to weave, to intertwine;
to fornicate, to commit fornication;
to violate, to force, to deflower;
— ի բոզս, to whore, to be a whoremonger.
Եւ երբեմն իբրու լծ. թ. եօսմա, եօսուն, հէվէս, նէֆս, է որպէս Հիւսիլ անօրէն խառնակութեամբ. Անառակիլ. խառնակիլ. մտանել առ բօզ. պոռնկիլ. շնալ. ապականել. պղծել, իլ. առեւանգել.
Յաւուրս Նոյի եղեւ ջրհեղեղ վասն այնոցիկ, որ յօսէին զդստերս Կայէնի։ Եթէ զիւր խօսեցեալ ոք կին յօսցի, մի՛ խառնէք զնա յաւիտեան. զի գայլ եղեւ, եւ ոչ ետ օրհնել զհարսանիս իւր։ Եթէ ոք զոր ոչ իցէ խօսեցեալ՝ յօսցի, անիծեալ լիցի. (Կանոն.։)
cf. Յօրինող.
Որ յօրինէ կամ յօրինեաց. յօրինօղ. հաստիչ. ստեղծօղ. տնօրէն.
fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.
διάταξις dispositio, ordinstio ἑκτύπωσις expressio, efformatio κρίμα judicium πολυτέλεια sumptuositas, magnificentia եւ այլն. Յօրինումն, եւ Յօրինեալ ինչ. կազմութիւն. կազմած. գործած. դրուագ. հանդերձանք. զարդ. վայելչութիւն. կարգաւորութիւն, իբր կարգ, եւ տնտեսութիւն. հրաման. օրէնք.
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
Ոչ ասեն նմա մարգարէ՝ իբրեւ մի ի բազմաց, այլ թէ դու ես մարգարէն։ Ոչ ասաց լոկ Քրիստոս, այլ՝ Քրիստոսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 18։) Ստէպ յարակից ունի եւ զդերանունդ՝ այն. զոր օրինակ, մարդն այն, զմարդն զայն. այրն այն, արքն այնոքիկ. եւ այլն. ան մարդը, մարդիկները։
Զոր առնեմն, զոր գործեմքն. զոր արարաքն. որ հովուէն, որ յաջողէն. վասն որոյ խօսէիրն. այս ինքն զայն՝ զոր. այն՝ որ։
Զոր ոչն գիտես. մինչ ոչն մեղանչէին. որպէս բարւոքն վկայեաց. այս ինքն զայն՝ զոր ոչ. մինչ նոքա ոչ. որպէս երբեմն, յայնժամ կամ նա վկայեաց։ Ուր յերրորդ դէմս բայից դիտեա՛ քաջ, զի մի՛ լիցի շփոթել զյանգս եզական բայից յօդիւ, էն, ին, ընդ յոգնականս անյօդս՝ են, ին. զոր օրինակ.
Զի որ սրբէն, եւ որ սրբին, ի միոջէ էին ամենեքին. (Եբր. ՟Բ. 11. այս ինքն նա՝ որ սրբէ, եւ նոքա՝ ոյք սրբին։)
Ամենեքեան մահկանացու եմք, այն՝ որ բժշկէն, եւ որ բժշկին. (Եղիշ. ՟Ը. այս ինքն որ բժշկէ, եւ որ բժշկի։)
Տառ բաղաձայն ի կարգէ կիսաձայնից եւ նայից՝ նուրբ. եւ անուն նորա Նու, կամ Նոյ. սեռ. Նուի կամ նոյի. յայլ լեզուս՝ նուն, նի, նիւ, էն, կամ էննէ.
Ի ներում զինչ էն ստորոգեալ. ի ներում որպիսի ինչ. այսինքն յորում, յում. (Պորփ.։)
Հուր եւ ջուր, եւ այլ այսպիսիք, նորոց եւ կենդանին բաղկացեալ է. (Արիստ. առինչ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալ. այլ վարել ո՛չ երբէք է օրէն)։)
Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)
to be from the beginning;
to be pre-established;
predestined.
Որով (այսինքն յորում) ամենայն ճառ ամենայն գիտութեան գերագոյ անճառութեամբ նախաբնաւորեցաւ։ Ամենայն ազնիւ միատեսակապէս ըստ պատճառացն նախաբնաւորեցաւ ի յազնուէն յայնմանէ գոլ. (Դիոն. ածայ.։)
Յաւիտենիս համարեալ էր առ աստուած նախաբնաւորեալ անօրէնութիւն քրիստոսի։ Մովսէս եւ փարաւոն նախաբնաւորեալ առ յաստուծոյ խորհրդոյս տուան նախագիծք. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Կանխագէտ.
Արդ թէ փոքունք ի յեղելոց հաւատացն, զի նախագէտ լինել յինէն պատրաստեցան. (Շ. իմ. եղակ.։)
chief, principal.
Առաքեալքն ցրուեցան ի վարդարպետէն, եւ նախագլուխն ուրացող գտաւ. (Լմբ. իմ.։)
cf. Նախագոյակ.
προϋπάρχων, προών, προϋφεστώς կամ -στικώς prius existens, qui est, ens primus. Անդստին ի բնէ գոյաւոր. ինքնագոյ. որ էն. առաջին էն՝ աստուած.
Ինքն բարեգործօղն՝ ի բարւոջն ըստ գերազանցութեան նախագոյ։ Ամենայն յաւիտենի եւ ժամանակի, եւ ամենայն զիա՛րդ եւ իցէ էի՝ նախագոյ սկիզբն եւ պատճառ։ Եւ պարզաբար՝ որ ինչ զիա՛րդ եւ իցէ է՛՝ ի նախագոյէն եւ՛ է, եւ՛ հնարաւորի, եւ՛ ապրի. (Դիոն. ածայ.։)
Քանզի որով ամենայնն, եւ՛ նախագոյ քան զամենայն հարկ է իմանալ։ Որ կոչէն զոչէսն երբեմն ի գոյութիւն եւ ի լինելութիւն, նախագո՛յ է հարկաւորապէս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
pre-existent;
— էն, the First Being.
first acting or operating;
made before.
Աստուածեղէն եւ նախագործ հրաշս. (Մամբր.։)
cf. Կանխագուշակ.
Զոր եւ մարգարէն նախագուշակ լինել մարդկան՝ չա՛ր պատահման. (Շ. իմ. եղակ.։)
to write beforehand;
to prescribe;
to say or mention before.
Որ զնախագրեալսն յառաջագոյն։ Որ զնախագրեալսն ի քէն մարգարէիւք. (Շար.։)
prenotion;
prescience.
Նախածանօթութեան եւ ազգականութեան ջատագովութիւն զմէնջ կարծեն. (Նանայ.։)
created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.
Զանազանեալ նախածինն, եւ առաջնածինն. առաջնածին՝ արուն, իմաստունն (իբրեւ հայր). իսկ վատթարն, իբր թէ ընդհանուր նախածին ընտանացեալ ընդ ախտաւորս հիւթանիւթսն, որք զօրէն մօր ծնանին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 160։)
first father or mother;
—ք, forefathers, ancestors.
Եհան արձակեաց զնախածնողսն մեր ի դրախտէն փափկութեան. (Վրդն. յանթառամն.։)
Զնախածնողսն բեսելիէլի ի տանէն փարիսի. (Նախ. ՟ա. մնաց.։)
perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.
Գերագոյն լոյս, նախակատար ինքնակատար պետութիւն։ Նորին քան զամենայն բան եւ միտս ինքնակատար եւ նախակատար իմաստութեան։ Անկարօտն եւ նախակատարն։ Ի նախակատար կատարողագործութենէն համեմատաբար լցեալ կատարելագործի։ Իւրաքանչիւր ոք հաղորդ լինի՝ նախակատարին կատարմամբ. (Դիոն. երկն.։)
predestined, pre-established, predisposed;
— բան, preliminary, preamble.
Եկեալ սքանչելի խորհրդակից որդին աստուծոյ՝ կատարել զխորհուրդ նախակարգ յաւիտենիս։ Նախակարգաւ եւ խելամուտ հմտութեամբ զտօրէնութեան տեսչութիւն յարդարել. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Առն՝ զոր ի նախակարգ բանիս նշանակեմք, էր մաշթոց անուն. Կորիւն.։)
great-grandfather.
ՆԱԽԱՀԱՒ. որպէս Նախահայրն ադամ. ամմէնուն առջի պապը.
colon, the great gut;
rectum.
ἁπέφθισμα . Առաջին աղիքն մեծ՝ սկսեալ ի ստորէ. ՈՒղղաձիգ ծայր աղեաց ի վայր կոյս. կէօտէն, պումպար.
to predict, to foretell, to prophesy.
Ըստ որում նախաճառեաց մարգարէն. (Լմբ. ստիպ.։)
prerogative, privilege.
Բազումս ցուցանելով նախամասնութիւնս ի բնութենէն հասին. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
the first prophet, Moses.
Նախամարգարէն մովսէս։ Երանելոյ նախամարգարէին. (Պիտ.։)
fighting in the first rank;
coryphaeus, champion;
skirmisher, sharpshooter.
Թօթափեցան ամենայն պայիկք նախամարտկացն ի պարսպէն. մարթ է իմանալ եւ նախամարտկոցաց, նախապարսպին։
to manifest previously.
Զսա եւ օրէնքն աստուածատուրք նախայայտեցին ի մորենւոջն յատկապէս. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Նախայաւիտենական.
ՆԱԽԱՅԱՒԻՏԵԱՆ ՆԱԽԱՅԱՒԻՏԵՆԱԿԱՆ. προαιώνιος qui est ante saecula, aeternus. Որ յառաջ է քան զամենայն յաւիտեանս. անեղ. անժամանակ. միշտ էն.
existing before all ages, eternal, self-existent, increate;
— որդի, the Son of God before all eternity.
ՆԱԽԱՅԱՒԻՏԵԱՆ ՆԱԽԱՅԱՒԻՏԵՆԱԿԱՆ. προαιώνιος qui est ante saecula, aeternus. Որ յառաջ է քան զամենայն յաւիտեանս. անեղ. անժամանակ. միշտ էն.
dying with envy, full of envy, envious, jealous;
— առնել, to move to envy, to provoke to jealousy, cf. Նախանձեցուցանեմ.
Զորմէ նախանձաբեկ եղելոյ մարգարէն ասէր, այլ նոքա կամէին՝ թէ հրոյ ճարակ լեալ էին. (Ոսկ. ես.։)
zeal, emulation, rivalry;
enviousness, jealousy;
վատ —, paltry jealousy.
Ունկն նախանձաւորութեան լսէ զամենայն։ Զոհ նախանձաւորութեան ի մէջ առն եւ կնոջ։ Այս օրէն իցէ նախանձաւորութեան, որոյ յանցուցեալ իցէ կին. (Իմ. ՟Ա. 10։ Թուոց. ՟Ե. 15 = 29։)
fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.
Յառաջագոյն անդստին ուրեմն ի տղայականն զարգացեալ ի հասակէն՝ նախաշաւիղ կրթութեամբ ընդ ամենայնս էր անցեալ թիւրութիւնս չարեաց. (Պիտ.։)
worthy of the greatest honours, of greater consequence, first in dignity, most esteemed, honoured, preferred;
— լինել ումեք, to be preferred to another, to obtain the preference.
Միասնական կեանք քան զմիայնութիւն է նախապատիւ։ Աստուածասէրն ո՛չ զաստէն, եւ ո՛չ զհանդերձեալ փառացն խնամ տանիցի, այլ առ աստուած զսէրն՝ ամենեցուն նախապատիւ համարեսցի. (Բրս. հց.։)
first cause, author (God).
Ի սկզբան լինելութեանն ստացաւ պատիւ պարծանաց ի նախապատճառէն ամենեցուն. (Պիտ.։)
to prepare beforehand, to predispose.
Զսոյն զայս եւ օրէնքն սերմանելով նախապատրաստեցին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
predestination.
Յարացոյցս (կամ տեսակս) ասեմք գոլ, զորս ի յաստուած էացուցիչս եւ միեղէնս նախագոյացեալ սահման էիցս, զոր աստուածաբանութիւն նախասահմանութիւնս կոչէ. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Նախասացիկ.
Զոր մարգարէն Դանիէլ նախասացիկ բարբառովն գուշակէր. (Ոսկ. մտթ.։)
predicted, foretold.
Զոր մարգարէն Դանիէլ նախասացիկ բարբառովն գուշակէր. (Ոսկ. մտթ.։)
presanctified.
Աստուածային պատարագ նախասրբեցելոյ (կամ ոց), որ կատարի աղուհացից։ Մատուցանել քեզ անարիւն զպատարագս նախասրբեալ։ Պռօսխումէն. ի նախասրբեալ սրբութիւնս սրբոց. (Պտրգ. յն։)
already long since.
Իսկ նախավաղ եղեալ (ելեալքն յերկրէն) սկիւթացիքն դառնային. (Նոննոս.։)
protomartyr, the first martyr, St. Stephen.
Զոր եւ ասէր իսկ նախավկայն, թէ աստուած փառաց երեւեցաւ։ Զսոյն եւ ի նախավկայէն ուսի՛ր։ Առաքեալ եւ նախավկայ Քրիստոսի սուրբ Ստեփանոս։ Բարեխօսութեամբ սրբոյ նախավկային քո. (Ագաթ.։ Խոսր.։ Շար.։)
Ի գաւառն այրարատեան զնախավկայսն Քրիստոսի, ուր Գայիանէն եւ Հռիփսիմէն կային՝ իւրեանց հանդերձ գործակցօքն. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
Զմարգարէն Եսայի իբրեւ նախավկայ ածցուք ի մէջ։ Քան զնախավկայսն՝ բարձրագոյն եւ փառաւորագոյն երեւեսցի. (Ճ. ՟Գ.։)
insult, outrage, injury, opprobrium, shame, infamy;
infamous, ignominious, opprobrious, base, villainous;
despised, scorned, vile;
— լինել, to become an object of scorn or ignominy, to be infamous.
(արմատ Նախատելոյ). ὅνειδος opprobrium. Անարգանք առ նախկին կամ յոյժ ատելութեան. նախատինք, եւ Ենթակայ նախատանաց. եւ Ստգտանք. այպ, նէնք, րուսովայ.
Պէն պատուիրէ կալ անբամբաս, եւ մի՛ նախատ ի կեանըս յայս. (Շ. այբուբ.։)
foreseeing, prescient;
— լինել, to be provident.
Զօր իմ, զխաչէն ասաց, նախատես եղեալ (յն. նախատպաւորեալ) առ իսահակ ի պատարագ խոյին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
to foresee;
to prophesy.
Մարագրէն Եսայիաս նախատեսեալ աւետարանէ. (Անան. եկեղ։)
wrong, affront, injury, offence, outrage;
blame, reproach, censure;
shame, dishonour, opprobrium, infamy, ignominy;
—նս դնել, գործել ումեք, to affront, to wrong, to insult, to disgrace, to dishonour, cf. Նախատեմ;
լինել — ազգաց, to become the scorn of nations;
բառնալ զ—նս, to wipe off the ignominy;
ի —նս քո, for thy shame.
Նախատինք նախատչաց քոց։ Բառնալ զնախատիսն իմ ի մարդկանէ։ Մի՛ երկնչիք ի նախատանաց մարդկան։ Դարձո՛ ի քէն զբանս նախատանաց։ Նախահանաց համբեր սիրտ իմ։ Եհան յինէն աստուած զնախատինս իմ։ Ոչ կարեմք առնել զայդ բան, քանզի նախատինք են մեզ։ Եդից նախատինս ի վերայ ամենայն Իսրայէլի։ Նախատինս դնէ մեզ զյանցանս օրինացն։ Նախատինս անզգամաց արարեր զիս։ Նախատինս ոչ առնու։ Եղեւ ինձ բան տեառն ի նախատինս եւ ի կատականս։ Լցցի նախատանօք.եւ այլն։
insulter, offender, abuser, reviler, affronter, scoffer.
Զնախատինս նախատչացն զմեզ բարձին ի մէնջ. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Նախագաղափար.
Ի նախատպէն, եւ ի պատկերէն։ Համբերողացն նախատիպ՝ մեծն Յովբ.։ Ըստ նախատպին կերպարանեալ. (Յհ. իմ.։)
cf. Նախատիչ.
Ցաւ է ինձ ի վերայ բեկմանն, որ ի նախատորդէն խորտակեցայ. (Արծր. ՟Դ. 2։)
lordly, seignorial, princely.
Զկորուստ աշխարհիս, եւ զթափուր լինելն ի նախարարական տոհմէն. (Ղեւոնդ.։)
satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.
Ագուցանել նոցա հանդերձ զօրէն նախարարութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Մարմին մարդկան ոչ մեղաց նման է, եւ ոչ արդարութեան, այլ ներընդունակ յարարչէն հաստատեալ նախարարութեան. (Ժող. շիրակ.։)
priority.
Եգիպտացւոց յառաջին ժամանակսն քան զջրհեղեղն պարծել վասն նախաւորութեան։ Զեգիպտացւոց նախաւորութենէն եւ զժամանակագրութենէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
previously;
as a prelude.
Յարդարապէսն ընձեռելոյ, յորոց նախերգաբարն (կամ նախաերգաբարն) տածեցաւ՝ զփոխարէնսն հատուցմամբ. (Պիտ.։)
exordium, preamble, prologue, prolegomena.
Յետ նախերգանին հարկաւոր է օրէնս ստորագրել. (անդ։)
Նախկինն է նախերգանն, եւ երկրորդ՝ արտադրութիւն իրացն։ Անդուստ իսկ ի նախերգանէն պորփիւրի, որ սկսանի, ելոյր հարկաւորի քրիսաւորիէ։ Ի նախերգանի նորին շարագրութեան. (Անյաղթ ստորոգ. եւ Անյաղթ պորփ.։)
Զոր օրինակ մարդ ի պատկերէն իւրմէ ճանաչի, սոյնպէս եւ գիրք ի նախերգանէն. (Կրպտ. յռջբ. սարգ.։)