sea-pool, lake, pond;
կաթ մի խելք ինձ մանւանդ եւ ոչ —ս բախտից, a drop of sense rather than a sea of fortune.
lord of the sea;
sea-king;
admiral;
մեծ —, փոխան —ի, երորդ —, high, vice-admiral, rear-admiral;
ատեան, խորհրդարան —աց, admiralty-board;
նաւ —ի, flag-ship.
θαλασσοκράτωρ maris domins, potens mari. Որ ընդ իշխանութեամբ իւրով կալեալ ունի զմասն ծովու եւ կղզեաց. թագաւոր տիրօղծովու, եւ սպարապետ ծովական.
cf. Ծովային;
—ք, aquatic animals.
wreck, shipwreck.
Իբրեւ (ի) նաւահանգիստ (ըն)կալեալ՝ ծովակոծութեան մտանէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
sea-cost.
ԾՈՎԱԿՈՂՄՆ գրի եւ ԾՈՎԱԿՈՂՄ. Կողմն ծովու. ծով. եւ Արեւմտեան կողմն հրէաստանի. Ծովին կողմը. Տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Ը. 14։ Թուոց. ՟Բ. 18։ Օր. ՟Գ. 27։ Յես. ՟Ը. 9։ Ես. ՟Ժ՟Ա. 14։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 12։ ՟Խ՟Ը. 1. 4. 21։)
ԾՈՎԱԿՈՂՄՆ կոյս. ԾՈՎԱԿՈՅՍ. կողմն. Նոյն ընդ վ. ծովակողմն կուսէ։ Ի ծովակոյս կողմանէ. (Ել. ՟իզ. 22։ Յես. ՟ը. 11։)
cf. Ծովակողմն.
engulphed by the sea;
— լինել, to be swallowned up by the sea.
ԾՈՎԱԿՈՒԼ ὐποβρύχιος demersus, submersus. որ եւ ԾՈՎԱԿՈՒՐ, ԾՈՎԱՍՈՅԶ. Կլեալ ի ծովէ. Ընկլուզեալ կամ ընկղմեալ ի ծով.
immersed, drowned, wrecked, lost;
— լինել, to be the prey of the sea;
— կորնչել, to perish among the waves.
Ոմանք հրկէզ լինէին, ոմանք ծովակուր։ Ծովակուր առնել (այսինքն ընկղմել) զնոսա ի խորս ծովւկն. (ՃՃ.։)
Ծովակուր եւ հեղձամղձուկ լինել։ Ծովակուր առնեն զանձինս բազմաց։ Ծովակուր ընկղման մատնել. (Պիտ.։)
drowned;
— առնել, to drown;
— լինել, to be drowned.
ԾՈՎԱՀԵՂՁ ԾՈՎԱՀԵՂՁԻԿ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՅՑ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՒԿ. Հովահեղձեալ ի ծովու. որպէս եւ ընդ բայի՝ Է Ընկղմեալ, ընկղմիլ։ cf. ԾՈՎԱԿՈՒՐ, cf. ՍՈՎԱՍՈՅԶ.
cf. Ծովահեղձ.
ԾՈՎԱՀԵՂՁ ԾՈՎԱՀԵՂՁԻԿ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՅՑ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՒԿ. Հովահեղձեալ ի ծովու. որպէս եւ ընդ բայի՝ Է Ընկղմեալ, ընկղմիլ։ cf. ԾՈՎԱԿՈՒՐ, cf. ՍՈՎԱՍՈՅԶ.
cf. Ծովահեղձ.
ԾՈՎԱՀԵՂՁ ԾՈՎԱՀԵՂՁԻԿ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՅՑ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՒԿ. Հովահեղձեալ ի ծովու. որպէս եւ ընդ բայի՝ Է Ընկղմեալ, ընկղմիլ։ cf. ԾՈՎԱԿՈՒՐ, cf. ՍՈՎԱՍՈՅԶ.
cf. Ծովահեղձ.
ԾՈՎԱՀԵՂՁ ԾՈՎԱՀԵՂՁԻԿ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՅՑ ԾՈՎԱՀԵՂՁՈՒԿ. Հովահեղձեալ ի ծովու. որպէս եւ ընդ բայի՝ Է Ընկղմեալ, ընկղմիլ։ cf. ԾՈՎԱԿՈՒՐ, cf. ՍՈՎԱՍՈՅԶ.
that cuts, divides, cleaves or ploughs the sea.
Ծովահերձ ընկղմէր փարաւոն. իբր մ. (գուցէ ծովահեղձ) (Աթ. խչ.։)
sea-fight, battle by sea.
Նաւամարտ մակացու եւ հմուտ ... ի ծովամարտութիւնս ոչ ընթացուցանէ. (Մագ. ՟Ա։)
casting into the sea.
ԾՈՎԱՄԱՑ կամ ԾՈՎԱԹԱՑ. ποντόβροχος in mari madefactus, mari immersus. Ի ծով ամացեալ, թափեալ, ընկղմեալ. կամ ի ծով ամացեալ, թափեալ, ընկղմեալ. կամ ի ծով թացեալ, ողողեալ.
Որ զփարաւոն զօրօքն հանդերձ ծովամացս (այլ ձ. ծովաթացս) ի կորուստ յուղարկեալս ընկղմեցեր. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 3։)
the offing, the open sea.
Միջին վայրք ծովու. ծովին մէջ տեղուանքը.
to plunge into the sea, to drown.
ԾՈՎԱՄՈՅՆ ԱՌՆԵԼ. Ծովամաց առնել. ամալ ի ծով, եւ ընկղմել.
submerged in the sea;
— լինել, to go to sea;
to stand out to sea.
Մինչ դեռ ծովամուխ էին. տայ զինքն մոլեալ ծովուն։ Բազմութիւն նաւաց, որ ըստ ամնայն տարւոյ ժամանակաց ծովամուխ լինին. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. նխ. ՟Բ։)
cf. Ծովայած.
Որ յածի ընդ ծով, մանաւանդ որպէս հէն ծովու. ծովու վրայ պտըտօղ.
belonging or pertaining to the sea, marine, maritime, naval;
— զօրութիւն, marines, the navy, the naval strength, maritime forces;
— շուն, dog-fish;
— օդաթռիչ երիվար, clipper-vessel.
Սրբուհի զըմուռ ծովային՝ծովայնոյ բերեալ մարգարիտ. (Տաղ.։)
Ծովայնւոյ բերեալ՝ ծաղիկ՝ բուսեալ ի տանըն թորգոմայ. (Շ. տաղ.։)
ԾՈՎԱՅԻՆՔ գ. Յուշկապարիկք ծովու՝ ըստ առասպելեաց.
to turn into a sea, to fall into;
to inundate, to immerse, to cover with water.
Զորութիւն սրբոյ խաչին ցցաւ եւ ծաւալեցաւ ընդ տիեզերս. (Աթ. խչ.։)
cf. Ծովահեղձ.
ԾՈՎԱՍՈՅԶ ԱՌՆԵԼ, լինել. Սուզանել, իլ. ընկղմել ի ծով.
sea-monster, chimera;
(sea-bull).
Ծովային ցուլ. ըստ իմիք նմանութեան կամ առասպելեալ.
sea-coast, sea-side, shore, strand, beach;
առ or ի ծովեզերին, on the sea-shore.
αἱγιαλός (յորմէ թ. եալը ). litus, littus, ora maritima παράλιον, -ια maritimum, -ma. որ եւ παραθαλάσσιος, -ιον, -ια եւ θάλασσα . Եզր ծովու. ծովափն.
ընդ հարաւ, եւ ընդ ծովեզրն քանանացւոց։ Յամենայն ծովեզեր ծովուն մեծի։ Որ առ ծովեզերն հրէաստանի էր։ Նստաւ առ ծովեզերն։ Առ ծովեզերբ ծովուց։ Ի ծովեզերէն տիւրոսի եւ սիդոնի։ Կալ կամ բնակել առ ծովեզերբ կամ առ ծովեզեր։ Բնակել զծովեզերբ կամ ի ծովեզերին։ Եդեալ րունր առ ծովեզերին կացաք յաղօթս։ Հրաման տայր շուրջ զծովեզերօքն.եւ այլն։
dwelling on the coast.
Տալ պատերազմ ընդ ծովեզրեցիսն, որ ութմանիկք կոչին, որք ամրանային ի յամիւկ անկասկածելի քարանձաւին. (Արծր. ՟Գ. 17։)
to keep out at sea;
to stand for the offing.
Որք ծովեն ընդ լայնութիւն նորա։ Ի մէջ ձմերայնի ի վեր ի վայր ծովել. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. բագն.։)
cf. Ծորիմ;
to mow.
ԾՈՐԵՄ ԾՈՐԻՄ, եցայ. ձ. ῤύω, ἁπορρυέω fluo, defluo. Թորիլ, թորթորիլ. սորիլ, սորսորիլ. հոսիլ որպէս ջուր կամ ընդ ձոր. լուծանիլ. կաթել. ծիւրիլ, հալիլ. Ջրի պէս վազել, վսթիլ, փուճը երթալ.
ԾՈՐԵՄ, եցի. ն. ԾՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καταρρυέω defluo. Հոսել. թորեցուցանել. կաթեցուցանել. վայթել. Վազցընել, կաթեցնել, վոթել.
to set running, to cause to flow;
զմտաւ իսկ ածելն —նէ զբերանս, the mere thought of it makes my mouth water.
ԾՈՐԵՄ, եցի. ն. ԾՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καταρρυέω defluo. Հոսել. թորեցուցանել. կաթեցուցանել. վայթել. Վազցընել, կաթեցնել, վոթել
valley, vale;
little valley, dale, dell.
κοιλάς, κοίλωμα, αὑλών , χείμαρρος, φάραγξ vallis, convallis, cavum, cavitas, concavitas. Ձոր. շարունակութիւն ձորաց, յորս ծորին եւ սորսորին ի լերանց անձրեւաջուրք, կամ ընդ որ ծորին եւ անցանեն ուղտք. լեռնամէջք. հովիտ. ծմակ. եմակ. տերէ. տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ե. 14։ Դատ. ՟Է. 12։ Յուդթ. ՟Բ. 5։ Ես. ՟Ը. 14։ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 10։)
piece of linen, bits, cuttings, shreds, strips, rags, tatters;
ի ծուէնս ծուէնս պատառե, to tear, to rend, to pull to pieces;
յերկուս ծուէնս պատառել, to tear in two parts or pieces.
ῤῆγμα scissura, fissura, rima եւ ῤάκος (լծ. թ. եարըգ, էըրըգ ). lacera vestis, pannus. Արմատն երեկի լինել ռմկ. Ծիւ ծիւ, բզիկ բզիկ. Հերձիք. ցելումն. ճեղք. պատառուած, եւ պատառեալ կապերտ, փայտ, եւ այլն. կտոր, քուրջ. քարչէ, քարէ.
cf. Ծուլանամ.
ԾՈՒԼԱՄ որ եւ ԾՈՒՂԱՄ. cf. ԾՈՒԼԱՆԱՄ. ἁμελέω (յորմէ թ. էհմալլըգ էթմէք). negligo.
Եւ արդ ընդէ՞ր ծուլամք. (Ճ. ՟Ժ.։)
to make idle or slothful.
idleness, slothfulness, laziness, sluggishness;
ի— հատանել cf. Ծուլանամ.
snare, trap;
net, springe, noose.
Հաւահար առնել կամ ի ծուղակ (ծաղուկ) ըմբռնել։ Լինելով նմա անզերծանելի ծուղակ. (Արծր. ՟Դ. 12։ ՟Ե. 12։)
knee;
անկանիլ ի վերայ ծնգաց, ընդգճիլ ի —ս, to fall on one's knees, to kneel;
խոնարհեցուցանել զ—ս, to bend the knee;
անկանիլ առ —ս ուրուք, to fall throw oneself at the feet of;
փարիլ զծնդովք, to clasp the knees;
ննջել ի մէջ ծնգաց, to sleep on the knees of;
ի ծնգաց կալ, to be kneeling;
with bended knees, upon one's knees;
—ք նորա կթուցեալ դեդեւէին, his legs tottered under him;
cf. Ծնկու չափ.
knot.
cf. Ծունգ.
"knee;
— դնել՝ կրկնել, ի— իջանել, to kneel, to bend the knees, to fall on one's knees, cf. Ի գուճս իջանել, cf. Ի գուճս հարկանել, cf. Ի գուճս կալ, cf. Ի գուճս անկանել, cf. Խոնարհեմ, cf. Ընդգճիմ;
առ — լալ, to weep all alone;
— ածել, to adore, to worship;
արկանել — զծնգաց եւ զսրտի, to worship on bended knees;
հապա ի — ! down on your knees! ի — խոնարհեալ աղաչեմ զքեզ, I entreat it on my knees, or with bended knees;
— կապել, to be knitted, to be formed with knots or joints."
knot.
Երկինք ամպով ծուպ ի ծուպ ծովացեալ կայր. (Եփր. թագ.։) ( տալզա տալզա, սագըմ սալագ։)
to attach, to join.
որպէս յն. զէ՛ւնիմի. ζεύγνυμι jungo, copulo Զուգել. զօդել. կապել սերտիւ. կպցընել, քակցընել.
Ի վերայ նորա սուսեր ընդ մէջ՝ ծպտեալ առ միջովն պատենիւք հանդերձ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)
to disguise, to travesty;
to dissemble, to cloak.
(լծ. թ. թէպպիլ էթմէք, օլմագ) μετασχηματίζω եւ այլն. in alium habitum muto, transformo եւ այլն. Զուգել. զօդել. կապել սերտիւ. կպցընել, քակցընել.
Ի վերայ նորա սուսեր ընդ մէջ՝ ծպնեալ առ միջովն պատենիւք հանդերձ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։)
ԾՊՏԵՄ, եցի. ծպտիմ, եցայ. ն.ձ. Փոխել զկերպարանս. այլակերպել, իլ. ծածղել զանձն, եւ զիրս. թաքուցանել. ըստ ոմանց նաեւ Զսպել, իբր սաստիկ ծպնել. ամփոփել. սքօղել.
to bend, to bow, to incline;
— զդէմս, to make grimaces.
Թիւրէ զլեզուն, ծըռէ զշրթունսն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
inclination, curve, bent;
— դիմաց, grimace.
to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.
to envelop;
to pack;
to wrap up;
to roll;
— զվաճառս, to pack up;
զխրոխտ գագա թունս յամպս ծրարէին, they reared their proud heads to the skies;
որոյ գագաթն յամպս ծրարի, whose top cleaves the skies.
Պատկառէ, զմրի, ծրարի. իմա՛, կծկի, գումարի յաձն. կըփ աշուի կծկըտի։
to stain, to soil or dirty oneself.
κυλίδομαι, κυλίνδομαι volvor, volutor. կամ ըստ եբր. նիքէթթամ. maculosus sum. Իբր ծրտիւք աղտեղեալ. շաղախիլ. թաթաւիլ. նարկանիլ. թաւալիլ յաղտեղութիւնս. (իսկ ռմկ. ծդրիլ, է նեխիլ, հոտիլ).
knot of a cane or reed;
internodium, space between two joints or knots in a plant.
ԾՐՈՒՆՔ կամ Ի ՄԷՋ ԾՐՈՒՆՔ. Ընդ մէջ յեռեալ ծնունք, կամ ծիրք. այսինքն Յօրդք ծղօտից եւ եղեգանց. internodia յն. ընդ մէջ գօտի. διὰ μέσου ζώνη
to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.
Եւ Ձու ածել ձկանց՝ ոչինչ ընդհատ ի ծրտելոյ կամ ի բաց թքանելոյ.
wavering, undulating, agitated.
Զգուշութեամբ անցանել թնդ սահելի եւ ընդ ծփալի եւ ընդ մեղսասէր կեանս աշխարհիս. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Եւ նա ծփալից ընկղմէր. (Ոսկ. ղկ.։)
Զգուշութեամբ անցանել թնդ սահելի եւ ընդ ծփալի եւ ընդ մեղսասէր կեանս աշխարհիս. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Եւ նա ծփալից ընկղմէր. (Ոսկ. ղկ.։)
cf. Ծփալից.
Ի մէջ ծփական ալեաց ծովու։ Տէր էջ յերկնից ի ծփական կենցաղս։ Ի փողոցի ասէ, որ նշանակէ զանցաւոր կենցաղոյս ծփական վարս. տօնակ։ Որք ի ծովու յայսմ աշխարհիս կան ծըփական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Ծուփ;
surging of the sea;
wave, billow, swell;
trouble, care, perturbation;
— հերաց, hair floating in the breeze;
ի —նի, afloat;
in trouble;
ի —նի կալ, to waver, to fluctuate, to be agitated, billowy, vacillating.
Համտարած ծով ծփանաց։ ընդ ծփանս ալեաց ծովու ծփիցին. (Եւս. քր.։ Ոսկ. յհ.։)