթել. տալ.
Առեալ զնա (զմկրտեալն) քահանայիցն՝ ընձեռեն առաջնորդի ընծայմանն (կնքահօր). (Դիոն. եկեղ.։)
Տրտմութիւն եւ խնդութիւն՝ ըստ Աստուծոյ լեալ, մխիթարութիւն ընձեռէ. (Յճխ. ՟Է։)
Զիա՞րդ զիս ինքն առ ձեռն պատրաստ ընձեռեցից յաղագս Աստուծոյ բանիցն. (Առ որս. ՟Բ։)
Ընձեռել որդւոց օրէնս փոխանորդութեամբ, կամ կաթիլ շնորհի, կամ կոչմունս աստեղաց. (Փիլ.։)
Ըստ քերթողական հրահանգացն ընձեռել։ Քաղդէացւոց մատեանքն մեզ ընձեռեցին. (Յհ. կթ.։)
ԸՆՁԵՌԵՄ. ն. ԸՆՁԵՌԻՄ. հ. Ընդունել զիմն ի ձեռանէ այլոց, կամ հայցել առնուլ. եւ Զբռամբ ածել. ունել ի ձեռին. հաւատալ այլոց ի մեր ձեռս զաւանդ ինչ.
Զդատաւորական աթոռն ընձեռեսցես ի թագաւորացն։ Զդատաւորական իշխանութիւն ընձեռիցէ՛ք։ Որոյ զամենայն աշխարհաց դատաւորական իշխանութիւնն ընձեռեալ էր. (ՃՃ.։)
Ո՛չ եթէ զոր կամեցարդ, այլ զոր ընձեռեցար (յԱստուծոյ), քարոզեցեր։ Զստորասոյզսն ընձեռելով՝ ի խորին խաւարի թաքիցեն. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. բագն.։)
giving;
tradition, treatise, discourse.
παράδωσις traditio Տըւչութիւն. աւանդութիւն. (իրօք, բանիւ, գրով).
Ուսմունս եւ ընձեռութիւնս եւ վարդապետութիւնս։ Ըստ իւրաքանչիւր ազգի հրամանի եւ ընձեռութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 209։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։)
to bud, to shoot, to put forth, to sprout, to germinate, to blossom.
budding, sprout.
Զգովութիւն բարեբարոյս (կամ բարեբոյս) բեղնոյ ընծիւղման նորա, որ ի պարարտ անդաստանի հոգւոջն երեւէր. (Յհ. կթ.։)
to unclose, to blossom, to be born;
to dawn, to appear, to show one's self.
ἁνατέλλω orior Ծագել, բղխել. (լծ. ընդ Ընձիւղիլ, եւ Ընծուիլ).
Յարեւելս կոյս է տնկագործութիւն դրախտին. քանզի ոչ եթէ մտանէ եւ սուզանի եւ շիջանի, այլ միշտ բնաւորեցաւ ընձուել ուղիղ բանն ... որպէս ծագեալ արեգակն. (Փիլ. այլաբ.։)
Խունկեղէգն, որ յարմատս եղեգան ընձուի. (Վրդն. ել. (նոր ձեռ. ընծայի)։)
giraffe, came-leopard.
Կենդանի ինչ նման զանալութոյ ... քաղ ծառասէր, եւ մարդամարտ, եւ ընձուղտք (կամ ընծուղտք). (Խոր. աշխարհ.։)
to deprive one of his property, to despoil, to exhaust, to extenuate, to reduce to the last shifts;
to be deprived of one's property.
grimacing (as a monkey).
Մակդիր կապկի, որոյ ունչք պտուտկին իբր խեղկատակութեամբ, կամ է իբր պտկեալ քթով.
loving riches, avaricious, greedy, covetous;
— լինիմ, — սիրեմ, to hoard up, to save sordidly, to be niggardly.
Ծանրագոյնք են ընչասիրացն ողորմութիւնքն. (Մանդ. ՟Ը։)
Համբաւեալք իբրեւ զընչասէրս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
passion for riches, avarice, avidity, greediness.
Ագահութեանն (ընդդէմ դնել) զչափաւորութիւնն, ընչասիրութեանն՝ զարհամարհանս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
spendthrift, prodigal.
Ընչավատն որդւոյն հեռացելոյ. (Տօնակ.։)
rich, fortunate, mouicd, opulent;
loaded with riches;
— լինել, to be rich, to have one's nest well feathered;
անթիւ —, very wealthy, extravagantly rich;
ըստ երկրի մասանց —, well off, in easy circumstances.
Աւան մի էր մարդաշատ եւ ընչաւէտ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
to be enriched, to become wealthy.
Մինչդեռ առողջ ես եւ ընչաւետանասդ, չարչարեցելումն օգնեա՛. (Ածաբ. աղք.։)
Արդարք աղքատանան, եւ մեղաւորք ընչաւետանան (կամ ընչաւէտանան). (Մաշկ.։ եւ Վրդն. սղ.։)
riches, abundance of wealth.
ԸՆՉԱՒԷՏՈՒԹԻՒՆ կամ ԸՆՉԱՒԵՏՈՒԹԻՒՆ. πορισμός, εὑπορία acquisitio, opulentia Փարթամութիւն. ճոխութիւն. մեծութիւն. բազմաշահութիւն։ (Իմաստ. ՟Ժ՟Գ. 19։ Մանդ. ՟Զ։ Յհ. իմ. ատ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 23։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։ Գանձ.։)
cf. Ընչաշատ.
Ի չքաւորութենէն իբրեւ զընչեղաց չափս ետ։ Այսու խաբէ սատանայ զընչեղսն. (Մանդ. ՟Ը։)
Ո՛վ աղքատդ յընչեղաց։ Առակ ընչեղին ինձ վարդապետէ. (Նար. ՟Ը. ՟Հ։)
created;
visible, sensible.
Երկիրս այս ընչեղէն է. իսկ որդի աներեւոյթ է, որոշեալ յարարածոց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
cf. Ընչաւէտութիւն.
Աղքատութիւն եւ ընչեղութիւն յետոյ ի ներքս եմուտ։ Լաւաագոյն է ընչեղութիւն զոր ի ձեռս ունին, քան զոր երազողք ստեղծանեն։ Կեանք մարդոյ ոչ ի դրժելի ընչեղութենէ ստացուածոցս, այլ յիմաստութենէ լինին ... եւ ոչ հանճար՝ ընչեղութեան հաղորդել սովորեաց. (Ածաբ. աղք.։ Ածաբ. կարկտ.։ Ածաբ. ժղ.։)
Փրկանք մարդոյ՝ իւրն ընչեղութիւն. (Պիտ.։)
Բազմամարդութեամբ եւ ընչեղութեամբ. (Ասող. ՟Գ. 3։)
trifles, gewgaws, small matters, toys.
Ինչ մի. դուզնաքեայ ինչք. ունեցած քիչ մը բանը, պզտի կամ ոչինչ բան մը.
why ?
ԸՆՉՈ՞Ւ. Բառ ռմկ. իբրու Առ ի՞նչ. առ ի մէ՞. ընդէ՞ր. ինչո՞ւ. նի՞չին.
cf. Արմատաքի.
to have affinity, to approach
Ցրտութեամբն (ջուր) ընտանակցի ընդ երկրի (այսինքն հողոյ). (Նիւս. բն.։)
familiarity, participation.
Ընտանութիւն. հաղորդակցութիւն.
to seed, to come to seed.
ԸՆՏԱՆԱՄ կամ ԸՆԴԱՆԱՄ. σπερματίζω semento Ունդ լինել. սերմանանալ. հընտի երթալ.
cf. Ընտանենամ.
Արբանեկաց նորուն ընտանասցին։ Ոչ գայլք ընդ գառանց ընտանասցին համակամութեամբ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Ընտասուն.
Ընդասուն. ընտանի սննդեամբ. ընդել սնեալ. յն. ընդելագոյն.
familiar, one who is of the family, acquaintance, intimate friend.
Երանի՛ որ ունիցի զաւակ ի Սիովն, եւ ընտանեակք իցեն նորա յԵրուսաղէմ. (Ես. ՟Լ՟Ա. 9.) (այսպէս եւ յն. իսկ յեբր. թանուր. որպէս թոնիր. լծ. ընդ թանըմագ, իբր ծանօթ)։
Խորհուրդ է ինձ եւ ընտանեկաց իմոց. (ՃՃ.։ եւ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ եւ Յհ. կթ.։)
familiarly, domestically, confidently.
Ընտանեբար խօսէր ընդ նմա (Աստուած ընդ Աբրահամու). (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Ըստ ընդանեբար իւրեանց կազմութեան. իմա՛, համաբնական կամ պատկանաւոր։
very familiar;
proper.
Առաքինութեան քան զամենայն ինչ ընտանեգոյն է բարեփառութիւն։ Խնդալ՝ միայն Աստուծոյ ընտանեգոյն է։ Իմաստութեամբն կեանք՝ բանականին ընդանեգոյն է. (Փիլ.։)
Հաղորդութիւն ընտանեգունի բնութեան. (Սարկ. աղ.։)
Չարութիւն, որ զընտանեգոյնն բնութեամբ կենդանի զմարդ՝ անձեռնընդել եւ վայրենի գործ է. (Փիլ.։)
Ընտանեգոյն Աստուծոյ յորդւոցն Ադամայ (Աբէլ)։ Որպէս թէ ի վայր եւ ընդանեգոյն եւ զերծ տեղի մատուցեալ. (Խոր. ՟Ա. 39։ ՟Գ. 67։)
Կամ մ. Կարի ընտանեբար. դիւրընտել օրինակաւ.
familiar;
— կեանք, domestic life.
ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ կամ ԸՆԴԱՆԵԿԱՆ. Ընտանի, եւ ընդել, հեզիկ.
Ընդդէմ պատահեն համբուրական եւ ընդանեկան գեղեցիկ տեսլեան պահոցն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
murderer of ones family, parricide.
Կոտորիչ ընտանեաց իւրոց. (որպէս Ներոն, Հերովդէս).
Զայնպիսի փառազարդեալ արքայն՝ ընտանեկոտոր կացուցանէր. (Ճ. ՟Ա.։)
to familiarize one's self, to grow tame, familiar with, to keep company, to frequent, to communicate;
to get inured, to accustom one's self;
անապատի —, to be accustomed to a hermits life;
— կանոնի հաւատոց, to observe the precepts of the Faith.
ԸՆՏԱՆԵՆԱՄ կամ ԸՆԴԱՆԵՆԱՄ. οἱκειοῦμαι, ἠμεροῦμαι familiaris vel domesticus reddor, adjungor, concilior, mansuefio որ եւ ԸՆՏԱՆԱՆԱՄ, կամ ԸՆԴԱՆԱՆԱՄ. Ընտանի, եւ ընդել լինել. մերձաւոր, եւ վարժ գտանիլ. կցորդիլ. մօտիկ ըլլալ, մասնակցիլ.
Գազանս՝ ի մարդկանէ ընտանենալ պարտ է. եւ բազում անգամ գիտացի ընտանեցեալս՝ առիւծս, ինծս, արջս, ոչ միայն առ կերակրօղսն՝ վասն հարկաւորացն շնորհի, այլեւ առ այլսն։ Սիրէ զյանդիմանօղսն, եւ ընդ խրատօղսն առաւել ընդանենայ. (Փիլ.։)
Ընդ խաւարն հեթանոսաց ընտանենային. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
loving ones family.
Յընտանեսիրացն եւ յորդեսիրացն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ընտանեսէր եւ բարեսէր բնութեամբ է մարդ. (Երզն. մտթ.։)
to render familiar, to tame, to civilize, to humanize;
to accustom.
ԸՆՏԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ կամ ԸՆԴԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. οἱκειόω , ἠμερόω familarem reddo, concilio, adscisco, mansuefacio որ եւ ԸՆՏԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵԼ կամ ԸՆԴԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ ընտանենալ կամ ընդելնուլ. ընտանի եւ մերձաւոր կացուցանել. յանկուցանել. ընդելացուցանել. հեզացուցանել. հանդարտել. մօտիկցնել. եւ վարժեցնել.
Զօտարսն ընդանեցուցանէ. (Յճխ. ՟Ե։)
Զօտարացեալսն ի պատուիրանացն Աստուծոյ ընդանեցո՛. (Մանդ. ՟Ը։)
Իմ տեսեալ է եւ զիժս ընտանեցուցեալ աղերսանօք. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
Ընդ իրեարս ընտանեցուցանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35։)
Լաւ համարեալ զերկմտութիւնն ընտանեցուցանել ճշմարտութեամբ քան ստութեամբ. այսինքն հանդարտել. (Փիլ. լին.։)
(Ծերքն յարագիլս) ըստ արժանի հասակին ընտանեցուցանելով՝ յաննախանձ առատութեան կեան. իմա՛, հանդարտելով զանձինս ի տան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Մի՛ ընդանեցուցաներ զբերան քո ընդ երդումն. (Սիր. ՟Ի՟Գ. 9։)
familiar, domestic;
proper;
native;
tamed;
intimate, friend, relation;
domestic;
—ք, family;
հայր —նեաց, the father of a family;
— պատերազմ, intestine strife, domestic broils;
civil war;
— գաւաճան, թշնամի, traitor, intestine foe;
— հաւատոյ, faithful to the Truth;
— լինել գորց, to be familiar with, or versed in literature.
ԸՆՏԱՆԻ կամ ԸՆԴԱՆԻ. οἱκεῖος domesticus, familiaris, propinquus, cognatus, proprius Իբր Ընտան այսինքն ի տան կամ ի տանէ եղեալն. որպէս ընտանի ասին տանուտեառն՝ կինն, զաւակք, ծառայք, ընդոծինք. եւ ամենայն մերձաւոր, բարեկամ, ծանօթ, ընտել, հարազատ, ազգական. իւրքն. եւ իւրական. սեպհական. յանկաւոր. տան մարդ, տնեցի, ճանչւոր, եւ իրեն ընկածը.
Ոչ ոք էր անդ յընտանեաց անտի։ Լուան զձայն ճչոյն ընտանիքն. իմա՛, տնեցիք. (Ծն. ՟Լ՟Թ. 21։ Դան. ՟Ժ՟Գ. 26։)
Բազմութիւն ընտանի արանց քաջաց։ Ընտանի իւր բնակչօք։ Ի ձեր ընտանի տեառնէն։ Ընտանի դաւաճան կամ թշնամի. եւ այլն. (Խոր.։ Արշ.։ Մխ. երեմ.։ Նար.։)
ԸՆՏԱՆԻ ասին անկենդան իրք պէսպէս ոճով. զոր օրինակ
Ո՛չ ընդանի է բացատրութիւնն. (Արիստ.։)
Հայեցեալ ընդ ընդանի իւր անպատուութիւնն. (Ճ. ՟Բ. այսինքն անձնական։)
Ընտանիդ քո պայծառութեան։ Յընտանի փառացն։ Ի պատկեր ընտանի։ Ընտանի անուն, կամ ձայն, կոչումն, սովորութիւն, նիւթ. (եւ այլն. Նար.։)
Ընտանի մտաց է անդադարելի գոլ. (Կլիմաք.։)
ԸՆՏԱՆԻ. ἤμερος, ἠμερώτατος cicur, mansuetus, domesticus իբր Ձեռասուն, ձեռնընդել, ընտել, տնական, ո՛չ վայրենի (կենդանի, տունկք, եւ այլն)
Կենդանեացն ջոլիրք՝ ընտանեաց, միանգամայն եւ վայրենեաց։ Հաց՝ սկզբունք արմտեաց եւ պտղոց ընտանի կերակրոց, զոր մարդկան ընտանի կենդանւոյ բաշխեալ ետ Աստուած։ Ի մրգաբերացն ընտանի պտուղս։ Ընտանի ծառք. եւ այլն. (Փիլ.։)
Քաջապտուղք տնկոցն զորս սնուցանեն՝ զպտուղսն ընտանի երկրին մերձ դնեն. (Բրս. գորդ.։)
female neighbour, intimate friend;
house-maid, servant.
Մեծ ընտանին, եւ մեծ ընտանիայն՝ նախահօրն եւ նախամօրն. այսինքն որ ի պապէն եւ ի մամէն եղբայր եւ քոյր։ Ընտանի մեծագոյն եւ ընտանուհի, նախահայր եւ նախամայր, եւ որք ըստ նոցին, որք յապոպապէն եւ որք յապոմամէն եղբայր եւ քոյր. (Մխ. դտ. հին ձ։ եւ Կանոն.։)
cf. Ընդելակից.
cf. Ընդելանիմ.
cf. Ընդելասէր.
cf. Ընդելացուցանեմ.
cf. Ընդելուզած.
cf. Ընդելուզանեմ.
cf. Ընդելուզուած.
cf. Ընդելուցանեմ.
by one's self, or itself;
of one's self, naturally;
of one's own head;
of the house, from one's home;
of the family possessions, of one's own wealth.
Զի մի՛ եւս տակաւին աշխատութիւն առնիցէք մեզ, այլ ի ձէնջ իսկ ընդուստ բերիցէք զլուծումն. (գրեալ էր, ընդոստ բերցէք)։ Մայրն թողոյր (զդուստրն) անդէն ընդուստ ի տանն անկեալ պարտասեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11. եւ 27։)
Մանկանց ոչինչ է առանձինն՝ որ ոչ ծնողացն է. կա՛մ ընտուստ տալով, եւ կամ պատճառս ընդունելութեան մատուցանելով։ Զարժանաւորսն ասացից, ոչինչ ընտուստ (այսինքն յանձնէս) առ ի զարդարել եւ լաւ երեւեցուցանել յաւելեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսական.։)
elegance, goodness, excellence;
examination.
Բարձր ընտրականութիւն։ Նախադատն ընտրականութեան։ Զփախուցեալն յընտրականութենէ դատման օրինին. (Նար.։)
choicest, flower;
—աւ, select, choice, picked;
by choice, by selection;
մանկունք —աւ, the flower of the youth;
կաչառք —աւ, rich or precious gifts.
Զի որ ընտրանաւն ինչ ոք իցէ, աւելի իմն պատուական է, եւ աւելի իմն գութ կայ ընդ նմա այնր՝ որ ընտրիցէն. (Ոսկ. ես.։)
select, elect;
virtuous, honest, upright.
Յեսուայ՝ պաշտօնէին Մովսիսի՝ ընտրելոյ։ Արանց ընտրելոց։ Իսրայէլ ընտրեալ իմ։ Իսրայէլի ընտրելոյ իմոյ։ Ընտրեալք իմ եւ ծառայք իմ։ Ի յագուրդ ընտրելոց իմոց, եւ այլն. զի Ընտիր դուն ուրեք վարի ի հոլովականն։
Ընտրեալն առաքելականացն դասուց Պօղոս։ Ո՞վ ոք յընտրելոց. (Նար.։)
better, excellent, very good, preferable.
Ոչ այլ ոք ի քերդողացն եղեալ էր ընտրելագոյն քան զսա. (Պղատ. տիմ.։)