"cf. Գիրկ ընդ խառն լինիմ."
Գրկընդխառն եղեն (սամփսոն եւ առիւծ). (Փիլ. սամփս.։)
to assault, to storm.
Գրոհ տուեալ դիմիցին ի մահ։ Գրոհ տուեալ ընթանային ի հօտ ոչխարացն ժամանել։ Գռոհ տուեալ անդր ընթանային. (Եղիշ. ՟Գ։ Փարպ.։ Երզն. մտթ.։)
burin
Աներկեղ գրեա՛ ի գրոցէս հարցմամբ այսպիսի բանս. (Մխ. ապար.։)
grasshopper.
Խաղաց իբրեւ զգրուիճ. (Նաւում. ՟Գ. 17։)
written;
manuscript.
Ո՛չ է միապէս ամենայն սաղմոսարան. որպէս յայտ է յերկաթագիրս եւ ի գրչագիրսն, եւ յայլ միջակսն։ Պատմութիւնք ի մագաղատ եւ ի թուղթ՝ երկաթագիր եւ գրչագիր. (Մխ. ապար.։)
inkstand.
Աման պահելոյ զգրիչս կամ զեղեգունս գրելոյ.
cf. Գրգլիք.
Հող ի գլուխ, եւ մոխիր զգրջլօք շրջեսցի. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա. յն. լոկ, մոխիր ցանեալ։)
to bite, to sting;
to mangle, to lacerate.
Մի՛ կեղեքեր զգիշատեալս, մի՛ գօշեր զմորմոքեալս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
to dry, to become dry.
Ոչ գօսանալ ձեռաց կռփողացն հրամայեցեր։ Կաշկանդեալ գօսացեալ ի կոր կործանմամբ ընդ կնոջն, եւ այլն. (Նար.։)
to dry.
Առ ի չտալ բերել զպտուղսն, նա եւ միանգամայն իսկ ի գօսացուցանել. (Ագաթ.։)
girdled.
Ի ժամ օրինացն (հաղորդութեան) գօտելածք եղիցին. (Վրք. հց. ձ։)
that has untied his girdle.
Առնուլ նոցա օրէնս (հաղորդութիւն) զուրբաթ եւ զշաբաթ եւ զկիւրակէ, եւ ի ժամ օրինացն գօտելոյծք եղիցին. (Վրք. հց. ձ. (եդաւ ըստ այլ ձ. Գօտելած. բայց եւ ի լտ. ասի, լուծանեն զգօտիս։))
who girdles;
the girdling one's self.
Եւ զգօտեւածն հանգուշն իմն խորշաքաղ զպարեգօտս ի կուրծսն ժողովեսցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը. յն. գօտեաւ։)
girdled, girt.
Ածեր գօտի ընդ մէջ ... պետրոս եւ պօղոս երեւին թէ գօտեւորք էին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
to gird one's self.
Գօտեւորեալ առ ստեամբքն գօտի ոսկեղէն։ Գօտեւորեալք էին առ ստեամբք իւրեանց գօտիս ոսկեղէնս. (Յայտ. ՟Ա. 13։ ՟Ժ՟Ե. 6։)
cf. Գօտէկռիւ.
Երիս կռիւս հանդիսանամ. կռիւ, եւ գօտէմարտ, եւ բռնամարտ. (Կեչառ. աղեքս.։)
Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)
wrestle.
Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)
wrestling, struggle.
Որ ի գօտէմարտութեան պանծացեալ է. (Լմբ. սղ.։ եւ Վրդն. ծն.։)
girt;
prompt, active, diligent;
— լինել, to gird one's self;
to be prompt.
Գօտէպինդ լինել, եւ ցուպ ի ձեռս առնուլ. (Շ. թղթ.։)
that, this.
Դովաւ եւ ի դմին մեծն եւ հրաշալին կայ ծածկեալ. (Անյաղթ բարձր.։)
Դոքօք զստամբակսն ածես ի հաւանութիւն։ Գոհ իցեն զդմանէ։ Զի՞նչ պատմեն զդմանէ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)
Դա՛ եւ դուք աւադիկ անողորմ հասէք ի վերայ իմ. (Յոբ. ՟Զ. 21։)
of laurel.
Անահտական դից մատուցեալ ըզդաբնայինըն սաղարթեալ. (Շ. վիպ.։)
laurel.
ԴԱԲՆԻ լաւ եւս ԴԱՓՆԻ. գրի եւ ԴԱՓՆԷ, ԴԱՓՆԻԴ, կամ ԴԱԲՆԻԴ, Բառ յն. տա՛ֆնի. δάφνη laurus յորմէ ռմկ. տէֆնի, դէֆնէ. ըստ հյ. Սարդ կամ սարդի, եւ Կասլայ. ծառ մշտադալար՝ անուշահոտ, յորմէ պսակ կապէին ի գլուխ յաղթականաց. կոչեցեալ δαφνίς laurea
Որպէս դափնի յառողջութեան օգուտ երթայ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
Առեալ մահակ սարդենի, որ է դափնի։ Է՞ր աղագաւ զդափնին առնուն. յաղագս անթառամութեանն եւ կանաչութեան եւ հոտոյն. (Մագ. քեր.։)
Յաղագս դաբնոյն, եւ այլն. (Նոննոս.։)
Դաբնիդն, եւ սերկեւիլն, եւ ձիթենին գեղեցիկ, եւ մուրտն. (Ագաթ.։)
to cease, to stop, to interrupt;
to become calm, to give over;
to desist, to rest one's self, to remain;
to drain.
Դադարել ի շինելոյ, յըմպելոյ, յօրհնելոյ, ի սրտմտութենէ, ի խօսելոյ։ Դադարեաց սուր յիսրայելէ։ Դադարել ի ժողովս հսկայից, ի ծոց անզգամաց։ Դադարեաց երկիրն, քաղաքն, յակոբ.եւ այլն։
Դադարեսցեն յիւրաքանչիւր մոլար օրինացն։ Լռեալ դադարեսցէ քրիստոնէութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
Եմուտ յայրն, եւ դադարեաց։ Հեռացեալ դադարէի յանապատի։ Անկղ ի վերայ բունոյ իւրոյ նստեալ դադարիցէ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 9։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 8։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 27։)
cf. Դադարեմ.
Զիա՞րդ դադարեցայց ի նորոգ ողբերգութեանց. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Որպէս դադարեցայք ի գործոց մեղացն, նոյնպէս դադարեսջիք եւ ի չար խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Իբր զջուր անհաստատ, որ ոչ դադարին յաւազին տեղի. (Մխ. երեմ.։)
cessation, desistance, repose, rest, pause;
discontinuance, vacation;
extinction, redemption, act of stanching;
silence;
interruption;
inaction.
Ընթերցուածք ոչ երբէք առնուին դադարումն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Այս կարգ զրուցաբանութեան դադարումն առցէ։ Ի սկզբան թագաւորութեանն պարթեւաց մինչեւ զդադարումն։ Դադարումն եղեւ ուստերաց նորա. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 66։ ՟Գ. 51։)
Ոչ շինեալ ասի սեմայ քաղաք, եւ ոչ զո՛ւրն դադարման. (Վրդն. ծն.։)
wild, fierce, savage;
rude, cruel.
Բաղակիոս եւ զվանականս մերկացուցանէր, եւ գանհարկանէր, զի դաժանաբարու էր. (Աթ. անտ.)
harder or very hard;
very harsh;
haughty, cruel.
Դեղս դաժանագոյնս ըմպիցեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
Հողմ դաժանագոյն (կամ դժնդակագոյն). (Սիսիան.։)
Դաժանագունից տեսութեանցն ոչ կամիմ կաճառակից լինել. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Դաժան.
Քան զոր ի՞նչ այլ ամբարշտութիւն վնասօղ եւ դաժանական. (Լմբ. հանգ.։)
that has a bad smell, stinking.
Ոգեսպառ պղտորարբութեամբ, դաժանահոտ մահաբեր երկամբք. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
to be angry, mad, to sour, to turn sour, to get worse.
Ոչ դաժանեցաւ, եւ ոչ թողեալ փախեաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
atrocity, haughtiness, austerity, harshness;
sharpness, asperity.
Արմատ ի վեր բուսեալ դառնութեան եւ դաժանութեան. յն. լեղւոյ եւ դառնութեան. (Օր. ՟Ի՟Թ. 18։)
Դաժանութիւն առիւծու, օձին, հարուածոց, հերձուածոյ, մեղաց, դժոխոց. (Եղիշ. դտ.։ Յհ. կթ.։ Լմբ. առ ոսկան.։ Նար.։ Բենիկ.։)
that produces verdure, grass.
χροηφόρος viridia gramina ferens Բերօղ յիւրմէ կամ յինքեան զդալարի եւ զդալարութիւն. կանանչեղեն բուսցընօղ, կամ կանանչութիւն ունեցօղ.
Եւ վայր դալարաբեր հայրական ծոցածին ծաղկին. (Նար. կուս.։)
Միւսանգամ երկիր դալարաբեր լինէր (յետ ջրհեղեղի). (Եղիշ. մատն. տն.։)
Ցողով հոգւոյն շնորհի դալարաբեր լինել. (Սկեւռ. աղ.։)
Դալարաբեր արմատք, բոյսք, բանջարք. (Շիգ։ Ճ. ՟Ա.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Եղիշ. ՟Ը։)
ԴԱԼԱՐԱԲԵՐ ԼԻՆԵԼ. ն. ԴԱԼԱՐԱԲԵՐԵՄ, եցի. յիւրմէ զդալար բոյս. բուսուցանել. վերընձիւղել.
Դալարաբեր լինել զարդարութեանն սերմանս. (Ոսկ. ղկ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
to produce verdure;
to become green, to become green again.
ԴԱԼԱՐԱԲԵՐ ԼԻՆԵԼ. ԴԱԼԱՐԱԲԵՐԵՄ. յիւրմէ զդալար բոյս. բուսուցանել. վերընձիւղել.
Դալարաբեր լինել զարդարութեանն սերմանս. (Ոսկ. ղկ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Դալարագեղ.
furnished with new hair.
to become green, verdant, to sprout.
βλαστάνω germino Կանաչանալ. բողբոջել, սաղարթանալ. ուռճանալ, եւ զուարճանալ. կանանչնալ, ծնիլ
Դալարացան դաշտք յառաջին պտղաբերութիւնն եւ ի զարդ. (Արշ.։)
Նմանութեամբ, Զուարթանալ, եւ Բեղնաւորիլ.
meadow, pasture-field;
verdant.
Սոյնպէս բուսոց՝ դալարավայր, կանաչ անկեալ (կամ կանաչացեալ). (ծաղկաւէտ. Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Ոչ է պատմել զհրաշատեսակ, զաստուածատունկ, բուրաստան, դալարավայր վայելչութեանցն զգեղեցկութիւն. (Գանձ.։)
what produces greenness.
χλοοποιός, χλωροποιός herbam producens, viride reddens Որ դալար առնէ, դալարացուցիչ. կանանչցընօղ.
to make green;
to renew, to restore.
ἁναθάλλω florere facio, viride reddo ԴԱԼԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ԴԱԼԱՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ դալարանալ. կանաչացուցանել. սաղարթացուցանել. նորոգել. կանանչցընել, բուսցընել.
cf. Դալարացուցանեմ.
Ի դալարել եւ ի ծաղկեցուցանել. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
cf. Դալարանամ.
Ի դալարել եւ ի ծաղկեցուցանել. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
verdure, grass, herbage, vegetables.
χλοή herba viridis, viror, gramen Խոտ դալար. բոյս կանաչ. բանջար վայրի. կանաչ խոտ, կանանչեղէն.
Աճէ դալարի, որ մերձ է ի ջուր. (Նեղոս.։)
Զառողջ եւ զանվնաս բանիցն ճարակեցուցանել դալարիս. (Յհ. իմ. ատ.։)
green, verdure.
Կանաչութիւն. եւ Մատաղութիւն. նորութիւն. կանանչութիւն, մատղաշութիւն.
Դալարութեամբ ծաղկեցար գեղեցկապէս. (Շ. բարձր.։)
meat;
offering, oblation;
bribe, fee.
Զպատարագս իմ, եւ զդահամունս իմ, եւ զընծայս իմ։ Զպտուղս ձեռաց ձերոց, եւ զդահամունս ձեր. (Թուոց. ՟Ի՟Ը. 2։ Օր. ՟Ժ՟Բ 11։)
forger, counterfeiter.
Այն՝ որ դահեկան հատանէ ապախտ, կամ հատանէ մասն ինչ յարքունի դահեկանէ. սուտ ստակ տպօղ, կամ ստակ կտրօղ. գալպազան.
chief of hangmen;
officer.
ἁρχιδεσμώτης princeps captivorum, ἁρχιμάγειρος princeps coquorum Պետ եւ գլուխ դահճաց, կամ պաշտօնէից ատենի. ... եբր. սարթապախիմ. ըստ յն. նաեւ աղճը պաղը, եւ խասապ պաղը Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Է. 36։ ՟Լ՟Թ. 1։ ՟Խ. 4։ ՟Խ՟Ա. 10. 12։ ՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 8։ Դան. ՟Բ. 14. եւ այլն։)
Մատուցին եւ նոքա զպարանոցս առաջի սրոյ դահճապետին։ Եկն դահճապետ մի արքունի. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։)
sepulchral, funeral;
funeral ovation.
τυμβείτος, τυμβίδιος sepulcralis, funebris Գերեզմանական. արձանական. ողբերգական.
Դամբանական ձայն, տառ, ճառ. (Մագ. ՟Ա. ՟Զ. ՟Ժ՟Դ։ Գր. տղ. առ տուտ)
ԴԱՄԲԱՆԱԿԱՆՆ. գ. ԴԱՄԲԱՆԱԿԱՆ ԵՐԳ. τὸ ἑλεγεῖον, τὰ ἑλεγεία carmen elegiacum, κηδεία funeratio Եղերերգութիւն.
Զգեստք իսկ դամբանական երգոցն՝ ո՛չ պսակք վայելեն թերեւս, եւ ոչ ոսկեհուռն զարդք. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
vault, charnel-house, catacombs, church-yard;
cf. Դամբան.
Դամբարանն, այսինքն գօռն նորա՝ է մերձ ի նոյն տեղին. (Մարթին.։)
Յակս իւրեանց իբրեւ ի դամբարանի թաղեցան. (Յհ. կթ.։)
Անորիշ մնան ի դամբարանսն. (Լմբ. ժղ.։)
to inter, to bury.
τυμβεύω tumulu Թաղել. դնել ի տապանի.
foster-brother;
a. of a foster-brother.
(որ ըստ հին տպ. դայեկասուն) Ի նոյն դայեկէ սնեալ. սննդակից. դայեկորդի. կաթնեղբար.
Վասն եղբարց եւ որդւոց եւ սիրելի դայեկասնունդ բնակչացն. (Եղիշ. ՟Բ։)