to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
Ջեռնոյր առ լուսովն։ Քանզի ցուրտ էր, եւ ջեռնուին։ ծածկէին զնա հանդերձիւք, եւ ոչ ջեռնոյր։ Ննջեսցէ ընդ նմա, եւ ջեռոցի տէր մեր արքայ։ Ի կտրոց խաչանց իմոց ջեռան թիկունք նոցա։ Վաշ ինձ, զի ջեռայ, եւ տեսի զկրակ։ Ի դոյղն ճառագայթից արեգականն ջեռեալ հելէր։ Ջեռաւ մարմին մանկանն։ Ջեռաւ սիրտ իմ ի փորի իմում.եւ այլն։
to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
Ցուրտ եւ տօթ, զի մի զովացուցանէ, եւ միւսն ջեռուցանէ։ Հրային մասամբ ջեռուցանէ զամենայն գոյացեալս. (Յճխ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Ը։)
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
Անականէր ի մահիճս իւր, եւ զախտ մահու ջերանէր. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 6։)
Ծիւրական ցաւօք ջերեալ վախճանեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.
θερμός calidus ζεστός, ζέων, -ον fervidus, fervens, ardens. Ջեռեալ. ջերեալ. ջերմին. եռացեալ. իրօք կամ նմանութեամբ. տաք, տաքուկ, թարմ. (լծ. արաբ. ճէրմ. պ. կէրմ. յն. թէրմօս ). ... եբր. խամ. (յորմէ համամ ).
Եւ քո ջերմ պատմուճան հանդարտեալ կայ ի վերայ երկրի. (Յոբ. ՟Լ՟Է. 17։)
fever.
thermometer;
— բնական, natural -;
— բուսական, vegetable -;
— օդեզէն, air — or atmospherical -;
— ալքոհլեան, spirit -;
— տարբերական, differential —;
— մետաղական, metallic —;
— ծայրագոյն ջերմութեան կամ ցրտութիւն, maximum — & minimum —, self-registering —, register —;
— հարիւրամասն —, centigrade -;
— Ռէօմիւրի, Ֆարէնհայթի, Reaumur's —, Fahrenheit's —;
—ն բարձրացաւ՝ էջ մի աստիճան, the — has ascended, has fallen one degree;
—ն զրոյէն մի աստիճան վար՝ վեր է, the — is one degree ahove or below zero.
very hot, ardent, burning, boiling;
warm, foil of warmth, fervent, impassioned, affectionate, very tender;
all hot, piping hot;
quite fresh or new;
warmly, ardently, eagerly, fervently.
Սկիզբն առնել ճանապարհին ջերմաջերմ հաւատով. (Եւագր. ՟Ժ։)
warm, ardent;
devout, fervent.
Ջերմեռանդ ի հաւատս։ Ջերմեռանդ կամ ջերմեռանդն սիրով. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ժ։ Փարպ.։)
rather warm, hot;
fiery.
զմանկունս ջերմինս եւ խստապարանոցս աղճատել մի խնայեսցես. (Կլիմաք.։)
fever;
heat;
— եթող զիս եւ կալաւ զնա, the fever left me & has seized him;
կերստին կալաւ զիս —, my fever has returned.
Օգտելով եւ վնասելով՝ ամարանի ջերմամբ, եւ ցրտութեամբ ձմերանոյ։ Ցրտով եւ ջերմաւ զտունկս եւ զբոյսս ապականէ. (Յճխ. ՟Դ. եւ ՟Է։)
cf. Ջերմընկալ.
cf. Ջերմընկալ.
how ! oh ! o strange ! wonderful !
Ջէքն բախճանագոյն (կամ խրախճանագոյն) լսի, կամ զօրազուարճ։ Ջէքն այնքան գեղեցիկ էր պսակն։ Ջէք պայծառ իմն է լոյսն։ Ջէք անճառականք են աստուծոյքն, եւ հրեշտականք։ Բէքիցն աւանք, եւ ջեքիցն խումբք սոսկականք են, եւ գեղաղէշք. (Երզն. քեր.։)
pure, clean, clear, polished, bright.
ἁπηλίδοτος purissimus եւ այլն. մաքուր. զուտ. պարզ. յստակ. վճիտ. տնաղօտ. փայլուն. շողշողուն.
furnished with nerves, sinewy, nervous.
ՋԼՈՒՏ կամ ՋՂՈՒՏ. νευρώδης, -δές nerveus, nervosus եւ partes nerveae. Ջլային, ներդաւոր, աճառուտ (մասն մարմնոյ). ուստի եւ ՋՂՈՒՏ ՄԱՐՄԻՆ՝ χόνδρος cartilago. այն է աճառն եւ նեարդն.
harper, harp-player.
Ու՞ր ջնարահարք (կամ ջնահարք) երգարանին, կամ խաղացողքըն ճատրակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
duster, ruhbing-cloth, rubber;
expiator, atoner, reparer;
— խոհակերոցի, dish-clout.
περικάθαρμα purgamentum. Ձորձ կամ կապերտ անպէտ՝ որ վարի ի պէտս ջնջելոյ զազաս. ջնջարան. ջնջոց. առիթ եւ պատճառ ջնջման. ջնջիչ. մաքրիչ. սրբիչ.
Ընդ ջնջանի (կամ ջնջոցի) եւ ընդ մաշեալ վերարկու մահճաց (զոր տամք աղքատաց) տայ մեզ զբազմականն աբրահամու. (Եփր. պհ.։)
Ի կենարար կողէն կայլակ՝ մեղաց ջնջան։ Այսոցիկ (մեղացս) ջնջան, եւ օճառ սրբութեան ընկալաք զսուրբ եւ զպատուկական արիւնն. (Շ. ոտ. բարձր. եւ Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Զ։)
to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.
Ջնջել զամենայն ճետ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
to assemble troops, to muster, to gather in crowds, to call together.
convener, assembler;
compound.
to flock together.
Հեր գլխոյ նորա ջոկացեալ ի վերայ ճակատուն յոյժ խուռնախիտ թանձրութեամբ. (Արծր. ՟Է. 11։)
to become rank, thick, to flourish, to shoot forth, to grow.
Ուռճանալ, թաւանալ.
gutter.
ՋՈՐԴԱՆ կամ ՋՐՈՐԴԱՆ, ՃՐՈՐԴԱՆ. Բառ ռմկ. որ եւ ճոլստրան. Ուրդ կամ անցք ջրոյ. խողովակ՝ ընդ որ հոսի ի տանեաց անձրեւաջուրն, որպէս եւ քաղցուն ի հնձանէ ի կարաս. (Վստկ. -ճիպ։)
grub, caterpillar.
(որպէս թէ ջորի փոքրիկ). տես եւ ԽԱՌՆԻՃ, ԽԱՐԱԳՈՒԼ. βροῦχος species locustarum. Ազգ մարախոյ փոքրիկ, ըստ ոմանց եւ անթեւ կամ չեւ թեւաւորել՝ որպէս որդն, ճճի, չորացուցիչ դալարւոյ.
hydromancy, prediction by water.
Ի բժշկաց առողջանալ անխիղճ են. այլ ոչ դիւթաց եւ կախարդաց ի ջուրուռթէից, կամ յայլ իրաց. (Կանոն.։)
pond, pool;
hydraulicist;
distributor or guardian of the water for irrigation in the vineyards.
ՋՐԱԲԱՇԽ եւ ՋՐԱԲԱՇԽԻՔ. Բաշխումն ջրոց. ջրաբաշխութիւն. եւ Տեղի՝ ուր իցէ ջուր բաշխելի. լիճ.
Էին գեօղք երկու մօտ ի նեղոս գետ. եւ կամէին. ճակատել ընդ միմիանս վասն ջրաբաշխին. եւ բազումք մեռանէին վասն այս ջրաբաշխի. (Վրք. հց. ձ.) իբր յն. ὐδροστάσιον stagnum, lacus.
cf. Ջրաբաշխ.
ՋՐԱԲԱՇԽ եւ ՋՐԱԲԱՇԽԻՔ. Բաշխումն ջրոց. ջրաբաշխութիւն. եւ Տեղի՝ ուր իցէ ջուր բաշխելի. լիճ.
Էին գեօղք երկու մօտ ի նեղոս գետ. եւ կամէին. ճակատել ընդ միմիանս վասն ջրաբաշխին. եւ բազումք մեռանէին վասն այս ջրաբաշխի. (Վրք. հց. ձ.) իբր յն. ὐδροστάσιον stagnum, lacus
hydraulics.
Բաշխումն ջրոյ՝ որ եւ է օրինակաւ. եւ մասն ուսումնականին (ὐδραυλική hydraulica ) որ ճառէ զջրոց.
mixed with water.
cf. Ջրածնունդ;
hydrogen.
sinning last.
Եւ այնպիսի վնասու ոչ յետնամեղն եղեւ պատճառ, այլ որ նախն նենգեաց. (Եզնիկ.։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
ՅԵՏ ՈՐՈՑ (ըստ հին ոճոյ). Յետ այսց բանից.յետ այսորիկ.
(ըստ նոր ոճոյ). Յորմէ հետէ. քանի որ.
from behind;
after, at last;
back, the buttocks;
nakedness;
— ուրեմն, lastly;
— կողմանէ, behind, from behind.
Յետուստ ի վախճան ժամանակի ինքն զինքն երեւեցոյց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
Բերան ունել, եւ ոչ իբրեւ ծառայիւն վճարել նովաւ պէտս ինչ, այլ յետս ընդդէմ, զի յանօգուտ եւ յանպատշաճ իրս վարեմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Անհնազանդ եւ յետս ընդդէմ գնացիւք. (Յճխ. ՟Դ։)
return;
contumacy, rebellion.
backwards, receding.
cf. ՅԵՏՍ ՅԵՏՍ) յն. ոճով. ὁπισθοφανῶς.
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
Զամենայն ոգի ջանայր յերիւրել հասուցանել ի գիտութիւն ճշմարտութեան. (Ագաթ.։)
long;
a long or great while or time;
— հիւանդանալ, to have a long illness.
Յերկար հիւանդացեալ վախճանեցաւ. (Խոր. ՟Գ. 12։)
Ճնճղուկ ոչ յերկար, այլ սակաւ ինչ թռչի. (Իսիւք.։)
Ի դորա յերկար խաղաղութեանն եւ մեք առողջութեամբ վարեսցուք զկեանս մեր։ Հասեալ ի յերկար ծերութիւն՝ վախճանեցաւ. (Եղիշ. ՟Բ։ Փարպ.։)
to prolong, to prorogue, to delay, to put off, to protract, to spin out;
ոչ — զկեանս իւր, to be short-lived;
ոչ յերկարեսցէ աւուրս, let his days be few;
առանց յերկարելոյ իսկ ասացից, in a word;
զի՞ —, in short, in fine;
cf. Յերկարիմ.
Ոչ յերկարեալ զկեանս իւր՝ վախճանի. (Խոր. ՟Գ. 10։)
to be prolonged, to last, to continue, to remain permanently.
Եթէ յերկարիմ (ի բանս), մի՛ վաստակիր. (քանզի զխաչէն է ճառս. Ճ. ՟Գ.։)
length;
prolongation, prorogation.
Զի մի՛ յերկարութիւն ճառիցս լիցի՝ ձանձրութիւն ընթերցողաց. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Եւ զայս յերկարութիւնս ասեմ լինել առաւել բաժանմանն պատճառ. (Շ. թղթ.։)
cf. Երկնուստ.
to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
Տակաւին յերկուացեալ ես։ Ո՞վ է՝ որ յերկուացեալ է ի ճշմարտութենէ անտի. (Կոչ. ՟Ժ։)
Եւ է ճշմարիտ, եւ մի՛ ոք յերկուասցի. (Խոր. ՟Ա. 4։)
insensate, foolish.
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
Զոր ի ճառելըն՝ կորուսեալքն յիմարանան, այլ փրկելոցս է զօրութիւն Աստուածական. (Շ. ոտ. բարձր.։)
alienation of mind, craziness, folly, madness;
fatuity, silliness, simplicity;
fury, intoxication;
հոգի յիմարութեան, spirit of infatuation.
commentary, memoir, annals.
monument, cenotaph, tomb.
μνημεῖον monumentum. Ըստ յն. ոճոյ, Տեղի յիշատակի մեռելոց. գերեզման. շիրիմ.
memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ. μνημεῖον monumentum. յն. ոճով, Յիշատականոց. շիրիմ.
memorial, preserving the memory of.
Որ առնէ զյիշատակ այլոց. յիշօղ վախճանելոյն.