etymological.
shady, shadowy, obscure;
figurative, symbolical;
cf. Ստուերանիստ.
σκιερός, σκιόεις umbrosus, opacus եւ adumbrativus եւ այլն. Սեպհական կամ նման ստուերի. ստուերակերպ. ուրուական. նսեմ. աղօտ. եւ Օրինակական. եւ Դիւրաշրջիկ որպէս զստուեր. եւ Նստեալն ի ստուերի.
Ամենեքեան հարեալ էին ի ստուերական եւ յերազական իրս. (Ոսկ. ես.։)
Ի բա՛ց արա ի մէնջ զմէգն եւ զխաւարն սուերական գիշերոյ. (Եփր. աղ.։)
Ստուարեկան երկիւղ. (Կլիմաք.)
Որ ի ստուերական օրէնս։ Փոխանակ ստուերականաց գառանցն՝ գառն խորհրդոյ. (Շար.։ Շ. բարձր.։)
Ամենայն ինչ՝ որ ստացական է, չէ մնացական, այլ ստուերական է, փոփոխական եւ ապականացու։ Հայել ի մեծութիւն ստուերականս, եւ ի փառս ծաղկընկէցս։ Հովիտ հանճարոյս ստուերական։ Ի սուտ եւ ի ստուերական գիտութենէ շինեն աշտարակ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Բրսղ. մրկ.։ Նար. ՟Հ՟Ը։ Եւագր. ՟Լ՟Ա։)
Եդին ի ներքնումն եւ ի ստուերական բանտի։ Եդաւ ի գբի ստուերականի։ Խաւարելոց եւ ստուերականաց. (Նախ. սղ.։ Շար.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
shadow-like;
figurative.
σκιοειδής umbrae similis, umbrosus. Ստուերատեսակ. ունօղ զկերպ եւ զտեսիլ նմանութեան ստուերի. ստուերական. ուրուական.
Ստուերակերպ քահանայութիւն, կամ օրէնք, կամ երջնոց մատուցումն, կամ գծագրութիւն, կամ տիպ. (Ճշ.։ Կիւրեղ. խչ։ Պտրգ.։ Սարկ. քհ. Սկեւռ. աղ.։)
Որ զստուերակերպն (զպասեք) այսօր ճշմարտապէս կատարեաց. (Շար.։)
sciamancy.
cf. Ստուերահող.
shadow-like, dark, obscure;
fleeting, passing.
Որք զամենայն զօրինական ստուերատեսակ զերեւումն վատնեցին։ Փոփոխել զմարդկային կեանս ի ստուերատեսակ երեւութիցն ի ստուգապէս էիցն ճշմարտութիւն. (Նիւս. երգ.։)
Եւ ընդ ոտիւք զլուսինն ստուերատեսակ. (Շար.։)
to shadow, to shade;
to shade a drawing.
projection.
cf. Ստախօս;
adulating.
Յանդիմանեաց զիս իբրեւ սըտուկ. (Մեսր. երէց.։)
born of a slave.
Ծնեալն ի ստրկէ կամ յաղախնոյ՝ ի ծառայութիւն.
Աղախնանուն հադարու՝ ստրկածին սինայի. (Նար. խչ.։)
honouring slaves.
Մեծարօղ ստրկաց. անարգամեծար.
Ստրկամեծար թագաւոր. (Նար. ՟Գ։)
slavish, servile.
Որ ինչ հայի ի ստրուկս կամ ի ստրկութիւն. (Նար. խչ.։)
to be or become a slave, a servant.
δουλοῦμαι servus fio. Ստրուկ լինել. ծառայանալ.
Մարդ ստրկանայ, յորժամ օտարանայ յիւրմէ տեղւոյ. (Առակ. ՟Ի՟Է. 8։)
Ախտիցն ստրկանալ. (Բրս. սղ.։)
Ի հայրենեաց տարամերժեալ, օտար սեռից ըստրկացեալ։ Կործանեալք ստրկացան ի բաբելովն։ Կին՝ որ պոռնկի ընդ օտար ծառայ, ստրկանայ եւ նա ի նորին ծառայութիւն. (Շ. վիպ.։ Լմբ. ամովս.։ Մխ. դտ.։)
like a slave, slavishly, servilely.
Որպէս ստրուկ. իբրու գերի. ծառայաբար.
Որովայնի ստրկապէս կալ ի սպասաւորութիւն. (Սկեւռ. աղ.։)
to reduce to slavery, to enslave, to enthrall.
δουλόω in servitutem redigo. Ստրուկ կացուցանել. ծառայեցուցանել.
Ծանրացուցանէ զհարկսն, ստրկացուցանէ զգաւառն։ Ո՛չ զանձնիշխան կամսն ստրկացուցանէ մարմնոյն. (Լմբ. առակ.։)
to become a slave.
fellow-slave.
slavery, bondage, yoke, servitude, subjection.
δουλεία servitus. Վիճակ ստրկաց. ստրուկն գոլ. ծառայութիւն. աղախնութիւն. գերութիւն.
Մատնեաց զմեզ ի ստրկութիւն ամենայն թագաւորաց։ Փոխանակ ազատութեանն մատնեցաւ ի ստրկութիւն։ Ահաւասիկ կայ աղախին քո ի ստրկութիւն լուանալոյ զոտս ծառայից տեառն իմոյ. (Բարուք. ՟Բ. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Բ. 11։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 41։)
Եկն գնեաց զմեզ արեամբն իւրով ի ստրկութենէ ծառայութեան։ Զչարաչարն մեղաց զստրկութիւնն թօթափեալ՝ արժանի լիցի երանելի ծառայութեան տեառն մերոյ։ Ելանել ի հայրենի երկրէն, եւ անկեալ ի ստրկութիւն օտարութեան. (Ագաթ.։ Կոչ. ՟Ա։ Եղիշ. ՟Ե։)
Ստրկութիւն սովոյ. (Եփր. թագ.։)
slave;
vassal, subject, serf;
servant;
— ընդոծին, slave born in the house.
• . ի-ա հլ. «գերի, գնուած ծառայ» ՍԳր. Ոսկ. մ. ա. 21. որից ստրկութիւն ՍԳր. Ագաթ. Կոչ. Եփր. թգ. ստրկանալ Առակ. իէ. 8, ստրկել Ոսկ. հռովմ. 133, ստրկացու-զանել Լմբ. առակ. ստրկագոյն Նիւս. կուս. ստրկածին Նար. խչ. ստրկասէր «ստրուկին կամ ծառային սիրող» (նորագիւտ բառ) Սկևռ. աղ. 51, ստրկական, ստրկահոգի, ստրկամիտ (նոր բառեր) ևն։
• ՆՀԲ ստորին բառից? Lag. Urgesch. 262 uç-մասնիկով tar արմատից. հմ-մտ. վտարանդի։ Müller SWAW 41, 9, 84 (1877), 229 և WZKM 7, 381 սանս.
• çatru «թշնամի» բառի հետ։ Տէրվ. Al-tarm. 44 սանս. star «ցրուել, գետին խփել, գետին նետել» բառի հետ՝ հա-մարելով ստրուկ բուն «գետին զարնւած, տապալուած, գերի»։ Եազրճեան, Արևելք 1884 հոկտ. 17 սանս. sudhra «հնդկա-կան չորրորդ դասակարգը, այն է գերի-ների դասակարգը»։ Հիւնք. յն. ἰστουργος ռոստայնանկ» բառից։ Jensen, Hitt. u. Arm. 96, 170 հատ. str «ծառայ»։-Սրմագաշեան, Արմէնիա ռում. strug «ճախարակ» բառի հետ։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 339 պրս. [arabic word] satruk կամ satū̄rk «չարաբարոյ, կռուարար, անինչ, անարգ, անազգի, յոռեմոյն»։ Աբեղեան, Հայոց լեզ. տեսութ. 278 -ուկ մասնիկ է դնում։
• ՓՈԽ.-Վրաց. სტრუკი ստրուկի «ոչնչու-թիւն»։ (Հայերէն ձեռագիրների յիշատակա-րաններում գրիչը յաճախ իրեն կոչում է ստրուկ, ի նշան խոնարհութեան։ Այս ա-ռումն է որ անցել է վրացերէնի)։
κατόχιμος possessus, vel captivus ἁνδράποδον mancipium οἱκέτης famulus οἱκογενής domi natus, vernaculus, verna δοῦλος servus, subditus. Ստորին իմն ծառայ, որպէս արծաթագին կամ մշտնջենաւոր. անկեալ ընդ ձեռամբ օտարի՝ որպէս գերի. եւ Հպատակ. ընդոծին. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 42. 46. 55։ Երեմ. ՟Բ. 14։ ՟Ա. Թագ. ՟Ը. 15։)
Արդի մեծատունքս քան զամենայն ստրուկս ե՛ւս անազատք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։ Ծառայեցուցանելով՝ ի ստրկաց պահել ի կարգի. Խոր. ՟Բ. 21. 47։)
Առ ստրուկս, եւ ներքոյ անկեալս։ Ստրկիս եւ սովեցելոյս. (Նար. ՟Գ. ՟Ձ՟Գ։)
Տոհմ որ թագիւ էր զարդարեալ, անարժանից ըստրուկ եղեալ. (Շ. վիպ.։)
Ծառայեցին յայնմհետէ իսմայէլացւոցն ի ծառայութիւն ստրկի. (Ղեւոնդ.։)
keen-sighted, piercing-eyed;
clear-sighted, perspicacious.
ὁξυωπής, ὁξυωπός acutus visu, acutum cenens. Սո՛ւր ակամբ. սրատես. կորովաբիբ. աչքը սուր.
Խորհրդականութիւն սրակն եւ տեսօղ բնութեանն։ Եւ արդ ընդէ՞ր այդչափ սրակն ես։ Քաջատես եւ սրակն լինի. (Փիլ. ել. ՟Բ. 22։ Ոսկ. ղկ.։ Խոսր.։)
piercing sight;
perspicuity, clear-sightedness.
Սրակնութիւն խորհրդոյ եւ մտաց։ Այծեամն նշանակէ զսրակնութիւնն։ (Մարգարէք) հոգւոյն սրբոյ սրակնութեամբ զբազմաժամանակեայ եւ զհանդերձեալ դիտաւորեցին խորհուրդ. (Փիլ. տեսական.։ Նիւս. երգ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cf. Սրակոտոր առնեմ.
որ եւ ՍՈՒՐԱԿՈԽ. Ուր իցէ անխնայ կոտորած սրոյ. թուր կոխելով.
Ոչ հարկանիլ ընդ միմեանս սրակոխ կոտորածիւ։ Զայլ բնակիչս ամրոցին սրակոխ արարեալ սպանցեն. (Յհ. կթ.։)
to put to the sword.
Սրով կոտորեալ. ջարդեալ. ճարակ սրոյ.
Նոցին տեարքն առ նմին սրակոտորք։ Զերիտասարդսն սրակոտորս։ Կա՛մ սրակոտոր, կամ գերի։ Հրամայեաց զպահապանսն սրակոտոր առնել։ Մերս բովանդակ մարմին սրակոտոր եղեալ՝ անդամանդամ յօշեցաւ. (Լաստ. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Ա։)
sharp-beaked;
— կօշիկ, pointed shoe.
λῆγον εἱς ὁξύ in acumen desinens. Որոյ կտուցն կամ ծայրն իցէ սո՛ւր.
Զկօշիկսն սրակտուցս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։ 1)
small hall;
small curtain, hanging, tapestry, arras;
— հարսանց, curtained bed.
Անկանէր ի ներքս զսրահակօքն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 15։)
καταπέτασμα . Սրահ փոքրիկ. եւ Տաղաւար.
Սիւնք սրահակին. (Ել. ՟Լ՟Ը. 18։)
Սարսեալ սասանէր թմբրեալ՝ վէմն (պետրոս) ի ծագմանէ արփւոյն, խորհէր յօրինել սրահակս՝ էին ընդ եղեալս՝ երրեակ. (Շ. տաղ.։)
Մանաւանդ՝ ἑπίσπαστρον, βήλον velum, tegumentum παραπέτασμα tapes αὑλαία aulaeum. Որմնակալ սրահից. վարագոյր. դրան առագաստ. սրսկապան. օթոց.
Սրահակ դրան խորանին։ Սրահակք դրան սրահին։ Զսրահակս դրանն։ Ձգեաց զսրահակ դրան խորանին կամ սրահին. (Ել. ՟Ի՟Զ. 36։ ՟Լ՟Ը. 18։ ՟Լ՟Թ. 38. ՟Խ. 26. 31։)
Փակեալ զերկինս իբրեւ սրահակաւ իմն յինքն վարագուրեալ։ Զվրանս եւ զհովանոցս եւ զսրահակս եւ զգահոյս եւ զանկողինս։ Փոշոտեցան եւ ծխոտեցան սրահակք եւ որմակալք նորեկ հարսանց։ Փակեցան անթիւ սրահակք անթիւ առագաստացդ յաւիտենից ի վերայ իմ. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Դ. 20։ Եղիշ. ՟Ը։ Բենիկ.։)
Ընդ սրահակօք նստիցին յորժամ դատիցին. նոյնպէս եւ դու փոխանակ սրահակաց զժամանակն խնդրեա՛ եւ զպարապութիւն եւ զտեղի։ Զմարմինդ իբրու զտուն բազում սրահակօք զարդարես, եւ ոգւոյդ կարկատուն կապերտօք տաս ի ներքս նստել խայտառակ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 17։ ՟Գ. 16. եւ այլն։)
curtain-shaped.
Ի ձեւ սրահակի՝ այսինքն վարագուրի, առագաստի.
Մէգ եւ մառախուղ սրահակաձեւ շուրջ զլերամբն պատեալ. (Ագաթ.։)
cf. Ստոյիկեան.
Ստոյիկեան փիլիսոփայք.
Ստոյիկեանք կոչին սրահականք. զի ստոյին սրահ լսի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Սուսերամերկ.
Մերկեալ սրով. մերկ թրով .... cf. ՍՈՒՍԵՐԱՄԵՐԿ.
Ետես զսարակինոսն սրամերկ արշաւանօք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
acute-angled;
acute angle;
— եռանկիւն, oxygon.
ὁξυγώνιος angulum acutum habens. Որոյ անկիւնն ըստ երկրաչափից է սուր.
Երեքանկիւն (կամ եռանկիւն) սրանկիւն՝ այն՝ որ սո՛ւր ունի զերեք անկիւնսն. (Եւկղիդ.։)
cf. Նուիրական.
ἰερατικός, ἰεροτελεστικώτατος, ἁφιερωτικός sacer եւ այլն. Սրբազան. նուիրական. քահանայական. սուրբ. աստուածային. խորհրդաւոր.
Զսրբազնականօք մերով աւանդութեամբք։ Հաղորդ գոլ սրբազնականին գոհութեան (այսինքն սուրբ հաղորդութեան)։ Իրիք սրբազնականի կոչման արժանաւորեաց զնոսա (զկրօնաւորս). (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
Այսքանեաց սրբազնական մասանցս ճառեցելոց դու միայնակ պատճառ. (Նար. կուս.։)
holy, pure, chaste.
καθαρός purus, mundus ἀγνεύον, ἀγνευτικός, -όν sanctitatem servans, purificatus եւ այլն. Սուրբ. եւ Սրբազան. անարատ. ամբիծ. մաքուր. մաքրական. եւ Սրբարար. եւ Սրբութիւն.
Արանց սրբականաց, եւ կանանց պսակելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Սրբական վարս ընծայեցուցանել։ Բարք սրբականք։ Վարս սրբականս ցուցցէ։ Սրբական վարս ստանալ։ Սրբական եւ մաքուր վարուց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ գծ։ Նար. երգ.։ Շ. մտթ.։ Սամ. երէց.։)
Սրբական անուանակոչութեամբ տեղեաց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Տօնից, եւ կարգեալ հրամայելոց իւրաքանչիւր ոք սրբականացն (սրբութեանց), շրջացանիցն խնդրուածոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Սրբակրօն.
ՍՐԲԱԿԱՑ ՍՐԲԱԿԵԱՑ. Որ կայ եւ կեայ սրբութեամբ. սրբակրօն. անարատ քաղավարութեամբ.
Քահանայք սորա (կամ նորա) սրբակեացք (կամ սրբակայք) եւ աղօթասէրք. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
Կերակուր բազում խափա՛ն են սրբակեցաց. (Եւագր. ՟Թ։)
irreproachable, pure, chaste, godly, saintly, saint-like, holy.
Սուրբ կրօնիւք՝ կարգօք, վարուք. մաքրակրօն. սրբակեաց.
Ընդ քո եկեղեցւոյ սրբակրօն մանկունսն։ Հայցմամբ աղօթից՝ հարց սրբակրօնից՝ եւ սրբագնդից. (Երզն. լս.։ Գանձ.։)
partaking of holiness.
Վասն փրկութեան սրբակցորդն ստացուածոյ քրիստոսեան նշանին. (Նար. խչ.։)
cf. Սպրկիկ.
Սուրբ. մաքուր. սպրկիկ. կոկիկ, աղէկուկ.
Եգիտ զնկանակն ի վերայ սեղանոյն, այլ ոչ այնպէս կազմիկ սրբիկ որպէս զերէկն ջինջ. (Վրք. հց. ձ։)
abstaining from meats.
Կերօղ զսուրբ անասունս եւ զիրս եւեթ. սրբապահ. չորակեր.
Չէր, որպէս այժմու ոմանք, որ յոյժ սրբկեր են՝ նոր փարիսեցիք, որ զմժղուկն քամեն, եւ զուղտն կլանեն. (Զքր. ծործոր.։)
ruffian, rascal, scoundrel, varlet, hired-assassin, brigand.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «գող աւազակ մարդ» Դտ. թ. 4. ժա. 3. Խոր. բ. 7. Յհ. կթ. 403. որից սրի-կայութիւն, սրիկայական (նոր բառեր)։
• ՀՀԲ սուր ի նա կայ։ ՆՀԲ նոյն է հա-մարում սիկարեան<լտ. sicarius բառի հետ և մեկնում է «ոյր կայ սուր կամ որ ի զուր կայ, այն է դատարկապորտ»։ Հիւնք. սիկարեան բառից։ Ուղուրիկեան (տե՛ս ԳԲ, էջ 1222 և 1406) հմմտ. շու-տիկ «դատարկապորտ»։ Աւգեր. Բազմ. 1925, 171 անգսք. cearu, cearig։
• ԳՒՌ.-Կր. սրիկա, Խրբ. Ռ. սրիգա, Պլ. սիրիգա (փոխառեալ գրականից). նշանա-կում են «անամօթ, լպիրշ», ճիշտ իբրև հա-մապատասխան թրք. čapqən (ռմկ. չափ-խըն) բառի, որ է «փողոցային»։
• ՓՈԽ.-Սրանի՞ց է թրք. դւռ. Խրբ. sədəka «սրիկայ»։-Justi, Dict. Kurde 242 մեր բառի հետ է կապում քրդ. [arabic word] sirig «լիրբ. լկտի», որ սակայն պէտք է կցել ռմկ. սըյ-րըխ<թրք. səyrəq «սրիկայ» բառի հետ։
Սո՛ւր ձայնիւ։ Է մականուն այլեւ այլ երաժշտի. ... տե՛ս եւ ՍՐՈՒԿ.
Ստեփանոս՝ որ մականուն սրիկ կոչիւր. (Յիշատ. երգ. ժմ.։)
Սրիկ կոստանդին. (Գանձ.։ Տաղ.։)
ՍՐԻԿԱՅ որ եւ ՍԻԿԱՐԵԱՆ. Իբր լտ. sicarius. իսկ յն. λοιμός (որ է ժանտ), կամ κενός (սին, դատարկ) եւ λιτός (չնչին). Աւազակ սուսերաւոր. ոյր կայսուր, կամ որ ի զուր կայ. այն է դատարկապորտ. սինլքոր. գող աւազակ, ցած.
Արս սրիկայս եւ զարհուրեցուցիչս։ Արք սրիկայք. (Դտ. ՟Թ. 4։ ՟Ժ՟Ա. 3։)
Ունէր ընդ իւրեաւ սրիկայս բազում։ Ընդ նմա այլ եւս սրիկայքն. (Խոր. ՟Բ. 7։ Յհ. կթ.։)
minium.
• «նօթից հանուած ազնիւ մի ներկ» Խոր. աշխ. 616 (այլ ձ. սորիոն, սկիւ-թիկոն). ունին միայն ՀՀԲ, ՋԲ և ԱԲ։
• = Յն. συριϰὸν «սուսր» կամ պրս. [arabic word] ︎ sariqūn (Justi, Kurd, Gram. 71), որոնց հետ նուն են քրդ. zerikun, արաբ. silīqun և սրանից հյ. սիղիգոն (տե՛ս այս բառը). յոյ-նից է փոխառեալ նաև ասոր. լօռ︎ [syriac word] srīqaun «կարմիր թանաք»։
• Ուղիղ մեկնեց ՀՀԲ։ Պատկ. Խոր. աշխ.
• 83 մեկնում է «մետաքս», իբր յն. σηρι-ϰόν. լտ. sericum։
coffee and milk.
cf. Սրովբէագաւիթ.
Ուր իցէ բնակութիւն սրովբէից.
Հրաշակառոյց խորանացն սրովբէաբնակն (կամ քրովբէաբնակ) յարկաց. (Նար. խչ.։)
seraphic.
Սեպհական սերովբէից.
Սրովբէական երգս։ Ըստ սրովբէականն գերունակութեան։ Սրովբէականացն երրեակ դասուն. (Պտրգ. աթ.։ Մագ. յիշ. ոտ. խչ.։ Յհ. կթ.։)
crowded by seraphim.
Գումարք սրովբէաջոկք վեհիցն. (Գանձ.։)
surrounded or guarded by seraphim.
Փակեալ ի սրովբէից. շրջափակեալ սրովբէիւք.
Քեւ բացաւ սրովբէափակ դուռն դրախտին։ Սրովբէափակ պահէ զճանապարհս ծառոյն կենաց։ Սրովբէափակ պարիսպ, կամ ամրութիւն, կամ պահպանութիւն, կամ հուր անկիզելի. (Շար.։ Զքր. կթ.։ Բենիկ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Սկեւռ. ես.։ Գանձ.։ 1)
coddy-muddy, larus.
phial, flagon, bottle;
cruet;
gauge;
— վիրաբուժից, cupping-glass.
• , ի-ա հլ. «իւղի շիշ» ՍԳր. Եփր. թգ. 434-5. «չորս քսեստ պարունակող մի չափ, կամփսակ» Շիր. «մարմնից արիւն առ-նելու եղջիւր» Վեցօր. էջ 57. 133, Շիր. Երզն. երկն. նոր գրականում «փոքրիկ բարակ ու երկար շիշ»։
• = Պհլ. *sruvak ձևից, որ բուն նշանակում է «եղջիւր». հմմտ. պհլ. sruv, srūv (գրուած srūb), զնդ. ❇❇ srva-, sruvā-, պրս. [syriac word] ︎ surū. ❇ sarūn «եղջիւր», որոնցից փո-խառեալ բելուճ. surum, srunbē «սմբակ». հունո. szaru, szaro «եղջիւր» (Horn § 734)։ Արևելքում եղջիւրը մինչև այսօր էլ գործած-ւում է իբր շիշ զանազան հեղուկների հա-մար. հմմտ. եգիպտ. tnw.t «եղջիւր. 2. գինու աման» (MSL 23, 303)։ Բացի սրանիս սրուակ իբրև արիւն առնելու եղջիւր՝ պա-հում է իր նախնական նշանակութիւնը։ Վեր-ջապէս երկու գաղափարների նոյնութեան շօշափելի ապացոյց է Դ. թագ. թ. 1՝ «Ա՛-զսրուակ իւղոյս ի ձեռին քում», որ Ա. թագ. ժզ. 1, 13 դառնում է «Լից զեղջիւր քո իւղոմ.. և առ Սամուէլ զեղջիւրն իւղոյ և օծ զնա»։-Իրանեան բառերը ծագում են հնխ. k'er-«եղջիւր» (u-բնով k'eru-) ձևից, որի զա-նազան ժառանգներից յիշենք յն. ϰέρας «եղ-ջիւր», ϰεραῦς «եղջիւրաւոր», ϰερατίας «եղջիւ-ռաւոր», նյն. ϰερατας «կաւատ» (որ է «եղջիւ-րաւոր»=թրք. [arabic word] kerata>ռմկ. քէրաթտ «կաւատ»), ϰερατιον «եղջիւրիկ, 2. շատ փոք-րիկ մի քաշ, կերատ» (>ռուս. kapáтъ. ա-րաբ. [arabic word] qirrat>ռմկ. քրաթ «ադամանդի կշիռ». տե՛ս կերատ), լտ. cornu «եղջիւր», cervus «եղջերու», կիմր. carw, կորն. caroա. բրըտ. karó, հբգ. hiruz, անգսք. heorot «եղ-ծերու». գոթ. haurn, հբգ. հհիւս. գերմ. անգլ. horn, հոլլ. horen «եղջիւր», գերմ. Hirsch «եղջերու», լիթ. kár-vē «կով», հպրուս. kurwis «եզ», հսլ. krava, ռուս. корова «կով» (այն է «եղջիւրաւոր»), ալբան. kā «եզ» ևն ևն, տե՛ս և սար բառի տակ (Pokor-ny 1, 403-8, Walde 156, 193, Trautmann 119, Berneker 577, Boisacq 437, Kluge 224)։
• Սոյն գեղեցիկ մեկնութիւնը տւաւ Ա. Խաչատրեան, 1898 թ. Հիւբշմանին գը-րուած մի նամակի մէջ (անձնական)։ Հիւնք. հանում է սուր բառիզ։
καμψάκης, καψάκης, φακός campsaces, lenticula . Սրնգաձեւ կամ փողաձեւ եւ կամ ոսպնաձեւ կամփսակ. շիշ կամ եղջիւր իւղոյ, եւ այլոց իրաց. եւ Դդմաձեւ շիշ կամ եղջիւր բժշկաց յուռուցանել զմարմին եւ ի հանել զարիւն։ Տե՛ս եւ Կուժ.
Սրուակ իւղոյ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ. 1։ ՟Դ. Թագ. ՟Թ. 1։ Յուդթ. ՟Ժ. 5։)
Կափսակ այրւոյն, զոր հայն սրուակ ասէ, չորս քսեստաց չափ, որպէս սափորն մանանային. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
Բժիշկքն սրուակովն զարիւնն ծծեն եւ քարշեն։ Ծծէ եւ ձգէ զօրութեամբ իւրով ըստ օրինակի սրուակի բժշկաց։ Յայնմ ծովու նմանութիւն սրուակաց է ասեն ի միջին. (Երզն. երկն.։ Վեցօր. ՟Գ։ Շիր.։)
rather sharp;
flageolet.
Սո՛ւր յոյժ կամ փոքր մի.
Այս զիւն (տառ) է սրուկ եւ նուրբ. (Գրչ. արիստակ.։ 1)
good-eared, sharp-eared.
Սո՛ւր ունկամբ. հետաքնին ունկնդիր.
Թերեւս ընդդէմ ոք գայցէ ինձ ի սրունկն լսողաց անտի։ Ընդդէմ բախիցէ ոք ի սրունկն լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
ՍՐՈՒՆՔ եւ ՍՐՈՒՆԳՆ կամ ՍՐՈՒՆԿՆ. κνήμη tibia, crus, sura σφόδρον, -ρα malleolus pedis. (լծ. հյ. Կրուկ. կրունկն. լտ. սո՛ւրա, գռո՛ւս ). Որպէս թէ սրինգ. Սրնգաձեւ ոսկր ոլոգաց հանդերձ մսովն. մասն բարձից ոտից ի ծնգաց ցգարշապարս կամ ցկոճն. ճիվ.
Ի ծունկս եւ ի սրունս։ Ի սրունից մինչեւ ցերանս։ Սրունք նորա սիւնք մարմարեայք։ Բա՛ց զսրունս քո, ա՛նց ընդ գետ։ Սրունքն երկաթիք։ Հաստատեցան բարձք նորա եւ սրունք.եւ այլն։
Յաղագս սրուանցն եպիպտիդոսի։ Կապեցաւ զսրուանցն։ Խորտակեցին զսրունս նորա. (Նոննոս.։)
Զվահանն հանդէպ լանջացն ոչ առնուցու, այլ համարի դնել ի վերայ սրանցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
Ի բաց կտրեաց զսրունս նորա. (Խոր. ՟Բ. 31։)
Կողքս եւ սրնկունքս. (Ճ. ՟Գ.։)
Սրուն, կամ սրունկ. (Գաղիան.) որպէս յն. գնի՛մի, կամ անդիգնի՛միօն. տե՛ս եւ ԽՈՏՈՒՑ։ 1
cabinet, lady's private room, boudoir;
nuptial bed, thalamus;
bed-curtain.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց կայ միայն սեռ.-ի) «վարագոյրով բաժա-նուած ներքին սենեակ, հարսի սենեակ, ան-կողնի վրանաձև կազմած, վարագոյր» ՍԳր. Եղիշ. ը. 156. Խոռ.։
• = Իրան. *srisk-pān բառից, որ թէև ա-ւանդուած չէ, բայց նոյնն է հաստատում պրս. ❇ siriskvān, որ և ❇ siris-kān, [arabic word] siriškūn. այս բառը կազմուած է srisk «արցունք» (սրա ծագումն էլ տե՛ս տակը՝ սրսկել) +pān «պահող» բառերից և բուն նշանակում է «արցունքը պահող՝ ծած-կող»։ Այս բանաստեղծական բացատրու-ռեամբ հասկացւում է «քօղ հարսին զոր ար-կանեն զերեսօք հարսին յայնմ գիշերի, յո-ռռամ ռնելոց իցեն զնա յառագաստ»։ Ար-դարև հարսը իր հօր տնից բաժանուած ժա-մանակ լաց է լինում և նրա երեսը ծածկող քօղը իբր նրա արցունքն է ծածկում։ Այս մասնաւոր նշանակութիւնը պարսկերէնի կամ հայերէնի մէջ յետոյ աւելի լայնաբար առ-նուելով դարձել է «առագաստի վարագոյր». այսինքն այն մեծ քօղը՝ որ հարսի անկողի-նը միւսներից բաժանում է, և աւելի լայնա-բար՝ «հարսի սենեակ, առագաստ». ճիշտ ինչպէս առագաստ «փռելու շոր, նաւի առա-գաստ» նշանակում է նաև «հարսի սենեակ». -Աճ.
• ՆՀԲ «թերևս որպէս վրան պահօղ ի սրսկմանէ անձրևաց»։ Հիւնք. պրս. սի-րիշքվան «քօղ հարսին արկեալ զերե-սօքն. ի մտանելն յառագաստ», որ ձևաւոռում եմ վերի ձևով։
παστός thalamus παστοφόριον locus thalami κατακάλυμμα cooperimentum, tegumentum. Առագաստ հարսնութեան. ներքին սենեակ վարագուրաձիգ. վրանաձեւ կազմած մահճաց. սրահակ. վայրագոյր. որմակալ. նուարտան. վիժակ.
Ամենայն հարսանց եղեն արգելանք սգոյ սրսկապանք իւրեանց։ Դրամբքն հանդերձ սրսկապանին։ Կահք սրբութեանցն, եւ սրսկապանն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 28։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 16։ Թուոց. ՟Գ. 31։)
Սրսկապանք (կամ որմակալք) նորեկ հարսանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որպէս թէ ի ներքսագոյն սրսկապանի խորանին. (Խոր. ՟Բ. 71։) (Սրսկապանի ասի, թերեւս որպէս վրան պահօղ ի սրսկմանէ անձրեւաց. ռմկ. թէնդէ։)
perirrhanterium;
holy-water pile.
Տաշտ եւ սկաւառակ ի պէտս սրսկելոյ զարիւն զոհից. նուիրանոց. ճաշակ. աւազան.
Մանրեաց զաստուածս նոցա, եւ զսեղանս նոցա, եւ զսրսկարանս նոցա եհեղ։ Ճ. (՟Բ.։)
to sprinkle, to be —, to asperse, to water, to spill, to shed, to spirt out, to bathe lightly.
ῤαντίζω aspergo περιρραντίζω, περιρραίνω circumspergo. (ռմկ. սըրսընքել, ցրցնքել. ի ցրելոյ, ցրուելոյ) Ցանել (զջուր կամ զարիւն). ցօղել. կր. Ցայտել.
Սրսկէ զջուրս սրսկման։ Ջուրն սրսկման ոչ սրսկեցաւ ի վերայ նորա կամ զնովաւ։ Յոյր ձորձոց վերայ սրսկեսցի ի նմանէ արիւն։ Զկտակարանօքն իսկ եւ զամենայն ժողովրդեամբն սրսկեաց. եւ զխորանաւն եւ զամենայն կահիւ սպասուն նոյնպէս սրսկեաց զարիւնն. եւ այլն։
Արեամբ քո սրսկեա՛ զշրջարկութիւնս կայիցս. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Սրսկեա՛ յիս զոպայիւ, եւ սուրբ եղէց. (Գէ. ես.։)
Զողորմութիւն իւր սրսկեսցէ ի վերայ մեղուցեալ անձին իմոյ. (Նար. ՟Ղ՟Ա։ Մաշկ.։)
whirlwind, water-spout.
Լաւ եւս՝ Թա՛թ առն, ըստ գրոց, ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 4։ կամ ԹԱԹԻՌ, թռոյ, ով. որ կարծի նշանակել զվայրիջեալ թաթաձեւ կնճիթ ամպոյ՝
ի բանն (Սարգսի. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ահա ամպ փոքրիկ ի վերայ ծովուն, եւ հանէ իբր թաթռով իմն ջուր ի ծովէն. (ռմկ. խօրթումով) բայց գուցէ գրելի էր Թաթով իմն, որ միաբանի ընդ պատմութեան գրոց։ Իսկ ռմկ. թաթաւ ՝ է Անձրեւ։
cf. Թաթառ.
ԹԱԹԱՌ. Լաւ եւս՝ Թա՛թ առն, ըստ գրոց, ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 4։ կամ ԹԱԹԻՌ, թռոյ, ով. որ կարծի նշանակել զվայրիջեալ թաթաձեւ կնճիթ ամպոյ՝
ի բանն (Սարգսի. յկ. ՟Ժ՟Ա։) Ահա ամպ փոքրիկ ի վերայ ծովուն, եւ հանէ իբր թաթռով իմն ջուր ի ծովէն. (ռմկ. խօրթումով) բայց գուցէ գրելի էր Թաթով իմն, որ միաբանի ընդ պատմութեան գրոց։ Իսկ ռմկ. թաթաւ ՝ է Անձրեւ։
to plunge, to immerse, to soak, to steep, to drench, to imbue.
ԹԱԹԱՒԵՄ βάπτω tingo, mergo μολύνω polluo, inqino εἱσκυκλέω voluto φυράω misceo, subigo περιβάλλω afficio որ եւ ԹԱԹԱՂԵՄ, ԹԱԹԱԽԵՄ. գրի եւ ԹԱՒԹԱՒԵԼ, եւ ԹԱՒԹԱՒՓԵԼ. Թանալ եւ ներկանել իբր ի խորս թաղմամբ. մխել եւ ընկղմել. շաղախել. զանգանել. խառնել. թաւալել. եւ այլն. թաթղել, թաթախել, մալակոնել, պըլըշտկել եբր. թաաապալ, թինէք եւ այլն.
Թաթաւեցին զպատմուճանն յարեանն։ Պղծեցան թաթաւեցան յարեան մեռելոտւոյ։ Մշտիկ զոպայի թաթաւեալ յարեան։ Ձագք նորա արեամբ թաթաւին. (եւ այլն. Ծն. ՟Լ՟Է. 1։ Ես. ՟Կ՟Գ. 3։ Ողբ. ՟Դ. 13։ Ել. ՟Ժ՟Բ. 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 6. եւ 22։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 30։)
Ընդ պոռնիկս թաթաւէին. (Ովս. ՟Դ. 14։)
Որ կամիցին մխել ի բանս մատենիցդ այդրէն ի դոյն թաթաւել. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 26։)
Ձեռք ձեր թաւթաւեալ են յարեան. (Ոսկ. ես.։)
Յընդունայն թաթաւեալ ցանկութիւնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յամենայն անասնական ցանկութիւնս թաթաւիլ. (Բրս. մկրտ.։)
Այս իւղ խնկելի ... այսու մաքրութեամբ թաթաւեալն ի սմա՝ ո՛չ ներկի արեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ծանրացեալ եմք, եւ աստէն թաթաւիմք, քանզի ոչ կամիմք մերկանալ։ Զի՞ եւս իբրեւ կենդանիք աստէն յաշխարհի ընդ սոյն թաթաւիք. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. կողոս.։)
soaking, drenching, dipping.
Հաւուց ոմանց թաթաւմամբ յազգակից ճարպին ի յարիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Թաթաւուն.
Թաթաւեալ իսպառ, կամ ընկղմեալ. պարառոցեալ. թաթաղուն. խռկեալ. ճոխացեալ.
Որ սիրելեօքն լինին թաթակուչք յաշխարհիս։ Թաթաւուչ համբակօք (այսինքն զաւակօք), կամ երամովք, կամ ընչիւք. (Պիտ.։)
full, very full;
running over, full to the brim;
furnished;
endowed;
adorned.
Զի՞նչ է եթեր. օդք տարածք եւ թաթաւաւունք, տեսիլ սուրբ յստակ, լի հողմօք բազմութեան. (Պիտառ.։)
to supplant, to trip up;
to insnare, to dupe, to deceive.
πτερνίζω calcepeto, supplanto, insidefior, decipio Խաբել. դաւել. թաթիւ ոտից կարթել. հարկանել զգարշապարս.
Յիրաւի կոչեցաւ անուն նորա Յակովբ, զի թաթեաց զիս այս ահա երկիցս անգամ։ Թաթող ախտիցն Յակովբ։ Թաթեցելոյ ախտին եւ ընկճեցելոյ՝ անկցի հեծեալն յետս կոյս։ Թաթել եւ կարթել եւ հերքել, այլ ոչ թաթիլ եւ կարթիլ եւ հերքիլ. եւ այլն. (Փիլ.։)
Յակոբ զգարշապարէ եղբօր իւրոյ թաթէր. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
glove;
cf. Ձեռնոց.
Ի ձեռս իւր ագիցէ թաթպանս եւ քահանայապետական մատանին ի վերայ ... արկցէ զթաթպանսն իւր ի ձեռս իւր. (Մաշտ. ջահկ.։)
cf. Թալամ.
ԹԱԼԱՆԱՄ ἑκλύομαι dissolvor որ եւ ԹԱԼԿԱՆԱԼ, Թուլանալ. նուաղիլ. ընդարմանալ. թմրիլ. եւ Ցնորիլ կամ շարժլիլ նուաղութեամբ. որ եւ ասի ԹԱԼԹԱԼ ԽԱՂԱԼ. մարմրիլ.
Փառաւորեցաւ ի լերին անդ, եւ թալացան անկան աշակերտքն յահէն. (Ոսկ. ես.։)
Մինչչեւ կատարելապէս թմբրիլ եւ թալանալ (կամ թալալ) եւ ընկղմիլ, ի զկնի այնր ի միւս եւս գինարբուս պատրաստին. (Փիլ. տեսական.։)
Ոչ ամենայն թալանալ եւ ցնորել մարդկան ի դիւէ է. (Եզնիկ.։)
Վաստակեալ լքեալ թալացեալ. (Յհ. կթ.։)
Ուշագնաց եղեւ իբրեւ զթալացեալ. (Ոսկիփոր.։)
Քուն զթալանալն ասէ ի տեսլենէն, զոր օրինակ աչք ի բազում լուսոյ այլայլին. (Տօնակ.։)
Ամենեքեան առ հասարակ հանդերձ թագաւորաւն թալացեալ էին ի ծաղուէ. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
cf. Թախանձ;
թախանձանօք, humbly, in a suppliant manner, earnestly, urgently.
Եթէ զպատուիրանս իմ պահեսջիք, մնասջիք ի սէր իմ. եւ ե՛ւս թախանձանօք, որպէս ես ասէ զպատուիրանս հօր իմոյ պահեցի, եւ մնամ ի սէր նորա. (Բրս. հց. (իբր առաւել ժտութեամբ, որպէս զօրագոյն կամ ազգողագոյն եւ շարժիչ բանիւ)։)
Բազում կսկիծ լալոյ, եւ աղէտ թախանձանաց եղեւ. (Ուռհ.։)
troublesome, importunate, annoying, tedious, tiresome, disgusting.
Իբր Ձանձրացուցիչ, եւ տաղտուկ. ἑπαχθής molestus
Մի՛ այսուհետեւ դժուարեսջիք, եթէ թախանձելիք ինչ իցեն բանքդ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
Թախանձելի մտածութեամբ, եւ մրրկեալ խորհրդովք զմտաւ ածի. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
to solicit earnestly, to importune, to entreat with earnestness;
to molest, to annoy, to vex, to torment, to cease not from entreating, or causing annoyance.
Զի մի՛ իսպառ եկեալ թախանձիցէ զիս. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 5։)
Տէրն քո ընդ այն ցասնու, յորժամ ոչ ստէպ թախանձիցես. եւ դու իշխես ցասնուլ՝ յորժամ թախանձիցիս. (Ոսկ. ես.։)
Վասն է՞ր ի մեծացուցչէն վրիպեալ՝ եւ զչքաւորն թախանձես. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։)
Ի թախանձելոյ կանանցն կատարէ զկամս արքայի. (Խոր. ՟Բ. 23։)
Թախանձել զվրէժխնդրութիւն, կամ զկատարումն. եւ այլն։ Թախանձէ Աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Նեղիլ. կարօտիլ. եւ Թախծել.
Ոչ ինչ կարի իմիք թախանձիցիս. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը.) յն. կարօտիցիս. այսինքն նեղեսցիս կարօտութեամբ։
Թախանձեալ եւ մորմոքեալ սրտիւ. (Զքր. կթ.։)
Իսկ մեղսասէրքն թախանձին. (Շար.։ եւ Յիսուս որդի.։)
Այն ինչ արդեօք՝ որ թախանձեսցի ի սոցունց՝ արտաքս ելանել կամ ի ներքս մտանել. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Թախանձեմ.
Թախանձեցուցանէր զնա՝ տեսանել զմիմեանս, եւ առնել սէր եղբայրական. (Կաղանկտ.։)
Մի՛ զոք աղաչելով թախանձեցուսցես։ Զմիանգամ ասացեալն կրկնելով չկամեցաւ ասել, զի մի՛ թախանձեցուսցէ զլսօղսն. (Մագ. ՟Ծ՟Թ. եւ Մագ. քեր.։)
cf. Թախանձանք.
ὅχλος perturbatio, molestia, moles, tumultus ἁηδές injucundum որ եւ Թախանձ. թախանձանք, Ստիպումն ձեռնարկութեամբ. եւ յոյզ բանից. նեղը խօթելը, մտնալը. զօռ.
Ոչ մի ոք ի սահմանացդ ընդ թախանձութեան մեղադրանօք անկանի։ Կրթեա՛ զքեզ կոչեցելովն առ ի բազմաց թախանձութիւն. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ ստորոգ.։)
Ուր չիք ինչ ծաղր, եւ ոչ մարմնաւոր ինչ իրաց թախանձութիւն. յն. աղմուկ. (՟Ա. Տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Կամ Նեղութիւն. անձկութիւն. տաղտկութիւն. դժկամակութիւն.
Ժուժկալութեամբն (խնդրօղ երից նկանակաց՝) յաղթեաց թախանձանացն ... Որ ոչ թախանձութեամբ զգածի (Աստուած), եւ ո՛չ քնոյ ծառայէ. (Սեբեր. ՟Թ։)
Իսկ որ գրի ի Վարս ոսկ. ըստ հին ձեռ.
cf. Թախանձանք.
Եւ Նեղութիւն. անձկութիւն. դժկամակութիւն.
Ամենագորով թախանձմամբ ընդ եղծման ջրողողն զազրագործաց կրկին վշտացար. (Նար. կ.։)
sorrowful, mournful;
sorrowfuily, mournfully.
Տխուր. տխրական. ցաւագին.
Ողորմաղերս թախծագին ձայնի ողբերգարկութեան. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
full of sadness, of hitter grief, very sad, painful, bitter;
— առնել զոք, to afflict, to sadden, to cast down.
ԹԱԽԾԱԼԻ ԹԱԽԾԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ թախծութեամբ. տխուր. տխրական.
Թախծալի եւ տրտմականն (կիրք) ի նինուէացւոցն ի մարգարէն շրջեցաւ. (Փիլ. յովն.։)
Առնէ զսա թախծալից. (Եզնիկ.։)
Կացեալ ի վերայ ծնկաց իւրոց՝ թախծալից զղջմամբ, եւ արտասուօք դնէր աղերս ամենահաստիչ փրկչին. (Կաղանկտ.։)
Ուրախանային զառժամանակեայ թաղծալից ուրախութիւն կենցաղոյս. (Փարպ.։)
cf. Թախծութիւն.
Զթախծանս զամենայն ի բաց ընկեցեալ. (Նիւս. երգ.։)
Ընչից կորստեամբ ի բախձանս զմեզ արկանելով. (Ոսկ. անոմ. ՟Դ։)
Տրտում թախծանօք անցեալ գնացի. (Յհ. կթ.։)
Կողկողագին թախծանօք հոգւոյ։ Ողորմագին թախծանօք հեծէ։ Դարձցին վտանգք թախծանացն ի հոգեւոր խրախճանութիւն. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Ի՟Դ. ՟Լ՟Բ։)
to saddden, to afflict, to make desolate.
Տալ թախծել. տխրեցուցանել. զկծեցուցանել.
Ռոճկօքն՝ զոր առաքեաց թագաւորաց հեթանոսաց, յաճախեաց եւ թախծեցոյց զժողովուրդն. (Եփր. մն.։)
to grieve, to be afflicted, to mourn.
ԹԱԽԾԻՄ σκυθρωπάζω, σκυθρωπέω vultu tetrico et tristi sum, contristor, moestus sum τρύχομαι affligor κατανύσσομαι compungor որ եւ ԹԱՂԾԻՄ. ԹԱՂՁԻՄ. լծ. թախանձիլ. եւ մաղձոտիլ. Տխրիլ. տրտմիլ կսկծմամբ. ցաւագնիլ. մաղձոտ ու տրտում կենալ, երեսը կախել.
Ոդի՝ որ ի տրտմութեան, թախծեռ շրջի. (Առակ. ՟Ժ՟Ե. 13։)
Թագաւորի թաղծելոյ ի հարուածոցն. (Եզնիկ.։)
Թախծեցաւ երկիր ի ներքոյ ոտից ձերոց. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ո՞ ոք (յիշեաց) զանկրելիսն էութեանն, եւ ո՞ թախծեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
sorrow, grief, sadness, affliction, melancholy;
mourning.
ἁηδία moeror ἁγωνία agonia, angor, anxietas որ եւ ԹԱԽԻԾ, ԹԱԽԾԱՆՔ. Կսկիծ սրտի. տխրութիւն դիմաց. նեղութիւն. տագնապ.
Գոյն երեսացն ցուցանէր զսրտին թախծութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 16.)
Ի հուր թախծութեան։ Թառանչ թախծութեան։ Յոգի կամ ոգւով թախծութեան։ Թախծութեամբք եւ հեծեծանօք. (եւ այլն. Նար.։)
Նմանապէս եւ ի զղջանալն՝ ընդ թախծութիւն հոգոցս այսոցիկ ոչ առնէ անտես. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
bat-winged, having membranous wings.
Ոյր թեւքն են թաղանթով իւիք յար յիրեարս. մաշկաթեւ.
Ի միաթեւաց մինչեւ ի բազմաթեւս եւ զատաթեւս եւ կցաթեւս եւ թաղանթաթեւս առ մեզ կենդանեացս են, եւ ոչ ի վեր անդ. (Պիտառ.։)
enveloped with, or in a membrane.
Մասն ինչ յառաջին լուսոյն գոյացելոյ թաղանթապատեալ, իբրեւ յաման ինչ արկեալ. (Ճշ.։)
worked in felt.
Կազմեալ ի թաղւոյ. կաճեղէն. քէչէ.
Թաղեայ պատկերացն խօսել տային. (Վրդն. պտմ.։)
Թաթարք պաշտօն ինչ ոչ ունէին, բայց միայն պատկերս թաղեայ, զոր տակաւին կրեն ընդ ինքեանս ի պէտս կախարդութեան. (Մաղաք. աբեղ.։)
Արարեալ էին իբր մարդիկս թաղեայս, եւ զգեցուցեալ իրս փայլփլունս։ Հարցեն զթաղեայ մարդիկն. (Մարթին.։)
cf. Թաղումն.
Զչարչարանացն ինչ գուշակեաց, ի թաղելութիւն զիւղն նշանակելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 27։)
to inter, to bury, to entomb, to inhume;
to bury in the ground, to pay the last honours;
to hide.
θάπτω sepelio, humo κατορύσσω defodio Դնել ընդ հողով զմեռեալն. ծածկել ի շիրմի. կամ Հետախաղաղ առնել զիմն ի խորս. ամփոփել. թաքուցանել.
Թաղեցից զմեռեալս իմ։ Թաղեաց ի կրկնումն այրի։ Թաղեցաւ ի ներքոյ բեթելայ ընդ կաղնեաւ։ Թաղեսցեն զիս ի գերեզմանի նոցա.եւ այլն։
Շնչեցին ընդ երեսս նորա չորք հողմք երկնից, եւ թաղեցին զնա ցօղով։ Արարիչն գիտէ՝ զինչ թաղեալ կայ յաշխարհի։ Ի լռութիւն նորա թաղեալ է զօրութիւն նորա. (Եփր. թագ. եւ Եփր. ծն.։)
to be buried;
— կենդանւոյն, to bury alive;
ի ցաւս թաղեալ, sunk in grief.
to harden, to become hardened.
Իբրու թաղ կամ թաղիք լինել. թաղկիլ.
sepulture, burial, interment;
funeral;
զ— իշոյ թաղիլ, to be buried like an ass.
ταφή sepultura κηδεία funeratio Թաղիլն, եւ ելն. ամփոփումն ի գերեզման. եւ Դիապատումն, յուղարկաւորութիւն. թաղում.
Զանապական թաղումն քո յերկրի։ Թաղմամբ ի նոր գերեզմանի. (եւ այլն. Շար.։)
Զթաղումն իշոյ թաղեսցի. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 19.) իմա՛ թաղմամբ իշոյ, կամ անթաղ մնասցէ. այլք իմանան՝ ի գերեզման իշոյ. զի անխտիր ասի, ոչ լինել թաղման կամ գերեզմանի արժանի։
thick, close, compact, dense;
client, stable.
(յորմէ Թաթաղուն) Թաղկեալ. խռկեալ. խճողեալ. կուռ. խիտ. տխած, կոխած.
Երկինք՝ թաղուն սերտութեամբն։ Վերին հաստատութիւնն՝ թեթեւ բնութիւն է, որ ունի զսերտութիւն եւ զթաղուն կազմութիւն. (Վեցօր. ՟Բ։ եւ Ոսկ. մտթ.։)
cf. Թամբեմ.
Որպէս էշ թամբահարեալ, եւ բեռնակիր լեալ. (Բրսղ. մրկ.։ Ճ. ՟Թ.։ Տօնակ.։)
to saddle, to harness.
Ձի թամբեալ պատրաստ պահեն. (Կաղանկտ.։)
Թամբէր զկարաձմեռն ծովն. (Ճ. ՟Ը.։)
the relations, the kindred.
ԹԱՅՐԱԹՈՏՔ կամ ԹԱՐԱԹՈՏՔ. Ընտանիք, մերձաւորք.
Եկի քակել զայր ի հօրէ եւ այլն. ո՛չ եթէ դոյզն ինչ թայրաթոտք ընդ միմեանս անկանիցին, այլ կարի հարազատք եւ սիրելիք միմեանց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Բարեկամք եւ բարեասացք, եւ բազում ազգատոհմք եւ թաթարոտք. (Վեցօր. ՟Ե։)
abstaining from soups.
Հատեալ, այսինքն հրաժարեալ ի թանէ՝ վասն պահեցողութեան. ապուր կամ թան չուտօղ.
Ոմանք թանահատք, այլ եւ ոմանք հացահատք լինին. (Մանդ. ՟Գ։ կամ Եփր. պհ.։)
Թանահատի վանից, որք էին մշտապաշտօնք, հեռացեալք յամենայն փափուկ կերակրոց. վասն որոյ եւ թանահատք կոչեցան։ Ոչ առին յանձն ի կիրակէքն (անգամ) ի թան կամ ի պանիր կամ յիւղ խթիլ, այլ բանջարովք եւ հնդով շատանային. վասն որոյ թանահատք կոչեցան. (Ուռպ.։)
merchant;
shopkeeper;
retailer;
inn-keeper
Վաճառական (ըստ ար. թաճիր. յոքն. թիւճճեար ).
Եղեւ այր թանգար արուեստիւ, եւ հմուտ վաճառականութեան. (Արծր. ՟Բ. 4։)
Իսկ (Հին բռ.)
Թանգարք կամ թանկարք. ճշդողք (կամ ճգնողք)։
Եւ Պանդոկապետ. տէր կապելայից. κάπηλος caupo
treasure, treasury;
museum;
cabinet, collection.
Մթերանոց թանգարական իրաց. գանձարան. գանձ.
Ընծայիւք եւ պատարագօք բազմօք յարքունի թանգարանաց, այլ եւ ի տանէ սրբարանաց մերոց։ Առնուլ թանգարանսն գանձուց եւ կարասեաց նոցա. (Յհ. կթ.։)
to shun, to elude, to set one's self free, to steal, or to get away, to escape, to fly from, to avoid;
to be ashamed, to shuffle, to use chicanery;
-զելով խօսել, to speak with respect or reverence.
ὐποστέλλω, -μαι subtraho me Հնարիլ ճողոպրել զանձն (յամօթոյ, յերկիւղէ, եւ այլն). խորշիլ. խոյս տալ լռելեայն. քաշուիլ, սկըրդիլ ելլալ.
Տե՛ս, թէ ո՞րքան խորշանօք եւ թանգուզելով (խօսի). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
thick, big, great;
fat;
dense;
deep;
coarse, gross;
rude, clumsy, rough;
deep, flat, low (sound);
barytone;
bustard;
in great quantity, thickly;
— միտք, dull-witted, stupid;
— տգիտութիւն, gross ignorance;
— մարմին, weighty, heavy;
corpulent;
— անտառ, մօրուք, dense wood;
thick or bushy heard;
— քուն, deep sleep.
Ծածկեալ թանձր կտաւով։ Թխագոյն թանձր կտաւոց ծածկումն. (Փարպ.։)
Թանձր եւ խորին քնով. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 6։)
Անտառք թանձունք։ Սղոխք օդոյ, անօսրունք՝ այն որ ի ծովէն, եւ թանձունքն՝ որ ի լճէն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1։ եւ տեսական. յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 62։)
Կէսքն թանձրոյք, եւ կէսքն անօսրունք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ծանրութիւն թանձրու անդրանիկ նիւթոյս այս հողոյ։ Հոգիք թեթեւք ի թանձր մարմնի. (Նար. ՟Ձ՟Զ. եւ Նար. առաք.։)
Աղաբողոնօքն պարծէին, եւ զթանձր մուրուսն առաջի արկանէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը։ տպ. թանձրամորուս։)
Թանձր օրինակաւ բանին. (Իգն.։)
Զի՞ զարմանաս, թէ զհարկաւոր զօրութեանցն այսպիսի բանս թանձունս խօսի. (Ոսկ. ես.։)
Մտաւորք եւ բանաւորք են հրեշտակք, այլ ոչ հանգոյն մեր թանձունք։ Որք ընդ զգայութեամբս են, զմարմնաւորս եւ զթանձունսս ասէ. (Լծ. ածաբ.։)
Յայսմ բանէ զիջաւ նա ի խոնարհութիւն, եւ ի թանձր եւ յանպատիւ առաքինութիւն. (Կլիմաք. (որ առ մարդիկ թանձր եւ անպատիւ իմն երեւի)։)
Այբն ընդ թանձրոյն թանձրանայ. (Ոսկիփոր.։)
Բերին տատասկ երկաթի բազում սակառօք, եւ արկին ի գետնի թանձր. (Ագաթ.։)
Այլ եւ զջրասուզակ ... մեծանձունք եւ յաղթամարմինք հաւքն, փորն, եւ թանձրն, եւ սագն. (Փարպ.։)
heavy and slow, lubber.
Յորմէ՝ Թանձրադանդաղ ձանձրութիւն. (իբր յուլութիւն՞ Յհ. կթ.։)
very fat.
Ոյր թաղանթն կամ ճարպն թանձր է եւ գէր.
thickly branched, woody.
Ոյր են թանձր թուփք կամ ոստք.
of thick cords or ropes.
Որ ունի լարս կամ չուանս հաստագոյնս. որպիսի են ցանցք խիտ վանդակօք ուռեաց.
Տեսակաւ ուռեկաց թանձրալարի, զոր կազմեն յորոգայթ արջոց եւ եղանց. (Նոննոս.։)
of an hard language;
who speaks thick, indistinctly;
of a strange speech.
στιβαρός crasus, gravis եւ այլն. Որոյ լեզուն կամ բարբառն է թանձր եւ հաստ. լեզուն հաստ՝ ծանտր, դժուար հասկընալու.
Եւ ո՛չ առ թանձրալեզուս, զորոց ոչ լսիցես զբանս նոցա. (Եզեկ. ՟Գ. 6։)
thick;
dense;
leafy, wooded, full of branches;
heaped up, heaped together.
Իսկ (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Մայրիք իմն թանձրախիթք, եւ ափափայք անանցք. (Ոսկ. ես.։)
Թանձրախիտ բարձրութեամբն (հասկաց) ամպաձեւ երեւի. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Թանձրախիտ յատակ երկրի, կամ ջուրք. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Թանձրախիտ.
Ի վերայ թանձրախուռն ոսկերաց հնացելոց (ի տեսիլն Եզեկիէլի). (Ագաթ.։)
very deep mud;
pond, marsh.
Դիպեցան թանձրախոր սաստիկ մօրից. (Փարպ.։)
very thick, very dense.
Ամպ թանձրահոծ իբրեւ զթաղ լմեալ՝ բալաձեւ սպիտակափայ յոյժ. (Արծր. ՟Ա. 3. (գրի թանձրախոծ ի կրկին ձձ)։)
thick with earth, fertile.
βαθύγειος cujus solum profundum est, fertilis, pinguis Ուր կայ թանձր հող մինչեւ ցխորս. արգաւանդահող. հողը շատ ու պարարտ.
Թանձրահող երկիր, կամ անդաստան, դաշտք. (Պիտ.։ Փիլ.։)
Երկրիս՝ թանձրահող ծանրութեամբ ի վայր կալով. (Շիր.։)
Երկիր թանձր հողով.
Գոն եւ ծառք սակաւագոյն, եւ թանձրահող բազում ի նմա. (Եղիշ. երէց.։)
thickened, condensed;
heavy, hard;
viscous, curdled, clotted, congealed;
bushy.
Թանձրագոյն կամ թանձրութեամբ մածեալ. թանձր եւ մածուցիկ. խիտ. խուռն. խռկեալ. խորին եւ ստուար. ծանր. թանծր ու կպչուն.
Ճառագայթք արեգական յորժամ ծագեսցեն, պատառեն զօդն թանձրամած. (Ոսկ. ես.։)
Բնակեալ ի կեանս իւրեանց իբրեւ թէ ի թանձրամած խաւարի. (Եղիշ. ՟Ա։ եւ Արծր. ՟Բ։)
Զլերինս թանձրամած ձիւնն ծածկեաց. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
Երկիր թանձրամած ախիւքն իւրովք դողացեալ երերէր. (Զքր. կթ.։)
Որպէս զհուրն նշանաւոր եւ զարմանաւոր՝ թանձրամած, հրաշիւք մակարդեալ. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Զթանձրամած քունն ի բա՛ց թօթափեսցուք. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
thickness;
viscidity, tenacity.
Խաւար ամբարշտութեան թանձրամածութեամբ ունելոց է զսուրբ եկեղեցիս մեր. (Փարպ.։)