whose head is shaven;
barefaced.
Ազգ առնէ ազգաց՝ գլխագերծաց, եւ գիսաւորաց. (Կաղանկտ.։)
coif, head-dress;
where is the head of a Saint preserved.
Գլխադիրն յակոբայ փառաւորական (յերուսաղէմ). (Գանձ.։)
heaviness of the head.
καρηβαρία gravedo capitis Ծանրութիւն գլխոյ՝ յարբեցութենէ, ի խօթութենէ, եւ այլն. որ եւ ասի ԾԱՆՐԱԳԼԽՈՒԹԻՒՆ, ԳԼԽԱԳԱՐՈՒԹԻՒՆ։ (Գաղիան.։)
division into several chapters, order, arrangement;
summary, compendium;
index.
Հանդերձեալ բանդ ունի եւ զմեր գլխակարգութիւնս խնդրոց. (Գր. տղ. թղթ.։)
to be ashamed.
Ամաչեցեալ գլխակորեալ. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Գլխատեմ.
Եթէ հրամայող զինուոր զիւր զինուորակիցն սրով հարկանէ, գլխահատեսցի (ա՛յլ ձ. գլխատեսցի). (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
oppressor;
tomahawk.
Հարկանօղ գլխոյ. նեղիչ. բռնաւոր. պատիժ.
cap;
helmet.
որ եւ ԳԼԽԱՊԱՆ. Գլխարկ. փակեղ. սաղաւարտ.
life-guard.
Գլխապահ լինի թագաւորին. (Վրդն. սղ.։)
cf. Գլխանոց.
Պահպանակ գլխոյ. գլխանոց. սաղաւարտ.
turban, head-hand.
Ծածկոյթ՝ որ պատէ զգլուխն. փակեղ. ապարօշ. խոյր. գիշերնոց. գուցէ նաեւ Բարձ. փաթթոց.
Զգլխապատն քակելով, եւ զվարսն հարթելով. (Բրսղ. մրկ. ՟Թ։)
to decapitate, to behead.
Ի հռոմ քաղաքի գլխատեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
hat;
cap, bonnet.
Օրհնութիւն գլխարկի ... ի խոյրս յայս քահանայական զշնորհս քո ցօղեա՛. (Մաշտ.։)
Իջցէ օրհնութիւն ի վերայ այսմիկ գլխարկիս, զոր աղախին քո կամի արկանել զգլխով իւրով. (Մաշտ. ջահկ.։)
that has a headache.
κεφαλαλγή, κεφαλαλγός, κεφαλαλγικός cui caput dolet Ունօղ զցաւ գլխոյ. գլխու ցաւ քաշօղ.
Եւ այլ ոչ եւս եղեւ գլխացաւ արքայն. (ՃՃ.։)
Եղեւ գլխացաւ, եւ ի բժշկեաց ոչ եղեւ նմա օգուտ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Բ.։)
head-ache.
Զկրօնաւոր ոմն ժրաջան ի ժամ յառնելոյն յաղօթս՝ ունէր սարսուռ եւ գլխացաւութիւն. (Վրք. հց. ձ։)
Յերեք ժամէն (աղօթից) դողումն եւ գլխացաւութիւն եւ ջերմ՝ ձանձրութեան դեւն առնէ. (Կլիմաք.։)
prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.
Արք գլխաւորք։ Զամենայն գլխաւորս ի նոցանէ։ Գլխաւորք ժողովրդեանն, կամ գնդիցն. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 3. եւ 4։ ՟Ժ՟Զ. 2։ ՟Բ. Թագ. ՟Դ. 2։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 47։)
Այն սուրբ չորից շղթայիցն՝ որ անկաւ ի պետրոսէ գլխաւորէ. (Կլիմաք.։)
Առեալ զամենայն գլխաւորսն։ Երկուս ի գլխաւորաց իւրոց։ Հանդերձ գլխաւորաւ նոցին ղեւոնդիւ. (Խոր.։)
Յորժամ տեսանիցես զգլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս, անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)
Ի վերայ լերանց գլխաւորաց։ Քաղաք գլխաւոր. (Առակ. ՟Ը. 2։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Զգլխաւորն յիրաց։ Զսիրտն այժմ փոխանակ գլխաւորին էառ ի մէջ։ Յաղագս գլխաւորացն (յօրրէնս աստուծոյ՝ տասն պատգամաց). (Փիլ.։)
Գլխաւոր թիւք անդամոց։ Զմեղանացն գլխաւորաց. եւ այլն. (Նար.։)
cf. Գլխաւորաբար.
Որք գլխաւորապէս ողջքս եմք, եւ յաղագս նոցունց եւ առ նոսին ամբոխիմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Յիւրաքանչիւր ինչ առ ի նոցանէ խնդիր եղելոց գլխաւորապէս ասել. (Կիւրղ. գանձ.։)
to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.
κεφαλαιόω, ἑπικεφαλαιόω summatim attingo, in summam redigo, perficio Ի գլուխ հանել. բովանդակել. կատարել. եւ Ի կարճոյ քաղելով աւարտել. վերածել ի մի. յանգել. գլխել.
Ողջախոհութեամբ գլխաւորէր զկեանս իւր. (Ճ. ՟Ա.։)
Մեք եւ զայսոսիկ գլխաւորեսցուք՝ ի թիւս բաժանեալ յաղագս դիւրայիշատակութեան. (Առ որս. ՟Ե։)
to have the pre-eminence, to be at the head;
to be finished;
to bud.
Կոչի այսպիսի տաճարապեա. վասն զի ո՛չ զանշունչ նիւթոյ շինուածի ժառանգութիւն գլխաւորի, այլ զբանական կենդանեաց ժողովոյ. (Սարկ. քհ.։)
Ընդ բուսանել (խաշխաշի) եւ ի լինելն բանջար ... նմանապէս եւ ի ծաղկելն, եւ ի գլխաւորելն. (Մխ. առակ.։)
superiority, presidency, priority, supremacy.
Վիճակեցուցանէր ի գլխաւորութիւն ժողովրդոց. (Ագաթ.։)
Ի հռովմ հանդերձեալ էր կարգել զաթոռ պետրոսի եւ պօղոսի, եւ զգլխաւորութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ. (Զքր. կթ.։)
to decapitate the idols, to destroy;
to turn about;
cf. Գլխաւորեմ.
Յորժամ ոչ գլխեմք զթիւն։ Զթիւս սաղմոսացն գլխել. (Լմբ. պտրգ.։)
the head downwards.
Ի գլխիվայր կախաղանին ընդ աստուծոյ խօսէր. (Նար. երգ.։)
Ընդ երկիր անկեալք եւ արմատացեալք, եւ գլլխիվայրք իբր ծառք եղեալք յառապարի. (Փիլ. լին.։)
himself, personally, in person;
all, totally, entirely.
Նա ինքն գլխովին (է), որ զհեղիոդորոսն շարժեաց եւ լլկեաց։ Զմատեանն ի գլխովին։ Ինձ իսկ ի գլխովին (կամ գլխովին). (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 1. եւ ՟Բ. 33։ Հռ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
Ամենայն գիրք զողորմածն աստուծոյ անուանակից ասեն, եւ գլխովին իսկ զողորմածն աստուած ասեն. (Ոսկիփոր.։)
Ոմն վասն վաշխից ժլատանայ, ոմն եւ գլխովին իսկ հանել փութայ. յն. եւ զգլուխն. (Ոսկ. սղ. ՟Լ՟Ը։)
in rolling, tumbling down.
Թաւալ անկեալ գլոր խաղային. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
to roll.
Դրդուեցայ, եւ եղեւ մերձ ի գլորիլ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Է. 13։)
Զի եթէ գլորիցի մին, կանգնեսցէ զնա ընկեր իւր. եւ վա՛յ միումն՝ յորժամ գլորիցի. (Ժղ. ՟Դ. 10։)
Գլորեցելումն հօր ցուպ եղեր յարուցիչ. (Անյաղթ բարձր.։)
Զի մի՛ դարձեալ ուրախականօքն գլորիցին։ Վասն ի կուռսն գլորելոյ. իբր գայթագղիլ. (Մխ. երեմ.։)
cf. Գլորեմ.
Գթեալ նորայն երիվար՝ գլորեցոյց զնա, սակայն ոչ կործանեցաւ. (Կաղանկտ.։)
roll, downfall.
Նա ինչ եղեւ պատճառք գլորումն ընկերին. (Եզնիկ.։)
Եւ πρόσκομμα obstaculum in via, offendiculum, offensio Խոչ ընդ ոտն. գայթագղութիւն. գայթումն.
Վէմ գլորման, եւ վէմ գայթագղութեան. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 8։)
Գեղեցկութիւն երեսաց քոց գլորումն է անհաստատից. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
defeat, ruin.
Կործանումն, խորտակումն ի մարտի. յաղթութիւն, կամ պարտութիւն.
Հզօր գլման եղելոյ՝ ի փախուստ դիմեցին զօրքն պարսից. (Պտմ. աղեքս.։)
that tastes like gall.
Յերեւել խաղողոյ յորթոյ ջուր թթու եւ աղտաղտ ունի, եւ յազոխն թթու եւ գխտորահամս. (Վեցօր. ՟Ե։)
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
Գծագիրն կենդանւոյ եւ ստուերն զպատկերն նշանակէ։ Հին գծագիրն մարմնաւոր նորոգեցաւ Քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)
Տառից եւ գծագրաց եւ սիղոբէից եւ բառից անծանօթից. (Դիոն. ածայ.։)
Պատկեր գծագիր պարտ եղելոյն ի մեզ միութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Թուղթ գծագիր. (Ճ. ՟Ա.։)
Որպէս Գծագրօղ. ծրագրօղ. գրօղ.
Բարիոք գծագիրն յայնժամ առաւել պատուականագոյն գրեսցէ, յորժամ զգրիչն հետեւեցուցանէ ընդ ուղիղ քանոնական գծին. (Մխ. ապար.։)
Գրիցէ եւ յաղագս այսպիսի հանդիպմանս գծագիրն կտակին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
Գծագրէ այսոքիւք որպէս պատկերօք. (Դիոն. եկեղ.։)
Ի փոքր բոլորակի զերկինս գծագրեն շուրջանակի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Յինքն գծագրէ։ Մարմնոյ արդարութեամբք զճշմարտութիւնս գծագրել։ Անկենդան յարացուցին գծագրօղն. (Լմբ.։)
dash, trace;
drawing, design;
sketch, draught;
form, delineation;
writing.
Գծագրութեամբ դեղոց՝ պատկեր նկարագրել. (Լմբ. ատ.։)
Ցուցեալ է բազում անգամ զեկեղեցիս ի գծագրութեան դասակարգութեան հրեշտակաց. (Լմբ. պտրգ.։)
ruled.
Եւ են ոմանք գծածք եղականք, եւ ի վերայ բազմաց ասացեալք, հի՛բար, տոհմ, պար, ամբոխ. (Թր. քեր.։)
to strike out;
to erase, to mark with a flourish;
to write;
to cut, to scratch.
χαράσσω, -ττω, ἑγγράφω, ἁναγράφω imprimo, inscribo Գիծ ինչ առնել, նիշ թողուլ. գծգծել.
Ոչ գծեաց ի քար տաճարին մուրճ ինչ գործողի. (Նար. ՟Զ՟Բ։)
Մահուն մուրհակ գծեալ, եւ աւետեացն կտակ եղծեալ. (Նար. ՟Դ։)
to abject, to humble.
Յորժամ զնորա մեծարոյ կարիսն (զպղատոնի պատիւն) գձձեսցուք. (Եզնիկ.։)
Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
to be debased, to become abject or contemptible.
Յորժամ զնորա մեծարոյ կարիսն (զպղատոնի պատիւն) գձձեսցուք. (Եզնիկ.։)
Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
cf. Գծծութիւն.
εὑτέλεια vilitas, tenuitas, hmilitas, frugalitas, modestia Անշքութիւն. նուաստութիւն. նուաստակերպութիւն. չափաւորութիւն. աղքատութիւն.
Այլ ոք զճառդ ծաղր արասցէ, ի գձձութիւն կազմածոյ (մաշկեղէն) պատմուճանիցն հայելով։ Գձձութիւնս եւ վիշտս։ Գձձութիւն կերակրոց (անբանից). (Փիլ.։)
Ամօթալից գձձութեամբ մերկ եւ կողոպուտ կացցուք. (Ճ. ՟Գ.։)
Պահոց եւ աղօթից եւ գձձութեան. (Ոսկ. հռ.։)
to kneel down, to sit squat.
(Պղատոն զփիղ) հրահանգէր գճիլ ի լսարանին. (Մխ. առակ.։)
Գան ի նոյն տեղին, գճին, եւ ասեն, աստուած յօգնել ինձ նայեա՛ց. (Լմբ. բենեդ.։)
in the shape of a dome, vaulted, convex.
Գմբեթաձեւ խորանարդ բարձրացեալ (շինուած եկեղեցւոյ). (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Գումբեթաձեւ շինուած։ Եկեղեցիս գումպեթաձեւ. (Ճ. ՟Ա.։ Ուռպ.։)
Սուրբ գեղարդն ... գմբեթաձեւ ի վեր քարշեալ գլուխ նորա, որպէս նիզակի սուր առնեն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Գմբեթաձեւ.
Զիա՞րդ ջուրն կացցէ ի վերայ գմբեթայարդ գլխոյն երկնց։ Տեսանեմք ի բաղանիսս, զի ի ներքս փորուածն գմբեթայարդ է. (Վեցօր. ՟Գ։)
Եկեղեցին չքնաղ կմբէթայարդ. (Ուռպ.։)
cf. Գմբեթաձեւ.
Կամար երկնանման գմբեթայարկ։ Պայծառ եկեղեցի գմբեթայարկ. (Ուռպ.։)
cf. Գմբեթաձեւ.
Գմբեթարդ խորանայարկ։ Եկեղեցի գմբեթարդ։ Գմբեթարդ տաճար։ Ի գլուխս գմբեթարդ տաճարաց. (Անան. եկեղ.։ Ասող. ՟Գ. 9։ Վրդն. ծն.։)
to lie down.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
cf. Գմեմ.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
bought, purchased.
Առ գնածոյ ումեմն կնոջ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
ambulatory;
moveable.
Թռչունքդ օդայածք են, իսկ ջրայինքդ ղուղին, եւ գնայու՛ն են ցամաքայինքդ. (Փիլ. լիւս.։)
Ե՞րբ տեսեր դու զկրակ գնայուն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Աստեղք գնայունք։ Գնայուն ջրոյ. (ՃՃ.։ Մխ. դտ.։)
Սափորովն եւ սրուակաւն՝ զի սերեցան եւ աճեցուցին որ ինչ արկեալ էր ի նոսա. եւ եղեւ խիստ տարրն անխաղաց սափորոյն եւ սրուակին՝ արմատք գնայունք եւ աճունք. (Եփր. ել.։)
gait, step, pace, course;
passage;
walk;
departure;
circuit;
way, journey;
current;
conduct, behaviour, demeanour, manners, custom;
գնացին եբից աւուրց գնաց ճանապարհի՝ յերկիր անապատ, they walked three days through the desert;
դառնալ ի գնացից չարաց, to reform, to lead a better life.
Այս են բանակետղք գնացից նոցա։ Կարճեա՛ զգնացս ոտից։ Ոչ գտանին նշմարանք գնացից (հաւու)։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս իւրեանց։ Գնացք գետոց։ Ի գնացս ջուրց։ Աւուր գնաց աստի, աւուր գնաց անտի.եւ այլն։
Հրոյ գնացք. (Նեղոս.։)
Իրազգած եղեալ այսպիսի խորհրդոյ, եւ գնացից յաշխարհէս հայոց զմեծէ սպարապետէն. (Փարպ.։)
Բեւեռեալ զոտսն եւ զձեռսն յաղագս յանդուգն գնացից ի ծաառն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
ԳՆԱՑՔ. βίον vita, ἑπιτήδευμα, ἁναστροφή institutum, conversatio Ընթացք վարուց եւ գործոց. քաղաքավարութիւն՝ չար կամ բարի, եւ Տեւողութիւն.
Վասն չարութեան գնացից քոց։ Ըստ գնացից երկրին քանանացւոց։ Ճանապարհք քո եւ գնացք քո արարին քեզ զայդ ամենայն։ Ուղի՛ղ արարէք զճանապարհս ձեր եւ զգնաց։ Դարձարու՛ք ի գնացից ձերոց չարաչ։ Սուրբք յամենայն գնացս ձեր լինիջիք։ Զձեր պարկեշտ գնացս։ Զձեր բարւոք գնացս ի քրիստոս։ Օրինա՛կ լինիջիր հաւատացելոց՝ բանիւք, գնացիւք, սիրով.եւ այլն։
ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.
Գնացօղ. գնայուն. գաղթական. փախստական. ճանապարհորդ. վախճանեալ.
Միւսանգամ գալ գնացականաց, զոր աղբանացիքն արձակեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Եւ դու լա՛ց իբրեւ զայնոսիկ, որք ուղարկեն զգնացականսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
gait, carriage;
deportment;
— ջրոց, course.
Գետօրէն գնացողութիւն ջրոյն. (Երզն. քեր.։)
Կաղաց գնացումն. (Ճ. ՟Ա.։)
Աղբիւրն զնոյն ունի ասէ զգնացումն ջրոյն, զմիշտ բղխումն. (Լծ. ածաբ.։)
Որոշումն յաշխարհայնոց ամենեցունց, եւ յաշխարհէ գնացումն. (Բրս. թղթ.։)
to cause to walk or run.
Տալ այլում գնալ. շարժել. ընթացուցանել. խաղացուցանել.
Յերկիր անջրդի գետս գնացուցից. (յն. արարից)։ Ընդ շաւիղս՝ զոր ոչ ճանաչէին, գնացուցից զնոսա (զկոյրս. յն. արարից կոխել). (Ես. ՟Խ՟Գ. 19։ եւ ՟Խ՟Բ. 16։)
Զկաղս գնացուցանել. (Ագաթ.։ Վրք. սեղբ.։ Լմբ. ստիպ.։)
Զքեզ օրհնեն հողմք ի գնացուցանելն իւրեանց զջուրս. (Եփր. համաբ.։)