Գերութիւն մարդկան.
Այլս առանձինն քաղաքառուս ի մարդագերութեան. (Փիլ. լին. ՟Ա. 77։)
ՄԱՐԴԱԿՈՅՏ ԲԱԶՄՈՒԹԻՒՆ. Բազմութիւն մարդկան կամ սպասաւորաց. արբանեակք իշխանաց.
Մարդակոյտ բազմութիւն ընդ իւրեանս շրջեցուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Անդրւոյ՝ որ մարդկակերպ կազմեալ ի փայտից։ Գործել պատկեր մարդկակերպ. (Աթ. ՟Ը։ Սեբեր. ՟Է։)
Զհրեշտակս մարդկակերպեալս ... կառավար մարդկակերպարան երեւեցուցանէր. (Եզնիկ.։)
Անդրւոյ՝ որ մարդկակերպ կազմեալ ի փայտից։ Գործել պատկեր մարդկակերպ. (Աթ. ՟Ը։ Սեբեր. ՟Է։)
Զհրեշտակս մարդկակերպեալս ... կառավար մարդկակերպարան երեւեցուցանէր. (Եզնիկ.։)
Անդրւոյ՝ որ մարդկակերպ կազմեալ ի փայտից։ Գործել պատկեր մարդկակերպ. (Աթ. ՟Ը։ Սեբեր. ՟Է։)
Զհրեշտակս մարդկակերպեալս ... կառավար մարդկակերպարան երեւեցուցանէր. (Եզնիկ.։)
Կացեալն յայտյանդիման. բացերեւ.
Քանզի յոյժ հաւատացեալ էր այրն, չէր ինչ պիտոյ տեսիլ երեսաց յայտյանդիմանակաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. ըստ Ճ. ՟Գ.։ Իսկ ի բուն օրինակն, յանդիմանակաց։)
ՅԱՅՏՅԱՆԴԻՄԱՆՈՒԹԵԱՄԲ. Յայտնապէս. յայտյանդիման.
Որպէս յայտյանդիմանութեամբ ասաց Մովսէս յօրհնութեան իւրում։ Կամեցաւ Նիկանովր յայտյանդիմանութեամբ զթշնամութիւն յայտնել։ Յայտյանդիմանութեամբ չարեօքն իւրեանց հանդերձ խայտառակեցեր. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 6։ ՟Ժ՟Դ. 39։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 3։)
προκόπτω, προβαίνω proficio, procedo, promoveor, incrementum capio. Յառաջադէմ լինել. զարգանալ. աճել. առաջ երթալ, մենծնալ.
Կատարեալն աճէ, անփոփոխելին յառաջադիմանայ. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
Ծնեալն մեզ մանուկ Յիսուս՝ յընդունօղսն իւր զանազանաբար յառաջադիմանայ իմաստութեամբ եւ հասակաւ եւ շնորհօք. (Նիւս. երգ.։)
Ո՞ւր արդեօք երբէք յառաջադիմասցի Քրիստոս։ Որ զյառաջադիմանալն երբէք Քրիստոսի ի մեծութիւն կոյս անուսումնաբար կարգէք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Նովին հոգւովն յառաջադիմանայր մանուկն. (Ճ. ՟Բ.։)
Զի մի՛ մատաղ հասակն յառաջադիմանալովն ի դատաստան անկցի սատանայի։ Անիրաւութիւնն ոչ զօրէ յառաջադիմանալ, այլ կարճի ի խնամոցն աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ.։)
ՅՈՒԴԱՅ ՅՈՒԴԱՅԱԿԱՆ ՅՈՒԴԱՅԵԱՆ. Ἱούδα, ἱουδαῖος, -αῖοι Juda, judaeus, judaicus. Ազգն Յուդայի որդւոյ Յակոբայ Իսրայէլի. ցեղն Յուդայ, յորմէ ծագեաց եւ Քրիստոս. այլ յետ Քրիստոսի ի խառնիլ ՟Ժ՟Բ. ցեղից ցրուելոց՝ ամենայն եբրայեցիք կամ հրէայք՝ յուդայեան կոչեցան. եահուտի, եէհուտիմ, ջըֆուտ. յն. լտ. եուտէ՛օս, եուտէ՛ուս. իտ. գղ. ճուտէօ՛, ժիւտ.
Յուդայ, եւ Բենիամին։ Յուդայ, եւ ամենայն Իսրայէլ։ Իշխանք Յուդայ։ Ի մի ի քաղաքացն Յուդայ։ Եւ դու Բեթղեհէմ երկիր Յուդայ. եւ այլն. որ եւ ստէպ թարգմանի, երկիր Հրէաստանի, Հրէաստան։
Հռոբովամ որդի Սողոմոնի թագաւորեաց յԵրուսաղէմ երկու ազգաց, որոյ անուն յորջորջանաց Յուդայ կոչէր։ Վասն յազգէն Յուդայ թագաւորաց ազգին իջանելոյ. ուստի եւ ամենայն իսկ ազգն յուդայեանք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Հանապազ զրպարտողք եւ սպանօղք են յուդայքն. (Եփր. ի ստեփ.։)
Յուդայէ է ընտրութիւն թագաւորութեան. (Եփր. օրին.։)
Յուդայական ազգին թագաւորութիւնն։ Զյուդայական միայն ազգէ ասէ. (Ոսկ. ես.։)
Քանզի Յուդայ ազգէն սերէր անուն Յուդայական, այսինքն հրէական. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
Ազգն յուդայեան (բուն ցեղն Յուդայ). (Ոսկ. մ. ՟Ա։)
Մեծ իմն գովեստ կարծէին զբնակելն յԵրուսաղէմ, եւ զՀրէաստանեայ գոլն, որ է յուդայեան վիճակն. (Ոսկ. գծ.։)
Անարգին խոտին ամենայն ազգն հանդերձ յուդայեան ազգաւն։ Եկին ժողովեցան ծերակոյտ յուդայեանց. (Եփր. թագ.։)
Ծնաւ Քրիստոս ի Բեթղահէմ յուդայեանց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։)
Ոչ եղ՛ղ՛ենացի, եւ ոչ յուդայեան. այսինքն ոչ հեթանոս, եւ ոչ հրէայ. (Ճ. ՟Ա.։)
ՅՕԴԱԿՈՏՈՐ ԱՌՆԵԼ, կամ ՔԱԿՏԵԼ. Կոտորել եւ քակտել զյօդս մարմնոյն. յօդալոյծ առնել. յօդ յօդ յօշատել.
Սրով խողխողեա՛, հրոյ մատնեա՛, յօդակոտոր արա։ Յօդակոտոր արարեալ սպանին. (Ճ. ՟Բ.։ Վրդն. պտմ.։)
Զի թէ էին բազմակապ յօդիւք ոտքն (խղի), բազմայօդքն լքեալ անկանէին, եւ յօդակոտոր ի միմեանց յօդքն քակտէին. (Վեցօր. ՟Ը։)
προηγουίμενος praedecessor, antecessor. Նախորդ, որ յառաջ յաջորդեալ է զաթոռն.
Ի հօրն մեր եւ ի նախայաջորդէ սրբոյ աթոռոյս ի տեառն ներսիսէ գրելոց նամակացն. (Գր. տղ. թղթ.։)
ζηλωτής aemulator. Նախանձայոյզ. նախանձաւոր. վրէժխնդիր. քինախնդիր.
Նախանձախնդիր էին իմոյ հայրենի աւանդութեանցն. (Գաղ. ՟Ա. 24։)
Հեղիաս նախանձախնդիր. (Պիտ.։ Ոսկ. մտթ.։)
Տեսանէր (մովսէս) նախանձախնդիր զվրիժառուն հեղիաս. (Եփր. այլակերպ.։)
Քանզի եւ դու աստուծոյ նախանձախնդիր էիր. (Ոսկ. ես.։)
Դարձուցեր զցասումն բարկութեան քո ի ձեռն նախանձախնդրին քո փոնեհէսի. (Եփր. աղ.։)
Նախանձախնդիր լինել տեառն հաւատացելոց. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
Հերա ծնիցելոցն յարամազդայ նախանձախնդիր էր. (այսինքն ընդդէմ օտար զաւակաց առնն). (Նոննոս.։)
ՆԵՐԸՆԴՈՒՆԱԿԱՆ ՆԵՐԸՆԴՈՒՆԵԼԻ. ἑνδεχόμενος contingens, probabilis. Որ անխտիր կարէ ընդունել զգոլ եւ զվիճակ ինչ, եւ կարէ չընդունել. կամ կարէ ընդունելի եւ անընդունելի լինել լսելեաց իբր կարելի ինչ. անզանազան. (հակադրեալ Հարկաւորի)
Յաղագս ներընդունականին, եւ ոչ ընդունականին. եւ յաղագս անկարին, եւ հարկաւորի։ Հակադարձէ կարելումն ոչ գոլ, եւ ներընդունելումն ոչ գոլ՝ ոչն հարկաւոր ոչ գոլն, եւ հթարկաւոր ոչ գոլ. իսկ ոչն կարելում գոլ, եւ ոչ ընդունականումն ոչ գոլ՝ անկարելին ոչ գոլ, եւ հարկաւոր գոլ. (Պերիարմ.։)
Կարէ ոչ գնալ գնալին, եւ ոչ հատանիլ հատանելին. վասն զի ներընդունական զբնութիւնս սոցա պատահեաց գոլ։ Կարելին եւ ներընդունականն յայսմ տեղւոջ հակադարձեն առ միմեանս, եւ այլն. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Ստորին բերդ. վարի բերդը.
Ի բաց զներքնաբերդն լքեալ թողեալ՝ ի վերնաբերդ անդր համագունդ հորդան տային. (Յհ. կթ.։)
Ընթերցի՛ր կամ իմա՛ Ներքոյադրական. ստորադիր.
Ենթանմայդ՝ ներքսադրական. (Երզն. քեր. եւ Գէ. գրչ.։)
ՆԵՐՔՍԱԴՐԵԼ որ եւ ՆԵՐՍԱԴՐԵԼ. Դնել ի ներքս. մուծանել. եւ Ներտրամադրել.
Ի նուաստ բագինս ներքսադրել զաստուածս իւրեանց։ Յամենայն տեսակս գազանաց զգոյութիւնն աստուծոյ ներքսադրեն, եւ ոչ սարսեն. (Ոսկ. ծն.։)
Զթոյնսն ներքսադրեաց (կամ ներքսադրեաց). (Վրք. հց. ՟Զ. ձ։)
Որպէս ի հօրէ ըստ բնութեան գոլով, կամ ինքն գոլով ներքսադրեալ բանն. (Կիւրղ. գանձ.) այսինքն որպէս ներտրամադրեալ. ἑνδιάθετος.
Ի միասին պանդըխտացեալ, յօտարութիւն նժդեհացեալ. (Շ. վիպ.։)
Ակիղաս ասէ, թէ նժդեհ լինի գայլ գառին. թէոդիտոն, թէ պանդխտեսցին. մին ասէ՝ եթէ նժդեհեսցի, եւ միւսն՝ թէ պանդխտեսցի. (Ոսկ. ես.։)
Յիշէզնժդեհանալն իւր ի վիմամէջսն. (Արծր. ՟Ա. 10։)
Յիշէզնժդեհանալն իւր ի վիմամէջսն. (Արծր. ՟Ա. 10։)
Ի միասին պանդըխտացեալ, յօտարութիւն նժդեհացեալ. (Շ. վիպ.։)
Ակիղաս ասէ, թէ նժդեհ լինի գայլ գառին. թէոդիտոն, թէ պանդխտեսցին. մին ասէ՝ եթէ նժդեհեսցի, եւ միւսն՝ թէ պանդխտեսցի. (Ոսկ. ես.։)
Որք յարեւմտեան կողմանս սահեալք նժդեհութեամբ. (Շ. ընդհանր.։)
Զարտաքսեալքբ ի վայրս նժդեհութեան. (Լմբ. ստիպ.։)
Ելից զժամանակ պանդխտութեան նժդեհութեան իւրոյ ի վերայ երկրի. (Մաշտ.։)
Ի մէջ գաւառաւանացն մեծատուն եղեալ քան ըստ նժդեհութեան. (Փիլ. իմաստն.) յն. տարաբնակութիւն.
Դժուարին է փախչել ի նորափառախնդիր հպարտութենէ անտի. յն. ի սնափառութենէ. (Եւագր. ՟Լ՟Ա։)
Ոսկւով զարդարել, պատել.
Այլեւ սուրբն մարիամ պսակէր զտղայն, եւ ոսկէզարդէր ի նիւթս առեալս ի մոգուցն։ Տապանակ անփուտ՝ անապական վարուք ոսկէզարդեալ. (Վրդն. երգ. եւ Վրդն. օրին.։)
Ի գեղեցկութիւնս հոգւոյն՝ վաստակքն ոսկեզարդին. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
Սեպհական որդեգրի կամ որդեգրութեան.
Զմերն լուսաւորիչ ընտրեալ, որդեգրական անուամբ եւս գերազանցեալ քան զբազումս. (Խոսր.։)
ὐικός filialis. Սեպհական որդւոյ.
Յերիս բաժանի առ աստուած սիրոյն համբարձումն, ի ծառայականն, ի վարձկանականն, ի յորդիականն. (Տօնակ.։)
Հայրն գորովագութ, որդիական քո կոչմանդ զգօնութեան խրատն, եւ այլն. (Ճ. ՟Ը.։)
Ընդ աջմէ հօր ասելովն՝ զորդիական պատիւն յայտ առնէ. (Ի գիրս խոսր.։)
Աստուածածնօղ աստուածութիւն ասէ զհայր, եւ որդիական աստուածութիւն ասէ զորդի. (Մաքս. ի դիոն.։)
Աստուած իմ, հոգի՛ հայրական եւ որդիական, որ ելանես ի հօրէ, եւ առնուս. յորդւոյ. աստուած իմ, հոգի՛ հօր եւ որդւոյ. (Մարաթ.։)
որ եւ ՈՒՇ ԴՆԵԼ, ՈՒՇ ՈՒՆԵԼ. Միտ դնել, եւ դէտ ակն ունել.
Ուշադրեալ դիտէի, զի դիմեալ յարձակէին. (Պիտ.։)
Որում արթնամիտ խոհականութեամբ ուշադրեալ այսմ ամենայն մտաւոր եւ քաջ այրն վահան։ Ուշադրեալք ուրախալից վաստակով հասանել վարձուցն հատուցման։ Ուշադրեալք ի հրաւիրումն երկնաւոր կոչմանն։ Ճանապարհին ուշադրէին։ Ուշադրելով զամենայն օր, եւ ակնունելով մասին նշխարաց սրբոց ի կատարումն նոցա լինել արժանի. (Փարպ.։)
Պա՛րտ է ուշադրել եւ եսայեայ, ահա կոյս յղութիւն կալցի, եւ ծնցի որդի. (Ղեւոնդ.։)
Կենարարին շրթամբք երանեալ, եւ բարերարութեամբ բարձրելոյն հօր ուշադրեալ եւ իմաստնացեալ. (Նար. առաք.։)
very sad, grieved or melancholy;
very vexatious.
Օժանդա՛կ լեր տկարութեան, բազմատխուրս տարտամութեան. (Նար. ՟Ղ՟Ա)
of many species or kinds;
populous.
Եւ իբր Բազմամբոխ. ընդունարան բազմութեան.
very worthy, very meritorious.
Կարի արժանաւոր. իրաւացի յոյժ, արդար.
ingenious, full of cunning, of ingenuity, artful;
polytechnic.
Բազմարուեստ դարմանօք տնօրինէ. (Յճխ. ՟Գ։)
of many tribes;
cf. Բազմատեսակ.
Իսկ դուք յո՞վ էք յարեալք ... ասացելովքդ՝ (այսինքն ըստ առածին՝) բազմացե՛ղք էք. (Աթ. ՟Դ։)
to augment, to grow, to enlarge, to increase, to multiply;
to accumulate;
to re-inforce;
to fill, to people, to repeople.
Երկոքին ազդեն, քանակն եւ որակն. քանակն՝ ի բազմացուցանեմն, եւ որակն՝ իբր զաստեղս. (Փիլ. լին.։)
multitudinous, numerous;
plural.
Բազմաւորս ցուցանէ. (Վրդն. սղ.։)
cf. Բազմաւոր.
πληθυντικός pluralis Յոգնական, նշանակիչ բազմաւորի. հակադրեալն միաւորականի, կամ եզականի. շատւոր.
Ամենայն տուրք, եւ պարգեւք. զբազմութիւն շնորհացն եւ պարգեւացն կամելով յայտ առնել՝ բազմաւորական եդ զբանն։ Զի այս սովորութիւն է գրոց, երբեմն զբազմաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ բազմաւորական. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Բազմաւորական բայք են այսք. դանեմք, կոփեմք, կտրեմք, եւ այսպիսիքն. (Երզն. քեր.։)
Բազմաւորականս ասաց (փառաւորեցէ՛ք), զի ի դէմս բազմաց էր. (Լծ. ածաբ.։)
Մեծն Դաւիթ՝ բազմաւորական զանունս զայս (հովուութեան) ի կիր արկանէ. տէր հովուեսցէ զիս. որ հովուեսդ Իսրայէլի. եւ այլն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
very shiny, bright, brilliant.
Ծանուցանէր զշողումնն որպէս զբազմափայլ գործս լուսաւորութեան առաքինի մարդոյ. (Փարպ.։)
Մախայր ընդ նմա վասն բազմափայլ շնորհաց հոգւոյն՝ որ բնակեալ էր ի նմա. (Վրք. ոսկ.։)
very experienced, practised.
Ուսաք ի բազմափորձ մարդոց. (Շիր.։)
very clever;
very valuable, rich, precious;
very heavy.
πολυτάλαντος, πολύτιμος multorum talentorum, pretiosus, et gravis ponderis Բազում քանքարաց կամ տաղանդաց. մեծագին. ծանրագնոյ.
Պսակս ադամանդեայ բազմաքանքար. (Պտմ. աղեքս.։)
Մաքսաւորն մի բարբառ արձակեաց, եւ զբազմաքանքար բեռնիս մեղացն թեթեւացոյց. (Մանդ.։)
scrutinizing, very inquisitive.
Բազմաքննին միտք մարդկան ի խնդիր իմն անկանին յաղագս մանկանց կոտորածի. (Շ. մտթ.։)
Բազմաքննին եղեալ իմովք ձեռօքս ... Ոչ եւս զիմ տէրդ բազմաքննին առնեմ. (Ճ. ՟Գ.։)
Միայնակեաց խոնարհ ոչ բազմաքնին լինի յանճառս. իսկ ամբարտաւանն բազմաքնին (լինի) յանդգնութիւն։ Մի՛ բազմաքննին լինիր վասն սորա։ Նմանեմ այնոցիկ՝ որք վասն հողմոյ կշռովք բազմաքննին լինիցին. (Կլիմաք.։)
Աստեղաց դիրքն բազմաքնին եղեն ի հելլենացւոցն. (Լմբ. իմ.։)
Թողլով զբազմաքննին բան, զդիւրահասն դիցուք առաջի. (Շ. հրեշտ.։)
Զճաշակելիսս՝ պարզս եւ առանց բզմաքննին իրաց ունել. իմա՛ անաշխատ կամ դիւրին. յն. ἁπραγμάτευτος (Նիւս. կուս.։)
full of kindness, very obliging.
Ապերախտ գտաք բազմերախտ պարգեւողիդ։ Ի պատիւ բազմերախտի հօր մերոյ. (Երզն. աղ. եւ Երզն. լուս.։)
Զբազմերախտ ի Քրիստոսէ պարգեւեալ մեզ աւանդ. (Յհ. իմ. ատ.։)
of several flocks, orders or ranks, numerous.
Բազմաժողով. յոգնախումբ. գունդագունդ. դասադաս.
very happy, blessed.
Բազմերան կայանք (դրախտին)։ Ի բազմերան կենացն տարագիր գտանէր (Ադամ). (Եւս. քր. ՟Ա։)
of several colours, variegated.
cf. Բազմերան.
πολύολβος, πανόλβιος felicissimus, perbeatus որ եւ բազմերան. Յոյժ երջանիկ, լի բարեբաղդութեամբ. երանելի.
to set, to place, to lay down, to put.
κατακλίνω reclino, discumbere facio, depono Տալ բազմիլ. նստուցանել. դնել՝ զետեղել պատուով, կամ ի սեղան, եւ այլն.
Բազմեցուցէ՛ք զդոսա դասս դասս. եւ բազմեցուցին զամենեսեան. (Ղկ. ՟Թ. 14. 15։)
Ի վերնատունն խորհրդոյ շուրջ զսեղանովն բազմեցոյց զնախածանուցեալսն իւր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Բազմեցուցես զմեզ ընդ հրաւիրեալսն ի կոչումն արքայութեանն երկնից. (Շար.։)
well cooked;
cooking mixed things.
Բազում հանդերձանօք եփեալ. ի բազում իրաց բաղադրեալ, եւ եփեալ.
to sit down, to sit, to place one's self.
ἁνάκειμαι, συνανάκειμαι, ἁναπίπτω , ἁνακλίνομαι, κατακλίνομαι accumbo, recumbo, discumbo Նստել պատուով իմն ի մէջ բազմութեան, կամ ընդ այլս ի սեղան. հանգչել. զետեղիլ. նստիլ.
Եւ բազմեցաւ յուդիթ ի վերայ նորա յակումբն մաշկեայ։ Ելեր բազմեցար, ննջեցեր իբրեւ զառիւծ։ Եւ բազմեալ հանգեաւ իբրեւ զառիւծ։ Բազմեսցին ընդ Աբրահամու յաարքայութեան։ Բազմեցայ ուտել եւ ըմպել։ Ոչ բազմեսցուք մինչեւ ի գալ նորա այսր։ Բազմի, ուտէ, ըմպէ։ Երթիջի՛ր բազմեսջի՛ր ի յետին տեղւոջ։ Կայր բազմեալ ընդ երկոտասան աշակերտսն։ Բազմեալ էին ընդ Յիսուսի եւ ընդ աշակերտս նորա։ Եւ Ղազար մի էր ի բազմելոց ընդ նմա.եւ այլն։
polyarchy.
Յաղագս ժամանակիս չարութեան եւ բազմիշխանութեան. (Շ. ընդհ.։)
Բազմիշխանութիւնն լուծանէ եւ ապականէ. (Վրդն. ՟ժ. պտգմ.։)
Յանիշխանութենէն իբր ի բազմիշխանութեանն յողդողդեալք քակտեալք ցրուին (մեղուք). (Փիլ. լիւս.։)
knotty, nodous;
cf. Բազմաճիւղ.
Ոչ են բազմոստք, եւ ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն. (Մխ. առակ.։)
having many fect;
polypous
πολύπους multipes Կենդանի՝ որոյ բազում են ոտք՝ աւելի քան զերկուս կամ զչորս. շատ ոտքով.
Բազմոտանին, եւ բազմադէմ սերովբէն. (Մաքս. ի դիոն.։)
ԲԱԶՄՈՏԱՆԻ գ. որ եւ յունական ձայնիւ Պողիպոդ. πολύπους, -ποδος polypus Ազգ բազմոտանի լուղակի կամ ժժմակի ծովու. ռմկ. ըխտափօդ եւ որ ինչ նման է նմին.
Բազմոտանիդ յորժամ յորս կերակրոյ է, զիւր մարմինն վիմաց նմանեցուցանէ առ ի պատրել զձկունս. զի թւեցեալ՝ թէ առ քարամբք լողին, բուռն հարեալ ըմբռնէ. (Փիլ. լիւս.։)
altar or resting-place;
chair, seat;
mattress;
couch, sofa.
Ապա զորդիսն տասնեսին (զյոբայ), սպան յապարանս ի բազմոցին։ Ո՞ւր մեծամեծքն ի բազմոցի, կամ ո՞ւր սեղանն ամենալի. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. եդես.։)
Իբրեւ զբազմոց եւ զփառաց աթոռ. (Վրդն. ծն.։)
Առեալ եբարձ զնա ի բազմոցէն. այսինքն ի հանդիսէ կոչնոց. (Եփր. յհ. մկր.։)
Հսկումն է, եւ դնի սրբութիւնքն եւ սուրբ խաչն յատեանն ի վերայ բազմոցին. (Տօնակ.։)
ԲԱԶՄՈՑՔ. Նիստք. նստուածք. դիրք, կամ կախուածք պտղոց.
Զողկոյզն գեղեցիկ բազմոցօք ցուցանէ ի վայր. (Վրդն. յանթառամն.։)
multitude, great number, quantity, crowd, gross, heap, mass, bulk, body;
abundance, increase, inundation;
multiplicity, plurality, infinity;
people, troops, regiment, force, retinue.
Իսկ ուր ի յոյնս դնի՝ Բազմութիւն ողորմութեան, գթութեան, զօրութեան, եւ այլն. ի մեզ դնի՝ Բազում ողորմութիւն. եւ այլն։
ԲԱԶՄՈՒԹԻՒՆ. իբր Ամբոխ, եւ գունդ. խումբ.
that contains much or many things.
Ընդարձակատարր յարկի բնաւին աշխարհի՝ բազմունակ ծոցոյ անթիւ ամբարոյ. (Նար. խչ.։)
very wise, learned, skilful, scientific.
πολυμαθής eruditus, doctus Քաջ ուսեալ. յոյժ գիտուն. աղէկ սորված, մեծ կարդացօղ.
in several ways or manners, divers, various;
in many shapes.
Բազմօրինակք են մարդկան մեղանքն։ Ծանունս եւ բազմօրինակս ի վերայ հասուցանեն մահս։ Արուեստի պէտք են իմաստնոյն՝ բազմօրինակի, ըստ որում օգուտ արասցէ. (Փիլ.։)
Հիւանդութիւնք եւ մահք բազմօրինակք. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Բազմօրինակ եւ խորհուրդ փրկութեանն հրաշագործի. (Յհ. իմ. ատ.։)
Բազմադէմ եւ բազմօրինակ ձգեմ առ իս զմարդիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. ձ։)
flight (of stairs), balusters, balustrade (—);
bed.
Նեցուկք (որպէս բազուկք), կամ յենարանք (բազմելոցն). եւ վարդակք կամ ձողք՝ որք դնին յերկոսին կողմանս գահոյից, որպէս եւ սանդղոց, յորս (Յակոբայ՝) խաչն ... եւ բազրիքն՝ քահանայութիւն եւ թագաւորութիւնն Քրիստոսի. (Տօնակ.։)
stair, step.
Ոտն բազրաց, որպէս աստիճանք սանդղոց, վանդակաց, գահոյից.
Շինել թագաւորին տախտս գեղեցիկս մեծ վանդակաւ ... մի բազրոտան փայտն պակա՛ս էր։ Կոփեա՛ զբազրոսդ ցայդ կարգաւ ի վերուստ մինչեւ ի վայր։ Ա՛ռ զերկուց կողմանց բազրոտն. (Ոսկիփոր.։)
salver.
Ունօղ զբաժակ կամ կրօղ, թէ՛ մատռուակն, եւ եթէ ափսեայն՝ յորոյ վերայ եդեալ իցեն բաժակք.
Չեդան առաջի նոցա սուրբ սկտեղք, եւ ոչ անկան բաժակակալք յուրախութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
to soak, to water;
— զգետինն, զտունկս, to water the ground, the plants.
Թողուլ ինչ երկրագործին դարման՝ խնամոց գործ, իբրու թէ բաժակել զնա, շուրջ խնամել, կակղել, բրել, փոս հատանել, ջուրբ ոռոգել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 14։)
Տաժանէ (որթն զերկրագործն) ի բրելն եւ ի բաժակելն, զաւելորդ ուղէշս յապաւել, ջուրբ արբուցանել։ Տանել զյանձանձանս աճեցմանն՝ միայն շուրջ զինքեամբ բոլորակաբար բաժակելովն, եւ այնպէս անկարօտ ի վտակացն ոռոգմանէ դարմանեալ սնանի. (Պիտ.։)
Ոռոգանել ջուրբ վարդապետութեամբ, շուրջ բրել եւ կակղացուցանել ... եւ կարծրութեամբ երկաթոյն բաժակեալ, որ է բանին սրբոյ. (Սարկ. քհ.։)
small cup.
Զիւր բաժակիկն նմա մատուցանիցէ, ասելով՝ թէ ուրախացի՛ր. (Մանդ. ՟Զ։)
distrustful.
Խուժախումբ եւ բաժամիտ ժողովն բժշկեալ լինէին ի հարուածոյ օձին. (Թէոդոր. խչ.։)
mistrust, suspicion
Երկմտութիւն. վարանումն կամ անհաստատութիւն ի խորհւրդս.
Պատիր պտղովն՝ կաղակարծելի բաժամտութեամբ ամայացեալ (ի դրախտէն). (Թէոդոր. խչ.։)
dividedly, separately.
Զտարբերութիւն սահմանեսցուք, զիա՛րդ բաղկացաբար, եւ բաժանաբար առեալ գոյ. (Անյաղթ պորփ.)
divisible.
Որպէս, Աստուած էր ինքն եւ մարդ համանգամայն, ո՛չ ոմն Աստուած, եւ ոմըն մարդ՝ բաժանական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Բաժանական կենդանոյն՝ բանականն եւ անբանն։ Բաղկացականքն հանրականագոյնք են, իսկ բաժանականքն՝ մասնականագոյնք. (Անյաղթ պորփ.։)
that partakes with another.
μεριστής, συμμεριστής particeps, divisor, ἱσόμοιρος equalem partem habens Կցորդ բաժնի, կամ բաժանեալ իրի. մասնակից, հաղորդ, հասարակորդ. ընկեր.
Դնէ զինչսն ընդ այլ ստացուածսն, եւ լինի բաժանակից եղբարցն. (Մխ. դտ.։)
Զաստուած ընկեր եւ բաժանակից ունելով ստացուածոցն. (Վրդն. ղեւտ.։)
բաժանակից եղեաք մեք Քրիստոսի ի սկզբանէ ի ձեռն կոչմանն։ Բաժանակից լինել ընդ հոգւոյն սրբոյ. (Եփր. եբր.։)
distributer;
divisor.
Ո՞ կացոյց զիս դատաւոր կամ բաժանարար ի վերայ ձեր. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 14։)
Զոր տէրն եկն արկանել յերկիր զբաժանարարն՝ որոշել զհաւատացեալս յանհաւատից. (Վրդն. սղ.։)
to divide, to separate;
to share, to distribute;
to cut, to decompound, to disjoin, to uncouple, to disunite, to split, to cleave, to scatter, to behead, to make an incision;
— վիճակաւ, to allot.
Բաժանեցից զաւարն։ Տո՛ւր ինձ բաժին. եւ նա բաժանեաց նոցա զկեանս։ Ասա՛ ցեղբայր իմ բաժանել ընդ իս զժառանգութիւնն։ Բաժանեցէ՛ք զերկիրն եօթն բաժին։ Դու բաժանեսցես ժողովրդեանդ այդմիկ զերկիրն։ Վիճակաւ բաժանեսցեն զժառանգութիւն նոցա։ Բաժանեա՛ զերկիրս զայս ի ժառանգութիւն ինն ցեղիցն։ Բաժանեաց նոցա ճարակս։ Բաժանէ իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ոչ բաժանեաց նոցա. եւ այլն։
Բաժանեցան զհանդերձս իմ ի մէջ իւրեանց. (Սղ. ՟Ի՟Ա. 19։ Մտթ. ՟Ի՟Է. 35. եւ այլն։)
Բաժանեցան աւար ի թշնամեաց ընդ եղբարս իւրեանց. (Յես. ՟Ի՟Բ. 8։)
Առ զզօրն, եւ բաժանեաց յիրս առաջս։ Եւ անտի բաժանի ի չորս առաջս։ Բաժանեցաւ ջուրն յայսկոյս եւ յայնկոյս։ Բաժանեսցի Իսրայէլ ընդ երկու։ Բաժանեսցի հայր յորդոյ, եւ որդի ի հօրէ։ Ամենայն թագաւորութիւն բաժանեալ յանձն՝ աւերի.եւ այլն։
Զի մի՛ տգէտ մարդիկ երկմտեալ բաժանեսցին ի մեր հաստատուն օրինացս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ըստ ձերո՞ց կամաց պարտիցիմ զանձն ինչ բաժանել, եւ ըստ ձերոց հաճոյից վաճառել զարդարութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)
division, share, distribution, partition, repartition, dispensation;
decomposition, dismemberment, disengagement, disjunction, distraction, dissolution;
stitch, rupture, departure;
separation, disunion, scission, retrenchment, section, segregation.
Բաժանեաց անդ զերկիրն Իսրայէլի՝ ըստ բաժանմանց իւրեանց. (Յես. ՟Ժ՟Ը. 10։)
Զերկրորդն՝ ամենիմաստին (Աստուծոյ) մատուցանել՝ պարսաւելի բաժանումն (է Կայենի). (Փիլ. լին. ՟Ա. 64։)
Անդաստանաց բաժանմունս. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Բաժանմունք անուանց (աւագութեան ի մարդիկ կամ երիցութեան) յետոյ մտին ի ներքս. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ծ՟Ա։)
Բաժաննումն զմինն ի բազումս տրամատէ եւ յանբաւս։ Ի ձեռն բաժանման ստուգաբար զմասունս նորա իմանամք։ Բաժանումն է առաջին հատումն ենթակայի (այսինքն առաջիկայ) իրողութեան. ո՛րգոն, յորժամ ասեմք, եթէ կենդանեացն ոմանք անբանք. (Սահմ. ՟Բ. ՟Ժ՟Է։)
custom-house officer.
Վերակացու բաժից. մաքսապետ. (Յիսուս որդի.։)
to tax, to levy a duty.
Այլ տո՛ւր ըզձայն մաքսաւորին, բաժեալ հոգւոյս մաքսապետին. աղաղակել բանիւ նորին, Աստուած՝ քաւեա՛ զմեղ իմ անձին. (Յիսուս որդի.։)
part, share, portion, quota, proportion, distribution, equality, parcel, piece;
dose;
lot;
— հարկաց, assessment.
Մասն արանցդ՝ որ եկին ընդ իս. նոքա առցեն զբաժին իւրեանց։ Բաժին եւ ժառանգութիւն ի տան հօր մերոյ։ Բաժին քո ընդ նոսա մի՛ լիցի, զի ես եմ բաժին քո եւ ժառանգութիւն։ Բաժին իմ ես դու տէր։ Եւ այս են բաժինք, զոր բաժանեաց Մովսէս որդւոցն Իսրայէլի։ Գնել անդ բաժին ի մէջ ժողովրդեանն։ Սոցա ել բաժին վիճակաւ։ Այս վիճակ բաժնիւ դարապանաց՝ որդւոցն կորխայ։ Մասն բաժնի։ Մասն ի բաժնի։ Բաժինք շնորհաց կամ պաշտամանց։ զԻ՞նչ բաժին կայ հաւատացելոյն ընդ անհաւատին։ Այս եղեւ բաժին իմ յամենայն վաստակոց իմոց. եւ այլն։
Բնակէր ի պարսից բաժնի անդ. վասն զի գետն ազատ զսահման բաժնիցն երկոցունց ընդ մէջ հատանէր. (Յհ. կթ.։)
Ասեն... եօթն մոլորակացդ իշխանութեամբ (այսինքն ազատութեամբ) շրջել, եւ ոչ ի բաժնի կալ. (Շիր.։)
Զմարդն խառնէր ի բաժնին (այսինքն հաղորդ առնէր) եղելոցն անուանս դնելոյն. (Սեբեր. ՟Է։)
Որ կային յերկրորդ կլիմն, որ է երկրորդ բաժին երկրի. (Վրդն. ծն.։)
cherry;
large black cherry;
morello cherry;
fog, mist;
pale colour, paleness.
Բալ ունէր զերեսս դաշտին. (Ասող. Բ. 3։)
Թանձրացեալ մթասցի բալ եւ մառախուղ՝ խաւար ի վերայ լերանց եւ դաշտաց քոց։ Եւ եղեւ բալ եւ մութ թանձրամած խաւարին ի վերայ երեսաց ամենայն երկրին. (Արծր. Բ. 3։)
foolish, wanton, mad, cracked.
Որդի մի էր նորա Արտուազդ անուն՝ բախած ի մանկութենէ, զոր շիդարն կոչեն. (Վանակ. տարեմտ.։)
to strike, to beat;
to shock, to knock;
to touch;
to scourge;
—ի քարի զոտս, to strike one's foot in a stone;
— հողմոց զտուն, raging of the wind against the houses;
— զգուռն, ի գրան, to knock at the door;
— զկուրծս, to beat one's breast;
— զքնար, to touch a cithern, harp, lyre;
— ճառագայթից զաչս, to dazzle the eyes;
բախեալ արտասուօք, burst into toars.
եւ չ. ԲԱԽԵՄ որ եւ ԲԱՂԽԵԼ, եւ առաւել ըստ յետնոց. (ի ձայնէն առեալ՝ բա՛խ, բախ. ջա՛խ, ջախ) Հարկանել ուժգին՝ մինչեւ ցթնդիւն եւ ի հնչիւնձայնի իրիք. որպէս Բախել զդուրս. κρούω pulso զարնել. չալել
Կալ արտաքոյ, եւ բախել զդուռնն։ Պատեցին զտունն, եւ բախեցին զդուրսն։ Բախեաց զդուրս սենեկին։ Ձայն եղբօրորդւոյ իմոյ բախէ ի դրանն։ Բախեցէք եւ բացցի ձեզ։ Որ բախէ՝ բացցի նմա։ Եւ Պետրոս ստէպ բախէր.եւ այլն։
Բախէին զկուրծս, եւ դառնային. (Ղկ. ՟Ի՟Գ. 48։)
Բախեն զսալն (դարբինք). (Խոր.։)
Տաշելով եւ բախելով գործեաց. (Վրդն. ել.։)
ԲԱԽԵԼ. որպէս Ընդհարկանել. προσπίπτω
Իբրեւ զանշարժ վիմի բախեալ՝ անդրէն ընդ կրունկն դառնայր. (Պիտ.։)
Այնպէս ի դէպ կոչէր, զի բախէր կոչումն ի վերայ, եւ յետս ի կոչօղն դառնայր (արձագանգն). (Վրդն. ծն.։)
Լաւագունիւք՝ քան կնդրկովք՝ անմարմին հոտովք բախեալ՝ յոյժ ուրախ լինին. (Փիլ. լին.։)
Նոքա՝ որ ինչ ընդդէմ աստուածութեանն բախէր՝ ասացին. (Եփր. համաբ.։)
Բան մարգարէին իբրեւ կտնդոց բախէր զլեզու կիտոսին, եւ իբրեւ զքնար հնչեցուցանէր զաղի աղէտս ողբոց առ Աստուած. (Անան. Յովն.։)
Բախեսցէ հոգին զքնարն իւր. (Վրդն. ծն.։)
Յորժամ բախեսցին (ծնօտք), ամենայն ձայնի գործիքն ընդ նա հնչեն. (Փիլ. քհ.։)
Նովին նմանութեամբ, Ազդել ի լսելիս, կամ շարժել զսիրելիս.
Որով բախեալ զձայնարձակութեանցն զազդողական՝ սթափեցաք կանգնեցաք. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Զո՛ր օրինակ բախէ ձայն քարոզ լուսոյ ի դուռն լսելեաց, այսպէս ծագել ճրագի՝ ի դուռն բբաց. (Եփր. համաբ.։)
Ձիավարք զդժուարերասանն ձիոց ոչ փութով խեղդեն սանձօքն, եւ ոչ անդրէն բախեն. (Բրս. յուդիտ.։)
Ոչ որպէս արեգական բակդ, որք ի նա հային նկատելով, բախէ ճառագայթիւնքն. (Փիլ.։)
ԲԱԽԵԼ, ԲԱԽԻԼ. συνάπτω, συνεφείδω congredior, conjunctis viribus ago, συγκρούω confligo եւ այլն. Հարկանել պատերազմաւ զմիմեանս ընդհարկանիլ. ի դիմի հարկանիլ. ի վերայ յարձակիլ. զարնել՝ զարնուիլ իրարու.
Սաստկապէս բախեալ զմիմեանս (հին տպ. ընդ միմեանս), յերկոցունց կողմանցն բազում վիրաւորս յերկիր անկեալ։ Անդ էր տեսանել շտապ մեծի տագնապին, առ ի յանդուգն յարձակմանէն՝ զմիմեանս բախելով. (Եղիշ. ՟Զ։)
Հասին ճակատքն երկոքեան ի միմեանս, եւ ընդ միմեանս բախեցան։ Հասանէին՝ բախէին՝ հարկանէին՝ սպանանէին. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 42։ ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 30։)
Թէպէտ եւ յանդուգն յարձակմամբ յառաջեալ բախէին, երագապէս եւ դառնային. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Մարան ընդ միմեանս բախեալ. (Յհ. կթ.։)
Մարտ պատերազմի ընդ միմեանս բախէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Պատկեր ծովու ծփեալ ի բազմաց ... եւ ընդդիմական ներհակօք զիրեանս բախեալ, ոմն յաղթէ, եւ ոմն պարտի. (Նար. մծբ.։)
Հարկ է զի ի դիմի բախցէ քեզ ի միասին էականն. (Սեբեր. ՟Ա։)
ԲԱԽԻԼ. որպէս Դիպիլ. ի դէպ գալ.
Զինչ եւ անուանեաց Ադամ, այն անուն է նորա. քանզի յարմար բախեցաւ (անունն ընդ բնութեան). (Երզն. մտթ.։)
to knock one against another.
Նոյն ընդ Բախել, եւ բաբախել. զարնել, ձան հանել տալ.
heating, percussion, blow;
knock, shock;
rencounter, combat.
Միթէ բարբա՞ռ լո՛կ իցէ՝ բախիւն լեզուի ընդ օդս. (Ագաթ.։)
cf. Բախիւն.
որ եւ ԲԱԽՈՒԹԻՒՆ. Բախելն եւ բախիլն՝ ըստ ամենայն նշ. հարումն. ընդհարումն. զարկուած. թնդիւն, եւ այլն. զարնելը, զարնուիլը.
Ընդհարումն եւ բախումն գործեսցէ. (Փիլ. այլաբ.։)
Որ ողբալով՝ բախմամբ սրտին, տեառնըդ իմոյ մայր առ խաչին. (Յիսուս որդի.։)
Ի կարծրութենէ բախման վանեցեալ։ Ի բախմանէ ալեաց, փոթորկաց։ Ընդ ուժգնակի բախման թնդելոյ ներքնային խորոց՝ հարթէ զլերինս. (Նար.։)
Բազում բախմունս պատերազմաց սաստկապէս յարդարէին. (Յհ. կթ.։)