tipsy, intoxicated.
Զփիղսն ... պատրաստեսցէ գինեզէնս խնկալիցս ... Գինեզէնս խնկալիցս զայրացուցեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 1. եւ 5։)
tipsy, drunk
Յորժամ կառավարն գինելից իցէ, կառքն ընդ ո՛ր կամին՝ երթան. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)
flowered sour grapes or verjuice;
flower of the wild wine.
որ ասի եւ ԳԻՆԵԾԱՂԻԿ, եւ ԳԻՆՒՈՅ ԾԱՂԻԿ. οἱνάνθη flos vitis, oenanthe որ եւ flos labruscae Խաղող ծաղկեալ. ազոխ նորաբոյս։ Է եւ անուն խոտոյ։ (Գազիոն։)
cf. Գինեհար.
Գինեսէրք ոչ զտրտմութիւն հանդարտեցուցանեն, այլ չար ընդ չարեաց փոխանակեն. (Բրս. յուդիտ.։)
wine-taster (instrument).
Կիւաթոն ... անգլիտէրիոն՝ գինեհամ է երկայնադաստակ որպէս զճաշակ վասն ի խորութենէ կարասոյն զգինի հանելոյ. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
to get drunk, intoxicated, to fuddle, to tipple.
οἱνοπλήσσομαι vino percutior, inebrrior Հարկանիլ ի գինւոյ. մոլիլ գինւով. արբենալ. Գինովնալ, գինին գլուխը զարնել.
drunkenness.
οἱνοφλυγία vinolentia, temulentia Արբեցութիւն. գինեխազութիւն. գինեկիզութիւն. գինովնալը, գինովութիւն.
drunkenness.
Խառնել եւ զքնոյն խորութիւն, եւ զգինեճանութեան որովայնամոլութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
to be seasoned with wine.
Զարբենալն (նոյի) փոխանակ գինելոյ ի կիր առեալ է։ Գինելն, որ եւ յիմաստունս անկանի։ Ո՛չ բարբաջելով գինեզինութեամբ, այլ միայն գինել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 68։)
to get drunk, tipsy.
οἱνεύομαι vino obruor, vinosus sum Իսպառ արբենալ, եւ որպէս թէ ի գինի փոխել. գինիի մէջ թաթախուիլ, գինի կտրիլ.
that loves to drink, drinker, tippler.
φίλοινος vini amans, cupidus Սիրօղ գինւոյ եւ արբեցութեան. գինի կամ խում սիրօղ.
tavern keeper, wine-merchant or seller;
—ք selling of wine, wine-shop.
οἱνοπώλης vini venditor Վաճառական գինւոյ. գինի ծախօղ.
Գինեվաճառք ձեր խառնեն ջուր ընդ գինի. (Գէ. ես.։)
Եկն ի գինեվաճառն, եւ ասէ ցնա, տու՛ր գինի, զի ուրախ լիցուք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Գինարբուք.
Գիներբու (կամ գիներբուաց) հացկերութեամբ կախարդեալ հեշտացոյց. (Պիտ.։)
abounding in wine.
cf. Գինարբուք.
Գինըմպելիս ի լալիս մի՛ արասցեն, աշխար ի վերայ մեռելոյն մի՛ ոք արասցէ. (Կանոն.։)
cf. Գինարբու.
οἱνοπότης, οἱνοποτήρ vini potor Ըմպօղ զգինի. cf. ԳԻՆԱՐԲՈՒ. գինի խմօղ. եւ խում սիրօղ.
cf. Գինարբուք.
Ըմպելն զգինի. գիարբութիւն. խում. իլկի.
Մանկագոյն քան զդրախտն գինըմպութիւն։ Մի՛ առնիցես գինըմպութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
to tear, to devour;
— զմիմեանս, to tear each other, to tear one another to pieces.
cf. Գիշատեմ.
Սատանայ առիւծ ասի վասն շաղղակերութեան, եւ գազանաբար կապտելոյն եւ գիշելոյն զկենդանիսն. (Մխ. դտ.։)
that walks, goes by night.
Լուսին՝ կիսալոյս, գիշերագնաց, խաւարասէր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
ԳԻՇԵՐԱԳՆԱՑ ԼԻՆԵԼ. Գիշերայն գնալ, գաղտ խոյս տալ.
Գիշերագնաց եղեալ իբրեւ ծառայ փախուցեալ ի տեառնէ. (Շ. ընդհանր.։)
obscure, dark.
great mole.
νυκταλώπηξ Աղուէս գիշերաշրջիկ. կամ անծանօթ կենդանի, որ ըստ ոմանց մուկն հնդկային ասի, որպէս ազգ անճոռնի խլրդան.
cf. Գիշերամարտ.
Գունդք առաքելոցն զարհուրեալ փախան, գիշերամարտիկ աշխատութեամբ կէին. (Տաղ.։ Տե՛ս եւ զյաջորդ բառդ։)
nocturnal.
νύκτιος, νυκτερινός nocturnus Գիշերական. եւ Խաւարային. տխրական. գիշերուան.
Գիշերային ժամ, կամ ցրտութիւն, երկունք, ծնունդ, մթութիւն. (Ժմ.։ Յճխ.։ Շար.։ Յիսուս որդի.։ Նար.։)
Լուսինն գիշերայնոյ մխիթարիչ. (Երզն. լուս.) իմա՛ իբր ՟Գ. ժամանակի գիշերայնոյ։
to grow dark, to become obscure.
Միջօրեայ աւուրն այնորիկ մեզ ի խաւար փոխարկեալ գիշերացաւ։ Ի գիշերանալ մեզ աւուրն։ Գիշերացաւ ժամն. (ռմկ. գիշերը կոխեց. կամ վրայ հասաւ ). (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Գ։)
nocturnal guard;
—ք cf. Գիշերապահութիւն.
Կոտորէր զգիշերապահ դռնապանսն։ Գիշերապահս եւ խրամապահս կացուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 15։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 24։)
that loves night or darkness.
Սիրօղ գիշերոյ. խաւարասէր. որպիսի է գիշերահաւն.
Venus, the evening star;
cf. Գիշերագնաց.
Զգիշերավարն խաւարասէր՝ սկզբնաներհակ բարւոյն աստուծոյ (սադայէլ). (Նար. ՟Լ՟Է։)
Իբրեւ զգիշերավարն (կամ զգիշերավառն) պայծառասցու՛ք հոգւով խաւարային կողմ աշխարհիս. (Նար. յովէդ.։)
Գնաց ընդ անապատն գիշերավար. իբրեւ եհաս նմա տիւն, եւ այլն. (Վրք. հց. ձ։) ի բառս Գաղիանոսի Գիշերավար կոչի խոտ ինչ, իբր յն. ասդէրի՛սգօս այն է աստղիկ. արուսեակ։
cf. Գիշերայն.
Գիշերաց կանխէ ոգի իմ առ քեզ աստուած. (Ես. ՟Ի՟Զ. 9։ Կայ եւ ձեռ. ի գիշերաց. յն. ի գիշերոյ։)
Գիշերեաց կանխէ հոգի իմ։ (Յհ. իմ. եկեղ.)
more damp or moist;
bleared.
Կարի գէջ. խոնաւ. թոյլ. տկար. եւ Թուլամորթ.
blear-eyed.
ԳԻՋԱԿՆ գրի եւ ԳԻՃԱԿՆ, ԳԷՃԱԿՆ. Որոյ աչքն է զգածեալ խոնաւութեամբ. բժաբեր. ջրջրկած աչքով, ճպռոտ.
damp, moist;
lascivious, wanton.
ԳԻՋԱՅԻՆ νοτερός, ὐγρός humidus, madidus որ եւ ԳԻՃԱՅԻՆ, ԳԻՋԻՆ. Գէջ. խոնաւ. եւ Ցանկասէր. թաց. նէմ։
Փոփոխեաց զգիջային կենացն յուրախութիւն եւ ի զգուշութիւն. (Դամասկ.։)
Մի՛ զգիջային եւ շփոթեալ զբազմամբ զկեանս խնդրեսցուք, եւ զվնասակար խրախճանութիւնս. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Գիջային.
Ի գիջին եւ ի մառախղուտ տեղիս մայրեաց. (Խոր. ՟Բ. 6։)
to get humid, to become damp;
to pollute one's self.
Աչք մեր գիճացեալ են արտասուօք ի կծուութենէ ծխոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
humidity, moisture;
pollution, masturbation, onanism;
impurity
Ամենայն երանք ապականեսցին գիջութեամբ. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 7. (կամ ՟Է. 17. խոնաւութեամբ։))
Դու զաստուածային զօրութիւն ի գիջութիւն աշխարհի գործու՛ն կամէիր, զի մի՛ ցամաքեալ ծաղկաթափ լիցի դդմենին. (Փիլ. յովն.։)
head of hair, long hair.
Զեօթանեսին գիսակս գլխոյ. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 13 = 19։)
Ցմօտակայսն հարցանես եւ ցվարսավիրայսն, եթէ գեղեցի՞կս զգիսակսդ յօրինեաց։ Խոնարհութիւն այնր գլխոյ ո՛չ վարսք են, եւ ո՛չ գիսակք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 22։)
Զարդարելով զգլուխ արանց գիսակօք՝ զօրէն կնատ կանանց զարդու. (Սանահն.։)
hairy, long-haired;
comet;
Greek monk.
Լնուլ զպասքումն ազգի գիսաւոր (հոնաց)։ Գլխագերծաց եւ գիսաւորաց. (Կաղանկտ.։)
Գիսաւոր նոխազօք առատացոյց զոհս կրակին. (Եղիշ. ՟Ա։)
ԳԻՍԱՒՈՐ. որպէս Ուխտաւոր աստուծոյ, որ ոչ կտրէ երբէք զհերս. ըստ նմին եւ վանական կարգ ինչ ըստ յունաց.
knowing, wise, experienced.
Գիտակն աստուած հարցանէր իբրեւ զանգէտ. գիտակն զգիտակն (խղճին) հարցանէր. (Եփր. ծն.։)
conscious, acquainted, confident.
Գիտակից. իրագէտ. եւ Համախոհ.
Տանջանս կրելով յաղագս զեկուցանելոյ զգիտակիցսն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Գիտակից եմք ամենայն խորհրդոց ձերոց. (Լծ. ածաբ.։)
conscience;
knowledge.
συνείδησις, συνειδός conscientia Գիտակիցն լինել անձամբ անձին. վկայութիւն խղճի. խիղճ մտաց. խղճմտանք.
Որ են սրտին գիտակցութիւնք, որ առ աստուած բարեաց խորհրդոց. (Նար. երգ.։)
to know, to have commerce or intimate relations with some one.
ὁχεύω, ὁχεύομαι, ὀμιλέω coeo, ineo, consuetudinem habeo Զուգիլ խառն անկողնովք. խառնակիլ. տե՛ս եւ ԳԻՏԵԼ, եւ ԳԻՏԵՆԱԼ.
Որ գիջութեամբ պղծութեան վարին, գիտանալով անօրէն խառնակութեամբ։ Յաղագս առ կանայս գիտանալոյ։ Գիտացան ընդ մարսն։ Զսեղսխսն որք գիտացանն (ընդ միմեանս). (Փիլ.։)
to acquaint, to instruct, to inform.
Շնորհն ի միտսդ գիտաց առնէ, թէ ընդունելի են աղօթքդ քո. (Նար. խրատ.։)
that may be known, perceivable;
—ք, note, remark.
Որ գիտելի է եւ ձերումդ իմաստութեան։ Ի քում գիտելի նետից՝ յետ նախկի գրելոյն հարան յանձին. (Շ. թղթ.։)
to know, to perceive;
to learn, to understand;
to feel, to recognize;
to be able;
to consider, to observe, to note;
to believe;
to know, to have a carnal connection with;
ոչ —, to be ignorant of, not to know;
— զայր or զկին, to lie with a man or woman;
ոչ գիտէ զամօթ, he has no shame;
քաջ, ճարտար գիտեմ զայն, I know it throughly;
չգիտեմ, I do not know, I am ignorant of it;
գիտասջիր, know ! չ— զի՛նչ առնել, to be at a loss what to do.
Գիտէր աստուած։ Դուք ինքնին գիտէք։ Գիտեմ ո՛րդեակ, գիտեմ։ Գիտաց Յիսուս զխորհուրդս նոցա։ Ոչ գիտէք զգիրս, եւ ոչ զզօրութիւն աստուծոյ։ Ոչ գիտեմ զձեզ։ Ի՞ւ գիտացից։ Գիտելով գիտասջի՛ր։ Ո՛չ գիտէ զամօթ։ Ոչ գիտեմ (խղճիւ) զանձին գործեալ զանպատեհս.եւ այլն։
Յառաջագոյն գիտէր զսատանայէ, թէ թիւրելոց է։ Կանխաւ գիտէր զՅակոբայ. (Եզնիկ.։)
Այլք ի փորձոյ գիտեն, իսկ աստուած բնութեամբ. (Մխ. երեմ.։)
Զսոյն սա գիտէ բանս (ըստ պատմութեանց) ընդ վիթխարի սկայիցն միաբանեալ. (Յհ. կթ.։)
Զթուղթն բարուքայ՝ բարուքայ գիտելի է, եւ ո՛չ Երեմիայի. (Մխ. երեմ.։)
Զգլխոյն՝ յոյնք ոչ զիսկզբանէն գիտեն, այլ՝ կարճ ի կարճոյ. (Կիւրղ. ծն.։)
cf. Գիտուն.
Գիտնական բան, խրատք. (Փարպ.։ Պիտ.։)
learned, lettered, literate, wise, knowing, well performed;
skilful, intelligent;
diviner, foreteller;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
— առնել, to inform.
συνετός intelligens, sapiens Ունակ գիտութեան. գիտնական. ուսեալ. իմաստուն. հանճարեղ. բանիբուն. բան կամ ուսում գիտցօղ. եբր. խախամ.
Ուստի եւ ԳԻՏՈՒՆ. ἑπιστήμων, εἱδώς peritus Գիտակ, տեղեակ, հմուտ, ներհուն. խելամուտ. եւ Խելամտական.
Իբրեւ գիտուն խորհրդոց նոցա՝ յայտնէր զնոցա կասկածն. (Արշ.։)
Խօսէր զբանն ոգւոցն արթուն, արքայութեան առնէր գիտուն. (Շ. խոստ.։)
fat, plump, corpulent;
fertile, abundant.
Ի գետինս գիրապարարս արգաւանդահողս. (Նար. խչ.։)
plumpness, corpulence.
cylinder.
(լծ. յն. գի՛լինտրօս) κύλινδρος cylindrus Մարմին ողորկ սիւնաձեւ՝ որպէս քար գլելի եւ գլորելի. (լող քարն ողորկիչ տանեաց, եւ օխլավու ի բանալ զխմոր եւ այլն).
to become blunted, to get dull.
ԳԼԱՆԱԼ. ռմկ. գլնալ, գուլնալ. Բթանալ, կամ խլանալ.
Ոսոխ էր ըռնգացն ձայն խորդման, յորժամ խորագոյն գլացելոցն լինի. (Փիլ. յովն.։)