calumny, imposture, inculpation, slander;
զրպարտութեամբ, calumniously.
Ոչ զի զմարմինս իւրեանց ի տանջանաց երկրակոխաց ի զրպարտութենէս ապրեցուսցեն։
որպէս Չարախօսութիւն. ընդվայրհարութիւն. թշնամանադրութիւն.
withe, band;
tie, bond, link, joint, union.
Եւ ի վերայ ամենայնի զսէրն, որ է զօդ կատարմանն. (Կող. ՟Գ. 14.) (ուր գրի եւ վրիպակաւ զարդ, փոխանակ գրելոյ զաւդ)։
tied, joined, annexed, connected;
malicious, cunning, hidden, embroiled.
Զզօդամանեալ զխարդախութիւնսն ասէ. (Վանակ. յոբ.։)
to tie, to bind, to fasten, to attach;
to salder.
seam, joint, suture;
cf. Յօդ;
cf. Յօդուած.
Փոխանակ գրելոյ զՅօդուած. (զորմէ տե՛ս ի տառն Յ) իբրու նովին նշանակութեամբ՝ Յօդ. զօդ. կապակցութիւն.
sordid interest, avarice;
sordidness, niggardness, stinginess;
թիւրիլ զհետ զօշաքաղութեան, to turn aside after lucre.
αἱσχροκερδία turpis qestus studium ԶՕՇԱՔԱՂՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԶՕՇԱՍՏԱՑՈՒԹԻՒՆ. Աւելաստացութիւն. չար ագահութիւն. անամօթ եւ պիղծ շահախնդրութիւն.
lascivious, wanton;
covetous.
λίχνος liguritor;
cupediis ita deditus, ut digitos lingat;
procax Անամօթ ցանկասէր. ըստ յն. իբրու Անյագ լափլիզօղ. որ ասի զաչաց ձգելոց առ ամենայն ինչ անխտիր ցանկասիրութեամբ.
to dazzle, to charm;
to effeminate;
գեզ նորա զօշոտէր զաչս ամենեցուն, her beauty attracted every one's gaze.
Անյագ կացուցանել զաչս. որպէս թէ պակշոտել. որսալ ի տես հեշտալի. կախարդել զտեսութիւն.
Երփն երփն գունաւորութեամբն զաչս ամենեցուն զօշոտեալ յինքն դարձուցանէ։ Գեղեցիկք եւ պայծառքն զօշոտեն զաչս տեսողացն, եւ կախարդեալ յինքեանս դարձուցանեն. (Սարգ. յկ. ՟Բ. եւ այլն։)
covetousness, lust;
ogling, wooing;
filthiness, lewdness.
Զոշոտութիւն (այսինքն զզօշոտութիւն) զլսելեացն գեղեցիկ լեզուաւ կախարդեաց։ Ո՞ զօշոտութիւն (յն. զզօշոտն) մեզ եւ զապերախտ ողոքեսցէ զորովայն։ Նենգաւոր օձին բռնաւորութիւն միշտ զօշոտութեամբ հեշտութեան քարշեալ։ Ոչ բարւոք՝ պարզամտացն տակաւին եւ ցանկացելոցն զօշոտութեան (կամ զօշոտութիւն). (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. աղքատ. եւ Ածաբ. ծն.։)
Յաչացս զօշոտութիւն ախտացան։ Աչից զօշոտութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Զ։)
Լեզու չարախօսութեամբ, աչք զօշոտութեամբ։ ԶԴաւիթ աչաց զօշոտութիւն նախ կապեաց ի սէրն Բերսաբէի։ Անմտացն երգքն զօշոտութիւն ցանկութեանն զայրացուցանէ յախտս եւ ի մեղս։ (Սատանայ) որպէս զզուարակ գէր՝ զօշոտութիւնն աճեցուցանէ. որպէս զշուն՝ զքծնութիւն շողոքորթութեանն ուսուցանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող. եւ Լմբ. առակ.։)
Աչացն ցանկութեամբ, եւ ճաշակելեացն զօշոտութեամբ (ի դրախտին). (Սանահն.։)
amusing the army.
Զուարճացուցիչ զօրու, կամ զօրն ողջոյն. ուրախարար յոյժ.
Ջէքն րախճանագոյն լսի, կամ զօրազուարճ. (զի ասի,) ջէքն այնքան գեղեցիկ էր պսակն. (Երզն. քեր.։)
levy of troops, enrolment, recruiting;
— առնել, լինել, to levy soldiers, to enrol troops, to subsidize an army, to recruit;
— է նա, he is gathering together an army;
he is ready with an army;
— առնել հոգւոց, to select, to separate, or to gather together souls.
Ածին ժողովեցին ի քաղաքն Նախճաւան. զի անդ էր զօրաժողով իւրեանց զօրացն. (Բուզ. ՟Դ. 55։)
Զօրաժողով լինէր Տիմոթէոս, կամ Դեմետր արքայ։ Զօրաժողով է Յուդա։ Զօրաժողով եղեւ յէու ի վերայ Յովրամայ։ Զօրաժողով եղեն ի վերայ Երուսաղէմի։ Մարախ զօրաժողով լինի իբրեւ ի միոջէ հրամանէ օրինօք.եւ այլն։
army, guards, soldiery, militia;
soldier, militiaman;
soldierlike, military;
strong, robust, valorous.
Զի զնախահայրն յաղթօղ ցուցցէ եւ զօրական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to detach troops, to expedite forces.
Իբրեւ զօրահատոյցն առնէր Շապուհ զզօրս իւր ի վերայ աշխարհին Հայոց. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
to grow stronger, to recover one's self;
to take root;
to revive;
to reign, to predominate;
to grow, to increase;
to be able;
— անդրէն, to collect one's strength, to gather strength, to recover;
to fortify one's self;
զօրասցին ձերք քո, courage! thy arms shall be strengthened;
զօրացիր, take heart! courage! cheer up!
ἱσχύω (լծ. հյ. իշխել). possum, valeo ἁνδρίζομαι in virum evado, viriliter ago κρατέομαι, κατακρατέω fortificor, praevaleo Զօրութիւն զգենուլ. ոյժ առնուլ. արիանալ. զօրաւոր եւ զօրագոյն լինել. զօրել. քաջալերիլ. տիրել. իշխել.
Զօրացի՛ր, եւ քա՛ջ լեր։ Զօրացարո՛ւք ձեռք լքեալք եւ ծունկք կթուցեալք։ Զօրացարո՛ւք տերամբ։ Զօրացան ի տկարութենէ։ Զօրացի՛ր շնորհօքն՝ որ ի Քրիստոս Յիսուս։ Առեալ կերակուր՝ զօրացաւ։ Աճէր, եւ զօրանայր հոգւով։ Զօրասցի սիրտ քո։ Մեծ է զօրութեամբ, եւ զօրանայ քան զմեզ։ Զօրացաւ ի թագաւորութեանն իւրում։ Յաշխատութիւնս իւր զօրացաւ առ Աստուած։ Զօրացաւ ի նանրութեան իւրում։ Տայր պատերազմ ընդ սուրբս, եւ զօրանայր ի վերայ նոցա։ Զօրացան ի վերայ ամուր քաղաքացն.եւ այլն։
Ի մարմնաւոր իրս՝ իմաստնոյն խրատք զօրանան. (Խոսր.։)
garrisoned;
quarters, barracks;
head-quarters.
commander in chief, supreme head of the army, generalissimo.
στρατηγός, στρατοάρχηος praefectus militum, dux, imperatir, exercitus dux Պետ եւ իշխան զօրաց. զօրագլուխ. եւ Սպարապետ.
Եթէ ոք ի զինուորաց զօրապետի իցէ, կամ իշխանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 18։)
Զզօրապետ խմբից նոցա (անմարմնական զօրաց). (Շար.։)
general, commandant.
ἁρχιστρατηγός, ἁρχιγός, ἅρχων στρατίας , ἠγεμών, ἠγούμενος, στρατηγός imperator exercitus, princeps vel dux militiae Վարիչ զօրու՝ որպէս իշխան եւ առաջնորդ. իբրեւ սպարապետ ընդհանուր, եւ որպէս ստորին զօրագլուխ.
Առաջնորդ եւ զօրավար (զիս) ձեզ կացուցէք։ Չէ՛ մեզ մարդ զօրավար, այլ՝ զօրագլուխն ամենայն մարտիրոսաց. (Եղիշ. ՟Ե։)
to command, to lead an army.
command of an army, generalship.
στρατηγία praefectura exercitus, imperatorium munus Զօրավարն լինել, եւ իշխանութիւն եւ առաջնորդութիւն նորա. սպարապետութիւն։
Եւ եդ արքայ զբանեայ որդի Յովիդեայ փոխանակ նորա ի զօրավարութիւն. (՟Գ. Թագ. ՟Բ. 35։)
aid, support, help;
defender, partisan;
succour, reinforcement;
—, — օգնականութեան լինել, to aid, to help, to bring succour;
— ունել զոք, to be sustained, or supported by;
որդեակ, — լեր ծերութեան հօր քում, my son, help thy father in his age.
Ոմանք ի նոցանէ չար խորհրդոցն են զօրավիգն. (Լմբ. սղ.։)
Ոմանք ի նոցանէ չար խորհրդոցն են զօրավիգն. (Լմբ. սղ.։)
to fortify, to strengthen, to sustain, to harden, to fence, to establish, to secure, to repair, to reinforce, to restore, to corroborate;
to brighten up, to comfort, to embolden, to reanimate, to revive, to cheer up, to make revive;
— զձեռս or զբաղուկս ուրուք, to lend or bring help, to succour, to aid;
ի յազթութիւն — զոք, to render victorious, to give the victory.
Զօրացուցանել զոք ի վերայ այլոց, կամ ի պատերազմ, կամ զվտեալն եւ զտկարացեալն. կամ զձեռս, եւ զբազուկս. կամ զխորհուրդս. կամ ուխտ մի. (Դտ. ՟Գ. 12։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 40։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 4. եւ 6։ ՟Բ. Եզր. ՟Ա. 6։ Եզեկ. լ. 25։ ՟Ի՟Է. 9։ Դան. ՟Զ. 7։)
Զօրացուցանել զնիգս դրանց, զտուն, զբեդեկ տանն, կամ զքաղաք, կամ զթագաւորութիւն, եւ այլն. (Սղ. ՟ճխէ. 2։ ՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 5։ ՟Բ մն. ՟Ը. 3։ ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Ի՟Դ. 13։ ՟Լ՟Դ. 8։)
Անմիտք, եթէ Աստուած տկարանայ, ո՞վ է՝ որ զօրացուցանէ. (Յճխ. ՟Ի՟Բ։)
Զոր աստուած կոչէ (ի վրէժխնդրութիւն), զօրացուցանէ ի զէնս. (Մխ. երեմ.։)
strengthening, comforting;
corroborative, cordial;
fortifier.
Պահք զօրացուցիչք են հոգեւոր վարուց. (Յճխ. ՟Թ։)
strong, vigorousi;
powerful;
energetic, pathetic;
possible, efficacious;
valorous.
Զօրաւո՛ր է զամենայն ինչ առնել. այսինքն զօրէ. (Մխ. երեմ.։)
Անխափան եւ զօրաւոր գնան զառաքինութեանն ճանապարհ. (Խոսր.։)
strength, power, might.
Զանփոփոխութիւն (Աստուծոյ) ... զզօրաւորութիւն, զկանխագիտութիւն. (Աթ. ՟Ը։)
cf. Զօրաւոր.
Մխիթարեցան ի բանից անտի Յուդայ ի զօրեղ եւ ի գեղեցիկ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 17։)
Զօրեղ ախոյեանք, կամ ջատագովք, կամ զէն, կամ սպեղանի։ Ի զարմէ զօրեղաց։ Զօրեղն ինքնութեամբ կամ ինքնիշխանութեամբ։ Զօրեղ դիմագրաւութիւն կամ ուժգնութիւն։ Զօրեղ երթմամբ. (Նար.։)
Զօրեղ ընդդիմամարտ, կամ զօրավար։ Զօրեղ նուէր աղերսանաց։ Ախտից զօրեղաց. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Զօրապէս.
Զլերանց մեծութիւն փոխէ զօրեղապէս ի սիրտս ծովու. (Նար. ՟Ժ։)
Նախ եղելոցն տեղեկութիւն՝ զօրեղապէս ապագայիցն տայ զհաւանութիւն. (Սկեւռ. ես.։)
valour, vigour.
Խանգարիչն Իսրայէլի տզօր եւ կնատ զօրեղութեամբն նկրտի խափանել. (Յհ. իմ. ատ.։)
to be able, worth;
to govern;
to act, to produce an effect.
ἱσχύω, δύναμαι valeo, possum Ունել զօրութիւն բաւական. կարօղ եւ զօրաւոր գտանիլ. իշխել՝ ըստ որում ձեռնհաս լինել. կարել. բաւել. գամագիւտ լինել. հնարել. տոկալ. եւ Զօրանալ. զդէմ ունել. կրնալ, ատիկել, ճար ընել, օգտել, դիմանալ.
Յորում զօրէ հուր ախտային՝ վառեալ փչմամբ մեղսասիրին. (Յիսուս որդի.։)
as, like, so that;
as if;
almost;
for instance;
— անասնոց, like beasts;
for instance.
սեռ. խնդ. որպէս յատկակացուցիչ. ի հայցականէ բառիս ՕՐԷՆ. նոյն ոճ է եւ ի յն. Ըստ օրինի եւ կարգի, այսինքն Ըստ օրինակի. ըստ կերպի. ըստ նմանութեան. հանգոյն. ըստ. որպէս. իբրե.
Զօրէն կոկեցելոյ իմն մոմոյ։ Զօրէն խոզի ի տղմի կելով։ Զօրէն ուխից, կամ քաջ բժշկի, կամ բոցոյ, կամ աղբեր։ (Փիլ.)
Զօրէն գովելոյ (այսինքն գովելւոյ) գլուխ ամբառնայ։ (Նար. ՀԵ.)
Զօրէն տարաշխարհիկ եւ անյարկ։ Զօրէն անճառապինդ շղթայիւք կապումն։ Կաշկանդեալ զօրէն երկաթապինդ լինէր կապանօք։ (Պիտ.)
Որ ոչ զօրէն իմն սովորական նախապատուեալ, իմա՛, ըստ սովորական օրինի։ (Այլ Նար. ԿԹ.)
Որ զօրէն ունի խայթոցաց կարճի, իմա՛, զօրինակ, զնմանութիւն, որպէս անուն պարզապէս։
to assemble the staff;
cf. Զօրաժողով;
to pick out or unite the flower of the army.
Դարձաւ Յովնաթան, զօրընտիր լինէր, զծերակոյտն ի խորհուրդ կոչէր. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 35.) յն. լոկ, եկեղեցացոյց զծերս։
daily, every day, always.
Առնէին խրախութիւն զօրհանապազ. (Յոբ. ՟Ա. 4։)
Է, ի, Էն or Էնն, Էին, that exists, existence;
that is of itself, the Supreme Being, the Most High, God;
ես եմ որ Էն, I am that I am;
որ Էն առաքեաց զիս առ ձեզ, I am sent me unto you;
էք, the divine persons, the Trinity.
Էմ ից, being, existence, that exists;
creature, matter;
he is;
անդ է տեսանել, one saw there, one sees;
գեղով էիցս զուարճացեալ, intoxicated with the beauties of nature.
Է՜, eh! hey! oh! o! alas! է՜ Պետրէ, oh Peter !
Յաղագս Էի։ Փոխանցելի է մեզ այժմ յարդարեւ գոյ՛ն արդարեւ էին աստուածաբանականն գոյանունութիւն. (Դիոն. ածայ.։ )
Աստուած մեծ, է էութեամբ եւ հզօր։ Զէին խնդիր ոչ թողցուք։ Որ շուրջ զէիւն են՝ առաջինք եւ մեծամեծք զօրութեանցն։ Էին Աստուծոյ։ Զմիոյն եւ զարդարեւ էին։ Զէն էապէս. (Փիլ. բագն. եւ այլն։ )
Ստանալն ոչ զի ի յոչ էէ յէ ածիցէ, այլ զլեալսն փոփոխեսցէ. (Բրս. չար.։ )
Զանտոհմս աշխարհի եւ զարհամարհեալս ընտրեաց Աստուած եւ զոչինչսն, զի զէսն իմն խափանեսցէ. իմա՛ զայնոսիկ, որք յաչս անձանց ինչ մի կարծին։ Այլ յասելն (Փիլ. իմաստն. )
Էրն եւ իցէն սմա ըստ ճշմարիտ բանին ոչ յարմարին, այլ միայն էնն. յն. τὸ ἕστι ly est իմա՛, է՛, որպէս երրորդ դէմն էական բայիս եմ, ես, է. իբր զի մշտնջենաւորին Աստուծոյ վայել է տիրապէս ներկայ ժամանակ. զի է անժամանակ եւ անփոփոխ եւ նոյն եւ նոյնպէս միշտ։ Է 2 մջ. Է՜. Ո՛վ. յէ՛. ա՛ ա՛. ա՛յ. հէ՛.
Է՜ հողմն կենսաբեր, եթէ երախտաւորիս ինձ, ա՛ռ յինէն զոգի իմ. (Հ. մայ. ԺԱ.։ )
Է՜ չարաբախտ՝ յերեկ ոչ տանջեցի զքեզ. (Հ. հոկտ. ԼԱ.։ )
Է՜ եղեռնաւոր եւ յանկարծահաս ուղխին խաղացելոյ. (Պիտ.։)
Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.
Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.
being, existence, that exists;
creator, that causes to exist, that extracts from nothing.
Որ համագոյդ ես Հօր եւ Սուրբ Հոգւոյն, անբաժանելի էակ միութիւն (կամ միութեան), խոնարհեցար ի ի բարձանց. (Շար.) այսինքն որ եսդ՝ մի ի Սրբոյ Երրորդութենէ։
Պետն մաքրութեան համայն էակաց՝ Յիսուս։ Չորեքծագեան մասանց էակաց՝ անպատկառ խօսնակք. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
that exists, that is of itself, increate;
essential, substantial;
— բայ, substantive, auxiliary.
Էական լոյս, տեսութիւն, յարակայութիւն։ Ըստ էականին (Աստուծոյ) կշիռ բաշխութեանց. (Նար.։)
Որ շարժին եւ փոփոխի, չէ էական ... Եւ որ էն՝ եւ շարժէ զամենայն, ինքն ո՛չ շարժի եւ ոչ փոփոխի, քանզի էական է եւ անշարժական է ... Եթէ՝ որպէս վկայենն, մի է պատճառ ամենեցուն, եւ նոյն էական եւ մշտնջենաւոր, յայտ է թէ այլքն ո՛չ էականք են, եւ ոչ մշտնջենաւոր. (Եզնիկ.։)
Ինքն է ամենայն բնութեանց արարիչ (յոչնչէ) ... եւ ո՛չ էութեան էականաց իրիք խառնիչ (բաղադրութեամբ). այսինքն արդէն գոյաւորաց. (Եզնիկ.։)
cf. Էութիւն.
Ամենակալ ինքնիշխանութիւն բոլոր էականութեան. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
that partakes of the same existence, consubstantial, coexistent.
Սաղմոսացն սրբազնաբանութիւն էակից եղեալ գրեթէ ամենայն քահանայապետականացն խորհրդոց. (Դիոն. եկեղ.։)
consubstantiality, identity of substance.
to be, to exist, to subsist.
Թէ մշտնջենաւոր էր օրինացն Աստուած, ապաքէն պարտ էր կանխագէտ եւ ամէնագէտ էանալ. (Եզնիկ.։)
Որպէս ի բնաւորականին ծննդեան պա՛րտ է նախ էանալ ի գոյութիւն, եւ ապա ներգործել զնմանսն, եւ կրել. այսպէս եւ ի սուրբ մկրտւութեանն վերստին ծննդեանն՝ պա՛րտ է նախ յԱստուծոյ էանալ, եւ յայնժամ ներգործել զսէրն նորա. (Մաքս. ի դիոն.։)
Աղբերաբար ի ձեզ էացաւ հոգի շնորհաց՝ բղխումն անսպառ. (Շար.։)
essentially, really, in reality, in fact.
Էապէս է բանական (մարդ բարի)։ Արդարեւ էապէս գործք առաքինւոյն խրատք (են)։ Զէն էապէս ոչ գիտացեալք։ Զիւրաքանչիւր ոք ի զգայութեանցն աստուածացուցին, զմին զէն էապէս լռեալք. (Փիլ.։)
to cause to exist, to extract from nothing, to create.
Որք յէէ անտի են, զէացուցանելն խոկան. (Մագ. ՟Ծ։)
key-hole.
Բառ անստոյգ, իբր Ծակ դրան՝ յոր մխի բանալին.
she-goat that resembles an ass;
deer;
chamois.
essence, nature, constitution;
existence;
substance;
divinity, God;
property, fortune, wealth;
յ— ածել՝ յօրինել, to create.
Հինգերորդ էութիւն (երկնից տարրական) պարզագոյն եւ անխառնելի. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5.) ուր եւ գոյացութիւն կոչի։
Ո՛չ զի ոչ Աստուած, այլ զի եւ մարդ՝ Քրիստոս. վասն այսորիկ եւ գիր երկաքանչիւրից անուանցն առնէ զյորջորջումնն՝ ցուցմամբ էութեանն ... իսկ Պօղոս Սամոստացի խոստովանի նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով, իսկ էութեամբ ի Նազարեթէ ցուցեալ. այսպիսի է նորա ամպարշտութիւնն. (Աթան. ՟Դ։)
Որ ոք ոսկի կամ արծաթ, կամ այլ էութեան տեսակ տայ փոխ՝ գրով կամ անգիր. (Մխ. դտ.։)
the eighth letter of the alphabet and the fourth of the vowels;
eight, eighth.
Բազում անգամ զօրութեամբ դնի. զոր օրինակ, ստոյգ, շտապ. այսինքն ըստոյգ, ըշտապ. զ՝նտանութիւն, յ՝նդելից, յ՝ղձալի, զ՝ղձալի. այսինքն զընտանութիւն, յընդելից, յըղձալի, զըղձալի։ Վասն որոյ եւ անխտիր գրի, ննջել կամ նընջել. ծնունդ կամ ծընունդ. բանս, բանդ, բանն, կամ բա՛նըս, բա՛նըդ (զի այլ է բանդ, այսինքն բանտ), բա՛նըն. զնա, ըզնա, ըզընա. այսպէս իմա՛ եւ զգրեալն, զընա։
Զօրութեամբ իմանալի՛ է՝ նաեւ ո՛ւր ուրեք կարծին կորուսմամբ ձայնաւորի հոլովեալ անուանք. զոր օրինակ, բիծ, բծի. գիր, գրոյ. մարմին, մարմնոյ. լիր, լրի. լուր, լրոյ. տուրք, տրոց. ջուր, ջրոյ. կառափումն, կառափման, եւ այլն. որք չունին ինչ կորուստ, այլ ձայնաւորքն այն փոխեալ են ի ը ՝ սղելի, կամ զօրութեամբ հնչելի. իբր բըծի, գըրոյ, մարմընոյ, լըրի, լըրոյ, տըրոց, ջըրոյ, կառափըման, եւ այլն։ Ըստ նմին իմա՛ զնուագելն ի Շարականի՝ մանըկանց, այսինքն մանկանց. զի սեռականն բառիս մանուկ, լինի մանըկան. այլ սղելով ասի՝ մանկան։
Որ եւ ի քեր. գրի երբեմն Եըթ, Եթ, սեռ". եթի. զոր յաճախեցին եւ յետինք։ Քանզի եւ ե, ը, են լծորդ. որպէս՝ ընդ, ենթ. ընթադրել, ենթադրել։
Գտանի ի մեզ սովորաբար ի մէջ բառից առ որոշումն հնչմանց եւեթ. այլ ի յանգս ո՛չ երբէք, եթէ ոչ քերթողաբար. որպէս ռմկ. ը, վարի իբրեւ զյօդ, եւ իբրեւ նշանակ հայցական հոլովոյ։ Իսկ բառք սկսեալք տառիւս ը, կա՛մ են ի փոխ առեալ յայլոց ձայնաւոր տառից, եւ կամ ածանցք ձայնիցս Ընդ, Ըստ. զորս տեսցես։
alas! alack! oh! ah!
Ըէ՛հն աշխարհական է։ Ըհ՝ ջալական իմն է. ը՛հ զիա՞րդ կամ։ Ըհըն ցաւողական է եւ դառն. (Երզն. քեր.։)
cf. Ուղեղ.
Նախ ըղեղն սկսանի գոյանալ. (Վանակ. յոբ.։)
desirable, to be wished for, amiable;
desirous, anxious;
— է ինձ, I wish.
Զամն ողջոյն յ՝ղձալի եւ ի խաղաղաւէտն անցուցանէր հանգիստ. (Կաղանկտ.։)
εὑκτός, εὑκταῖος, εὑχός optabilis եւ այլն. Իղձ լինելի. բաղձալի. փափաքելի. ցանկալի. սիրելի. ուխտիւք խնդրելի.
Սովաւ շնորհեա՛... զ՝ղձալի զխաղաղութիւն ամենայն աշխարհի. (Պտրգ.։)
Զի որ բարւոյն է ըղձալի, առ ի բարեաց նախանձ շարժի. (Շ. վիպ.։)
cf. Ըղձալի;
optative (mood);
— դիւթութիւն, witchcraft, sorcery, spell, charm.
Յայտարար ըղձից, եւ խանդակաթ. եւ Ըղձալի.
Ըղձական դիւրութիւն, կամ ճառ, նուագերգութիւն, երգ, նուէր ձայնի, խորհուրդք։ Ըղձականք եւ ախորժելիք. (Նար.։)
Բարեխօսութեամբ սրբոցս ըղձական. (Գանձ.։)
Որ ինչ է ըստ ըղձութեանց կախարդաց, կամ ըստ ըղձից եղեալ.
ԸՂՁԱԿԱՆ. εὑκτικός optativus Ըստ քերականաց, մի յեղանակաց խոնարհման բայից. որ ի մեզ նոյն է ընդ ստորադասականի.
desire, wish.
Այսքան է զօրութիւն խորհըրդական աղօթիցս, բայց եւ ո՛չ ըղձականութիւնն։ Այնքան՝ ըղձականութիւն նորին (փառացն Աստուծոյ) առաւել է քան զնիւթոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Մարգարէին սրբոյ ըղձականութիւն (ո՞ տայր զգլուխ իմ եւ այլն)։ Մարգարէին հոգեւոր ըղձականութիւն ամենատենչ բաղձանացն։ Արժանաբար ըղձականութեամբ հնչել զձայն բերկրանաց։ Զերեւոյթ ապագայից ըղձականութեանցն (իրաց ըղձալեաց). (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
desirable, to be wished for;
desirous, longing, greedy, thirsty, eager;
— or —ս առնել, to render desirable, to make valuable, interesting, to excite desire;
— լինել, to desire, to wish for, to aspire after, to covet, to long after, to be greedy of.
Զայսպիսի ըղձակերտ գաւառ զչնաշխարհիկ. (Փարպ.։)