sweet calamus.
cf. ԵՂԵԳՆԱԽՈՒՆԿ. ըստ յն. քա՛լամօս, որ է եղեգն.
Զխունկեղեգն զանոյշ։ Խունկեղէգն եւ կինամոմոն. (Ել. լ. 23։ Երգ. ՟Դ. 14։)
Ոչ դնեցէր ինձ խունկս արծաթոյ, իսկ այլք խունկեղէգն ասեն. (Ոսկ. ես.։)
in many flocks;
in vast numbers;
— փունջ, nosegay of various flowers.
Խուռն երամով. ի յոքունց բաղկացեալ.
ad. very numerous, multitudinous, in a crowd;
conjointly, together;
— բազմութիւն, concourse, crowd.
Համագունդ խուռնընթաց առհասարակ ամենեքեան ի վերայ դիմեն. յն. լոկ՝ զուգընթանան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
cf. Խուսափանք.
Խուսափելն. խուսափանք.
to escape, to flee, to take to flight, to steal away;
to retreat, to retire, to disappear;
to shuffle, to elude, to tergiversate.
ἑκκλίνω, διαδιδράσκω declino, diffugio ἑκτοπίζω de loco removeor σχεδιάζω ex tempore, subito facio. Խոյս տալ (ափ յափոյ, կամ խարխափելով կամ հափափելով). խուսել. փախչել. հնարիւք խոտորիլ, փոխել զտեղին խուճապաւ. խուճապիլ.
Տեսեալ զիս իշոյդ՝ խուսափեաց յինքէն։ Նոքա առ վատասրտել իւրեանց՝ այսր անդր խուսափէին։ Խուսափէին։ Խուսափեցէք յօրինաց իմոց, եւ ոչ պահեցէք զնոսա։ Խուսափեալք չլսել ձայնի նորա. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 33. ՟Բ. Մակ. ՟Ը. 13։ Մաղաք. ՟Գ. 7։ Բար. ՟Ա. 19։)
Ես որպէս ստուեր ի խուսափել իմում պակասեցայ. (Սղ. ՟Ճ՟Ը. 23։)
ի խուսափել նորա ծածկե՞ս զռնգունս նորա. պէսպէս մեկնի։
Չիշխէ խուսափել յընթացիցն. (Եզնիկ.։)
Խուսափեն ի պատուածս բազում ելից, զի յերկիւղէ մահուն ապրեսցին. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Իմաստուն կոյսն հռիփսիմէ խուսափեաց ի դշխոյ լինելոյն հռովմայեցւոց. (Լմբ. սղ.։)
Գունդք հրեշտակաց գռոթ տուեալ ի վերուստ խուսափելով անդ հասանեն ի սպասաւորութիւն. (Կանոն.։)
cf. Խուսափեմ.
Մարգարէդ ընդ անմռունչսն եւեթ վիճի ի նմանութիւն մանկտւոյ՝ որ խուճապեալ խուսափիցին. (Ոսկ. ես.։)
Որ տաղտկայցէ եւ խուսափիցի մտանել ընդ լծով աստուածապաշտութեանն. (Սեբեր. ՟Գ։)
"cf. Խոյս տամ."
ἑκκλίνω declino ὐποχωρέω, ὐποφεύγω secedo, subterfugio. Խոյս տալ. ի մի կոյս մեկնիլ՝ խոտորիլ՝ երթալ. լռիկ մեկուսանալ, հեռանալ, փախչել. մէկ դի երթալ՝ քաշուիլ, կրզել.
Խուսափեաց էշն ի ճանապարհէն։ Ոչ գոյր խուսել յաջ կամ յահեակ։ Խուսեալ մնացորդացն՝ փախեան։ Մի՛ խուսիցէք յերեսեաց առանձինն ի տեղի անապատ. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 23. 26։ Դտ. ՟Ի։ 47։ Օր. ՟Ի. 3։ Ղկ. ՟Թ. 10։)
Առաքեաց դաւիթ հրեշտակս յանապատէն օրհնել զտէր, եւ նա խուսեաց ի նոցանէն. իմա՛, երեսս դարձոյց. (՟Ա. Թագ. 14։)
Խուսէ զտրամատութիւնս կատարելապէս առնել. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Իսկ յասելն,
"cf. Խոյս տամ."
Խուսելով խուսել. խուսափել. խորշիլ. փախլըտել.
to cause to escape, to save, to extricate.
Տալ խուսել. հեռացուցանել. ազատ կացուցանել.
Կարող էր առն անկեան ուրեք պահել զնոյ, եւ որպէս զենովքխուսեցուցանել ի մահուանէ. (Վրդն. ծն.։)
lid, cover;
cap, head.
ԽՈՒՓ կամ ԽՈՒՓՆ. ռմկ. եւս խուփ, թ. գավագ. ἑπικάλυμμα tegmen, operimentum πῶμα operculum. Կափարիչ, փեղկ, եւ ամենայն ինչ՝ որով լինի խփանել զբերան ամանոց, եւ զծակս եւ զծերպս տեղեաց.
Արկին ի փուռն, եւ եդին խուփն ծանր սալ ի դէմ. (Հ=Յ. մայ. ՟Բ.։)
Ի բաց առեալ զխուփն պատուհանին։ Դիտեցից ընդ ծերպս խփանն. (Վրք. ոսկ.։ Տե՛ս եւ Վստկ.։)
to heap, to pile;
to fill, to cram, to stuff.
ἑκσυνάγω congrego, refero, confero եւ ταράσσω, -ττω turbo, conturbo απαρασύρω praepostere traho. Խուռն կոտակել. բարդել. դիզել ի վերայ միմեանց. խճողել. խուճապաւ խռնել. եւ Խառնիխուռն շփոթել. խռովե.
Մեծութիւն խռկեալ անիրաւութեամբ պակասեսցէ. (Առակ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
Զի մի՛ գուցէ կառքն ի սովորութենէ արտաքս ընթասցին. (եւ խանգարեալ խռկեսցեն ցտեսութիւնն) (ձիընթացից). (Պիսիդ.։)
Ի ներքոյ երկիւղ՝ վասն տկարութեան հաւատացելոցն, զի մի՛ խռկեսցին. (Ոսկ. ՟Բ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Խռնդատ.
Խռնդոտի տակով, եւ դմակ եղով օծանելիք արա՛. (Վստկ.։)
to assemble, to muster;
to collect, to gather;
to augment, to enlarge.
συναθροίζω congrego, congero, conglomero συγχύνω, -ομαι confundo, -or συμπορεύομαι , ἑπιπίπτω irruo. Խուռն ի միահաւաքել. կուտակել. մղել. սեղմել, խառնել. Կր. գունդագունդ ժողովիլ. զմիմեամբ կուտակիլ. խընճռխընճ ժողվել, մէկզմէկ հրել, դիզուել, ժողվել.
Խռնել ի մի վայր կոտորել ի նորանշան տեսիլ տանջանաց. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 2։)
Ամենայն ուստեք յորդորեալ խռնէ զնոսա՝ միտ դնել բանիցն ասացելոց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
Խռնեցան՝ վաղվաղակի ձեռն ի գործ առնէին։ Մինչ գալ խռնել զնովաւ, զի մերձեսցին առ նա։ Երթայր դարձեալ խռնեալ ժողովուրդն առ նա։ Եկն միաբան բազմւթիւնն, եւ խռնեցաւ։ Երկիր քո խռնեսցի ի բնակութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 4։ Մրկ. ՟Գ. 10. ՟Ժ. 1։ Գծ. ՟Բ. 6։ Ես. ՟Կ՟Բ. 4։)
Երկիւղիւք խռնեալք ընդ միմեանս՝ սաստիկ շփոթս կացուցանէին։ Բազմութիւն մարդկան իբրու յոյժ խառնելոց ի միասին. (Պիտ.։)
to emit a gurgling sound;
— շանց, to howl.
Խոշոր ձայն հանել ընդ խռչափողն. խռխռալ.
Այլք ընդ փողւցն զենեալք կիսամեշք գոլով՝ դժուարաւ խռնչէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Խռնչէին եւ կատաղին զօրետ շանց. (Փիլ. տեսական.։)
turbulent, tumultuous, seditious.
Յուզել խռովութեամբ. յուզիչ խռովութեանց.
restless, unquiet, turbulent.
Եւ ո՛չ ի խռովասէր մտաց անկալութիւն խաղաղութեան, Եղիշ. (՟Գ։ Յհ. կթ.։)
contentiousness, restlessness.
զի ո՛չ վասն խռովասիրութեան ի դէպ է հակառակիլ. (Մխ. առակ.։)
factious, mntinous, turbulent, seditious, riotous, unquiet, restless;
meddling, mischief-making;
revolutionary.
Փութալ հանել ի մէնջ զխռովարարն. (Շ. ընդհ.։)
to trouble, to put into disorder, to agitate;
to perplex, to disconcert, to disquiet, to disturb;
to upset, to unsettle, to distract;
to alarm, to rouse;
to stir up, to excite to insurrection;
— զմիտս, to dispirit, to unhinge;
— զսիրտ, to dishearten, to unnerve.
ԽՌՈՎԵՄ ταράσσω, -ττω, συνταράσσω, ἑκταράσσω , θορυβέω turbo, conturbo, exturbo, perturbo συγκινέω commoveo ἁναστατόω seditionem, tumultum excito. որ եւ ԽՌՈՎԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Աղմկել. ամբոխել. վրդովել. ալէկոծել. յուզել. Վեր ի վայր առնել. պղտորել. գրգռել. տակնուվրայ ընել, պղտորել.
Խռովեաց տէր զբանակն եգիպտացւոց։ Վասն օրինացն իսկ իւրեանց՝ յորում խռովեցաք զնոսա, բարկացան նոքա ի մեջ։ Որ յանդուգն է շրթմամբ, խռովէ զանձն։ Ամբոխ արարեալ խռովեցին զքաղաքն։ Խռովեցին զժողովուրդն եւ զերիցունսն եւ դպիրսն. եւ այլն։ Զսիրտ սառեալ (կամ գրգռեալ) մի խռովեր. (Սիր. ՟Դ. 3։)
Մեռանել մարմնով՝ ոչ խռովէ զքեզ. (Նեղոս.։)
Ի հաշտեցուցանելն՝ վերստին խռովեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Խռովեմ զծով, եւ գոչեցուցանեմ զալիս նորա. (Ես. ՟Ծ՟Ա. 15։)
Հողմ սաստիկ յարուցանեալ՝ խռովէր զծովն. (Ճ. ՟Ա.։)
Կր. կամ ձ. Կր. կամ ձ. θροέω, θορυβέω, ταράσσομαι, σαλεύομαι, συγχύομαι, συγχύνομαι turbor, tumultuor, commoveor, confundor. Վրդովիլ. այլայլիլ. շարժիլ սրտի. ալեկոծիլ. շփոթիլ.
Խռովեցաւ յովսէփ, եւ գալարէին աղիք նորա։ Խռովեցաւ արքայ, եւ ելաց. Խռովեցաւ յոգի իւր իբրեւ զայրացեալ։ Խռովեալ էր բանակն։ Յերկիւղէ նոցա մի՛ երկնչիցիք, եւ մի՛ խռովեսջիք։ Ծովն առաւել եւս խռովեալ էր։ Զի էր ճողովն նոցա խռովեալ։ Խռովեալ է ամենայն երուսաղէմ։ Մի վաղվաղակի խռովել ձեզ ի մտաց. եւ այլն։
Առ խռովեցելոյս իմ հանդարտութիւն։ Անդորրիչ խռովեցելոյս իմ հանդարտութիւն։ Անդորրիչ խռովեցելոյս. (Նար. լ. ՟Լ՟Բ։)
cf. Խռովեմ.
Ցնորք անհնարին երազոց խռովեցուցանէին զնա։ Արքս այս խռովեցուցանեն զքաղաքս մեր։ Որք աշխարհս խռովեցուցին, սոքա եւ այսր հասին։ Երանի թէ մօտակտուր իսկ լինէրն որ զձեզն խռովեցուցանեն։ Բան ահեղ խռովեցուցանէ զսիրտ առն արդարոյ։ Սրամտութեամբ իւրով խռովեցուսցանէ զնոսա։ Ո խռովեցուցանէ զզմեծութիւն ծովու.եւ այլն։
Այլ եւ հողմոյ հրամայելով խռովեցուցանել զնաւն երակլի. (Նոննոս.։)
Մի՛ խռովեցուցաներ զամբոխեալս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
cf. Խռովիչ.
to be troubled, disturbed, agitated, perplexed, disquieted, disconcerted;
խռովեալ ես, you are looking quite confounded, or flurried.
perturber;
disturbing, seditious, factious.
Հրձիգ արար զխռովիչսն ժողովրդեան իւրոյ։ Ժողովեցան առ նա ամենայն խռովիչք ժողովրդեանն։ Բարբաբբա՝ կապեալ ընդ խռովիչսն։ Ապականիչ եւ խռովիչ ամենայն հրէից. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 5։ ՟Է. 22։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 7։ Գծ. ՟Ի՟Դ. 5։)
Ռամիկ խռովչացն եւս ի հանդիսի անցեալ. (Յհ. կթ.։)
to dry up, to fade, to wither;
to grow old, to become extenuated;
խռուացեաւ հերք, bristling hair;
dishevelled hair.
Լինել իբրեւ զխռիւ. չորանալ. ցամաքիլ բուսոց. եւ Անպիտանանալ. ծերանալ. տգեղանալ. անշքանալ անձին. եւ Թաղկիլ հերաց.
Ի չորանալ եւ ի խռուանալ եւ լուցկի լինել գեհենոյն. (Վրդն. օրին.։)
Բոյսքն ծիրանագոյն ներկանէին, եւ խռուացեալն դալարանայր. (Երզն. լս.։)
Երիթացեալս եւ խռուացեալս իբրեւ ստուեր շրջեաք. (Լաստ. յիշ.։)
Մեկնեալ ի մորթոյն իւրաքանչիւր հեր առ միմեանս չարամանեալ խռուանայ ցրտացեալ. (Պղատ. տիմ.) յն. συμπιλέομαι . ռմկ. քէլէ կտրիլ. cogor, coalesco.
Եղիաս խռուացեալն տեսակաւ՝ թաւ վարսիւք. (Նիւս. երգ.։)
Խռուացեալք եւ թաղկեալք վարսք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ.) յն. αὑχμῶν, αὑχμηρός arens, squalidus.
Մազն թաղկեալ եւ խռուցեալ. (Մանդ. ՟Ը։)
Խռուացելոյդ հերով։ Քոյդ խռուցեալ հերաց։ Խռուցեալ վարսիւք. (Մագ. ՟Ձ՟Ա. ՟Ձ՟Գ։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Խռչափող.
Ստեղծ աստուած ի խռչակին միս որպէս սին, որ կոչի զանկիկ, որ պահէ զշունչն անմոլար. (Ոսկիփոր.։)
wind-pipe;
larynx.
Զխռչափողն արար պատուածով եւ գօտիւք՝ ի սակաւամտութիւն օդոյն, եւ յելսն. (Ոսկիփոր.։)
severe, hard (winter).
Ձմեռն խստաբախ առաջարկութեամբ սառնամանեաց ի վերայ հասեալ. (Աթ. ՟Ը։)
severe, harsh, rigorous.
Պարտ է մեզ ո՛չ խստաբար մարտնչել այժմ ընդ սոսա։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)
Ոչ խստաբար յանդիմանէ զնոսա՝ բարեսէր գոլով. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ի խիստ եւ ի ստէպ ճգնութիւնն զնմանութիւն վարպետին միշտ եւ խստաբար եւ ստէպ յարդարել յինքեանս. (Վրք. հց. ՟Ղ՟Կ։)
Աղօթեցէ՛ք առ աստուած խստաբար ի վերայ լանջացն ընկենլով։ Խստաբար հայցեալ՝ գտցէ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։)
Աղաչեալ զաստուած իմ խստաբար եկն ինձ յաներեւոյթս ձայն. (Վրք. հց. ձ։)
austere, severe character.
Խիստն գոլ բարուք.
Ըստ չհլութեանն նմանութեան խստաբարոյութեան. (Ագաթ.) (այլ ձ. խըստասրտութեան. որպէս եդաւ ի կարգի գործոյս)։
austerity, severity, mortification.
Խիստ կրօնիւք քաղաքաւարիլն. ճգնութիւն.
cf. Խեռութիւն.
Զքստամբակութիւն եւ զծուլութիւն իբրեւ մտրակաւ զարթուցանէ։ Խստամբակութեանն բնութեան. (Մագ. ՟Ա. ՟Ե։)
cf. Խստակրօնութիւն.
Համբերելն խիստ վարուց. խստութիւն վարուց. Ճգնութիւն. խստակրօնութիւն.
Յուշ առնելով զխստամբերութիւն առաքինութեանցն, եւ եպթէ բազում են նոր ջանք աշխատութեանց. (Աթ. անտ.)
Որ առներ զլուծ խոտարհութեան՝ համբերօղ խստաբերութեան. (Շար.։)
to harden, to become hard;
to be obstinate, to persist;
to be severe, rigorous, austere;
— ումեք, to treat mercilessly;
— որովայնի, to constipate, to close the bowels.
Եւ խստութեամբ վարիլ. խստութիւն ցուցանել. չներել.
σκληρύνομαι duresco, induror. Խիստ լինել. որպէս կարծրանալ. պնդանալ. կոշտանալ. պնդանալ, ամըրնալ, կոշտ ըլլալ.
Ի ջրոց՝ որ պաղեալ խստանան. (Շիր.։)
Ջուր է, եւ ապա խստացաւ։ Խստանալ իբրեւ զքար. (Վեցօր. ՟Գ. ՟Զ։)
Է՛ որ ի ստամոքսէ խանգարելոյ, եւ է՝ որ յորովայնէ խստանալոյ. Եզնիկ.։ Խստանան թանձրանան ստամոքք ի բազում կերակրոց։ Եթէ ոչ կազմես զպատրոյգն, խստացեալ՝ անճառագայթ լինի. (Եփր. ծն. եւ Եփր. աւետար.։)
ծունկք իւր խստացան իբրեւ զուղտու։ Ծունկքն խստացեալ էին ի ստէպ ծնրադրութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Ա. ՟Ժ՟Ա։)
ԽՍՏԱՆԱԼ. նմանութեամբ՝ Յամառիլ. պնդիլ ի կամս իւր. սիրտը քար դառնալ.
Խստաւ սիրտն փարաւոնի. (Ել. ՟Է. 22։ ՟Ը. 19։ ՟Թ. 35։)
Խստացեալ մտօք. (Ես. ՟Ի՟Է. 8։ Եթէ ուրուք խստացեալ քարացեալ եւ սալացեալ սիրտ իցէ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Անհանճարն եւ ի վտանգն գալով խստանայ սրտիւ. (Լմբ. առակ.։)
Կամ Անսաստ լինել. խստամբակութեամբ կամ դժկամակութեամբ վարիլ.
Ընդ որ խստացեալ աբգարու՝ խորհի ապստամբութիւն. (Խոր. ՟Բ. 27։)
Խստացար ընդ իս ... եւ այս լի երեսուն ամ է՝ զի պատերազմեցար. (Բուզ. ՟Դ. 54։)
Եւ Սաստկանալ. յորել.
boisterous, impetuous, high, violent (wind)
ի խստաշունչ սառնամանեաց։ Մեղանչելով յաճախ՝ արարի ինձ ձմեռն խստաշունչ. (Անան. զղջ.։)
stubborn, stiff necked, pertinacious, opinionative, dogmatic.
σκληροτράχηλος rigidam cervicem habens, pertinax, pervicax. Որոյ պարանոցն է խիստ. խստավիզ. բարձրավիզ. անընկճելի. յամառ. ընդվզեալ. անսաստ. խօսք չմռօղ.
Ժողովուրդ, կամ այր խստապարանոց։ Խստապարանոցք, եւ անթլփատք սրտիւք եւ ականջօք.եւ այլն։
Թէպէտեւ մի ոք իցէ խստապարանոց, զարմանք են՝ թէ անպարտ լինիցին. (Սիր. ՟Ժ՟Զ. 11։)
Խստապարանոցին եւ անթլփատին իսրայէլի. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Նիկանովղր ամենայն հպարտութեամբ խստապարանոց գնացեալ. յն. բարձրավզեալ։
pertinacity, wilfulness, stubbornness.
Անասուն՝ վասն ցանկասիրութեան եւ խստախստապարանոցութեան. (Մահ դանիէլի.։)
Դարձաւ եցոյց նա զխստապարանոցութիւն դարձուցանել զթիկունս. (Եփր. ել.։)
hard-hearted, merciless, inflexible, obdurate, insensible, relentless;
hardened, impenitent.
σκληροκάρδιος durus corde. Խստացեալ եւ քարացեալ սրտիւ. Ծանրասիրտ. յամառ. խստապարանոց.
Խստասիրտն բարեաց ոչ պատահէ։ Մինչեւ յե՞րբ էք խստասիրտք (յն. ծանրասիրտք)։ Ամենայն տունն իսրայէլի հակառակօղք եւ խստասիրտք են։ Մեկնեցարո՛ւք ի վրանաց արանց խստասրտացդ. եւ այլն։
Ծառեցից զխստասիրտ դառնութիւնն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)
hardness of heart, obduracy;
pertinacity, obstinacy;
impenitency.
σκληροκαρδία durities cordis. Խստութիւն սրտի. խստասիրտն գոլ.
Թլփատեցէ՛ք խստասրտութիւն ձեր։ Որք հպարտացեալ էին խստասրտութեամբ իւրեանց. (Օր. ՟Ժ. 16։ Սիր. ՟Ժ՟Զ. 11։)
Ըստ չհլութեանն նմանութեան խստասրտութեան. (Ագաթ.։)
Եւ իբր Սաստկութիւն. Բարկ գոլն. եւ Բարկութիւն. սերթլիք.
life of privations & hardships, a Spartan existence.
Որ առանց իմաստութեան է, խստաւար է եւ դժնդակ. (Փիլ. լին. ՟Ա. 56։)
σκληραγωγία dura educatio, disciplina severa. Վարելն զխիստ կեանս. չարքաշութիւն.
Զլակոնական խստավարութիւնն թողացուցեալ։ Ի պաճուճեալ եւ ի փափուկ կենաց ի խստաւարութիւն. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 16։)
Պարուրեալ զախտսն ո՛չ խստավարութեան, այլ փաղաքշանաց. (Եփր. աւետար.։)
to harden, to make hard;
to render obstinate;
— զսիրտ, to render obdurate or callous, to harden the heart;
— զորովայն, to constipate.
σκληρόω induro. Կարծրացուցանել, պնդացուցանել. կամ ծանրացուցանել զսիրտ յամառութեամբ. եւ թոյլ տալ՝ զի խստասցի.
Զպարանոցս ձեր մի՛ եւս խստացուցանէք. Խստացոյց տէր զսիրտն փարաւոնի. (Օր. ՟Ժ. 16։ Ել. ՟Թ. 12. եւ այլն։)
Խստացոյցն՝ երկայնամիտ եղեւ է։ Խստացուցանէր այնուիկ. զի ներկէր խստացելոյն. (Կիւրղ. ել.։)
Եւ Սաստկացուցանել. պնդել.
hard mouthed, intractable, untamable, ungovernable;
inflexible, obstinate, pertinacious, impetuous, headlong, fiery, rebellious;
— երիվար, fiery, spirited, high-mettled steed, courser or charger.
ὐβριστής, ἁγέρωχος petulans, indomitus, ferox, insolens, durus. ոյր երախն այսինքն բերանն է խիստ. անսանձ. աննուաճելի. դժոխերասան. մակդիր խեռ ձիոյ.
նմանութեամբ ասի զանհնազանդից, եւ զսանձարձակ կրից, եւ այլն.
Զերիտասարդ սկսանի խրատել՝ զհասակն ստամբակ եւ խստերախ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
hardly, harshly, roughly, rudely;
cruelly, severely, rigorously;
rigidly, strictly;
— գնալ ընդ ումեք, to treat harshly, to maltreat, to rule with a high hand;
— պատուհասել, to punish rigorously, severely.
hardness;
stiffness;
roughness, harshness, asperity, austerity, rigidness;
rigour, severity, cruelty, inclemency, inflexibility;
— սրտի, obduracy, hardness of heart;
— բարուց՝ օրինաց, severity of customs, of laws;
— կարծեաց, too great austerity of morals, puritanism;
— որովայնի, tightness of the bowels, costiveness, constipation.
σκληρότης, τὸ σκληρόν durities. Խիստ գոլն. պնդութիւն. կրծրութիւն. սերտութիւն.
Խիստ եւ անուտելի է կեղեւ արմատոյն ... որ յարմատոյն կարիցէ որոշիլ ի խոտութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ.)
Եւ մչ պաղեցան ջուրքն փոխել ի խստութիւն. (Վեցօր. ՟Գ։)
Որպէս ոսկրն՝ որ խստութեամբն պնդէ զթուլութիւն մսոյն. (Բրսղ. մրկ.։)
ԽՍՏՈՒԹԻՒՆ. Պակասութիւն մեղմութիւն. բարկ եւ սաստիկ գոլն յո՛ր եւ է կարգի. սաստկութիւն կրից կամ բարուց. Բռնութիւն դժնդակութիւն կրից կամ բարուց. բռնութիւն. դժնդակութիւն. դառնութիւն. բարկութիւն.
Ես եմ առաքեալ առ քեզ խստութեամբ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
Խստութիւն խստութեամբ ոչ մղի, այլ՝ զգօնութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
Ի խստութենէ դեղոյն (այսինքն ի ժանտութենէ մահադեղոյն) քակտեալ ցրուեցաւ մարմինն յօդ յօդ. (Ոսկիփոր.։)
Քաղցրացուցանել զխստութիւն իշխանին. (Եզնիկ.։)
Աստուած քաղցրութեամբ հարցանէր, իսկ նա խստութեամբ եւ լրբութեամբ առնէր զդատաստանի. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
ԽՍՏՈՒԹԻՒՆ. Սաստկութիւն իրաց. առաւելութիւն, ուժգնութիւն, դժուարութիւն. դժնդակութիւն. ծանրութիւն.
Սաստկագոյնս նեղեալ հարկաց խստութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Սաստիկ լալովն ... խստութեամբ ողբալոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
to condense, to thicken, to grow thick, to coagulate, to congeal.
πυκνόομαι densor. Խիտ լինել՝ ըստ թաւութեան, ըստ խուռն բազմութեան կամ հոծութեան, եւ թանձրութեան, վասն մօտ առ միմեանս գոլոյ իրաց կամ մասանց իրաց.
Խտացեալ անտառ, կամ մայրք. (Պիտ.։ Լմբ. սղ.։)
Ամպ խտացեալ։ Զխտացեալ թանձրահողն. (Պիտ.։)
Անկեալ դիակացն մօտ առ խտացեալ. (Եղիշ. ՟Զ։)
Յանկելոց դիականացն յոյժ խտացեալս առ միմեանս. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Կուտեցան անդ բիւրաւոր բազմութիւնք խտացեալ, ինչ կոխել զմիմեանս. (Իգն.։)
to condense, to thicken, to coagulate, to congeal.
πυκνόω denso. Խիտ կացուցանել. Յաճախել. բազմացուցանել. սըխցընել, շատցընել.
cf. Խտղտեմ.
Զոհիւք եւ սեղանօք կամէր բաղաամ խտղել զաստուած, որպէս ինքն խտղեցաւ պատուով քըն. (Եփր. թուոց.։)
cf. Խտղտումն.
Մեղացն յիշատակ ի խտղտանս ձգէ զլսօղսն. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
to tickle, to titillate;
to dazzle, to bedazzle;
to tickle, to please, to gratify, to delight, to flatter.
(Իբր խըտըղտեմ). γαργαλίζω titillo ἑπικνίζω prurio եւ այլն. Խթել եւ շարժել խլրտմամբ զբնութիւն ի ներքուստ. մարմաջեցուցանել, գրգռել ի ցանկութիւն. եւ Զօշոտել. խատղել. խաղեցնել, խըտղըտել, խտուկ՝ խուտուկ տալ.
Չարն ... իբր քաղցր օծմամբ, զի հրապուրանօք խաղտեալ զքիմսն պարարիցէ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Խտղտեալ զաման ցանկութեանն։ Յանդիմանեալ յաղջկանց խտղտելոյ. (Եզնիկ.։)
Զո՞րչափ ղօղեալս ի միայնաւորութեան ես խաբեալ պատրեցի, եւ հաւանեցուցի խաղտելով. (Աթ. անտ.)
Այս չէ ինչ, այլ ընդ վայր զաչս եւեթ խաղտէ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)
ԽՏՂՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ, ցուցի. ԽՏՂՏԵՄ, եցի, եալ. ն.կ. Նոյն ըստ. վ.
Եւ իբրու ոչ յայսցանէ խտղտկեալ յածէի ուրեք, այլ զօգուտ կենաց իւրոց խնդրէի առնել. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
cf. Խտղտեմ.
Եւ իբրու ոչ յայսցանէ խտղտկեալ յածէի ուրեք, այլ զօգուտ կենաց իւրոց խնդրէի առնել. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
cf. Խտղտեմ
Եւ իբրու ոչ յայսցանէ խտղտկեալ յածէի ուրեք, այլ զօգուտ կենաց իւրոց խնդրէի առնել. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)