active, prompt, nimble, resolute.
Առ ձեռն պատրաստ. մերձաւոր. եւ Յօժարամիտ.
cf. Դիւրառ.
Եւ որ այնպէս իմն դիւրառուք եղեն, զպատճառսն առ նոսա ձգէր. (Ոսկ. ես.։)
easily, with facility, at pleasure;
pliantly;
currently.
εὑχερῶς, ῤᾳδίως faciliter, facile (Ի բառէս դիւր). որ եւ ԴԻՒՐՈՎ. ԴԻՒՐԵԱՒ. ԴԻՒՐԱԲԱՐ. ԴԻՒՐԱՊԷՍ. Հեշտեաւ. առանց դժուարութեան. անաշխատ. եւ Յօժարութեամբ. մտադիւր. անխտիր. համարձակ.
Դիւրաւ ձգին, եւ դիւրաւ ածեալ լինին առ ի յառաքինութիւն միտք կուսին. (Փիլ. քհ. ՟Թ։)
Որ զիւր պակասամտութիւնն եւ զդառնամաղձութիւնն իմանայ, դիւրաւ ներէ ընկերին. (Կլիմաք.։)
easy, commodious.
very dissoluble.
Դիւրաքակ բարձրութիւնն (մարդ). (Ոսկ. սղ.։)
Մոխիր ասաց, զի զդիւրաքակն անձն երեւեցուցանել մարթասցէ. (Կոչ. ՟Զ։)
to facilitate, to make easy;
to accommodate;
to allay, to solace, to relax, to soften;
to unravel;
to level;
to defer;
to untie;
to abate.
Դիւրել բարի առնել։ Դիւրել անձանց։ Դիւրեցեր ժողովրդեան քում. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 33։ Ես. ՟Լ՟Զ. 16։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
tolerable, supportable.
Դժուարակիրս եւ ծանունս զդիւրըմբերսն եւ թեթեւագոյնս ստեղծանելով յանձանց. (Սարկ.։)
easy to take;
easy to understand.
Դիւրըմբռնելի նորա ձագքն էին. (Բրս. մկրտ.։)
cf. Դիւրաքայլ.
Աստեղբ դիւրընթացիւ պատմի. ա՛յլ ձ. աստեղատիւ ընթացիւք. (Պրոկղ. ի ստեփ.։)
susceptible, sensible, easy to understand, acceptable.
Մոմ դիւրընկալ (կնքոյ)։ Դիւրընկալ լսելիք։ Դիւրընկալ եղեն բանին։ Յամլութենէ մտաց առ դիւրընկալ փոփոխելով։ Այնու զնոսա դիւրընկալս առնիցէ։ Օդ դիւրընկալ բնութեամբն, եւ զամենեսեան պարունակելովն. (Բրս. հց.։ Դիոն.։ Շ. բարձր.։ Փիլ.։ Նանայ.։ Ի գիրս խոսր.։)
Առ ի դիւրընկալ գործել զնոսա (զժողովուրդն) առ քարոզութիւնն յովհաննու։ Զի դիւրընկալ զնոսա կազմեսցէ առ բարձրագոյն վարդապետութիւնն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Դիւրընկալ գործել զիրս, կամ պատշաճել, աւանդել. (Անյաղթ բարձր.։ Լմբ. սղ.։ Երզն. քեր.։)
Դիւրընկալ լինիցի խորհուրդն, կամ առ ի հաւատալ, կամ ի միտս, կամ արարածոց. (Ոսկ. մտթ.։ Շ. բարձր.։ ՃՃ.։)
easy, light, gentle, commodious;
flat.
Զդիւրինն յառաքինութիւն դիւրաւ ի չարիսն դարձոյց. (Մաշկ.։)
facility, means;
ease, comfort, convenience, well-being, leisure, utterance, liberty;
alleviation, relief.
Վասն դիւրութեանն (ա տառի ի հնչման). զօրէն մոմոյ ձեւանալով ի բազում իրս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)
ԴԻՒՐՈՒԹԻՒՆ. ἁνάψυξις, εὑφροσύνη, ῤαστώνη respiratio, commoditas Անդորրութիւն. հանգիստ. անձնդիւրութիւն. ազատութիւն. զուարճութիւն.
Ետես փարաւոն, թէ եղեւ դիւրութիւն։ Եթէ զանձն դիւրութեան տացես. (Ել. ՟Ը. 15։ Առակ. ՟Լ. 32։)
Հեշտականութիւն եւ դիւրութիւն։ Անիղձք իցեն առ դիւրութիւնսն։ Ըստ կամս դիւրութեան անձանց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։ Արիստ. առաք.։ Ագաթ.։)
Վասն դիւրութեանս՝ զոր դու հրամայեցեր մեզ առնել։ Որչափ ի ձեռս իւրեանց էր, դիւրութիւն առնէին նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ըմբերանել զոմանց զդիւրութիւնն եւ զյանդգնութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ որպէս յն. դիւրաձեռնութիւն։
cf. Դիւցընկէց՞՞՞բարձունք.
divinity, false god;
idol;
կարգել ընդ դիս, to deify, to place in the number of gods;
գաշտային —, the rural gods.
Դից զոհել, կամ ծառայել։ Պաշտել զդիս։ Դնել ուխտ ընդ դիս։ Անուանք դից նոցա մի՛ անուանեսցի ի միջի ձերում.եւ այլն։
to shake;
to move, to shake off, to agitate;
to raise commotions in a state.
ԴՂՈՐԴԵՄ ԴՂՐԴԵՄ. σείω, ἑξίστημι moveo, quatio , ἁνατρέπω demoveo, subverto, stupefacio Դղորդ տալ. դողացուցանել. սարսել. շարժլել. սասանեցուցանել. խախտել. խռովել. պակուցանել. կր. իբր ձ. Սարսիլ. սասանիլ. խռովիլ.
Դղրդել զօրէնս, զտիեզերս, զերկինս եւ զերկիր. զթանձրութիւն գետնոյս. (Եղիշ. ՟Ը։ Խոր. հռիփս.։ Ոսկ. ղկ.։ Լմբ. համբարձ.։ Նար. եւ այլն։)
Քաղաք սասանեալ, եւ դղրդեալ. (Գանձ.։)
to make a noise;
to murmur, to grumble;
cf. Հնչեմ.
Ընդ աղբերակունս երկնապող դդչացեալ եւ ի վեր գայ. (Վրդն. ծն.։ (այլ ձ. դըդընչէ)։)
dignity, state of a queen.
Զլուր դշխոյութեան զեկոյց. (Գանձ.։)
to totter, to stagger;
to tremble;
to start;
to shudder;
to quake, to shiver.
Դողալ յերեսաց աստուծոյ, կամ առաջի նորա, ի բանից նորա. վասն ցրտութեան ձմերանոյն։ Եկն կամ մատեաւ դողալով. եւ այլն։
Յամօթոյ դողամք։ Առ հասարակ դողաց մարմնով։ Դողաց երկիր. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ննջ. եւ Ոսկ. համբարձ.։)
which fiughtens;
tremendous, frightful, terrible, horrible.
Զսաստիկ անձրեւաց, եւ զդողացուցիչ յորդութեանց յայտ առնէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
to vacillate, to totter, to waver;
to shudder.
Դողդոջայ ձեռնդ, կամ ձեռք. (Լմբ. ժող.։)
farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.
Ագարակն է անդաստան արձակ. (Վրդն. ծն.։)
Որ է ի վիճակի ագարակի իւրոյ։ Հրձիգ արար զամենայն անդս եւ զագարակս նոցա։ Որ գայր յագարակէ (կամ յանդէ)։ Յագարակս եւ ի գիւղս։ Զագարակս նորա եւ զաւանս նորա։ Ի վերայ ագարակացն, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)
Հրամայէ զսահմանս գիւղից եւ ագարակաց որոշել։ Որում տուեալ զաւանն Տատեանս հանդերձ ագարակօք. (Խոր. ՟Բ. 53. 59։)
pipe, tube, conduit, canal, aqueduct.
Ի ձեռն երկացն որպէս ՟Ը. ագուգայս ի լեարդն (անցանէ արիւն). (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ։)
to clothe, to dress;
to enchase, to set, to fit in;
to harbour, to lodge;
— կօշիկս, to put on the shoes of;
— մատանիս ումեք, to put a ring in a person's finger.
Περιτίνημι, νποδἑνω, ἐισάγω. Circumpono, calceo, induco, induo. Տալ ագանել հանդերձս կամ կօշիկ եւ այլն. հագցընել. կիյտիրմէք
Ագուցէ՛ք նմա (զպատմուճան)։ Ագուցի քեզ զերկնագոյն։ Զուլենիսն ագոյց ի բազուկս նորա։ Ադոյց զրահս։ Ագուցին նոցա կօշիկս։ Ագուցեալ գոտս. Ագուցեր ձիոյ զօրութիւն. (Ղկ։ Եզեկ։ Ծն. եւ այլն։)
raven, crow;
cf. Կռնչեմ;
cf. Կռչեմ.
Արձակեաց զագռաւն։ Իբրեւ ագռաւ միայնացեալ։ Ձագուց ագռաւուց. (Ծն.։ Երեմ.։ Սղմ. եւ այլն։)
Տային ի ձեռս ագռաւաց ... Ի բերանոյ ագռաւոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
adamantine;
hard;
magnetic.
Բաւական էր ապա եւ զանձինս անդամանդեայս դարձուցանել. (Ոսկ. յհ.։)
freely;
nobly.
Եւ համարձակ. անխափան։
to speak freely, frankly.
Արձակաբար ասել, ազատաբար խօսել.
plain-spoken, free-spoken, tongued, frank, bold. freely, boldly.
Որ ինչ ասի ազատ եւ համարձակ բերանով.
ազատ բերանով. աներկիւղ համարձակութեամբ.
openly, frankly.
Անպատրուակ. համարձակ. ճակատը բաց, յայտնի, աչըգ.
cf. Ազատագունդ.
Բառնալ զազատախումբ տոհմն յաշխարհէ հայոց հանդերձ նորին հեծելովք. (Ղեւոնդ. ՟Զ. ուր եւ ասի իբր ՟Գ.)
cf. Ազատագունդ.
Բառնալ զազատախումբ տոհմն յաշխարհէ հայոց հանդերձ նորին հեծելովք. (Ղեւոնդ. ՟Զ. ուր եւ ասի իբր ՟Գ.)
liberal;
free;
noble.
Ազատականօք եւ արձակ յարձակմամբք փոխէր զբնակութիւնն. (Փիլ. իմաստն.։)
liberty;
liberality;
generosity;
nobleness.
Զտուն իւր բարւոք կարգաւորէր ըստ արժանի ազատականութեան իւրոյ. (Վրք. ոսկ. ձ։)
Ազատ կամք, անձնիշխանութիւն. ինքնայօժարութիւն.
Որպէս թէ ոչ ունիցիս ազատականութիւն ի շնորհաց Հոգւոյն Սրբոյ։ Զի փորձեսցէ զազատականութիւն կամաց միայնակեցին. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Առատաձեռնութիւն՝ վայելչական ազատաց. ինքնայօժար բերումն ի մեծամեծ եւ յօգտակար ծախս.
Ազատականութիւն է առաքինութիւն անձինն՝ դիւրածախ ի գեղեցկագոյնսն։ Ազատականութեան է յօժարատրականն գոլ յիրս գովելիս. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
gentlewoman, dame, lady.
Ազատակինն ազատութեամբն զարդարեսցի ... ազատ կինն զանպերճն զարդ ունիցի յանձին. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
free-companion.
Որդիքն Բագարատայ՝ հանդերձ այլ եւս իւրեանց ազատակցօք. (Յհ. կթ.։)
the nobility.
Նաեւ ազատակոյտն՝ խառնիճաղանճ ամբոխիւն հանդերձ զմիմեամբք դիզանէր. (Ագաթ.։)
noble-minded, freehearted;
generous, liberal.
Ազատամիտ լինել յատելութենէ, կամ ի նախանձութենէ, եւ այլն. (Եւագր. ՟Գ։ Սարգ. յկ. ՟Ը։)
Կամ Ազատական. առատաձեռն.
Ուստի՝ ԱԶԱՏԱՄԻՏ ԼԻՆԵԼ ՅԱԳԱՀՈՒԹԵՆԷ, է առատաձեռն լինել։ (Յճխ. ՟Ե։)
to free or rid oneself, to shake off, to break away;
to be ennobled or exalted.
Անձնիշխան կամօքն ազատանալ ի բռնադատողական հարկաւորութենէ. (Պիտ.։)
Ազատացաք ի հարկաց արքունի. (Եղիշ. միանձն.։)
Ի կարգ ազատաց վերագրիլ, եւ ինքնագլուխ կամ արձակ լինել.
cf. Ազատազարմ.
Զատուցանել ազատատոհմ, որք ոչ ի հարց, այլ թէ եւ ինքեանք նախանձաւորք իցեն նոցայցն բարեպաշտութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
liberator, saver, deliverer.
Յայդքան չարեաց ձեզ ազատարար։ Խնկով աղօթիցն անուշահոտից՝ պարտաւորացն ազատարարաւ. (Երզն. լուս.։)
to liberate, to deliver, to save;
to enfranchise, to emancipate;
to free, to exempt, to disentangle, to disengage.
Ազատեա՛ զայնոսիկ՝ որ կան ի ծառայութիւն անարգելոց եւ պղծոց։ Ճշմարտութիւնն ազատեսցէ զձեզ։ Ազատեալք (կամ ազատացեալք) ի մեղաց՝ ծառայեցէ՛ք արդարութեանն։ Ազատեցին յօրինացն մեղաց եւ մահու։ Ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեան. եւ այլն։
to free.
Եթէ որդին զձեզ ազատեցուսցէ, ճշմարիտ ազատք լինիջիք. (Յհ. ՟Ը. 36։)
the nobility, the peers.
զազատորեարսն արձակեմ. որպէս լինի եւ զմարդիկ, զմարդիկս։
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
Ուր Հոգի Տեառն է, անդ ազատութիւն է։ Սպրդեցին մտանել դիտել զազատութիւնն մեր՝ զոր ունիմք ի Քրիստոս Յիսուս։ Զի դուք յազատութիւն կոչեցեալ էք եղբարք, միայն զի ազատութիւնն ձեր ոչ լինիցի ի պատճառս մարմնոյ. եւ այլն։
Անձնիշխանութիւն. ազատ իշխանութիւն կամաց. ինքնակամութիւն. հաճոյք. իխթիյար, իրատէթ
Ունէր Ադամ ազատութիւն եւ անձնիշխանական կամս. (Ագաթ.։)
Առնելն եւ ոչ առնել՝ ի կամս ազատութեան իւրաքանչիւր անձին է. (Շ. ընդհանր.։)
Համարձակութիւն. աներկիւղութիւն, եւ յանդգնութիւն. սէրպէրթլիք
Դարձուսցե՛ս յետս զաչս քո, զի մի՛ տեսցես զունայնութիւն. զի ազատութիւն սատակիչ է անձին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Առատաձեռնութիւն. ազատականութիւն. ճէօմէրտլիգ
Ազատաբարոյութիւն. մեծանձնութիւն.
cf. Ազատարար.
Կամէր ազատօրէն մեռանիլ՝ քան անկանել ի ձեռս անօրինաց. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 42։)
many nations, many people;
various, different, manifold.
Բոտոտք ազգի ազգիք։ Տնկեաց ծառս ազգի ազգիս։ Զփորձ առնուլ զհեշտութեանց ազգի ազգեաց։ Վասն արուեստից ազգի ազգեաց։ (Նար. ՟Կ՟Թ։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ածաբ. ժղ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
relation, consanguineous.
Որք եւ ազգախառն եւ արիւն ձեր եմք. (Փարպ.։)
relationship, consanguinity, kin, cognation;
race, family;
likeness, analogy;
զօդք ազգականութեան, the ties of relationship.
συγγένεια, cognatio Մերձաւորութիւն ըստ ազգի եւ ցեղի եւ ազգատոհմի. ազգակցութիւն. արենակցութիւն.
Իբրեւ ի թանձրացեալն, Ազգ. ցեղ. տոհմ.
consanguinity;
affinity, alliance by marriage;
analogy, likeness, resemblance.
Որ անկաւն՝ դարձեալ կանգնեցաւ, գալով բանին յազգակցութիւն հողեղինացս. (Համամ առակ.։)
Կցորդութիւն. մերձաւորութիւն. ընտանութիւն. համանմանութիւն. համեմատութիւն.
Ազգակցութիւն մարդկան ընդ վերնոց բնակութեանցն։ Եղբայրասէր կրօնաւոր ազգակցութիւն ունի առ Քրիստոս։ Լուսինն առ մեզ ունի ազգակցութիւն խոնարհութեամբն։ Ազգակցութիւն իմն առ նախկինսն համանգամայնքն ընդունին։ Խեցեաւն սրբէր զամանն խեցեղէն. ազգակցութեամբն զազգակիցն մխիթարէր։ (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նեղոս.։ Շ. բարձր.։ Անյաղթ համանգ.։ Իսիւք.։)
national;
related, allied to by marriage;
parent, relation;
— բարք, national character;
աւանդութիւն —, national tradition;
— ժողովն Հայոց, the national assembly or synod of the Armenians.
Ազգական. մերձաւորս. տոհմակից. իւրոյին ազգ.
Յազգայնոց եւ ի դայեկաց թագաւորին։ Ազգայինք ընդ ազգայինս ընդվզեալ ի նախանձ։ Յազգայնոյն սպանաւ սաւուղ։ Բնաւին ազգայնովքն սրբասիրովք։ Սէր՝ որ առ մարմնաւոր ազգայինս է։ Ոչ ոք յազգայինս կամ ի կարեւոր բարեկամսն հայեցաւ. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)