warehouse-keeper, store-keeper;
butler;
cellarman;
the Supreme Master.
ταμίας questor, promus, condus, arbiter, dispensator եւ այլն. Պետ կամ պահապան շտեմարանաց. տանուտէր. եւ անտես. մատակարար. հազարապետ. գանձապետ. առաւել նմանութեամբ, որպէս Տնօրէն, եւ տէր կենաց եւ մահու. եւ Մատակարար շնորհաց, եւ այլն. ... եւ այլն.
nose-baud;
twitch;
bridle;
cf. Շրուշանակ.
Ոչ պարանոցին շրօշակք առ պճղանցն խառնուածսն մոլորեալք զտեղի խնդրէին (կամ խնդրէն). (Եպիփ. յար. մեռ.։)
nape.
Ոչ պարանոցին շրօշակք առ պճղանցն խառնուածսն մոլորեալք զտեղի խնդրէին (կամ խնդրէն). (Եպիփ. յար. մեռ.։)
encyclical, circular;
periodical;
vagabond.
Է եւ ետեղակալ շարժութիւն՝ կա՛մ ըստ ուղիղ գնացից, կամ ըստ շրջաբերականին, որպէս անիւ շարժի. եւ կամ ըստ որում խառն յուղղէ եւ ի շրջաբերականէն. որպէս գնդաձեւ (այսինքն գալարածոյ) գնացք, որպէս օձիցն գնացք են. (Մաքս. ի դիոն.։)
periodical, circular.
Երկուց լուսաւորացն ի նոկցունց անդրէն ի նոյնս շրջագայականին հասման։ Զժամանակի եւ որոց ի ժամանակի են զշրջագայականսն զօրութիւնս (կամ շարժութիւնս) որոշեն. (Դիոն. ածայ.։)
turn, walk, circulation;
turn, rotation, revolution.
Ըստ հեթանոսական անդրէն շրջագայութեան՝ զնոյն շուրջ բերելով նոցին աստեղացն շարժումն. (Առ որս. ՟Թ։)
going here and there, wandering.
Ոմանք փառամոլեալք յանառակ շրջագնացութենէն. (Պիտառ.։)
turning, changing, shifting;
change.
Յեկեղեցի բազում փոփոխմունք եւ շրջականք են. անօթ խեցեղէն էր պօղոս, այլ եղեւ ոսկեղէն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
turn, gyre, turning, circuit, revolution, circumvolution, circulation, conversion;
course, cycle, period, circle, round;
turning, wheeling, winding;
sinuosity;
change, vicissitude;
— մեծ, period or cycle of five hundred and thirty-two years;
—ք ջուրց, whirlpool, vortex;
— զօրաց, evolution;
— առնուլ, to turn, to make or take a turn, to turn or whirl round and round, cf. Շրջաբերիմ, cf. Պտուտեմ;
to circulate, to revolve, to move;
to spin round upon one leg.
Ժողովեալ ամաց շրջաբերութեան լուսնին, եւ արեգական տարբերութիւն հհաւաքեալ՝ ժողովին. որ լինի մի շրջանն՝ հինգ հարիւր երեսուն երկու։ Արեգակն ի քսան եւ ութ ամին դարձաւ (ի նոյն կէտ ծագման), եւ լուսինն յիննեւտասն, որ լինի շրջան արեգական եւ լուսնի։ Ի յառաջին շրջանին ելն ադամայ ի դրախտէն. եւ յերկրորդ շրջանին ենովք փոխեցաւ ... ի հինգերորդ շրջանին բաժանումն լեզուացն ... Յեօթներորդ շրջանին ի ձեռն մովսէսի կոչէ զազատութիւնն ի վերայ իսրայէլի. եւ այլն. (Զ՝քր. կթ։ եւ Տօմար.։)
cf. Շրջանակումն.
Զգունդսն յաղագս թեթեւութեան ձեւոյ. իսկ զստեղէն գինդսն վասն շրջանակութեան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
roundness;
rotation, circulation;
framing.
Զգունդսն յաղագս թեթեւութեան ձեւոյ. իսկ զստեղէն գինդսն վասն շրջանակութեան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to shut up all round, to hem round or in, to enclose, to encircle, to surround, to beset.
Որ բոցեղէն սրովբէիւք շրջափակեալ պահիւր. (Շար.։)
to overturn, to upset, to turn over, to capsize, to throw down;
to change, to transmute, to convert;
to turn aside, to pervert, to subvert;
ի բաց —, to avert, to turn away, to divert;
— զմիտս, ի մտաց ի խորհրդոց, to deter, to dissuade, to dehort, to discouncil;
ի փախուստ — զզօրս, to rout, to put to flight, to chase, to pursue hotly;
— զգոյն, to discolour;
— զբանն, to retract, to recant;
cf. Միտ.
Զօրէնս յեղափոխելով ի նորս շրջէր. (Երզն. մտթ.։)
Շրջեցաւ սիրտն փարաւոնի եւ ծառայից նորա ի վերայ ժողովրդեանն։ Գոյն երեսաց նորա կամ իմոց շրջեցաւ։ Զի մի՛ այլ ազգ ինչ իրք շրջեսցին վասն դանիէլի։ Հրամանի մարաց եւ պարսից ո՛չ է օրէն շրջել։ Որպէս դուրք շրջին ի ծղխնւոջ, նոյնպէս վատ ի մահիճս իւր։ Յորում չիք փոփոխումն, եւ կամ շրջելտոյ ստուեր։ Զշրջանաց փոփոխումն, եւ զշրջել ժամանակաց։ Մինչեւ շրջեսցի օրն.եւ այլն։
Լուաց նա ի փոշւոյ անտի, եւ շրջեցաւ լուաց զնա յանօրէնութենէ իւրմէ։ Աղաչէր, ապա շրջեցաւ, եւ ասէ, եւ այլն. (Եփր. համաբ.։)
to turn or whirl round and round;
to change;
to walk;
cf. Թուղթ.
Արկին իվերայ տատսկին մերկ, եւ շրջշրջէին զնա անդէն, մինչեւ առ հասարակ ծակոտեցան մարմինք նորա. (Ագաթ.։)
to turn round, to turn, to move about;
to walk;
— աչաց, to roll one's eyes wildly;
— յանկողնի, to be uneasy, to tumble and toss in one's bed, to move oneself restlessly from side to side.
Մինչեւ ցայսօր ժամանակի յայսկոյս յայնկոյս շրջշրջին կարծիք զնմանէն ի բազմաց։ Ոչ ճշգրիտ ունէր նա յունարէն, այլ շրջշրջի նա խօսիւք իւրով բարբարոս լեզուով իւիք իւիք. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 24։ ՟Է. 24։)
to take fright, to be startled, to start with fear;
to take umbrage at, to be scare;
to be dazzled.
Զարթեաւ ի քնոյ եղբայրն՝ շրտուցեալ ի տեսլենէն։ Եւ ահա գայր շրտուցեալ եղջերու մեծ յանապատէ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ը։)
to rub, to scour;
to impute, to ascribe, to attribute, to accuse of, to charge with;
— ընդ ափ, to rub out in the hand.
Շփել փխրել ի մէնջ եւ թօթափել ջանասցուք. յն. ի բաց քերել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
cf. Շփոթ.
Իսկ ոմն եւ զոր ունէր՝ ընկեցեալ ի շփոթական փախստենէն. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
to feel, to touch, to handle;
to graze.
ἄπτομαι, ἄπτω tango. որք թարգմանի ի մեզ, Մերձենալշ մատչելշ եւ այլն. ոսկ ուր ի մեզ դնի շօշափել, յն. լտ. ասի ψηλαφάω palpo, exploro, tracto, contrecto, pulsando tango. Ափով ըմբռնել. զննել. մատամբ հպիլ՝ մատչել՝ մերձենալ առ իմն. ձեռքով՝ մատով դպլիլ, տնտշել, բռնել, տօգունմագ, տէնէմէք, եօգլամագ, եափըշմագ, թութմագ, երիշմէք.
Շօշափել զանօրէնութիւն երկրին. այսինքն զննել, կամ այց առնել պատժելով. (Զաք. Գ. 9։)
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
Ո՜ տէր փրկե՛ա զանձն իմ։ Ո՜ տէր փրկեա՛, ո՜ տէր առաջնորդեա՛։ Ո՜ արք, ո՞չ ապաքէն զօրացեալ են մարդիկ։ Ո՜ քաղա՛ք արեանց։ Ո՜ հովիւք, որ կորուսին եւ ցրեցին զխարշինս։ Ո՜ հովիւք իսրայէլի, միթէ հովիւք զանձի՞նս արածեն.եւ այլն։
Ո՞ պատմեաց քեզ։ Զո՞ խնդրէք։ Ո՛ գիտէ՝ ողորմեսցի տէր։ Ո՞ իցէ ի ձէնջ մարդ։ Հարցանիցէք, թէ ո՞է ի նմա արժանի։ Ցուցից ձեզ՝ ո՛ւմ նման է։ Ցուցից ձէպ՝ յումմէ՛ երկնչիցիք.եւ այլն։
Ո՞յք եմք՝ աստուծոյ օրէնս դնելով. (Բրս. ապաշխ.։)
Ո՞ լիւղայր ի խորս կայծականցն, եթէ ոչ հրեղէնն. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Ցո՞ ոք ի ձէնջ հայր խնդրիցէ որդի իւր ձուկն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 11։)
Գիր ձայնաւոր, իւրեւ անուան ակոչեալ, Ո՛, ո՛յ, ո՞ւո, որպէս ի բնէ երկբարբառ, իբրու լտ. s, եւ յն. ο , միացեալ։ Սո՛ւղ է որպէս օ՛ յունաց, որ կոչի օ՛ միքրօն (այո ինքն փոքրիկ). իսկ ո՛վ ՝ լինի երկար, որպէս ω , օ մէկա (այս ինքն մեծ ω ) յունաց։ Վասն այնորիկ ըստ կանոնի նախնեաց հասարակօրէն ο յն. ի մեզ փոխի ո կամ աւ. իսկ ω , փոխի ի ով, եւ դուն ուրեք աւ, իմա՛ հնչմամբս օ։
who, which;
ո՞, ո՞ ոք, who ?
ո՞ ի ձէնջ իշխեսցէ առնել զայդ, who among you dare do that ?
ո՞ ոք ի մարդկանէ, who is he that ?
գիտեմ ո՛ է դա, I know who he is;
ո՞ ոք եւ իցէ, whoever he may be;
ո՞յր է մատեանս, whose book is this ?
զո՞ խնդրէք, whom do you seek ?
ո՞յր ես, who are you for ? ո՞ւմ ասացեր, to whom have you spoken ?
ո՞ գիտէ, who knows ?
ո՞յք ոմանք իցեն, who are they who ?
ո՞ւմ ի կապելոց, to which of the prisoners ?
յո՞ւմ անձին, on which person ?
ո՞յք եմք, who are we ?
յո՞ երթաս, where ? where are you going ?.
spiritual.
Զոգեկանն՝ որ յառաքինութենէն է, պինդ պահիցեմք զազատութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
to utter, to pronounce, to say;
to sing.
Որպէս յայտնէ ոգեալդ առ ի քէն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Յաղագս ոգելոյ զչար՝ այս իցէ օրէն առ ամենեսեան։ Ի բաց կալ յամենայն ոգելոյ զչարն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
life sustaining;
necessary food, scarce food.
Որ ինչ բաւական իցէ պահել զհոգին ի մարմնի կամ զոգին կենդանական. որպիսի է սակաւապէտ կերակուր. պարէն չափաւոր. եւ Պահեստ ոգւոյ ի մարմնի. կեանք.
cf. Ոլոր;
torsion.
Որ ըստ ամենայն մասանց մտածութեանց մեղաց՝ գանձեցի յիս անօրէնութեանց ոլորմունս. (Բենիկ.։)
spiteful, rancorous, malevolent, outrageous, malicious, harbouring hate, revengeful;
— լինել, to nourish hate.
μνησίκακος memor malorum, seu injuriarum. բայիւ μνησικακέω . Որ ունի կամ պահէ ոխս. չարայուշ. քէնոտ.
cf. Ոխանամ.
ՈԽԱՄ կամ ՈԽԱՆԱՄ. ἑνέχω, ἑγκοτέω, μηνίω malevolo sum animo, simultatem gero, irascor եւ այլն. Ոխս ունել՝ պահել. ոխակալել. մախալ, խեռալ. քէն պահել, խոխալ, մխալ.
Որ վասն նորա ոխային։ Քինանայ եւ ոխայ։ Որ քէն եւ ոխս պահէ, տէր ընդ նմա ոխանայ. (Ճ. ՟Գ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Բ։)
to devise, to foment hatred;
to resent an injury, to be resentful, bitter, hating.
ՈԽԱՄ կամ ՈԽԱՆԱՄ. ἑνέχω, ἑγκοτέω, μηνίω malevolo sum animo, simultatem gero, irascor եւ այլն. Ոխս ունել՝ պահել. ոխակալել. մախալ, խեռալ. քէն պահել, խոխալ, մխալ.
Որ վասն նորա ոխային։ Քինանայ եւ ոխայ։ Որ քէն եւ ոխս պահէ, տէր ընդ նմա ոխանայ. (Ճ. ՟Գ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Ոխ;
revenge;
wrath, anger, indignation.
Սկսանէր այնուհետեւ սուրբ կաթողիկոսն հայոց Գիւտ առ ի չժուժալ սրտին՝ յայտնապէս ոխութեամբ գրգռիլ ընդ անօրէն ուրացելոցն. (Փարպ.։)
alas ! oh ! ah ! o !
վայեաց եւ ասէ, ո՜հ տէր, he cried out and said, oh! my Lord !
ո՜հ ինձ տէր, ah ! oh ! alas, oh dear ! woe is me !
ո՜հ անմտութեանն, ո՜հ կուրութեանն, oh what folly ! oh what blindness !
ո՜հ եւ աւաղ աւուրն այնորիկ, oh dreadful day !
ո՜հ հովիւք, woe to the shepherds !
ո՜հ մոլորութիւն, ո՜հ յիմարութիւն, oh what a mistake ! what nonsense !
ո՜հ թէ, would to God !
ո՜հ ո՜հ, ha ! ha !
ո՜հ, ո՜հ օր, woe, woe to the day !.
Զո՛հ բառս ի վերայ այնպիսի իրացն առնումք, յոր ձկտիմք, եւ նա զերծանի ի մէնջ. եւ յոչ հասանելն՝ ո՛հ ասեմք ընդ տոյժն»։
Ո՛հ, չարաչար մանեցեր, եւ աւերեցեր։ Ո՛հ, քանի՞ պակասութիւն է մեզ եւ երկրի՝ մեկնիլն ի մէնջ սրբոյն մեծին անտոնի։ Զկնի խոզիցն ընթացաք. ո՛հ, եւ զխոզս արածեցաք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to weep, to deplore or lament together.
Մարգարէն ընդ մեզ ողբակցէ զառաջին բարեզարդութիւնն, եւ զվերջին ընդդիմակազմութիւնս. (Յհ. կթ.։)
to lament, to bewail, to groan, to complain, to weep, to deplore;
to wear mourning;
ողբամ զքեզ հայոց աշխարհ, ողբամ զքեզ հանուրց հիւսիսականաց վեհագոյն, I mourn for you, Armenia! I mourn for you, oh chief among the nations of the North !.
Ողբալով ողբայ զմարդկեղէն կեանսս։ Զաստի կեանսս բազում անգամ իբրեւ զստուեր ողբացաւ։ Զյանկարծակի ապականութիւնս ողբացաւ. (Իսիւք.։)
keel, ship's bottom;
ship;
Holy Cross.
τρόπις carina δρύοχος trabs, fulcrum եւ այլն. Ողն նաւու փայտեղէն. հիմն նորին որպէս ողնայար, ուստի շառաւիղեն կողքն.
Սիրտն զօրէն հիման, որպէս ի նաւի ողնափայտն. (Փիլ. այլաբ.։)
inundation;
alluvion.
Ետուր յողող ջուրց զանօրէն պղծալից մարդիկ. (Ագաթ.։)
to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.
Յորդեցին գետք հրեղէնք ողողեցին այրեցին զերկիր նորա։ Անձրեւ՝ որ կարի բազմանայ, ողողէ, եւ անյիշատակելի ջնջէ (զբոյսս). (Ագաթ.։)
inundating;
bathing, immersing.
Անիմաստիցն այրիչ վտակքն (հրեղէնք), եւ ողողիչք եւ հրդեհիչք։ Ընկեցեալ ի վտակն վայրկենական ողողիչ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ծ՟Դ։)
sleek, glossy, smooth, terse, polished;
level, plane;
refined, sweet, affable, agreeable;
artful, cunning, crafty;
elegant, polite.
Ընտրեաց իւր հինգ քարինս ողորկս ի հեղեղատէն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 40։)
cf. Ողորկատեսիլ.
Ողորկատեսիլ ապակատարազ, որ զօրէն զակոնացի վիմացն սահեալք լպրծին փայառական. (Մագ. ՟Ի։)
cf. Ողորկատեսիլ.
Ողորկատեսիլ ապակատարազ, որ զօրէն զակոնացի վիմացն սահեալք լպրծին փայառական. (Մագ. ՟Ի։)
smooth, glossy, bright.
Ողորկատեսիլ ապակատարազ, որ զօրէն զակոնացի վիմացն սահեալք լպրծին փայառական. (Մագ. ՟Ի։)
cf. Ողորմ.
Որ այսօր բարեկամաբար ողջունեն զմեզ, այգուցն ողորմաբար յուղարկին առ ի մէնջ. (Ոսկ. ննջ.։)
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
Քրիստոսլ եգիտ սուրբ մարմնով եւ հոգւով զկոյսն, եւ ա՛ռ ի նմանէն զշնչական մարմինն ըստ պատշաճի կամաց իւրոց. յանապական արգանդէ ստեղծ ինքն իւր մարմին շնչական. (Ճ. ՟Գ.։)
out of breath, faint, senseless, exanimate, lifeless;
cf. Շնչարգել.
Որ ես ապաւէն շնչակապ եւ հոգէհան թալկացելոց. (Մարաթ.։)
respiring, breathing, living, animal;
carnal, sensual, gross;
spiritual;
— գործիք, wind instruments.
ψυχικός ad animum vel animam pertinens, animalis, vivens, vitalis, sensibilis, carnalis, indulgens carni ἑμπνέον inspirans, respirans, animale ἕμψυχος, ἑμψυχούμενος animatus, anima praeditus πνευματικός spiritualis. cf. ՇՆՉԱԿԱՆ՝ ըստ ամենայն առման. որպէս Ունօղ զշունչ զգայական կամ անբանական. զգայուն. կենդանի, բանաւոր կամ անբան. մարմնեղէն, եւ մարմնասէր.
առաքեալքն դիրք եւ օրէնք շնչաւորք լեալ շնորհօք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
act of breathing, respiration, animation, vitality;
sensuality.
Անօրինացն չիք յիշեցուցիչ առաջի տեառն. զի հեռի է ի նոցանէն հոգին սուրբ, զի շնչաւորութեամբ թաղին. (Մծբ. ՟Զ։)
artery;
— թոքային, pulmonary -.
Մազն, եղնգունք, մարմինք, եւրակք, շնչերակք։ Զկենդանական ջերմութիւնն բաշխէ ամենայն մասանց մարմնոց ի ձեռն շնչերակացն։ Ի սրտէն յիսկսկզբանէն կենդանականին շնչերակն աման շնչոյն։ Աղբիւր իմն ի մէջ ջերմութեան ասեն զսիրտն, յորմէ շնչերակօքն յամենայն մարմինն ջերմութիւնն բաժանի։ Սրտի ըստ շնչերակացն շարժութիւն։ Յաղագս շնչերակաց. (Նիւս. բն. ՟Դ. ՟Ի՟Դ. եւ Նիւս. երգ.։)
Հագադ շնչոյն ի տրտմութենէն թանձրացեալ՝ լնոյր զանցս շնչերակացն. (Անան. ի յովնան.։)
storax;
cf. Շեր.
Գաւազանօք ընկուզի, եւ սօսի, եւ շրշի՝ ծնանէր ի ջուր աւազանին նկարէնս. (Վրդն. լս.։)
to whisper, to speak low, to murmur;
to hum, to mutter, to grumble;
— են ականջք իմ, my ears ring or tingle.
ψιθυρίζω mussito, susrro. Շշունջս առնել. շչելով խօսել. քրթմնջել. տրտնջել. հծծել. քըսփըսալ, փըսփըսալ, քթին տակէն մըռըլտալ.
Ետես դաւիթ, եթէ շշնջեն ծառայք նորա։ Զինէն շշնջէին ամենայն թշնամիք իմ։ Որ շշնջեն զանիրաւս, ոչ ծածկեսցի։ Մատուցեալ շրշնջէ առ անշնչին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 19։ Սղ. ՟Խ. 8։ Իմ. ՟Ա. 8։ ՟Ժ՟Գ. 17։)
Ոչ համարձակիւր ընդ ընկերի իւրում շրշընջել շրթամբք անդամ (ղքէն). (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
ray, flash of light, beam;
—ս արձակել, to emit or throw out rays, to beam.
Ի քեզ շող աստուածեղէն ի հօրէ լուսոյ ծագեաց։ Ծագողին զշող լուսոյ ի քեզ. (Շար.։)
to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.
ՇՈՂԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Ցոլացուցանել զհուր. փայլիւնս արձակել հրեղէն.
Ոչ շանթս հրեղէնս ընկենուլ, եւ ոչ փայլատակունս շողացուցանել. (Իսիւք.։)