cemetery, church-yard.
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
cf. Գերեզմանատեղի.
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
enslaved with another, companion of a captive or slave.
to make prisoner, to enslave;
to take captive, to take;
to seduce, to gain.
Գերեցաւ Յուդա զվախճանեալ գերութիւն զկատարեալն հատուցմանց. այսինքն յետին գերութեամբ իսպառ. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 19։)
Լսելեօք մարդիկ գերին ի լկտի երգս ձայնից. (Եղիշ. խաչել.։)
cf. Հանճարեղ.
Զգերիմաստ զմայրն իշխանին Սիւնեաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Գերեվար.
Յայսմ կողմանէ գալոց էին գերիչքն. (Մխ. երեմ.։)
to shave;
to make bald.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
Մազ գլխոյ ոչ կարէ կալ առաջի սրբչի (այսինքն ածելւոյ), այլ վաղվաղակի գերծու (կր), եւ անկանի. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գերծանեմ.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
Մազ գլխոյ ոչ կարէ կալ առաջի սրբչի (այսինքն ածելւոյ), այլ վաղվաղակի գերծու (կր), եւ անկանի. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գերծանեմ.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
Մազ գլխոյ ոչ կարէ կալ առաջի սրբչի (այսինքն ածելւոյ), այլ վաղվաղակի գերծու (կր), եւ անկանի. (Ոսկ. ես.։)
act of shaving or making bald.
Լալումն եւ կոծումն եւ աշխարումն եւ գերծումն. (Ես. ՟Ի՟Բ. 12։)
fine, thin, subtile, delicate;
white;
— ալիւր, fine flour;
— հաց, finest bread.
Գերմակ հաց փշրեալ խառնէ եւ ուտէ. (Մխ. բժիշկ.։)
in german;
German, the German language;
— ուսանել՝ գիտել՝ խօսել, to learn, to know, to speak German.
captivity, slavery, servitude, yoke;
tie;
transmigration;
ի — վարեմ, վարիմ, ի գերութեան վարեմ, cf. Գերեմ, cf. Գերիմ.
Գերութիւնք աշխարհաց հասցեն. այսինքն գերմունք. (Փարպ.։)
Ի ԳԵՐՈՒԹԻՒՆ կամ Ի ԳԵՐՈՒԹԵԱՆ ՎԱՐԵԼ, ՎԱՐԻԼ, ՄԱՏՆԻԼ. ըստ յն. գերել, իլ. վտարել, իլ. տե՛ս (Թուոց. իա. 29։ Յոբ. ժբ. 17։ Ես. ե. իգ. խզ։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. եւ այլն։)
Դիւրութեամբ ըմբռնեալ լինէր ի գերութիւն. (Մխ. երեմ.։)
sublime, eminent, excellent;
գերունակ լինիմ, cf. Գերազանցեմ.
sublimity, preeminence, excellence.
Ըստ մի իշխանութեան զօրացեալ, եւ կամ ըստ փարթամութեան գերունակութեան տարբերեալ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Ըստ սրովբէականն գերունակութեան. (Մագ. խչ.։)
Ամբարձեալ գովեալ գերունակութեամբ ի ստորեւ վերինն վարագուրի. (Նար. խչ.։)
cf. Գերփումն.
Ոչ ինչ փոյթ եղեւ ումեք հոգալ զուստեք արշաւանս եւ զգերփանս։ Զբազում աւարհարութիւնս եւ զգերփանս հայոց աշխարհիս ի մերհուժանայ։ Առնուլ վրէժս զգերփանացն եւ զսաստիկ արիւնհեղութեանցն. (Արծր. ՟Ա. 14. 15։ ՟Բ. 2։)
ravage, ruin, pillage.
village, country.
ԳԵՒՂ. որ հնչի եւ գրի անխտիր ԳԻՒՂ, ԳԵՕՂ, ԳԵՂ. κώμη pagus
to card, to comb (wool);
to tear;
ի հուր — եւ ի ջուր աղալ, to make ropes of sand.
(արմատն է Գեղ. լծ. եւ խզել). ξαίνω carmino, carpo Պատառոտել. ծուատել. բրդել. բրդգզել. քճքճել. գզել, գզզել՝ գզաթի կամ բուրդի պէս.
Սակաւ ինչ առնել օրինադրին զխաղալիսն ինչ, զ ի հուր գզելն, եւ բազումս այլս այսպիսիս անկատար գործեալս. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Գզեցին խարազանօք զկուրծսն եւ զթիկունսն։ Տանջեցին ուժգին, մինչեւ գզեցաւ մարմինն։ Չարաչար գզեցին զմարմին նորա։ Արջառաջլօք զմարմինն գզեսցեն. (Հ=Յ. ստէպ։)
to attract, to grapple, to grasp, to catch.
Սերմն սկսանի (ընդ հողով) թուլանալ պատառիլ, խիղբս արկանել ... զերկրէն յոր եդաւ՝ գզեռեալ ձգել զնա առ իւր. (Վեցօր. ՟Ե։)
skilful, learned man;
magician, sorcerer, astrologer, prophetic.
ԳԷՏ. γνώστης sciolus, ἑπῳδός incantator, μάντις vates Գիտակ մոգութեան. սուտ գուշակ. երազահան. քաղդեայ. ըղձապատում. հմայօղ. կախարդ. սուտ մարգարէ .... տե՛ս (Ել. ՟Ե. եւ ՟Ը։ Ղեւտ. ժթ. ՟Ի։ ՟Ա. Թագ. ՟Զ. 2։ ՟Ի՟Ը. 3։ Դան. ՟Ա. ՟Բ. ՟Ե։)
clement, compassionate, merciful, humane, benign, mild, charitable, flexible, tender.
Ցուցանեն զփտութիւն վիրացն գթածի բժշկին. ոչ կան ի բաց, մինչեւ առնուցուն զնեխուածոցն հաստատուն առողջութիւն. (Սարկ. հանգ.։)
Գթած խնամովն յանձանձէ. (Յճխ. ՟Ե։)
Մխիթարութեան գթած քո բանիդ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
to compassionate, to pity, to be moved to compassion, to pardon, to grow tender.
οἱκτείρω miseror, commiseror, σπλαγχνίζομαι visceribus, affectu misericordiae tangor Շարժիլ ի գութ. աղեկիզիլ. խնայել, ողորմել. գորովիլ. մարդասիրել.
Գթամ յաներեւոյթ փառսդ։ Յորժամ խոկումն մեր հաճի եւ գթայ ի յերկինս. (Լմբ. սղ.։)
Գթամ.
ԳԹԱՍԻՐԵԼ. Սիրով գթալ. խանդաղատիլ. գրգալ.
tenderness.
Նման նմա գթասիրութեամբն լինել. (Յճխ. ՟Բ։)
to stumble, to trip;
to commit a fault;
to fail;
cf. Գթեցուցանեմ.
προσκόπτω, προσποκταίνω, κοπιάω impingo, offendo, labor Գայթել, սայթաքել. գայթագղիլ. ընդհարկանիլ ընդ խոչ եւ ընդ խութ, եւ վտանգիլ ի կործանումն. խոտորիլ. մոլորիլ. յանցանել. անկանիլ. սահիլ, սկրդիլ.
ԳԹԵՄ, եցի. ն. ԳԹԵՑՈՒՑԱՆԵՄ, ցուցի. Սայթաքեցուցանել. գայթագղեցուցանել. կործանել՝ կամ խթելով, կամ խոչ եւ խութ առ ոտս դնելով. մոլորեցուցանել, յանցուցանել.
Զպարզամիտսն դիւրաւ գթեսցէ. (Ի գիրս խոսր.։)
Զուղիղ բանն աստուծոյ նախահօրն ձեր թիւր մեկնեալ՝ գթեցուցի. (Լմբ. ատ.։)
to stumble, to make one stumble, to seduce, to pervert.
ԳԹԵՄ ԳԹԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Սայթաքեցուցանել. գայթագղեցուցանել. կործանել՝ կամ խթելով, կամ խոչ եւ խութ առ ոտս դնելով. մոլորեցուցանել, յանցուցանել.
Զպարզամիտսն դիւրաւ գթեսցէ. (Ի գիրս խոսր.։)
Զուղիղ բանն աստուծոյ նախահօրն ձեր թիւր մեկնեալ՝ գթեցուցի. (Լմբ. ատ.։)
clemency, mildness, pity, compassiou, mercy, humanity.
οἱκτιρμός, οἱκτείρημα, σπλάγχνα clementia, miseratio, pietas, viscera Գութ. գթածութիւն. գորով. աղեկիզութիւն. կարեկցութիւն. մարդասիրութիւն. խնամ. սէր ընտանի. գթալն, խղճալն.
Գթութիւն՝ խնամք է սուրբ սիրոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
to pout, to be sulky with, angry, offended, in a passion;
to take offence.
cf. Գժդմիմ.
δυσχεραίνω indigne, aegre fero որ եւ ԳԺԴՄԻՄ, ԴԺԳՄԻՄ. Խոժոռիլ. դժկամակիլ. եւ Տժգունիլ. տխրիլ.
vexation, sulkiness, anger.
Գժդմութեամբ եւ խոժոռութեամբ անդէն զնա լի առնէ ակամայ. եւ անուն է ախտիս այսորիկ տրտմութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to differ, to disagree, to quarrel.
παροξύνομαι exacerbor Խոժոռիլ. դժկամակիլ. խռովիլ. կագել. թթուիլ. աւրըւիլ.
altercation, contention, dispute, quarrel, discord, dissension, disagreement.
inclined.
(Կանայք) դիւրամէտք են ի տրտմականս. (Մխ. երեմ.։)
cf. Մոռացկոտ.
Դիւրամոռաց զերախտիսն քրիստոսի համարէին։ Ունայնութիւն են կեանք աշխարհիս, եւ երազ դիւրամոռաց. (Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Գ. 7։)
that enters easily, insinuating;
— լինել, to enter easily.
Դիւրամուտ ի հայս լեալ արշակ մեծ։ Դիւրամուտ յաշխարհն եղեւ շապուհ. (Խոր. ՟Ա. 30։ ՟Գ. 55։)
gentle, affable, tractable, flexible, supple;
sweet, agreeable to the taste.
Դիւրիչ եւ ամոք. ախորժելի.
Դիւրամոքելիս կրից կոկորդաց. (Նար. խչ.։)
cf. Յօժարամտութիւն.
Աղաչեմ առ հասարակ դիւրամտութեամբ մատուցանել զլսելիս. (Նանայ.։ եւ Կիւրղ. խչ.։)
very suitable, proper, becoming, convenient.
Միայն աստուծոյ կարողի եւ յամենայնի խնամողի կարողութիւնս այս է դիւրայարմար. (Արծր. ՟Գ. 1։)
Որպէս երկաթ՝ հրատեսակ լինելով՝ կակղագոյն լինել, իբրու դիւրայարմարք պատահել կարողին եւ մակացողին խրատել զստ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
mutable, changeable, easily changed.
Դիւրաւ յեղլի. դիւրաշրջիկ. յեղյեղուկ. դիւրափոփոխ.
easy to hope;
full of hope, hopeful.
Դիւրայոյս լիցի (մեղաւորն) ապաշխարութեամբ. (Կոչ. ՟Գ։)
cf. Դիւրակէզ.
Զդիւրայրելի անտառն (կամ զնիւթն) խնամով մերով հեռագոյն ի հրոյն ի բաց դնել. (Բրս. մախ.։)
Դիւրայրելի ցօղուն, կամ նիւթ հրոյ, փայտ, մարմին. (Սարգ.։ Գէ. ես.։ Մխ. ապար.։ Տօնակ.։)
cf. Դիւրակէզ.
Զդիւրայրելի անտառն (կամ զնիւթն) խնամով մերով հեռագոյն ի հրոյն ի բաց դնել. (Բրս. մախ.։)
Դիւրայրելի ցօղուն, կամ նիւթ հրոյ, փայտ, մարմին. (Սարգ.։ Գէ. ես.։ Մխ. ապար.։ Տօնակ.։)
to make one's self easy;
to accomodate one's self;
to be at one's ease, to make one's self at home.
Հիւանդք դիւրանան ի տեսլենէ սիրելեաց. (Մխ. առակ.։)
transitory, transient, of short duration.
Խոր դիւրանց։ Տախտակն դիւրանց թուի գոլ։ Տկար եւ դիւրանց. (Վրդն. ել.։ Վրդն. օր.։ Վրդն. սղ.։)
great gain or business;
opulence, wealth.
Վաճառաշահութիւն. ճոխութիւն.
Փոխանակէ զդիւրաշահութիւնն ընդ հոգւոյն ճոխութիւն. (Շ. մտթ.։)
nimble, moveable, light, lithe, active, free.
εὑκίνητος mobilis, agilis, pronus, expeditus Որ դիւրաւ շարժի, բերի, փոփոխի. շարժուն.
Գունդք (գնտակք) դիւրաշարժք են. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Դիւրաշարժ է ի նախանձ ազգ մարդկան ի բարին եւ ի չարն. (Լմբ. զքր.։)
Տրամադրութիւնք ասին, որ են դիւրաշարժք եւ արագափոխք. հիկէն, ջերմութիւն եւ ցրտութիւն. (Արիստ. որակ.։)
Մեղք դիւրաշարժք. այսինքն ի դոյզն իրաց առթեալք. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Ջուրք ի հաստատուն վիմաց բղխեն, եւ ոչ ի դիւրաշարժից. (Լմբ. սղ.։)
agility, pliableness, mobility, versatility, fickleness
εὑκινησία, τὸ εὑκίνητον mobilitas Դիւրաշարժութիւն. փոփոխականութիւն.
that deceives himself easily;
easily deceived.
Որ դիւրաւ պատրի. դիւրախաբ.
intelligible.
Ճառս յաճախագոյնս դիւրապատումս. (Կորիւն.։)
Զամենայն գիրս՝ զոր եւ խօսեցաւ, պարզ եւ դիւրապատումս շարագրեաց. (Ճ. ՟Բ.։)