to double, to redouble, to fold.
duplication.
double walled.
crooked & hooded.
dissyllable.
camlet.
having two springs;
ուղխք — աղի արտասուաց իջանէին յաչաց նորա, two torrents of bitter tears;
աչք նորա — աղբիւրք արտասուաց, her eyes had became two fountains of tears.
to hoe a second time;
to re-examine, to examine more minutely or thoroughly.
ԿՐԿՆԱՐՕՐ ԱՌՆԵԼ. Կրկին արօրագրել, վերստին հերկել. եւ Քաջ քննել. մանր խուզարկել. որոճել.
Պարտ է կրկնարօր առնել զբանն. (Սեբեր. ՟Թ։)
second hoeing.
cf. Կրկնակ.
pace (measure).
Քայլ երկրաչափական, իբր կրկինն հասարակ քայլի.
Հինգ ասպարէզն մղոն մի է. մի ասպարէզն՝ ՟Ի կրկնաքայլ է. քայլն ՟Ե ոտք է. (Տօմար.։)
to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.
διπλασιάζω, διπλόω, ἑπιδιπλόω duplico δευτερόω secundo facio, intero ἑπικάμπτω, ἁνακάμπτω flecto, reflecto եւ այլն. Կրկին առնել զմիակն. երկպատկել զնոյն թիւ, կամ զիր. ծածել. ոլորել. բարդել. յաւելուլ. երկրորդել զնոյն զգործ. երկու խաթ ընել, վրայ բերալ, նորէն ընել կամ ըսել.
Կրկնել զփեղկն, կամ զսուր, կամ զձայն. (Ել. ՟Ի՟Զ. 9։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 14։ ՟Խ՟Գ. 2։)
Վասն կրկնելոյ երազոյն փարաւոնի եր կիցս անգամ. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 32։)
հարից զսա գեղարդեամբս յերկիր միանգամ, եւ ոչ կրկնեցից. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 8։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի 10։)
Հեղէք ի վերայ ողջակիզիդ. կրկնեցէք, եւ կրկնեցին։ Կրկնել զճանապարհս։ Կրկնեցան՝ ելին ընդ ճանապարհն ի բասան։ Անդրէն կրկնեսջի՛ք (կր), որպէս կթող յոճ իւր։ Ելանիցեն (յարգանդէ), եւ անդրէն ոչ կրկնիցին (իբր դարձ առնել)։ Ծունր կրկնել։ Ի կարմրոյ կրկնելոյ (այսինքն կրկին ներկելոյ, կամ ոլորելոյ)։ Դարձեալ կրկնէր՝ լինէր զօրաժողով (յն. յաւել)։ Մի՛ կրկնեսցին ի վերայ նոցա նոյն չարիք։ Յայն ձայն գոչման՝ առ հասարակ լերինք եւ հովիտք կրկնեալ բարբառով ընդդէմ հնչեցին. եւ այլն։
Զոր ջեռուցեալ՝ կրկնեաց, բոլորեալ որպէս պսակ. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Կրկնեալ պարանոց։ Ծունր պաղատանաց կրկնեցի։ Զկապն երեքկին սովիմբ կրկնեցեր։ Կրկնեսցի ի նոյն կարգ բանի։ Զի մի՛ կրկնեսցին կրկին քեզ չարիք. (Նար.։)
կրկնէր եւ երեքկնէր զսուտ (կամ զանսուտ) երդումն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զանընդել գազանն ի խոտորմանէն կրկնել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
նոսին կրկնեսցին նետք իւրեանց. այսինքն՝ որ երթեալն էր նա. կրկնեցաւ եկն նա յաղեքսանդրիա. այսինքն դարձաւ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 16։)
ԿՐԿՆԵԼ. ἁπολαμβάνω respondeo. Երկրորդել զպատասխանի. պատասխանել.
Կրկնեաց անդրէն սատանայ եւ ասէ ցտէր։ Կրկնեալ անդրէն յոբայ՝ ասէ։ Դարձեալ կրկնեալ տեառն յամպոյն՝ ասէ զյոբ.եւ այլն։
Կրկնեալն, այսինքն է պատասխանեալ. քանզի ոմանք ի թարգմանացն այսպէս եդին։ Բայց կրկնեալ յիրաւի եւ ի բարիոք ժամու ասացաւ. վասն զի իբրեւ ի մրցմանաց ի տեղ դնէ զպատասխանիս ... պատասխանէ ճգնութեամբ. (Իսիւք.։)
Եբաց զբերանն կրկնել ոչ կարաց (այսինքն տալ պատասխանի). (Կաղանկտ.։)
boiled up or again.
Կրկին եռացեալ կամ եռացուցիչ.
Եղիցի հուրս այս ... մուխ (մխումն) կրկնեռաց եւ բարեփափաք ջերմութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
mirage, looming.
reheating;
annealing.
mantle, cloak;
hooded cloak;
pilot-coat.
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
Պճնումն հանդերձից՝ իշխանաց է, եւ կրկնոցաց՝ քաղաքացեաց. (Մաշտ. սքեմ.։)
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
ԿՐԿՆՈՑ 2 (ի, ից.) գ. Կրկնութիւն ամուսնութեան սխալական՝ կարծելով վախճանեալ զամուսինն բացական.
կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։ Նոյնպէս եւ զկրկնոցն ապաշխարեսցեն. (Մխ. դտ.։)
bigamy contracted in ignorance.
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
Պճնումն հանդերձից՝ իշխանաց է, եւ կրկնոցաց՝ քաղաքացեաց. (Մաշտ. սքեմ.։)
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
ԿՐԿՆՈՑ 2 (ի, ից.) գ. Կրկնութիւն ամուսնութեան սխալական՝ կարծելով վախճանեալ զամուսինն բացական.
կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։ Նոյնպէս եւ զկրկնոցն ապաշխարեսցեն. (Մխ. դտ.։)
fold, plait;
joint, articulation, juncture;
— ցաւ, relapse return of unfavourable symptoms.
Կնճիռն մեղքն են՝ որ բազում կրկնուածս ունին. (Ոսկ. ես.։)
Հատան ձեռք նորաի կրկնուածս արմկացն. (Ճ. ՟Գ.։)
(Մեղուքն զփոշի ծաղկանց) ի կրկնուածս ոտիցն ընդունին, կամ սեւեռեն. (Առ որս. ՟Դ։ Ճ. ՟Ե.։)
ոտքն կրկնուած չունէր՝ որպէս մեր ծնկացս. (Լծ. եւագր.։)
ԿՐԿՆՈՒԱԾ. ա. որպէս ռմկ. այսինքն Կրկնեալ. երկրորդեալ.
Կրկնուած ցաւն դժուարին է քան զառաջինն. (Բրսղ. մրկ.։ Իւզնիւկ եղած ցաւը։)
increase;
repetition, reiteration, reply, answer, rejoinder;
da capo;
reduplication;
paroxysm;
— հիւանդոթեան, relapse.
cf. Կրկնութիւն.
Կրկնելն, իլն. երկրորդումն.
Մի՛ ոք աղարտիցէ զկրկնումն բանից։ Ճ. (՟Ե.։)
to have the eyes starting from their sockets.
ԿՐԿՈՎԻՄ կամ ԿՈԿՈՎԻՄ. Բառ ռմկ. իբր ՇԼանալ. վնասիլ աչաց, կամ ի դուրս ցցուիլ.
առիւծն եհար ապտակ ի ծնօտս գայլուն, եւ կրկովեցան (կամ կոկովեցաւ) աչք նորա։ Աչք գայլոյն ուսոյց զիս, որ արտաքս կրկովեցան. (Ոսկիփոր.։)
cf. Կրկովիմ.
sprig, twig;
fagots, fallen-wood, brambles, bushes, briars.
• «խռիւ, փայտի կտորտանք» Գ. թագ. ժե. 12. Եփր. թագ. 433, Եփր. գծ. 40. Նար. էջ 179. որից կրկտակերտ «խռիւներով շինուած» Ագաթ. կրկտաքաղ «խռիւ հաւա-քող» Ոսկ. բ. կոր. Վրդն. Թուոզ։
• Հիւնք. կարկուտ բառից։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. էջ 85 համարում և կրկնուած և շրջուած հնխ. grod-ար-մատից, իբր gē-grud-i կամ gi-grud-i> *կկրուտ >կրկուտ. հմմտ. լն. γρυνός «չոր փայտ», զնդ. grava-«եղէդ»։
• ԳՒՌ.-Բլ. կրգուտ «խռիւ, փայտի չոր կտորտանք». նոյն բառն ունին նաև Բիւթ. Չն։
ξυλάριον ligniculum, lignum parvum. (յորմէ Կրկտել) Կոտորակ փայտի. խռիւ. փատի կտորուանք, ծեղ.
Քաղեմ կրկուտս երկուս. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 12։)
Որ զհայթհայթեաց կրկուտն ի պահպանութեան աւուր ժողովէր. (Նար. ՟Հ։)
Բերին կրկուտ մանրախռիւ, դնել կրակ, եւ ջեռուցանել զնոսա. (Ոսկ. գծ.։)
chucking.
Կարկաչօղ ձայնիւ.
Զկրկջաձայն երամս կաքաւացն. (Փարպ.։)
to chuck, to churr;
cf. Կաքաւ.
constructed with twigs.
Կերտեալ ի կրկտէ, ի խռուոյ. չէօր չէօքէ շինած.
տատրակն զկրկտակերտ զդուզնաքեայ փայտակերտիկն ապաւէն ծննդոցն պատրաստէ. (Ագաթ.։)
gathering small wood.
Որ քաղէ զկրկուտս. ժողովօղ խռուոյ.
Քարկոծել տայ զկրկտաքաղն ի շաբաթու. (Նախ. թուոց.։)
Զկրկնաքաղն ըմբռնեալ ի շաբաթու, եւ քարկոծեալ սպանին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ եւս եւ Վրդն. թուոց.։ Երզն. մտթ.։ Լծ. նար.։)
to seek, to search, to rummage;
to sift, to dive into, to examine, to explore.
Քաղել որպէս զկրկուտ, կամ կտել կտտել կրկին եւ կրկին զնոյն իրս. զի նշանակէ, Ի խնդիր ելանել կամ քաղել. հետազօտել. մանր զննել. փնտռտել, տնտղել.
Այլք զգերեզմանս կրկտեն. (յորմէ Գերեզմանակրկիտ) (Եզնիկ.։)
Ի գերեզմանաց կրկտեաց հան զնոսա. (Եփր. համաբ.։)
Մատուցեալ յայլոց ական զշիւղ կրկտեն. (Փարպ.։)
Զառակն քննել եւ մանր կրկտել. ((յն. մի բայ). Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
զինչ հարկ իցէ զայնպիսի իրս մանր կրկտել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
docked, cropped, short-tailed;
mutilated;
circumcised.
• «ագատ, պոչր կտրած» Ղևտ. իռ. 23. «թլփատուած, մահմետական» Գր. տղ. եմ. «համառօտուած, կարճ» (նոր գրականի մէջ). որից են կրճատել «թլփատել, ներքի-նացնել» Կանոն. «կտրել, յապաւել, ծայրա-ռեւ. սպանել» ՍԳր. Կոչ. Մծբ. կրճատու-թիւն Փիլիպ. գ. 2. կրճատեալ Օր. իգ. 1. Կոչ. կրճատական Կոչ. 225. գրուած է կռճատեալ Տիմոթ. կուղ, էջ 88։
• = Արմատն է անշուշտ կրճ-(կիրճ, կամ կուրճ) անծանօթ բառը, որի վրայ աւելացել է -ատ(<հատ-անել) մասնիկը։
• ՆՀԲ «արմատն է կրճ», որպէս յն. ϰερϰος «ձետ, պոչ»։ Տէրվ. Նախալ. էջ 70 դնում է կարճ բառից։ Հիւնք. կարճ կարճատել ձևերից է հանում։
• ԳՒՌ.-Կճատ Վն. «կարճ, փոքր, 2. կի-սատ. 3. ծայրերը կտրած, խուզած», Ատն Սվ. Վն. «մոմը վառելուց յետոյ՝ տակը մնացած փոքրիկ կտորը», Սվ. «ծխած սի-գարէտի մնացորդ ծայրը», Վն. «աւելի մա-շուած ծայր» (այս իմաստով նաև ունինք Սլմ. կճատ, կէճատ), կճատ օր Սվ. «կի-րակի և տօն օր», կճատիկ Վն. «փոքրիկ», կոճատ Ննխ. «մոմի կճատ», Տփ. «հողէ կարճիկ աման», կուպրի կոճատ Տփ. (ծղր.) «կարճահասակ մարդ»։ Նախնական ր ձայնը պահում է Բլ. կըրջըլատ, իսկ նոյն ձայնի հետքը ցոյց է տալիս Մրղ. գիյժօդ (<կիլ-ժօտ) «գլանակի մնացորդ» (Գաբիկեան, Ա-մէն. տարեց. 1922, 325)։
• ՓՈԽ.-Վրաց. კოჭატი կոճատի գործա-ծաւած է անյայտ նշանակութեամբ. այսպէս նիչբիսա կոճատի «թիակի կոճատ» (Չուբի-նով 626), պէտք է մեկնել «թիի կճատ, կոտրած կոթով թե»։
κολοβόκερκος cauda mutilatus. (Արմատն է կրճ. որպէս յն. գէրգօ՛ս. ձետ, պոչ) Ոյր հատեալ է ձետն, ագին, տուտն. եւս եւ Թլփատեալ. պոչը կտրած.
զարջառ եւ ոչխար՝ զակընջատ կամ զկրճատ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 23։)
Մերկացաւ սուր զկրճատին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
circumcised;
castrated;
mutilated.
Սեպհական թլփատելոց կամ թլփատութեան. եւ Թլփատեալն՝ իբր պոչատ.
Զգոյշ եղերուք ի շանց անտի, եւ ի կրճատական պարծանաց անտի. (Ոսկ. ի քանան.։)
Իսկ առ կրճատականսն՝ որ ի թլփատութեան անտի են, այսպէս պատահեսցիս. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
հատանել զթլփատն, կամ զերկուորիս. թլփատել. մանաւանդ Ներքինացուցանել.
Որ կրճատեաց զինքն մի՛ եղիցի ժառանգաւոր։ Եթէ ոք ժառանգաւոր զինքն կրճատեաց, լուծցի Կանոն.։ cf. Կրճատեալ։
Առաւել լայնաբար, Հատանելով իմն կարճել. յապաւել. ծայրատել. խեղել. զենուլ. բառնալ ի կենաց կամ ի միջոյ. կիսակտուր ընել, կտրել.
Ընդդէմ եկաց քեզ ի ճանապարհին, եւ կրճատեաց զվերջն քո. (յն. զպոչ քո)։ Ելանէին յամենայն քաղաքաց, եւ կրճատէին զնա. (Օր. ՟Ի՟Ե. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 46։)
Եթէ կրճատեսցի երկոտանին. այսինքն կարեսցին կամ ծայրաքաղ լիցին ոտք նորա. (Պորփ.։)
Զպարարտսդ կրճատէք. այսինքն զենուք. (Մծբ. ՟Ժ։)
Մարկիոնացիքն շուրջ կրճատեցին զպատգամս հնոյ կտակարանաց ի նորոց կտակարանաց աստի. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ. յն. պարաբարձին։)
Զմարդկայինն ի բաց կրճատեալ եհան ի մարմնոյն քրիստոսի զբանական հոգին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ո՛չ համայնաջինջ եւ ամենասպառ զսերմն ծննդոցն կրճատեցեր։ Որպէս ի հատումն եւ ի նուազութիւն միոյ յանդամոցս՝ կրճատեալ իմն է յօրինուած կազմութեան մարմնոյ։ Սահմանաւն սիրոյ զպարտեաց արմատ կրճատեաց. (Նար. ՟Լ՟Զ. ՟Խ՟Զ։ Նար. կ.։)
Ոչ յանդիմանիմք կամ ի բանէն կամ ի մարմնոյն նորին կրճատել զմասն ինչ կենդանական զօրութեանն. (Խոսրովիկ.։)
circumcision;
maiming, mutilation;
amputation;
aphasresis;
syncope;
— ձայնաւորի, elision.
Զգոյշ եղերուք ի կրճատութեամբ մարդոյ. զի ակն ական ասաց, եւ այլն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
cf. Կրճատութիւն.
cf. Կրճատական.
Որպէս Ներքինացեալ, եւ Թլփատեալ. կտրած. խատիմ.
Մի՛ մտցէ մալեալն եւ կրճատեալն յեկեղեցի աստուծոյ. (Օր. ՟Ի՟Գ. 1։)
Որդիք կրճատելոցն. այսինքն հրէից. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Շ. բարձր.։ Երզն. մտթ.։)
to gnash, to grind, to grate, to snap, to chatter;
— ատամանց, gnashing, grinding of the teeth;
— զատամունս, to gnash one's teeth.
ԿՐՃԵՄ βρύχομαι frendo, strideo. կամ Կրճել՝ իբր անուն, βρυγμός stridor. որ եւ ԿՐՃՏԵԼ. Կը՛րճ կը՛րճ ձայն հանել ատամանց, կամ շօշափել զմիմեանս բաբախմամբ. մանաւանդ յերեսաց սառնամանեաց. կճռտալ, կճռտացընել.
Լալ, եւ կրճել ատամանց. (Մտթ. ՟Ը. 12։ ՟Ժ՟Գ. 28։ Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ. եւ այլն։)
Հեծիցեմք, եւ զատամունս կրճիցեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
Իսկ (Նիւս. կազմ.)
Զի մի՛ կրճեսցի (կամ կճնեսցի) մարդկային ոգւոցն բազմութիւն. իմա՛ ըստ յն. կրճատեսցի։
interval, space, bar, division;
difference, distinction;
objection, resistance, embarrassment, let, hinderance, obstacle, hitch;
ի — մեծ արկ զանձն, to bring oneself into trouble, into a scrape, to be in an intricate, embarrassed or entangled state.
• «խտրոց, տարբե-րութիւն, արգելք, խափանիչ պատճառ» Ոսկ. մ ա. 25. 18 և լհ. ա. 13 և Եբր. Եփր. հո. 22, Եփես. էջ 143, Եւս. պտմ. 66. գրուած է կճրիմ Ոսկ. ա. տիմ. ժե. էջ 143 և Վեցօր, էջ 6, 15։
• ՆՀԲ կիրճ իմն։
ԿՐՃԻՄ ԿՐՃԻՄՔ ԿՐՃԻՄՆ. μέσον spatium διάφορον discrimen διάστημα intervallum κώλυμα obstaculum μεσότοιχα medium murum. (որպէս կիրճ իմն) Ընդ մէջ անկեալ ինչ իբր խափան կամ որոշիչ. միջնորմն. անջրպետ. խտրոց. խտիր. տարբերութիւն. արգելք. խոչ ընդ ոտն. դժուարութիւն.
Բազում կրճիմ ի միջի ընդ այս եւ ընդ այն ոգի կայ։ Կրճիմքն ի միջոյ բարձրեալ։ Ոչինչ այնչափ ի մէջ պատուիրանացն կայ, որչափ ինչ կրճիմ ի մէջ պատուիրանացն կայ, որչափ ինչ կրճիմ ի մէջ իցէ երեսացն եւ երեսաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2. 5. 18։)
Բազում կրճիմն կայ ի մէջ այսոցիկ (ընդ շնորհս եւ ընդ օրէնս, ընդ քրիստոս եւ ընդ մովսէս). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
Արիւնն լինէր կրճիմն ընդ նոսա եւ ընդ եգիպտացիսն, եւ ընդ սատակիչն. (Ոսկ. եբր.։)
զանիծսն բարձեր զկրճիմն. (Պտրգ.։)
Առ ի կռոցն կրճիմն ընդ մէջ արկանելոյ, որ ոչ էին աստուածք. (Բրսղ. մրկ.։)
gnashing, grinding or chattering of the teeth.
Ա՛ծ զմտաւ զկրճիւն ատամանցն. (Բրսղ. մրկ.։)
Կրճումն ատամանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։ Եփր. յղ. գող.։ Նար.։ Լմբ. եւ այլն։)
cf. Կրճիւն.
Կրճումն ատամանց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։ Եփր. յղ. գող.։ Նար.։ Լմբ. եւ այլն։)
Ա՛ծ զմտաւ զկրճիւն ատամանցն. (Բրսղ. մրկ.։)
ԿՐՃՄՈՒՆՔ կամ ԿՈՃՄՈՒՆՔ. որպէս Կնճռումն. խորշոմիլն. կռնճմտիլը. իտ. grinza. լտ. ruga. յն. ῤυπίς, ἁμαρυγύ.
Ձեռնագէտական է, յորժամ պարզելով զձեռս, վասն կրճմանցն (կամ կորճմանցն) որ ի նոսա, ասիցեմք, այս ինչնմա կայ եւ մնայ. (Նոննոս.։)
cf. Կրճեմ;
— զատամունս ի վերայ ուրուք, to gnash the teeth at, to threaten.
կրճել զատամունս, շփել ընդ միմեանս, եւ որպէս թէ սրել ի նշանակ քինու ցասման. ակռա կճռտացընել, սրել, մրմռալ.
կրճտել զատամունս ի վերայ եւայն. (Տե՛ս Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 10։ Սղ. ՟Լ՟Դ. 16։ լզ. 12։ ՟ճժա. 10։ Ողբ. ՟Բ. 16։ Գծ. ՟Ե. 54։) որպէս եւ յայլ գիրս։
Զկաթն ուտէք, զփափուկս ադանիք, զպարարտս կրճտէք, եւ զխաչինս իմ ոչ արածէք. (Եփր. աւետար.) իմա՛ կամ ընթերցիր, կրճատել, իբր զենուլ։
wild, untamed or unbroken state.
ἁδάμαστον indomitum esse, indomabiis vir. Կրմուղ տրմուղ գոլն. անվարժն լինել կամ շատնելն սանձի. ամեհութիւն.
Զառիւծոյն (կերպարան ի հրեշտակս) ցուցանել վարկանելի է զիշխանութիւնն, եւ զուժգնութիւն, եւ զկրմղութիւն. (Դիոն. երկն.։)
unbroken, untamed.
heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.
ԿՐՈՒԿ կամ ԿՐՈՒԿՆ. (որ առ յետինս առաւել գրի ԿՐՈՒՆԿ կամ ԿՐՈՒՆԿՆ, կրնկան եւ այլն) πτέρνα calx, calcaneum. (լծ. եւ crus, σκέλος սրունք. ար. քիւրա ). Յետակողմն ոտից. գարշապարք. եւ Յետին կողմն. կուռն. թիկունք. ոտքին ետեւի կողմը. կէրի (լծ. ընդ կրուկ).
Յայն սակս ընդ կրուկ նահանջիս. (Փիլ. լիւս.։)
յայտնեցաւ յետուստ քո՝ խայտառակեալ զկրկունս քո. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 22։)
Յետ կոյս կորացան կրկունք ոտից նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
Ի կրնկացն մինչ ի գագաթն. (Վրդն. ծն.։)
Ի կրունս (կօշկաց) սեւացեալս զսպիտակ առաջսն խառնիցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
Իսկ եւ իսկ ապա ի կրուկն (այսինքն զկնի) ամբարհաւաճ բարբառոյն՝ յորդունս զեռեալ. (եւ այլն. Ոսկ. գծ.։)
ԴԱՌՆԱԼ ԸՆԴ ԿՐՈՒԿ կամ ԸՆԴ ԿՐՈՒԿ, ԿՐՈՒՆԿՆ. ἁναχωρέω, μεταβάλλομαι, ἑπιτρέπω, ἁποστρέφομαι convertor, reverto, -or, redeo. Յետս կամ յետս կոյս դառնալ.
Դարձաւ կամ դարձան անդրէն ընդ կրուկն (կամ ի կրուկ, կամ ընդ կրունկն). (Յես. ՟Ը. 15. 2։ Դտ. ՟Ի. 48։)
Դարձլիք ընդ կրուկ (կամ ընդ կրունկն) ի նմանէ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 15։)
Արեգակն ընդ կրուկն դառնայ. (Դիոն. թղթ.։)
Ընդ կրունկն դարձաւ քաջն տերենտիանոս. (Խոր. ՟Գ. 39։)
Ընդ կրունկն (կամ կրուկն) անդրէն զեփրատականն դարձոյց յորձանս. (Սարկ. լուս.։)
Սա ընդ կրուկն գայ. (Լմբ. առակ. իմա՛, ի ստորէ ի վեր խաղայ.)
cf. Կրուկ.
ԿՐՈՒՆ որ եւ ասի ԿՐԵԼԻ. իբր Կրաւոր, ենթակայ կրից. (վրիպակաւ գրի եւ Կռուուն)
Զաշխարհ արար, զհեռ եւ զանկարգ եւ զանդաս եւ զկրուն էութիւն (նիւթոյ) հաշտ եւ համբոյր՝ քաւիչն բարեգործեալ. (Փիլ. լին.։)
shop;
tavern, wine shop or wine vault.
• , ի-ա հլ. «խանութ. 2. գինետուն» Գծ. Իր. 16. Ոսկ. եբր. Վրք. հց. -որից կըր-աականոց Լմբ. մատ. 107. կրպակամուտ Կոչ. 72. կրպակապետ Վրք. հց. կրպակաւոր Վրք. հց. Զքր. կթ. Ասող. կրպակաւորութիւն Սարգ. նոյնը նաև կուղպակ ձևով, որ առա-ջին անգամ յիշուած է 901 թուի մի արձա-նագրութեան մէջ (Վիմ. տար. 5) և աւելի յետոյ 994 և 1031 թուերից, ինչպէս նաև Մխ. ապար. Մխ. այրիվ. էջ 63. Օրբել. հրտր. Էմ. էջ 131, 289. յգ. կուղպականի կամ կղպականի Արձ. 1029, 1036, 1042 թուերից (տե՛ս Վիմ. տար.) և Յիշատ. կուպ-ղայք Կիր. 91։ Բառախաղով գրուած է գող-բակ (իբրև թէ գօղերի բակ) Դրնղ. 468, 343։ Արդի գրականում գործածւում է միայն կրպակ ձևով և «խանութ», յատկապէս «փո-քըր խանութ» նշանակութեամբ։
• = Պհյ. *kurpak «խանութ» բառից, որ թէև չէ գործածուած, բայց նոյնն է հաստա-տում պրս. [arabic word] kurba «խանութ». ասւում է նաև [arabic word] kulba. առաջինը տալիս է հայ. կրպակ, երկրորդը՝ հյ. կուղպակ, և շրջեալ՝ կուպղակ։ Պարսկականից են փոխառեալ նաև արաբ. [arabic word] qurbaǰ, [arabic word] kurbaj կամ [arabic word] qurbaq «խանութ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 433, Գ. 47), վրաց. მეკურბაչ մեքուրբաքե «խանութպան»։-Իրանեան բառը բուն նշանակում է «կերպաւո՛րուած, ձևաւոռուած». հմմտ. զնդ. hu-kərəota-«ւաւ ձևաւորուած» (Bartholomae, Altir Wörterb. 1818 և Walde 682)։-Հիւբշ. 173.
• Տաթև. ամ. էջ 25, 36 և 139 ստուգա-բանում է «գողի բակ». «Որ ի վաճառն տանի, զրկօղ է. զի որ քան զարժէսն ի վեր ծախէ և պակաս գնէ, գող է և զըր-կօղ, և որ զչափն կրկին դնէ՝ մեծ և փո-քըր, նոյնպէս զլիտրն, նոյնպէս զևան-գունն, որ մեծովն առնու և փոքրովն
• տաւ, գող և զրկօղ է. վասն այն կոչի բնակութիւն նոցա կողբակ, որ է գողի բակ։-Այն որ ի վաճառն խաբէ զմարդ՝ գող է. վասն այն կուղբակ կոչեն, որ է գողի բակ՝ նստեալ ի փողոցի։-Նոս-տեալ ի մէջ կրպակին, որ է կուղբակ, որ ստուգաբանի գողի բակ»։-Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ. նոյնը նաև Այտընեան, Քննակ. քեր. էջ 145 և յետոյ Հիւբշ. ZDMG 35(1881), էջ 661։
ταβέρνα որ է բառ լտ. taberna, officina. տե՛ս եւ ՏԱԲԵՌՆ. καπηλεῖον caupona. Գործարան եւ վաճառանոց արհեստաւորաց. խանութ. եւ Կապելիոն. պանդոկ.
Երիցն կրպակաց. (Գծ. ՟Ի՟Ը. 15։)
յայգեգործութիւնս, եւ ի կրպակս, եւ յագահութիւնս. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Շրջին ի կրպակս եւ ի հրապարակս. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Ծեր այր ի կտպեղանոցս եւ ի կրպակս մտանիցէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
Որ ի կրպակսն անիրաւեն վաճառելովն. (Լմբ. սղ.։)
frequenting shops;
tavern-haunting.
Որ ինչ լինի մտանելով ի կրպակս եւ ի կապելիոնս կամ ի պանդոկս.
Ի բա՛ց փախիջի՛ր յամենայն կրպակամուտ պղծութենէ. (Կոչ. ՟Դ.) յն. καπηλοδυτεῖν cauponas intrare.
street of shops.
Կրպակ, եւ որ ինչ նման է նմին. տեղի եւ տուն շահելոյ յառեւտրոյ.
Որքան ծակոտեալ կրպականոցքն բազմանան, փառս շինութեան դնեմք. (Լմբ. պտրգ.) (որով հեգնէ զառանձին մատրունս արծաթասէր քահանայից։)
shop-keeper, tradesman;
tavern-keeper.
shop-keeping or tavern-keeping.
cf. Կրպակաւետ.
κάπηλος tabernarius, caupo. որպէս իտ. bottegajo եւ oste. Ունօղ զկրպակ. նստօղ ի կրպակի. վաճառական. կրպակապետ, եւ պանդոկապան. խանութպան.
Սա տեղի ճգնողաց է, եւ ոչ է տեղի վաճառոյ կրպակաւորն փերեզակաց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ճանապարհ արարեալ ի կրպակաւորսդ՝ շահաւորեցէ՛ք. (Զքր. կթ.։)
Գնեաց կտաւս ասուեաց, եւ համարէր զդրամն ի կրպակաւորն. (Վրք. հց. ձ։)
կրպակաւորն շահիցն աղագաւ զկրպակսն բազմացուցանէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Զանարատ գինին զորոյ շնորհս կրպակաւորացն ջուր ոչ ժամացոյց։ Կաթն ընդ գինի խառնելով, ո՛չ ջուր ըստ կրպակաւորացն սովորութեան. (Նիւս. երգ.։)
Զօրէն կրպակաւորացն (գինոյ) խաբէութեամբ. (Ասող. ՟Գ. 21։)
Կրպակաւորք քո խառնեն ջուր ընդ գինի. (Եփր. աւետար.։)
Անիծէ զկրպակաւորսն. (Սանահն.։)
younger, junior;
minor;
inferior.
his, his own.
Որ ինչ է իւր սեպհական. ինքնուրոյն. յատուկ. բուն. հարազատ. իւրոյին. իւր.
Նաբուպաղսարոս առաքելաց զիւրուրոյն որդին նաբուկոդրոսորոս. (Եւս. քր. ՟Ա.) յն. ἐαυτοῦ sui ipsius.
the twelfth letter of the alphabet, and the seventh of the consonants;
thirty, thirtieth.
Գիր բաղաձայն ի կարգէ կրկնակաց, անուանեալ Լիւն. բարակ քան զղ. որ եթէ փափուկ հնչեսցի որպէս զղամմա յունաց, յորժամ եւ նա կոչի յոմանց ղիւն։
Լ. Լծորդ է ի մազ ընդ ղ. անխտիր գրի լողակ, ղօրակ. լուղիմ, ղուղիմ. լեղի, ղեղի, եւ այլն։
Լ, կամ ՟լ. որպէս թիւ, է Երեսուն կամ երեսներորդ։
Լիւնըն լըռել վարդապետէ՝ ի ցաւագին բարկութենէ։ Լիւն՝ լու՛ր ասէ հօր քո խրատու, լե՛ր օրինաց մօր քո հըլու. (Շ. այբուբ.։)
luxury;
debauchery, disorderly conduct, excess.
λαγνία luxuria, libido, laxitas. Թուլամորթութիւն. խենեշութիւն. անառակութիւն.
Սերմներթութիւնք, է՛ որ ի յոյժ գիրութենէ է եւ է՛ որ ի կրօնից լագութենէ։ Եւ եթէ ի կրօնից լագութենէ, զնոյն հառաչանս առնել՝ բարիոք երկիւղածութիւն է. (Կանոն.։)
tearful, pitiful, rueful, weeping, in tears;
tearfully, all in tears.
κλαυτός flebilis δακρώδης lacrymosus. Ու իցէ լալ սաստիկ. արտասուագին. ողբագին.
broken by sighs and sobs, groaning, moaning, wailing.
Որ ինչ լինի լալագին հառաչմամբ կամ հեծութեամբ. կականաւոր.
place for weeping.
Որպէս ասաց առ նոսին հրեշտակն ի լալատեղն. (Լմբ. սղ.։)
Ել հրեշտակն ի գաղդաղայ ի լալետեղն եւ ի բեթէլ. (Դատ. ՟Բ. 1։)
cf. Լալետղ.
Որպէս ասաց առ նոսին հրեշտակն ի լալատեղն. (Լմբ. սղ.։)
Ել հրեշտակն ի գաղդաղայ ի լալետեղն եւ ի բեթէլ. (Դատ. ՟Բ. 1։)
weeping, bewailing, tears, lamentation, mourning, groaning;
լալ ի լալիւն՝ լալիւն մեծ, to melt or burst into tears, to weep bitterly, to shed a shower of tears, to shed bitter tears;
լալիս դնել, to weep, to cry, to groan;
լալիք, mourning, time of mourning.
Բազում լալիւն եղեւ ամենեցուն։ Դարձաւ երգ իմ ի լալիւն մեծ։ ելացեզեկիա լալիւն մեծ։ Լացին լալիւն մեծ յոյժ։ մրմնջեսցէ իբրեւ զլալիւնն յազերայ.եւ այլն։
լուեալ զլալիւն մանկանցն. (Խոր. ՟Բ. 80։)
cf. Լալիւն.
Ընդ երեկոյս հանգիցեն լալիք. (Սղ. ՟Ի՟Թ. 6.)
Լցաւ լալեօք (կամ լալովք). (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 5։)
Ողբոց եւ լալեաց է գործն այն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
Լռեցուցանէ զկառաչիւն լալեաց. (Մանդ. ՟Է։)
Ձայն կրկնակական եղերերգութեան լալեաց բազմութեան։ Թէ զլալեացս ձայն հատես. (Նար. ՟Խ՟Ե. ձ։)
Ջանայ խափանել ի մեռելոյն ըզմոլեկան լալիսն. (Կաղանկտ.։)
ամենայնփեսայից լի էին բերանք ողբոց լալութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 28։)
Անկէտ լալումն աչաց եղկելոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
cf. Լալիւն.
Ընդ երեկոյս հանգիցեն լալիք. (Սղ. ՟Ի՟Թ. 6.)
Լցաւ լալեօք (կամ լալովք). (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 5։)
Ողբոց եւ լալեաց է գործն այն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
Լռեցուցանէ զկառաչիւն լալեաց. (Մանդ. ՟Է։)
Ձայն կրկնակական եղերերգութեան լալեաց բազմութեան։ Թէ զլալեացս ձայն հատես. (Նար. ՟Խ՟Ե. ձ։)
Ջանայ խափանել ի մեռելոյն ըզմոլեկան լալիսն. (Կաղանկտ.։)
ամենայնփեսայից լի էին բերանք ողբոց լալութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 28։)
Անկէտ լալումն աչաց եղկելոյս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
Պարծանս համարին զլալօնս եւ զաղաղակս։ Պատիւ մեռելոյն ոչ են լալօնք եւ աղաղակք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Եւ որպէս Լալետղ, կամ տեղի լալեաց. լացք. κλαυθμών.
Կոչեցաւ անուն տեղւոյն այնորիկ լալօք. (Դտ. ՟Բ. 5։)
Եկեսցես մօտ ի լալօնսն։ Լուիցես զձայն շարժման անտառին լալօնից. (՟Բ. Թագ. ՟Ե. 23. 24։)
torches, flam-beaux;
a sort of meteor like a torch.
Բազում եւ այլ երեւութացեալ տեսակք լինին՝ լամբատք կոչեցեալ. եւ այլն. (Արիստ. աշխ.։)
to bear, to carry.
ԼԱՄԲԵԼ. Որպէս թէ ունելով զլամբէն ի վեր կամ ի վերայ առնուլ. որ եւ ՁԱՆՁԵԼ. այսինքն Ըստանձնել. որպէս յն. լամվանօ, λαμβάνω , այսինքն առնուլ. բառնալ. (Հին բռ.։)
Չա՛ր են (մենք) այնոցիկ, որ լամբեալ յինքեանս՝ զիւրեաւ ունին. եւ դիւրին այնոցիկ են, որ ապաշխարութեամբն ի բաց թօթակեն. (Կոչ. ՟Բ.) (հին տպ. բարձեալ)։
wider, more ample, very extensive;
—ս, largely, copiously, amply.
πλανύτερος latior. Առաւել կամ յոյժ լայն. ընդարձակագոյն. ճոխագոյն.
Զլայնագոյն եւ զանպագիր կալուածս նոցա տեսանելով վարացն. (Պիտ.։)
մօրմուք կատարեալ, եւ լայնագոյն. (Վրք. ոսկ.։)
Վասն այսօրիկ ասացեալ է յայտնագոյն ի լայնագոյն պատասխանիսն. (Բրս. հց.։)
լայնագոյնս եւս վասն այլորիկ պատմէ մեծ քերթողն. (Արծր. ՟Ա. 2։)
having a bloated face, whose features are too large.
լայն եւ տափարակ դիմօք. Երեսը լայն.
Ժանգատեսիլ ժպրհերես լայնապէմ անհուն բազմութեանն. (Կաղանկտ.։)
of a wide and roomy situation.
Որպէս ի վերայ լայնադիր կամրջաց. (Եպիփ. ծն.։)
having very large wings (the eagle).
Արծուին մեծ՝ լայնաթեւն երկայնատարած. (Ոսկ. ես.։)
well-bent (bow);
a well-braced bow, a great and strong bow, a far-shooting bow.
εὕκυκλος bene curvatus. Մակդիր աղեղան՝ ոյր միջին լիճն, այսինքն ծոցն է լայն եւ ընդարձակ, վասն ուժգին պըրկման ի զօրաւոր բազկէ.
Իբրեւ ի լայնալիճ աղեղանէ յամպոցն ոստիցեն ի նպատակս. (Իմ. ՟Ե. 22։)
Լայնալիճ աղեղամբ։ Ի լայնալիճ աղեղնաւորաց նետից։ Զնետաձիգս ի լայնալիճ աղեղանց. (Յհ. կթ.։)
Առեալ զհաստաբեստ աղեղն իւր, եւ լայնալիճ գըրկօք կորովակի փրթուցեալ. (Ուռպել.։)
cf. Լայնատարած.
Իբր ի լայնալիր մարդկան, եւ ի հովտային լերանց հաւաքեալ. (Ասող. ՟Ա. 1։)
that has great longanimity, or great forbearance, very patient.
Ընդարձակամիտ. Երկայնամիտ .. լանսիրտ.
Սէր երկայնամիտ է ... անդորրամիտ, եւ լայնախորհուրդ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Լայնասփիւռ.
Լայնատարած. ընդարձակ. համասփնիւռ.
եդեմականաղբերնբղխիչ լայնածաւալ ընթացիւք. (Երզն. լուս.։)
իսկ (Փարպ.)
Ընդ բազմացլայնածաւալս գիտական բանի. իմա՛, ընդարձակ գրութիւնս։
spacious, extensive, vast.
որոյ նիստն կամ դիրքն է լայն եւ ընդարձակ.
Լայնանիստ ծով, ալիք կամ դաշտ, կալ, կամ բրգունք. (Խոսր.։ Ագաթ.։ Վրդն. պտմ. եւ լս։ Արծր. ՟Ե. 7։)
cf. Ամոլաջիլ.
Յակոբ մարտեցաւ, եւ ընդարմացաւ լայնաջիլ ադամոյն առ ի մշանակ մարմնոյ տկարութեան. (Դամասկ.։)
large-leafed, or branched.
լայնասաղարթ տերեւօք. (Տօնակ.։)
Այն ծառոյն տերեւ լայնասաղարթ՝ պարտեաց պատճառ։ Ծառայըդ կենաց ծաղկեցար՝ լայնասաղարթ տերեւեալ. (Տաղ.։)
far-spread, great, extensive, ample, vast, spacious;
ի — դաշտի, in the middle of a large plain.
Լուսաւորել առ հասարակ զամենայն լայնասփիւռ լուսաւորութեամբ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Հոգիանիւթ գործի լայնասփիւռ. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Լայնասփիւռ.
Տարածեալ ընդ լայն. ընդարձակատարած. համատարած. լայնածաւալ. լայնաձիգ.
Լայնաարած եփրատ, կամ օդ, կամ գետին, կամ ընդարձակութիւն. (Խոր. ՟Բ. 76։ Խոսր.։ Նար. ՟Հ՟Թ. եւ ՟Ծ՟Գ։)
cf. Լայնասփիւռ.
Լայն եւ ընդարձակ տարերբք, այսինքն դրիւք, տարածութեամբ, մեծութեամբ. լանուարձակ.
to widen, to enlarge, to extend;
to dilate, to stretch;
to unfold, to unrol, to draw out, to spread, to open.
πλατύνω dilato Լայնել. ընդլայնել. ընդարձակել. յերկարաձգել. լանցընել, մեծըցնել.
Արեգակն երբեմն ժողովէ, եւ երբեմն լայնացուցանէ զչափ աւուրցն. (ՃՃ.։)
cf. Լայնացուցանեմ.
πλατύνω dilato. Լայնացուցանել. ընդարձակել. լանցընել.
Լայնեն զգրապանակս իւրեանց. (Մտթ. ՟Ի՟Գ. 5։)
Տրտմութիւն նեղէ զմարմինն, եւ ուրախութիւն լայնէ եւ ընդարձակէ. (Բրսղ. մրկ.։)
Լայնել քեւ բարի զնրբութիւն ծածուկս խորհրդոց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Որպէս եւ կր. պէսպէս նմանութեամբ.
Մի՛ լայնիր շրթամբք քով. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 28.) այսինքն մի ընդարձակեր զբանս շատախօսութեամբ, կամ մի՛ լինիր անդուռն բերան։
Լայնեցար ամենայն անցաւորաց ճանապարհի. յն. բացեր զսրունս. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 25։)
wide street;
of wide streets.
πλατεῖα platea. Փողոց լայն եւ ընդարձակ. Հրապարակ. պողոտայ.
Ընթանան ամենեքին կամ ըստ լայնափողոցս, եւ կամ ըստ նեղափողոցս. (Նիւս. կազմ.։)
Արկին հիմն քաղաքի, արձակահիմն, լայնափողոց. (Վրդն. պտմ.։)
having wide nails (human), hoofs (horses).
ԼԱՅՆԵՂՈՒՆԳՆ կամ ԼՅՆԵՂՈՒՆԿՆ. Որոյ լայն է եղունգն. որպիսի է մարդն ի մէջ ամենայն կենդանեաց՝ բաց ի կճղակաւորաց. լան ըղունկ ունեցօղ.
Մարդ է ուղեւորագնաց լայնեղունգն, (կամ լայնեղունկն). (Սահմ. ՟Գ։ Անյաղթ պորփ. Դամասկ.։)
cf. Լայնադէմ.
Լայն երեսօք. լայնադէմ. լայնապատկեր.
Ոմանք ագեւորք են, լայներեսք, սպիտակ. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Լայնացուցանեմ.
Լայնեցուցանել զբարբառ շրթանցն շատախօսութեամբն. (Լմբ. առակ.։)
rather large, wide;
flat.
Լայն ձեւով. ափարակ. լանկեկ. տափակեկ.
Թռչուն ջրասէր.. . ունի ոտս լայնշիս մշկեղէնս, զի լիցի նմա ի ջուրն ի նմանութիւն ղեկաց. (Վեցօր. ՟Ը։)
width, breadth, extent, space, size;
enlargement;
latitude;
amplitude.
πλάτος latitudo. Տարածութիւն ընդ լայն. կամ կողմնական աստի եւ անտի. ընդարձակութիւն ըստ լայնութեան.
Լայնութիւն տապանի. ըամ տապանակի. պատկերի, տաճարի, երկրի, երուսաղէմի, գերանդւոյ, ծառոյ, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)
Լայնութիւն ծովու. (Յհ. կթ.։)
Մտաց լայնութիւն, որչափ երկնի ի վերայ երկրի. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Լայնութիւն ակնկալութեանն ամենեւին իսպառ ամփոփեալ. (Նար. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Լայնութիւն.
Սակաւիկ ինչ ի լայնուցս բարձին յամոլաջիլն մերձեցաւ. (Կիւրղ. ծն.։)
catalpa.
ԼԱՅՆՏԵՐԵՒ կամ ԼԱՅՆՏԵՐԵՒԻ. πλάτανος (լայնականն) platanus Ծառ լայնատերեւ ի մէջ կաղամախեաց կամ սօսեաց, եւ այլն.
Նոճի ոչ բազում, եւ շոճի, եւ լայնատերեւի սակաւ թերեւս գացէ ոք. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
high breasted;
up to the breast.
Ի մէջ տանն որում ի յատակէն յերիս եւ ի չորս կանգունս ի վերկոյս գեղեցիկ շինեալ լանջաբերձ. յն, ըստ օրինակի լանջաց, կամ զրահի, կամ մարտկոցի. (Փիլ. տեսական.։)
that ornaments the neck.
Որ ինչ դնի ի գեղեցկութիւն եւ ի զարդ լանջաց.
Միթէ մոռասցի՞ հարսն զզարդ իւր, կամ կոյս զլանջագեղ կամար իւր. (Երեմ. ՟Բ. 32. յն. մի բառ. լանջակապ, կա մկրծկապ.)
Լանջագեղ մանեակ ի պարանոցսն արկանեն (հարք՝ որդւոց). (Լմբ. առակ.։)
Մանեակ պարանոցի՝ զարդ է կանանց, զոր լանջագեղ կոչեն, որ ի պարանոցի արկեալ հասանէ մինչեւ ի լանջսն. (Նչ. եզեկ.։)
Լանջագեղօք զարդարեաց զիս. (Մաշտ. ջահկ.։)
corselet, habergeon, cuirass, breastplate.
ԼԱՆՋԱՊԱՀ ԼԱՆՋԱՊԱՆ. եւ ԼԱՆՋԱՊԱՆԱԿ. περιστήθιος, -ον pectoralis, -le. Պահպանակ լանջաց զնուորական. զրահ կրծոց.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
cf. Լանջապահ.
ԼԱՆՋԱՊԱՀ ԼԱՆՋԱՊԱՆ. եւ ԼԱՆՋԱՊԱՆԱԿ. περιστήθιος, -ον pectoralis, -le. Պահպանակ լանջաց զնուորական. զրահ կրծոց.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
Լանջապանակ երկաթագամ տախտակօք կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
lungs, breast, chest;
throat, thorax.
στῆθος , pectus Կուրծք. լայն դիրք մարմնոյ յառաջոյ ի մարդիկ եւ յանասունս.
Ձեռքն եւ լանջքն եւ բազուկքն իւր արծաթիւք։ Մէջք նորա եւ բարձք պղինձ։ Փոքր մի հանգուցանիցես զձեռն քո ի վերայ լանջաց։ անկեալ զլանջօքն յիսուսի։ Զվակաս զուսովք եւ զլանջօք։
Յիսուսի թագաւորին վակաս լանջաց սուրբ յովհաննէս. (Շար.։)
float or raft of timber;
ship.
յոյսաշխարհի ի լաստափայտն ապաւինեալ՝ եթող աշխարհի զաւակ լինելոյ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
Ձեռն ի գործի արկանէին, եւ լաստափայտս որոնէին. (Ներս. մոկ.։)
to build or construct;
to put in a serviceable state;
to get ready.
(լծ. ընդ հյ. պատրաստել. եւ պ. արասդէն). παρατάσσω, -ττω instauro. Հաստել որպէսզլաստ. Կառուցանել. հանդերձել. կազմել. կարգել.
Ի ջղաց զսա ստեղծիչն ստեղծ պաստառակօք, հասկահիւս լաստեալ բազմակին մանուածով. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
Կառօք եւ երիվարօք ճակատեսցի, եւ լաստեսցի իբրեւ զհուր ի պատերազմ. (Երեմ. ՟Զ. 23։)
Որոյ աւետարանն իսկ զաշխարհս ամենայն առ հասարակ լաստեաց, (Ոսկ.յհ. ՟Ա. 1։)
Եթէ պօղոս զայսչափ վայրս լաստեաց, զմտաւ ած թէ եւ այլքն որչափ ինչ գործեցին. (Բրսղ. մրկ.։)
alder-tree;
timber adapted for shipbuilding.
Յարմար ի կազմել ըզկազմածս. որպէս զլաստ, եւ այլն.
latin, roman.
ԼԱՏԻՆ որ եւ ԼԱՏԻՆԱՑԻ. λατίνος, -η, -ον latinus, -a, -um. Ազգ հռովմայեցւոց յիտալիա. Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
Ասի եւ որպէս ա. Լատինական.
Գտաք ի լատին բարբառ եզական լինել զբառս զայս. (Երզն. մտթ.։)
string, packthread, twine;
line, rope;
galloon, ribbon;
snare, gin, noose;
bird-cage;
opisthotones, contraction of the tendons of the neck;
cf. Լորցք;
back-bone, or spinal marrow: 30 anciently 60 stadia or furlongs among the Egyptians;
chord, string;
լար անյարդար, a false chord;
chord.
σχυνίον, σπαρτίον funiculus, funis, filum. Առաստան. պարան ի կանեփոյ կամ յայլ նիւթոց. ապաւանդակ. տոռն. չուան. թել.
Հատին զլարս կրին։ Զլարեօքն ծիրանեօք։ Լար արծաթոյն։ իբրեւ զլար կարմիր են շւրթ քո։ Լարս ձգեցին որոգայթ ոտից իմոց։ Ի ձեռին իւրում ունէր լար երկրաչափ։ Մասն ժողովրդեան իմոյ լարով չափեցաւ։ Դնիցես նշանակ զլարդ կարմիր։ Ո՞վ արկ ի վերայ դորա լար։ Ի ձեռին նորա էր լարշինողաց. եւ այլն։
Զլար կամրջացն կտրել. (Արծր. Բ. 3։)
Ոմանք զլարիւ կամ զլարիւք (այսինքն ըզկախեալ չուանօք) անկեալ ննջէին, ոմանք յոտանաւորյոտանաւոր տքիութեամբ զգիշերն անցուցանէին. (Եփր. պհ.։ Մանդ. Գ։)
Յանխըղելի լարս պարանաց երկարագունից. (Նար. յիշ.։)
Կտրեա զլարսն, եւ ոչ ըմբռնիս յորոգայթն. (Ոսկ. գծ.։)
Որպէս լար պարսից՝ զգաստիցն միտք լարին ի կամս քրիստոսի. (Համամ առակ.։)
Ըստ երկայնաձիգ լարի. (Լմբ. ժղ.։)
Որպէս զոչխարըս մորթէին, լարս ի թիկանցըն հանէին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
ԼԱՐ, ի պետս չափոյ. որպէս որմնադրացն, երկրաչափից, եւ որոց ի նոցին սակի.
Որպէսքանոն՝ հիւսան, եւ լար որմածութեան. (Սարգ. յկ. Թ։) զլարճարտարութեան շինողաց ի ձեռն առեալ՝ հիմունս յօրինէր. (Ագաթ.։)
Յորոյ վերայ լար եդեալ շրջէ զպարիսպն շուրջանակի. (Արծր.։)
Իբրեւ կարօտ չափոյ, եւ լարաց որմոյ. (Լծ. կոչ.։)
Անցաք գնացաք լարս երկոտասան։ Եւ ի մտանելն մերում լարօք հնգետասան. (Պտմ. աղեքս.։ Արծր. Ա. 3։)
Որոգայթ լարեալ լարիւք. Հաղբ. թակարդ.
Կտրեցի լար խաբեութեան ի մահ որսողին։ Զլարն չէ լարիւս թակարդի. (Նար. Ղ. եւ Նար. երգ.։)
Պահէ զքեզ եւ զընկերս քո ի լարից իմոց. (Վրք. հց. ԺԲ։)
թել նուագարանի, կամ աղիք. թել. (յն. խօրդի՛. χορδή . լտ. քօ՛ռդա. chorda ).
Բազում են ձեւք եւ կերպարանք գործեաց, է՛ որ ի բազմաց լարից եւ աղեաց։ Եւ այս գործիք ի չորից լարից. (Երզն. քեր.։)
ԼԱՐՔ. Ջիլք կամ մսանք պարանոցի, եւ ողնայար. Ի լանջաց ի վեր կոյս յետս կոյս յողնեալք՝ զօրէն այնոցիկ, որոց լարք ցաւեն եւ շիշք. (Փիլ. լին. բ. 24։)
Իսկ (Օրին. ԼԲ. 24։)
Լարս առանց բժշկութեան. յն. ὁπισθότονος , յետաձգանք. որով ոմանքիմանան կապանս՝ ձեռս ի յետս կաշկանդիչ. այլ կրծումն պարանոցի յուսս կոյս. այլք խածուած կամ հարուած օձի. եւ ըստ այսմ գրէ Վրդն. օրին.
Լարս առանց բժշկութեան. տեսակ էայս օձից, որ լար կոչին բարակ։ Ուստի եւ Հին բռ.
ԼԱՐ 2 ԼԱՐՔ. Ջիլք կամ մսանք պարանոցի, եւ ողնայար. Ի լանջաց ի վեր կոյս յետս կոյս յողնեալք՝ զօրէն այնոցիկ, որոց լարք ցաւեն եւ շիշք. (Փիլ. լին. Բ. 24։)
Իսկ (Օրին. ԼԲ. 24։)
Լարս առանց բժշկութեան. յն. ὁπισθότονος , յետաձգանք. որով ոմանքիմանան կապանս՝ ձեռս ի յետս կաշկանդիչ. այլ կրծումն պարանոցի յուսս կոյս. այլք խածուած կամ հարուած օձի. եւ ըստ այսմ գրէ Վրդն. օրին.
Լարս առանց բժշկութեան. տեսակ էայս օձից, որ լար կոչին բարակ։ Ուստի եւ Հին բռ.
rope-dancing.
Ընդունայնարհեստութիւն է լարախաղացութիւն, ձողախաղացութիւն, որ ոչ օգտեցուցանէ զկենցաղս. (Սահմ. ՟Ծ՟Բ։)
to be strangled.
ԼԱՐԱԽԵՂԴ ԼԻՆԵԼ. լարիւ խեղդ արկանեալ մեռանիլ.
puppet-show man.
νευροσπάστης sigillarius, nervis sive fidiculis trahens, movens. Խաղարկու որ խլելով այսինքն քարշելով զլարս շարժումն տայ անշարժ պատկերաց կամ պաճուճապատանաց. ... ըստ յն. Ջլաձիգ կամ ջլաքարշ.
Լարախելքն՝ մին թել խլելով (այսինքն քարշելով) ի լարիցն շարժեցուցանեն ըզկենդանւոյն զպարանոցն եւ զձեռսն ուսովք. (Արիստ. աշխ.։)