sculpture, image.
Զկամարսն եւ զկոզակս, եւ զդրօշուածս զամենայն։ Քերոբս եւ արմաւենիս եւ դրօշուածս. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 18. 19։)
duchy, dukedom.
ducatus Իշխանութիւն դքսի. բդեշխութիւն. զօրավարութիւն.
Որ զերեւելի իշխանութիւն դքսութեանն ունէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Առնու զդքսութիւնն միջագետաց. (Վրդն. պտմ.։)
toad;
stellion (lizard).
Ազգ մողէզի. տե՛ս Քարաթոթոշ.
ebon.
Գիր անուանեալ Եչ, ունակ զօրութեան կրկին ձայնաւորացս ի մի յարելոց սղելով, իէ՛. որպէս ձայնաւոր կիսաձայն, կամ երկբարբառ անկատար, յար եւ նման յ տառի անկելոյ ի մէջ բառի. եւ Օ ե տառի դաղմ. ըստ ձեւոյն եւ ըստ հնչման. նման է եւ արաբ. եէ՛. եւ լտ. j, որ ասի ի՛ երկայն, եւ ընդ բաղաձայնս գրի։ Սորին վասն առ նախնիս մեր անխտիր գրեալ տեսանեմք՝ լեալ, կամ լիեալ. եւ եթէ՝ ըստ յն. գրի էիթէ, եւ վերծանի ի՛թէ։
Փոխեցին զկենն առ եչ». իմա՛ ըստ յարմարութեան փափուկ տառիս յն. γ . զոր օրինակ ἄγιος որ է սուրբ, բացատրի յայլ լեզուս հնչմամբս՝ ա՛յիօս, ա՛ղիօս, ա՛կիօս, հա՛ճիօս. յորմէ եւ ἄγια σοφία , այա սօֆիա։ Որպէս եւ յայլազգականն գրեալ բառքդ էկէր, էկրի, կիւվէկիւ, առաւել հնչին էյէր, էյրի, կիւվէյի։
ե. Լծորդ է եւ ընդ է. որպէս երէ, էրէ. գեթ, գէթ. եթէ, եթե (որ նոյնպէս հնչի. ապա թէ ոչ՝ չի՛ք բառ յանգեալ ի ե) տէր, տեառն, տեարք։ Եւս եւ ընդ ա, ը, ի. զոր օրինակ ապարասան, ապերասան. դիեցիկ, դիացիկ. ենթ, ընդ. եթ, ըեթ, ըթ. իւղ, եւղ. աղբեւր, աղբիւր. մեւս, միւս. հարեւր, հարիւր. (որք միօրինակ հնչեն). շաւիղ, շաւեղ. պիղծ, պեղծ. նստիլ, նստել. եւ այլն։
ե. Ի տառադարձութեան դնի փոխանակ յն. --, եւ ո՛չ --, որ լինի է. իսկ յն. --, ի մեզ լինի ի։
Եչն, Երրեակ անձամբ թիւ կատարեալ, զերրորդութիւնըն ծանուցեալ։ Երկնաւորացըն տայ ցանկալ, ի յերկրայնոցս ի բաց դառնալ։ Եչն՝ Երդէ զայս միշտ յականջըս քո, տալ ըզհամար պարտուցըն քո. (Շ. այբուբ.։)
ԵԲԵՆԵԱՅ ԵԲԵՆՆԵԱՅ. ἑβενίνος, ἑβελίνος ebeneus Ոյր նիւթն է եբենոս. կազմեալ յեբենոս փայտէ.
Եբենեայ (կամ եբեննեայ) գաւազան ունելով ի ձեռինն. (Պտմ. աղեքս.։)
heblew;
— բարբառ, hebrew, the hebrew language;
— ոճ, hebraism, hebrew idiom.
Եբրայական գիրք, ընթերցուած, լեզու, եւ այլն. (Եւս. քր.։ Նար. խչ.։) եբրայականք. իբր Եբրայեցիք. (Ագաթ.։)
in hebrew, in the hebrew language.
ἑβραϊστί hebraice Եբրայեցւոց լեզուաւ, կամ գրով. հրէարէն
Յովսէփ ոչ խօսէր եբրայեցերէն, զի մի՛ ճանաչիցի. (Կիւրղ. ծն.։)
jew;
hebrew;
—ք, the Hebrews, the Jews.
ἐβραῖος hebraeus որ եւ ՀԵԲՐԱՅԵՑԻ, ՀՐԷԱՅ, ԻՍՐԱՅԷԼԱՑԻ. Ազգն սերեալ յաբրահամէ՝ յեբերայ սեմեան. իպրանի, եահուտի.
Եբրայեցի զի կոչեցաւ աբրահամ, զի յանցից անտի (այսինքն յայնկոյս, կամ էօթէ՝ պէրի ) գետոյն էր նա, կամ յեբերայ էր նա. (Եփր. ծն.։)
Քերովբէս զնոսա եբրայեցեաւ ձայնիւ, եւ սերովբէս անուանեալ. (Դիոն.։)
egyptian, of Egypt.
Եգիպտական ազգին. (Շար.։)
Որ ինչ անկ է երկրին եւ ազգին եգիպտացւոց. մըսրի.
that has destroyed or ruined Egypt.
Կործանօղ զեգիպտոս. մըսըրը քանդօղ.
egyptian alphabet, or life of the holy fathers of Egypt.
egyptian.
αἱγυπτίος, -ία egyptius, -ia Որ է յազգէ եւ յերկրէ եգիպտոսի.
egyptian woman.
Կին եգիպտացի, առաւել՝ որ փորձեացն զյովսէփ.
Ընդդէմ եգիպտուհւոյն պատերազմ։ Լռեալ գոյ եգիպտուհին։ Յիմանալի եգիպտուհւոյն փախեար. (Ոսկ. ի կոյսն. եւ Ոսկ. լս.։)
Եւ փրկեցեր յեգիպտուհւոյն՝ զհոգի մաքուր ողջախոհին. (Յիսուս որդի.։)
that has its origin in Eden, horn or produced in Eden.
Յեդեմաբուղխ աղբիւրէն. (Զքր. կթ.։ եւ Երզն. լս.։)
composed of the flowers of Eden;
of choice flowers.
Եդեմեհիւս բրաբիոնաւ զարդարեսցուք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
ethereal, aerial;
celestial.
որ եւ ըեթ, ըթ. Տե՛ս զտառն Ը. եւ զբառսդ եւեթ, եթէ, գէթ։
cf. Եթերախաղաց.
Կէտ երկնամիջակ, կէտ ժամադիտակ, կէտ եթերական, կէտ սուզական. (Տօմար.։)
cf. Եթերախաղաց.
Արփիաճեմ. լուսաճեմ. լուսազգեաց. լուսեղէն.
cf. Եթերախաղաց.
Սրաթեւ արագընթաց աւազանի, շքեղացեալ սիրամարգ, եթերընթաց գնազիւք սաւառնացար ի յերկինս. (Տաղ վերափոխ. ի կոստանդեայ։)
Ethiopian.
Յեթովպացի եւ բաբելովնացի բազմագանձ ականց. (Նար. խչ.։)
Վասն կնոջն եթէովպացւոյ ... զի կին եթէովպացի առ. (Թուոց. ՟Ժ՟Բ. 1։)
place through which one goes and enters.
Ելամուտ (կամ ելամուտք) քաղաքին՝ ընդ կողմ հիւսիսոյ. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 30։)
ladder, scale;
stairs, stair-case;
of going out or going up;
— շրջանակաւ, a round stair-case.
Ելանելի շուրջանակաւ ի միջինն, եւ ի միջնոյն յերրորդ յարկն». յն. շրջանակաւոր ելք. ἐλικτή ἁνάβασις (Եզեկ. ՟Խ. 31։)
to concur, to vie with, to emulate;
to surpass;
—ս զմիմեամբ առնելով, with emulation, vying with each other, in concurrence;
ճառ զճառից — արարից, I will pass from one subject to another.
act of going out and in;
expenditure and income;
vestige, foot-step, trace;
զ— երկրիս եկեալ էք տեսանել, to spy the nakedness of the land you are come.
belonging to elephantiasis;
affected with elephantiasis;
— ախտ, բորոտութիւն, elephantiasis.
ԵԼԵՓԱՆԴԱԿԱՆ կամ ԵՂԵՓԱՆԴԱԿԱՆ. բառ յն. էլէֆանդիգօ՛ս. ἑλεφαντικός այսինքն փղական, որ ասի զչարաչար բորոյ, որոյ քոսն երեւի որպէս մորթ փղաց.
Greek.
Զսկիւթացին եւ զելլենացին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ո՛վ սողոն, ելլենացիքդ դուք միշտ մանկունք էք (ըստ հնախօսութեան), զի ծեր ելլենացի ոչ գոյ լսել. (Պղատ. տիմ.։)
that which comes out of, which proceeds from.
proceeding, emanation.
Աւետաբեր յարութեանն եղեալ՝ զանդրանկին ի մեռելոց զելողութիւնն քարոզեաց. (Ճ. ՟Թ.։)
being, existence.
Պատճառ է՝ ո՛չ ճշմարիտն բան՝ ելութեանն սոկրատայ, այլ ելութիւն սոկրատայ պատճառ եղեւ գոլոյ զճշմարիտն բան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
proceeding, emanation, birth, emission.
Տեսանել ի խաչն զելումն փրկական արեանն. (Շ. բարձր.։)
Երկուս տեսանեմք զելումն յաշխարհէս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Ելեւմուտք.
carbuncle, boil;
pimple, blister, bubo, malignant tumour;
— ելանել, հանել յանթս, to form a gathering under the arm-pits;
— քանդակաց, alto-relievo.
Իսկ ծերն կնքեաց խաչ յելունն, եւ արձակեաց զնա. (Վրք. հց. ՟Ի.) ձ. (տպ. կընքեաց զնա խաչիւ, եւ տեառնագրեաց զեղունգն)։
elevation, ascension;
act of going up;
gushing out;
issue, exit;
proceeding, emanation, birth, production;
end, term;
effect, event, success;
resort, resource;
the east, sun-rise;
disbursement, current expenses;
death, decease;
opening, aperture, market;
excrement;
— հնարից, means, expedient;
— ճանապարհի, the turning of the street;
— ի կենաց, յաշխարհէ, decease;
— ձախողակ, յաջողակ, disaster;
success;
—, Գիրք ելից, Exodus;
զելս իրացն գտանել՝ իմանալ՝ հնարել, to devise, to find means, to remedy;
յելս արեւու, առաւօտու, at sun-rise, at day-break, at dawn;
յելս գարնայնոյ, towards the end of spring;
ելս ի մտի դնել, to bethink one's self, to reflect, to exercise one's ingenuity, to find a means;
առ ելիւք սահմանաց նոցա, at their bounds, limits, confines;
յարեւմտից ի յելս արեւու, յելից մինչեւ ի մուտս, from east to West;
եկաց նա զհազար ամաց ելս, he lived a thousand years;
յելս պիտոյըցն է, he is in the privy;
ուղիղ —, right ascension.
act of coming, arrival.
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Զերաշտացեալ երկիր եկք անձրեւաց կակղեն. (Անան. զղջ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
alien, foreigner;
external;
—ք, income;
ի վերայ —ք, accident, misfortune.
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Զերաշտացեալ երկիր եկք անձրեւաց կակղեն. (Անան. զղջ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
come on!come now!
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Զերաշտացեալ երկիր եկք անձրեւաց կակղեն. (Անան. զղջ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
summoned, cited;
— առնել, to summon, to cite, to go to law.
Գուցէ առնիցէ զքեզ խօսս ի քաղաքի, եկակոչ հանապազ եկակոչք եւ դատափետք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
to come.
Որ այսօր ի բեթղահէմ եկաւորեաց։ Ի զարդարեալ վերնատունն եկաւորի ... աշակերտօքն։ Եկաւորեալ լինէր ... ի լեառն ձիթենեաց. (Զքր. կթ.։)
Յետ երկուց աւուրց զատիկն տօն պասեքին եկաւորի. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Եկաւորեմ.
Որ այսօր ի բեթղահէմ եկաւորեաց։ Ի զարդարեալ վերնատունն եկաւորի ... աշակերտօքն։ Եկաւորեալ լինէր ... ի լեառն ձիթենեաց. (Զքր. կթ.։)
Յետ երկուց աւուրց զատիկն տօն պասեքին եկաւորի. (Ճ. ՟Գ.։)
coming, arrival.
Իբր զկարենեանցն կարծեցեալ եկաւորութիւն. (Խոր. ՟Բ. 71։)
Զսգաւորս մխիթարէ եկաւորութիւն բարեկամաց. (Անան. զղջ.։)
cf. Եկաւորութիւն.
ecclesiastic, belonging to the church;
ecclesiastic, clergyman.
Դու՝ որ եկեղեցականդ ես, մեկնեա՛ (զձայնս սուրբ գրոց). (Սեբեր. ՟Ե։)
clericalism;
holy orders;
թողուլ զ—, to abandon the career or state of a clergyman, to throw off the surplice or the cowl.
sacrilegious, despoiler of the Church.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
cf. Եկեղեցակապուտ.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
to asssemble, to convoke.
ἑκκλησιάζω, ἑξεκκλησιάζω congrgo in coetum, in concionem convoco Ժողովել զհաւատացեալս ի մի վայր. կոչել ի մի տեղի՝ ի լուր բանից, եւ ի խորհուրդ. ժողվել, մէկտեղել.
Եկեղեցացո՛ առ իս զժողովուրդդ։ Ընթեռնուցուք զօրէնս զայս ... եկեղեցացուցեալ զժողովուրդն. (Օրին. ՟Դ. եւ ՟Լ՟Ա։)
Եկեղեցացոյց արքայ սողոմոն զամենայն ծերս իսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 1։)
(Յեսու) զգարէզին եկեղեցացոյց, եւ զգեբաղ սարկաւագանոց շինեաց. (Եղիշ. յես.։)
cf. Եկեղեցապան.
Երեւեցաւ յերազի սուրբ աստուածածինն եկեղեցապանին. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
Եկեղեցեպանն իջոյց զնա յամբոնէն. (անդ. յուլ. ՟Ի՟Ա։)
consecration of a church.
Կարգաւորութիւն օրհնելոյ զնորաշէն եկեղեցի. (Մաշտ.։)
Յաղագս եկեղեցօրհնեաց կարգաց, թէ զի՛նչ է խորհուրդն. (Սիւն.։)
thistle;
chard.
cf. ակքան, եւ ոքոզ։
oh !
Ե՛հ, զիա՞րդ կորեաւ։ Ե՛հ, կամ ո՛հ, որ եթող զուսումն մանկութեան. (Երզն. քեր.։)
cf. Եհ.
Ե՛հ, զիա՞րդ կորեաւ։ Ե՛հ, կամ ո՛հ, որ եթող զուսումն մանկութեան. (Երզն. քեր.։)