that praises, thanks.
Ընկա՛լ զաղաչօղս վտանգաւոր՝ գոհաբան՝ ընդ պահպանութեամբ թեւոց հզօրիդ. (Նար. զա։)
Այսմ պատու լինին գոհաբան։ Սքանչելի փրկութեանս դոքա ընդ մեզ գոհաբան լիցին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
to praise, to thank.
εὑχαριστέω, ὐμνῳδέω gratias ago, laudo Գոհանալ յայտնի եւ ուրախ բանւ. գովել եւ փառաւորել գոհութեամբ.
Գոհաբանեմք զքեզ յաղթական երգով։ Գոհաբանեմք եւ վերօրհնեմք. (Շար.։)
Գովաբանեմք զսուրբ տիրամայրդ։ Գոհաբանի առ ի նոցանէ սուրբ աստուածութիւն. (Նար. կուս.։)
Զայս եւ որ սոցին նմա գոհաբանէ աղօթիցս բան. (Խոսր.։)
to thank, to return thanks.
εὑχαριστέω gratias ago, ἑξομολογέομαι confiteor, glorifico Գոհ սրտիւ շնորհ ունել բարերարին. շնորհակալ լինել. գոհաբանել, եւ երախտապարտ զանձն խոստովանել. գոհութիւն տալ, շնորհակալ ըլլալ.
Զայս միւսանգամ գոհացայց (եբր. հօտա) զտեառնէ. եւ կոչեաց զանուն նորա յուդա. եբր. եհուտա, այսինքն խոստովանութիւն, գոհութիւն։
Մի է խոստովանելն եւ գոհանալն, յայտ է թէ երախտեացն յիշատակումն վերստին, եւ ի վերայ նորա շնորհակալութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Յորժամ կամիցիս խնդրել ինչ յաստուծոյ, նախ գոհացի՛ր զորոց առերն։ Գոհանալն շնորհակալութիւն է. (Խոսր.։)
Գոհանալով ի շնորհողէն յաղթութեան. (Պիտ.։)
Գոհանայր յամենաբարի գթութենէ նորա։ Գոհացեալ ի նմանէ վասն բարի խրատուցն։ Գոհացեալ լինէր յամենատեառնէն. (Վրք. հց.։)
Զորմէ գոհանայր՝ որ ընտրեացն, այսպէս. գտի զդաւիթ որդի յեսայեայ. (Մագ. ՟Բ.) իմա՛ գո՛հ լինել՝ գովելով։
place or instrument of praise, of thanks.
εὑχαριστήριον որ եւ Գոհացողութիւն. sacrarium, et sacramentum Eucharistiae Տեղի գոհութեան եւ շնորհակալութեան. տաճար աստուծոյ. մատուցարան սրբոյ հաղորդութեան.
Փրկչին յաղթութեան աստուածավայելուչ գոհարան. (Սոկր.։)
that praises, returns thanks.
Յայտարար գոհութեան.
Գոհացողական բան, կամ ձայն, քարոզ, երգք. թուղթ, պատմութիւն. (Փիլ.։ Կիւրղ. ղկ.։ Անյաղթ բարձր.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Լաստ. ՟Ի՟Գ։ Խոր. ՟Գ. 19։ Լմբ. պտրգ.։)
like a thief.
κλεπτικῶς, κλεμμοδόν furtim furtive Իբրեւ զգող. գողութեամբ. գաղտագողի. գողի պէս.
Գողաբար ի բաց զերծանել, կամ սողիլ, մատնել, եւ այլն. (Փիլ. լին.։ Եղիշ. ՟Դ։ Շ. թղթ.։ Մագ. ՟Ծ՟Է։ Վանակ.։ Վրդն.։)
companion of the thief.
συγκλέπτης, κοινωνός κλεπτῶν socius furti Ընկեր գողոյ. մասնակից գողութեան.
to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.
Մի՛ գողանայցես։ Զիա՞րդ գողանայաք ի տանէ տեառն քոյ արծաթ կամ ոսկի։ Գողանայցի ի տանէ առնն։ Գողութեամբ գողանայցէ ի նմանէ.եւ այլն։
Գողանալ զայլոյ ամուսնութիւն կամ զհարսանիս. այսինքն շնալ. (Եզնիկ.։ Կանոն.։)
ԳՈՂԱՆԱԼ. որպէս Ղօղել, ղուղակել, քօղարկել զիրս կամ զհնարս. խաբել. պատրելով դաւաճանել. որսալ. գողտուկ բան տեսնել, ուսուլ բանեցնել, վարդապետութեամբ խաբել.
Գողանալով գոհութիւն մատուցանէ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Գողացեալ դաւաճանեաց զիս. (Զքր. կթ.։)
(Հերովդէս) այն որ կամեցաւ զմիտսն զուարթնոցն գողանալ, գողացեալ եղեւ ինքն ի նենգեցելոց անտի. (Եփր. համաբ.։)
Զի մի՛ զյարութեան բան գողացեալ ինքեանք, զնոցա պղերգութիւն եւ քուն լինել պատճառս հանցեն անմահին մարմնոյ գողութեան. (Վահր. յար.։)
Զձանձրոյթ աշխատութիւն ի մտաց ձերոց գողանալ։ Վաղվաղակի հատմամբքն գողասցի զցաւս ախտին։ Գողացաւ զցաւս հոգւոց, եւ վաղվաղակի առողջացաւ. (Ոսկ.։ եւ ՃՃ.։)
Երկայնութիւն ժամանակաց գողանայր զմիտս մարդկան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Զի մի՛ տեղին գողասցի զբանն ի լսելեաց։ Խաբէութեամբ ծածկեալ գողանայ զինքն. (Իգն.։)
Ասնե, թէ (առիւծն) կամելով զինքն գողանալ յորսորդացն՝ ձետովն ծածկէ զշաւիղս իւր, զի մի՛ գիտասցեն. (Մաքս. ի դիոն.։)
Թերեւս կարասցեն ի նեղութենէն գողանալ զեղբարս իւրենաց. (Եղիշ. ՟Գ։)
Պատճառս յարմարել, եւ գողանալ զեղեալսն։ Սակս գողանալոյն զնշանսն յագէտս լինէին։ Գողանան զճշմարտութիւն. եւ այլն. (Նանայ.։)
Ունէր դդում լի գինւով ընդ թեւօք իւրովք, եւ գայր գողացեալ. (Վրք. հց. ՟Բ. ձձ. (տպ. դողեալ։))
cf. Գողօն.
Իբր Գողօնք, եւ Գողութիւն.
Ադամայ ո՛չ եթէ մեծ էին գողանքն, այլ հատոյ միոյ մրգոյ. (Եփր. գող.։)
clandestine, stealthy.
Գողացիկ ամուսնութիւնս կարգիցեն։ Ոչ եթէ օրինօք ինչ ամուսնութեան, այլ գողացիկ խառնակութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
to hide, to conceal;
to rob.
Ադոնիա գողեաց զթագաւորութիւն. այսինքն զմիտս թագաւորելոյ իւրոյ. կամ հնարիւք կամեցաւ գողանալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ունէր դդում լի գինւով ընդ թեւովք իւրովք, եւ գնայր գողեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
robbery;
stealth.
Գողանք. գողութիւն. եւ Գողօնք.
Հռեբեկա հրամայէր որդւոյն զգողումն օրհնութեանցն կեղծաւորեալ կերպարանօքն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գողուն.
κλεψιμαῖος furtivus, furto ablatus եւ իբր գ. κλοπή furtum Գողութեամբ ի ձեռս բերեալ. գաղտ բարձեալ.
Միթէ գողունի՞ է. ոչ են ինձ օրէն ուտել զգողունի. (Տոբ. ՟Բ. 21։)
who has a fine language or tender voice, soft or gentle in speaking;
alluring.
theft, larceny, thing stolen.
Եթէ գտցի ի ձեռին նորա գողօնն, կրկին տուժեսցի. (Ել. ՟Ի՟Բ. 4։)
Երկեան ի փոքր գողունիցն. (Եփր. թագ.։)
Զստեղծուածս նորա պէսպէս կտտանօք կտտէին, եւ ի գողօնս իւրեանց ըմբռնեցան. (Երզն. մտթ.։)
salsify, goat's beard.
ԳՈՃԱՄՈՐՈՒՍ կամ ԳՈՃՄՈՐՈՒ. Ի բժշկարանի մեկնի Քօշմօրուք, աֆթիմոն, հայֆարիխոն. եւ ի բառս Գաղիանոսի երեւի լինել անուն խիժի իրիք։
to retire into a stable.
that exists;
substantive.
Գոյական յաւէժութեան երկարաձիգ ամնակաւ. (Պիտ.։)
Զգոյական զօրութիւնն՝ որ տուաւ նոցա (զուարթնոց) շնորհօք. (Շ. յուդ. ՟Բ։)
Իսկ Գոյական անուն հակադրեալ ածականի, առեալ է առ յետինս ի լտ. բառէս substantivum, որ է գոյացական. ըստ ոմանց ասի Էական. եւ ըստ սիմոնի ջուղայեցւոյ՝ Ենթակայական։ Այլ ըստ Հին քեր. cf. ԻՍԿ։
Ա. ձայնաւոր, եւ ձայնաւորաց առաջադիր, եւ ամենից սկիզբն գոյականաւ եւ թուականաւ. իմա՛, ըստ իսկութեան կամ ըստ իրին, եւ թուով։
of the same nature;
consubstantial, coexistent.
Վասն զի է բնութեամբ աստուած, բնութեամբ աստուծոյ եւ հօր համաբուն եւ գոյակից. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գոյակից հօր իւրում։ Նախ քան զամենայն յաւիտեանս գոյակից հանդիպեալ (այսինքն գտեալ) հօր իւրոյ. (Աթ. ՟Ը։)
Իսկ յարարածս՝ իբր Նոյնօրինակ եղանակ. հաղորդակից ի միում տեսակի կամ սեռի, եւ միանգամայն ըստ ժամանակի՝ ուր իցէ բանն զյատկութենէ իրաց. συνύπαρχων, συνῶν, συνοῦσα, συνόν cum alio existens
Ոչ հասարակականաց միայն մարդկութեանս՝ իմոց գոյակցաց։ Մարմին նիւթական՝ քարի եւ հողոյ գոյակից. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Ե։)
Որք գոյակիցք են (եղեալքս), կցորդակից եղիցին ի փառաբանութիւնս. (Վրդն. սղ.։)
Ընդ արարածոց գոյակից է ամենայն իրօք նախախնամութիւն. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)
Ջերմութիւն ի հրոյ ծնեալ՝ միշտ գոյակից նմա։ (Արեգակն եւ լոյս իւր) ընթացակիցք եւ գոյակիցք միշտ երեւեսցին. (Կիւրղ. գանձ.։)
to be created, to exist, to be;
to be formed, produced.
ουσιούμαι, ἁφίστημι, συνίστημι essentiam accipio, substantiam assumo, consisto, consto Գոյ լինել. եղանիլ. էանալ. գոյացութիւն առնուլ. ենթակայանալ. ստեղծանիլ. կայանալ. բաղկանալ. լինել, գոլ.
Մարդս ի յերկուց բնութեանց գոյացաւ, յոգւոյ եւ ի մարմնոյ. (Արշ.։)
Գոյացաւ անայլայլապէս. վասն զի մնաց աստուած. եւ գոյացաւ ըստ մեզ ի մէնջ բոլորովիմբ. այսինքն մարմին եւ հոգի բանական ըստ ճշմարտութեան ունելով. (Մաքս.։)
(Զաստուածութիւն բանին արիոս ասէր) արարած եւ կրտսեր, եւ յետ ժամանակի գոյացեալ. (Խոր. ՟Բ. 86։)
Եթէ ընդհանուր գիտութիւն է, ոչ կարէ գոյանալ ի միում անձին. այսինքն ենթակայանալ, լինել, գոլ, գտանիլ. (Սահմ. ՟Ա։)
that causes to exist, creator.
cf. Գոյապետ.
Բուն աղբիւր գոյութեան. գոյացուցիչ.
cf. Գոյապետ.
οὑσιοποιός substantificus, creator Արարիչ գոյից. պատճառ գոյութեան.
substantially.
Որքան ինչ առել (այսինքն առգոլ, ներգոլ) ասի հօր՝ բնութեամբ եւ գոյապէս, այս ամենայն է որդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Պատիժքն պատուհասից գոյապէս մթերեալք մնայցեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
substantial;
essential.
οὑσιώδης, ὐπρακτικός Յայտարար կամ սեփհական գոյացութեան եւ գոյութեան.
Չարն ոչ է բնութիւն գոյացական. (Շ. ամենայն չար.։)
creator, that gives existence or being.
Գոյացուցիչ պատճառ, բարերարութիւն, եւ այլն. (Դիոն.։)
Գոյացուցիչն առ նոյնպէս գոլն միշտ հայի։ Եթէ բարի է աշխարհս, եւ գոյացուցիչ սորա՝ բարի. (Պղատ. տիմ.։)
Զիա՞րդ իցէ նորին գոյութեան՝ գոյացեալն բնութիւն առ գոյացուցիչն իւր։ Որդին է՝ յոչէից գոյացուցչին համագոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զօրութեամբ է մարդս գոյացուցիչ ամենայն արուեստից եւ խօսից. (Երզն. քեր.)
Մեծ է առաքինութիւն հաւատոցն եւ ակեւոր, եւ գոյացուցիչ անյայտից իրաց. իբր յանդիման կացուցիչ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
existing, extant;
rich, opulent, wealthy.
ὐπάρχων existens Ունակ գոյութեան. գոյակ. գոյացեալ.
Չի՛ք արարածս գոյաւոր, որ ոչ է ստեղծուած ճշմարիտն աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
Եւ ἑνυπόστατος, ἑνούσιος hypostatice vel essentialiter existens. Ենթակայացեալ. էական եւ անձնաւոր.
Ի գոյաւորացն հացի՝ ողորմածութիւն (պահանջի). (Փարպ.։)
Յորժամ ագահութիւն բազում ինչ յաճախէ գոյաւորացն, ապա եւ յառաջնոցն եւս արկանէ. (Ոսկ. ես.։)
to be created, to exist;
to be formed, produced;
to grow rich.
ՈՐք միանգամ գոյաւորեալք ընչեղութեամբն յղփանան. (Պիտ.։)
substantial.
Զանազանեալ է գոյացութիւն ի գոյեղէն. վասն զի գոյեղն եւ ի վերայ պատահման առնու։ Սահմանք ի գոյեղիցն բաղկանան ձայնից, եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
substantially.
Ստորոգի գոյնն սպիտակին գոյեղաբար։ Որք նոյն տեսակի գոյեղաբար գոն, եւ ամենեցուն նմանեացն գոյեղաբար գոն. (Անյաղթ պորփ.։)
substantially.
ԳՈՅԵՂԻՆԱԲԱՐ ԳՈՅԵՂԻՆԱՊԷՍ. οὑσιωδῶς essentialiter, substantialiter Գոյացականապէս. որպէս գոյացութիւն. էապէս. իսկապէս. ըստ էութեան.
Եթէ գոյեղինապէս ծնեալն ժառանգէ զծնողին էութիւն՝ ունելով զայս յինքեան, եւ ունի զամենայն ինչ զհօրն որդի, գոյեղինապէս ուրեմն ծնաւ. (Կիւրղ. գանձ.։)
substantial.
Զի՞նչ զանազանութիւն է գոյացութեան եւ գոյեղտին, պատահման եւ մակագոյեղտին. (Անյաղթ պորփ.։)
Գոյեղուտ որակութիւն. (Քեր. քերթ.։)
in divers colours.
Գոյնագոյն նկարօք եւ պատուական հանդերձիւք. (Եսթ. ՟Ա. 6։)
Ի գոյնագոյն երանկս։ Զգոյնագոյն նարօտս պատանաց. (Ագաթ.։)
Ոսկի եւ արծաթ եւ գոյնագոյն պատմուճանք. (Ոսկ. ի նեռն.։)
at least, above all things, however;
only, yet.
ԳՈՆԵԱ ԳՈՆԵԱՅ ԳՈՆԷ. τουλάχιστον ad minus, καίτοι, καίτοιγε, κᾷν, καὶ ἅν, μόνα, ἁλλά saltem Գէ՛թ. հիչ որ չէ նէ. (լծ. յն. գէ՛ ան, գա՛ն, գէ՛թի, եւ այլն)
Վարանականք են, ոյք ակամայ ընտրելի առնեն զերկրորդն. ո՛րգոն, գէթ, գոնէ, փաթար. (Թր. քեր.։)
Եւ որպէս Թերեւս. ապաքէն. իսկ. անգամ. պէլքի, հէլէ, պիլէ եւ այլն. (որպէս եւ ի յն. կայ հոմաձայնութիւն).
Եւ ոչ գոնեա թէ սակաւ բանիւք աշխատացոյց զսենեկապանսն՝ որ չոքանն. (Եփր. թագ.։)
Գոնեա թերեւս զթերահաւատութիւն իւրեաց պատրուակեալ ունելով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Ապաւինութիւնք կարծողականք. մինն՝ գոնէ, եւ միւսն՝ թերեւս. (Նար. ՟Լ։)
Հրաժեշտ տուեալ է ամենեւին զհետ ընթանալ (երկրաւոր շահից) գոնէ խորհրդօք մտաց. (Սարկ. քհ.։)
to have the scurf.
Բորոտք, անդամալոյծք, գօսացեալք ... գոնջացեալք, եւ պատագրոսք. (Ագաթ.։)
to cry, to exclaim, to cry out;
to call;
to bellow, to roar.
Գոչեա՛. եւ ասեմ, զի՞նչ գոչեցից։ Զի՞ գոչես առ իս։ Գոչել առ աստուած։ Ի մէջ արձագանգաց գոչեսցեն։ Գոչել ուրախութեամբ։ Դիմեսցեն իբրեւ զառիւծունս։ Գոչեսցեն եւ յարձակեսցին։ Զոր օրինակ գոչեսցէ առիւծ։ Գոչեցին եւ խռովեցան ջուրք նոցա։ Գոչեսցեն ալիք նորա։ Ձայն նոցա իբրեւ զծով գոչեսցէ։ Մկանունք ազդաց բազմաց իբրեւ զջուր գոչեսցեն, եւ այլն։
clamour, great cry, crash, noise, voice, exclamation;
hue and cry, uproar;
bellowing, roar.
to make a great noise, to be violently angry;
to assault, to attack;
to insult.
ἑχθρεύω, φιλονικέω, ἑγκαλέω contendo, altercor եւ այլն. Իբր Մռնչելով գրգռիլ ի մարտ. գոռոզանալ. խրոխտալ. խիզախել ի կռիւ. մարտնչիլ. մաքառել. ջանալ յաղթահարել, մեծաբանել. գոչել կենդանեաց եւ տարերաց.
Գոռայր եւ հակառակէր ընդ արամազդայ զօրութեան։ Կռուոյ վասն նոցին իրաց գոռալոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գոռացեալ ընդ պարսից տէրութեան. (Ագաթ.։)
Գոռոզանայր, եւ գոռալով հողմն հանէր ընդ չորս կողմանս երկրի. (Եղիշ. ՟Ա։ Պարծանօք իմն եւ գոռալով ասիցէ, թէ զոր ես սպանի։ Ո՛չ յախուռն ընդ ծերութեան ինչ գոռայցեմք. Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ Ոսկ. եբր. ՟Է։)
Գոռաց հպարտութեամբ (սենեքերիմ). (Գէ. ես.։)
Սրտմտական բարկութեամբ իբրեւ զհոսանս գետոց գոռալ. (Երզն. քեր.։)
haughtily, proudly.
Բանսարկուն գոռոզաբար տիրեալ էր մարդկային բնութեանս. (Կիւրղ. ղկ.։)
Գոռոզաբար ուժգնութեամբ հարին։ Եւ ո՛չ գոռոզաբար ամբարձեալ մտօք. (Նար. ՟Կ՟Ը. եւ Նար. երգ.։)
Ո՛չ է պարտ գոռոզաբար առնել զայսպիսիսս, այլ ամենայն յօժարութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
to be proud of, puffed up, elated.
ἑπαίρομαι efferor, effero me, περπερεύομαι perperam vel temere ago, ostento Փքանալ. բարձրամտիլ. խրոխտալ. ամբարհաւաճիլ. պերճանալ իշխանութեամբ. բան կամ մեծութիւն ծախել.
Զառաջնորդն մի՛ գոռոզանալ պատուովն։ Զն՞նչ է գոռոզանալն. ամենայն որ ոչ վասն պիտոյից, այլ վասն պաճուճանաց առեալ, գոռոզութեան ունի ամբաստանութիւն. (Բրս. հց.։)
Ուրացութեամբ գոռոզացեալ ամբարհաւաճէին։ Զտարակուսանս գոռոզացեալ ստահրացւոյն։ Ի ժամանակս գոռոզացելոյ թշնամւոյն. (Փարպ.։)
Ոմանք գոռոզանան, եւ կէսք ընդ նոսա նախանձին. (Երզն. մտթ.։)
obscure, that is not clear or open.
Իբր Անբաց. փակ. դժուարաւ բանալի, կամ բացատրելի. խրթին. դժուարիմաց.
difficult to cure.
Դժուարաբոյժ իսկ են, եւ անբոյժք։ Պարտ է գոլ ... իբրու յաւետագոյն՝ կա՛մ դժուարաբոյժ, եւ կամ մանաւանդ ամենեւին անբոյժ՝ առաքինութիւնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ե. եւ ՟Ը։)
rare, curious, difficult to find.
Թէպէտեւ դժուարագիւտ է, այլ ոչ ամենեւին անգտանելի։ Լաւագունին դժուարագիւտ գոլ բնութեամբ. (Փիլ.։)
Դժուարագիւտ է ճշմարտութեանն գեղեցկութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Վասն դժուարագիւտ անբարկութեան. (Կլիմաք.։)
difficult to walk, rough, rugged
cf. Դժուարագնալի.
difficult, painful.
Դժուարագործ առաքինութիւն. (Նիւս. երգ.։)
Դժնեայ եւ յոյժ դժուարագործ է անզգամացն անիշխանութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 73.) իմա՛, անբերելի է անտէրունչ մնալն յաստուծոյ։
steep;
rough, rugged.
Խորափիտ, եւ դժուարաժայռ, եւ ամուր աշխարհաւ. (Յհ. կթ.։)
difficult to be untied or explained.
Դժուարալոյծ կապանք, կնճիռն, խարդախութիւնք, հնարաւորութիւնք. (Նոննոս.։ Գէ. ես.։ Վանակ. յոբ.։ Մաքս. եկեղ.։)
Տարակուսանօք դժուարալուծիւք. (Անյաղթ պորփ.։)
hard of hearing, rather deaf;
inexorable, hard, inflexible
Դժուարալուր լուտանք, երգ, պատմութիւն, դարձուած բանից, հնարք, սքանչելիք. (Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Զքր. կթ.։ Վեցօր. ՟Է։ Սկեւռ. ես.։)
impracticable, difficult to execute.
Եթէ թողոյր ամենեցուն, դժուարակատար զառաքինութիւնսն գործէր. (Ոսկ. ես.։)