to speak elegantly;
to overload a discourse with ornament.
ՊԱՃՈՒՃԱԲԱՆԵԼ. Պերճաբանել զարդուք բանից. ճոռոմաբանել ճարտասանօրէն.
to deck, to attire, to embellish, to adorn, to beautify, to decorate, to bedizen, to bedeck;
to paint, to plaster;
to dissemble, to feign, to disguise;
to give oneself airs;
— զմարմին, to embalm;
—եալ, cf. Պաճուճազարդ;
— առասպելք, cunningly devised fables;
— կերակուր, skilfully dressed meats.
καλλοπίζω faciem elegantem et venustum reddo, ostento κοσμέω orno ἁμφιάζω induo πλάττω fingo եւ այլն. Գունագեղել պէսպէս զարդուք, եւ արտաքին իրօք. գեղերեսել. պճնել. սեթեւեթել. յօրինել. զարդարել. յօդել, պատրուակել. ճիճի պիճի բան մը ընել, սազել, շինծու զարդարանքով աղուոր երեւցնել. լծ. թ. պէզէմէք
Որչափ ինչ պաճուճեցին որդիքն Իսրայէլի, բայց ոչ այնպէս ինչ զտեառնէ իւրեանց։ Ի հանդերձս ոսկէհուռն զարդարեալ եւ պաճուճեալ։ Տքնութիւն նորա առ ի պաճուճել ի կատարման նորա։ Պաճուճեալ զգեստուք զարդ։ Ոչ եթէ պաճուճեալ ինչ առասպելաց զհետ երթեալ. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 9։ Սղ. ՟Խ՟Դ. 10։ Սիր. ՟Լ՟Ը. 31։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 16։)
Իմանամ զքո յապաղումնդ, թէպէտեւ պաճուճես բանիւք. (Բրս. գորդ.։)
Իւրեանց ամօթովն պաճուճին (դեւք). (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Մի՛ հայիցիս՝ պաճուճեալ խոնարհութիւնն։ Ծառայ էր, եւ զինքն ծառայութեամբն ազատ անձին իւրում պաճուճէր. (Կոչ. ՟Զ։)
Զտաճարս կռոցն եւ զմեհեանս պաճուճէին. (Նիւս. սքանչ.։)
Պաճուճեցէ՛ք զորդւոյ իմոյ սիրեցեալ անդամս։ Պաճուճիս պէսպէս հանդերձիւք եւ մատանեօք։ Այնպիսին պաճուճեսցի՝ որ ի բոզանոցսն ջերանին. (Ոսկ. ղկ. յհ. եբր։)
Զդիակն Բէլայ պաճուճեալ իմն ասէ դեղովք՝ հրամայէ Հայկ տանել ի հարք. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ամենավայելուչ գեղեցկութեամբ գարնանայինս իմն զարդարեալ պաճուճի ժամանակ. (Պիտ.։)
Զարդարեալ պաճուճեաց զտիեզերս զանազան ծառովք եւ տնկովք։ Զերանգ երանգ ծառսն պաճուճեաց ոստովք եւ տերեւովք։ Յովսէփ զարդարեալ պաճուճեաց զմարմինն տէրունական. (Զքր. կթ.։)
Պաճուճիս պարծանօք սեւեռիանէ, եւ զանիմաստս ընդ քեզ յափշտակես. (Ճ. ՟Բ.։)
Թէպէտեւ յոյժ իցեն բանականագոյն, եւ ամենեւին պաճուճեալք. (Պղատ. օրին. ՟Գ։ 1)
to succeed, to inherit;
to make oneself master of, to master, to domineer, to lord, to rule over.
διαδέχομαι excipio, succedo. Առնուլ յաջորդութեամբ զիշխանութիւն սեպհականեալ ինքեան. յաջորդել.
Զայս Աղեքսանդրոս պայազատեալ՝ առնու զթագաւորութիւնն Արիդէոս։ Զսա պայազատեալ փոխանակէ որդի իւր։ Զսա պայազատէ երրորդ Պտղոմէոս։ Ուստի արիդէոս՝ որ եւ Փիղիպոսն՝ պայազատեաց զիշխանութիւնն. (եւ այլն. Եւս. քր. ՟Ա. ստէպ։)
Պայազատէր զհայրենի տէրութիւնն։ Պայազատէ զիշխանութիւնն մեծ որդի նորա. (Յհ. կթ.։)
Պայազատեսցեն ազգէ յազգ զայս պատիւ (քահանայապետութեան). (Լմբ. պտրգ.։)
Զգիւղս եւ զաւանս եւ զագարակս յիւր անուն պայազատէ։ Երբեմն զմասն ինչ աշխարհիս, եւ ապա զբոլորս իսկ նուաճեալ պայազատէր. (Յհ. կթ.։)
to wait, to serve.
cf. Պայթուցանեմ;
to burst, to crack, to split, to shiver, to break, to cleave;
to be transported by pride, to be puffed up.
Որ զվէմն հերձեաց, ոչ անկարանայր զխաչահանուսն պայթել. (Խոսր.։)
ՊԱՅԹԵՄ չ. ՊԱՅԹԻՄ. διαρρήγνυμαι disrumpor, dirumpor οἱδαίνομαι intumeo, turgesco ψοφέω crepo եւ այլն. Պատառիլ շաչմամբ ի պարպատմանէ ուռուցման. ճայթիլ. փաթլամագ, չաթլամագ.
Իբրեւ կերաւ, պայթեաց վիշապն։ Յղիք նոցա պայթեսցեն (կամ պայթեսցին). (Դան. ՟Ժ՟Դ. 26։ Ովս. ՟Ժ՟Դ. 1։)
Ի հայեցուածոցն դժնէութենէ ասեն պայթել որձաքար վիմացն. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Բարձրադէզ փրփուրն պայթեաց։ Պայթեաց եւ պատառեցաւ թանձրութիւն երկրիս։ Թանձր հողն պայթեաց պատառեցաւ. (Եղիշ. ՟Ե. եւ Եղիշ. խր. միանձն. եւ Եղիշ. խաչել.։)
Սիրտ քարեղէն պայթեաց (այսինքն կարծր վէմք պատառեցան), եւ սիրտք նոցա ոչ ապաշաւեցին. (Եփր. համաբ.։)
Կսկծիմ պայթիմ, թէ ոչ յարիցես գնասցես ի տանէս. (Բուզ. ՟Դ. 44։)
Պայթէ (տպ. պայթի) ասէ սիրտս, եւ այրիմ ընդ թշնամանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Իբրեւ պղպջակի ի նոսա բարկութեանն պայթեցելոյ՝ շնչեցաւ այտումնն. (Բրս. վաշխ.։)
cf. Պայթուցանեմ.
Որ զվէմն հերձեաց, ոչ անկարանայր զխաչահանուսն պայթել. (Խոսր.։)
cf. Պայթեմ.
cf. Պայթիւն.
πάταγος, κτύπος crepitus, strepitus. որ եւ ՊԱՅԹԻՒՆ. Պայթելն. հերձումն. եւ Ճայթիւն. շառաչումն. փաթլայըշ, փաթըրտը.
Թմբիւնք պայթմունք եւ ճայթմունք որոտմանց։ Յորժամ բռնութիւնք հողմոց, եւ որոտմանց ճայթմունք՝ սուղումն սաստիկ, եւ դժնեայ պայթումն հնչեսցեն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ետես զերգիծումն եւ պայթումն զհեղձա նախանձ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ի պայթիւն վանգիցն ուռցման պատառելոյ պայթման մորթոցն նշանակել. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)
to burst, to cause to break, to shiver, to cleave, to break or burst open.
ῤήττω, διαρήσσω rumpo, disrumpo. որ եւ ՊԱՅԹԵՄ. ՊԱՅԹԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Պատառել պարպատմամբ. Ճայթեցուցանել. հերձուլ շառաչմամբ. երգիծուցանել. ճաթեցնել, ճղքել. փաթլաթմագ.
Պայթուսցէ զնոսա անշշունչս ուռուցեալս. (Իմաստ. ՟Դ. 19։)
Ո՞ ուսոյց քեզ՝ զամենայն օր պայթուցանել զորովայն՝ մսեաց եւ գինեաց զանազանութեամբք. (Սարկ. հանգ.։)
(Որթն խարտեալ) գոչեաց յորովայնի այնոցիկ՝ ոյք սիրեցինն զնա, եւ մեծաւ նախանձու զերկրպագունս հեղձ պայթոյց. (Եփր. ել.։)
to speak floridly.
to be adorned with fine fruits.
to adorn with elegance.
cf. Պայծառազգեստիմ.
cf. Պայծառազգեստիմ.
Ի ներքս մտէք յանարատ հարսնարանն, պայծառազգեաց լեալք մաքուր եւ անաղտ իմաստիւք. (Նիւս. երգ.։)
to dress oneself splendidly, to wear superb apparel, to bedizen or bedeck oneself elegantly.
Այժմ երկին ի վերուստ պայծառազգեստեալ. (Խոր. վրդվռ.։)
Որք ի հեթանոսաց պայծառազգեստեալք կային առաջի Աստուծոյ. (Լմբ. յայտն.։)
cf. Պայծառանամ.
to brighten, to become clear;
to shine, to glitter, to sparkle, to be resplendent;
to shine, to render oneself illustrious, to flourish, to signalize or distinguish oneself, to be remarked, to become a person of note.
Ի ժամանակի այցելութեան իւրեանց պայծառասցին. (Իմաստ. ՟Գ. 7։)
Յօրինէր կազմէր ամենայն զարդու իւրով, եւ պայծառանայր առաւել յոյժ. (Յուդթ. ՟Ժ. 4։)
Կղեմէս Աղեքսանդրայ երէց եւ պանտենոս փիլիսոփոս ստոյիկեան ի մերմէ ոճոյս՝ պայծառանային։ Աղեքսանդրոս ի դաւանութեան պայծառացաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Սուրբ հարքն երկոքումբքս այսոքիւք բարեփառութեան ղամպարօք փայլեալք պայծառանային. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Դնեմք առաջի պայծառացելոց ոգւով՝ զլուսափայլ բանից ճառագայթ. (Շ. ընդհանր.։)
Պայծառասցին լապտերք հոգւոց մերոց։ Պայծառացեալ ի կամարս լուսեղէնս։ Պայծառացի՛ր եկեղեցի Աստուծոյ ընդ ճգնութիւն սրբոց վկայից. (եւ այլն. Շար.։)
to clear, to brighten, to render brilliant, to give splendour;
to cause to shine, to render illustrious, to distinguish, to celebrate;
— զբանս, to render clear, to explain, to dilucidate.
Զկերակրոցն վայելումն պահք պայծառացուցանեն. (Բրս. պհ.։)
Պայծառացուցեր սուրբ զեկեղեցի։ Պայծառացո՛ զմանկունս քո յօրհնաբանութիւն ծագողին զշող լուսոյ. (Շար.։)
Պայծառացո՛ ընդ սուրբս քո. (Ժմ.։)
Զհոգւոյ բարետոհմութիւն պայծառացուցանել։ Զսէրն Քրիստոսի պայծառացուցանէ յորդւոց սորա հոգիս. (Լմբ. պտրգ. եւ ստէպ։)
dazzling, hallucination.
Շլացութիւն որպէս յերեսաց փայլակման. բլշակնութիւն, մթագնութիւն. կամ փայլիւն շլացուցիչ.
Ո՛չ ըստ չափոյ երեւեցելոյն, այլ ըստ տեսողացն կուրութիւն գործէ. որպէս ուրեմն պայղակումնն Պօղոսի աչացն։ Զամենայն փառս նորա առ Պօղոս եղելոյ զպայղակմանն ուսի՛ր. որ զպայղակումնն ոչ եբեր, զիա՞րդ զփառսն բերիցէ զանչափս. (Բրս. թղթ.։ 3)
condition, nature, state, quality, circumstance;
condition, term, measure, rule, limitation, close;
part, article, proposition, transaction;
stipulation, agreement, treaty, bargain, compact, pact;
— անհրաժեշտ, condition, sine qua non;
— ժամանակի, appointment, assignation;
— կենաց, condition, state, circumstance;
— նամակ, original draft of a treaty or contract;
հայցուածոյ —աւ, in an interrogatory manner;
—աւ, upon condition, on terms;
— դնել, to place or impose conditions, to make a contract, to contract, to bind oneself by contract;
cf. Ժամանակակէտ.
• , ի-ա հլ. «դաշն, դաշինք, ոճ, ձև, կերպ» ՍԳր. Եւս. քր. Կիւրղ. ծն. Ոսկ. մ. ա. 19 և յհ. ա. 27. որից պայմանաւոր Ա-գաթ. Վեցօր. պայմանել Խոր. Վրք. հց. տա-րապայման Բուզ. անպայման Ագաթ. յետ. նաբար գրուած է ըստ մհյ. պոման Զքր. կթ. Ուխտ. Բ. 86. Մխ. դտ. Մեսր. եր. Մարթին. Անսիզք 9, 13, 15, 47. պոմանել Կանոն. բարդութեամբ՝ պոմնթուխթ «պայմանա-թուղթ» Անտիզք 75։ Նոր բառեր են պայմա-նագիր, պայմանաժամ, պայմանադրու-թիւն, պայմանական, պայմանատրուիլ, նա-խապայման։ -Նոր գրականում (արևելեան բարբառ) անպայման ստացել է «անպատ-ճառ, անշուշտ» իմաստը (ազդեցութեամբ ռուս. бeзуcловнo ձևի), մինչդեռ հին նշա-նաևութիւնն է «չափից դուրս, չափազանց» (անպայման սքանչելի Ագաթ.), իսկ արև-
• = Պազ. paimān «չափ, սահման, խոս-տում, դաշինք, համաձայնութիւն, դաշնա-դրութիւն», պրս. [arabic word] paimān «պայման, ուխտ, դաշինք», [arabic word] paymāna «մի չափ է. 2. գինու մեծ կթղայ», պհլ. ❇ pat-mān, [arabic word] patmānak «դաշինք. համաձայնութիւն, չափ, աստիճան» ❇ [other alphabet] ápatmān «անպայման=չափազանց, ան-չափ»։ Իրանեանից են փոխառեալ նաև ա-րաբ. [arabic word] faymān «պայման» (Կամուս, թրք. թրզմ. Գ. 532), արևել. թրք. [arabic word] paуman կամ [arabic word] paymanah «մի տեսակ չափ»։ Իրանեան ձևերը ծագում են paiti-մասնիկով՝ mā «չափել» արմատից. ըստ այսմ պրս. [arabic word] paymūdan, պհլ. pat-māyend, քրդ. piwán «չափել» (Horn § 363), որոնց հետ հմմտ. սանս. mana «չափ», յն. μέτρον (որից մետր) «չափ», լտ. mētior «չափել», ռուս. мepa «չափ» ևն։-Հիւբշ. 230։
• ԳԴ (յետոյ ՆՀԲ) դնում են պրս. փէյ-ման ձևից։ Böttich. ZDMG 1850, 360 սանս. pratimāna։ Նոյն, Arica 80, 344 սրա հետ նաև պրս. ձևը։ Lag. Urgesch, 139 պրս.-ից փոխառեալ է դնում։ Mül-ler SWAW 38, 555 յիշում է նաև եբր. [hebrew word] (patmān?) ձևը, որ չունի Ge-senius։ Մորթման ZDMG 26, 526 բևեռ. pini «պայման» և 544 vidimana «պայ-ման»։ Նորայր, Կորիւն վրդ. էջ 275 ան-պայման դնում է պրս. փէյմուտէն «չա-փել» բայից։
• ՓՈԽ.-Վրաց. 3აემანი պաեմանի «պայ-մանաժամ», მაემნობა պաեմնոբա «պայ-մանաժամ որոշել», უჭაემანო ուպաեմանո «անորոշ»։
պ. փէյման. σύγκρισις conjectura, conditio σύνταξις coordinatio τάξις ordo τρόπος modus ἔξεις vires προθεσμία ἠμέρα կամ ὤρα praestitutum tempus, statuta hora եւ այլն. Ուխտ. դաշն. սակ. խոստումն. կարգ. օրէնք. կանոն եւ եղանակ եւ չափ իրաց եւ բանից. հանգամանք. եւ ժամադրեալ սահման. ոճ. ձեւ. ահտ, շարթ.
Ըստ պայմանի իւրում առնիցեն (զզատիկն)։ Նուէրք իւրեանց ըստ պայմանի իւրեանց։
Ըստ թուոյ նոցա եւ ըստ պայմանի իւրեանց։ Այս էր պայման խորանին վկայութեան։ Պահեսջիք զքահանայութիւն ձեր ըստ ամենայն պայմանի սեղանոյն։ Մի պայման, եւ մի չափ, եւ մի օրինակ ամենեցուն (մեքենովթացն)։ Արտաքոյ բնակութենէ ի տալ (կամ տար) պայման հրամանին տարապարտուց մեռանել (չիք ի յն) Թուոց. (՟Թ. 3։ ՟Ի՟Թ. 6. 24 = 37։ Ել. ՟Լ՟Ը. 21։ Թուոց. ՟Ժ՟Ը. 7։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 37։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14. եւ այլն։)
Աղքատ առողջ, եւ զօրաւոր պայմանաւ (յն. զօրութեամբ). (Սիր. ՟Ը. 14։)
Ուխտ պայմանի հաստատեսցեն։ Խնդրելով պայման ուխտի։ Մի՛ արդեօք պայմանին ստիցէ։ Զայս պայման ուխտի գրեալ, եւ խաչ հաստատեալ, կնքեսցես. (Խոր. ՟Բ. 8. 32. 86։ եւ ՟Գ. 48։)
Սահմանաց եւ բաժնից պայմանս ուսուցանել (այսինքն զչափս). (Եւս. քր. ՟Ա։)
Պայման արար, թէ ես յորժամ գամ, արձակեմ ի կապանացն. (Փարպ.։)
Յաւուր պայմանի հատուցման իւրոյ՝ զոր եդ՝ ի ձեռս մեր տացէ զվճար փոխոյն. (Շ. ընդհանր.։)
Թողուլ զբանիցն զառանձինն պայմանն, եւ զմիտս լեզուին թարգմանել. (Կիւրղ. ծն.։)
Զճշմարտութիւն նոցա (շարժման աստեղաց) առ ձեռն պայման Պտղոմէի յանդիման կացուցանէ. (Շիր.։)
Հարցուածոյ պայմանաւ զբանն առաջի դնէ։ Զպայման ծննդեանն (բանին ի հօրէ) ոչ գիտեմք. (Սարգ. յկ. ՟Թ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Խնդրեմ զմիտսն քո, եւ զիրացն որ գործիցի՝ զպայման ... Ածէ այնուհետեւ ի գեղեցիկ պայման աղօթիցն։ (Մեղաւորի) տայ ժամանակ եւ պայման պատասխանւոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
Յորդեգրութեան պայման վերացան. (Լմբ. սղ.։)
Դիտէր զժամանակակէտ պայմանն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ՊԱՅՄԱՆ ՆԱՄԱԿ. Նամակ գրեալ պայմանաւ. յետկար, կամ բուն պատճէն ուխտին.
Պայման նամակն՝ որ հայերէն գրով էր՝ յապստամբութեանն կորեաւ։ Զպայման նամակն իսկ գտանիցէք գրով ձերով. (Աբր. կթ. առ Կիւրիոն.։)
contract, covenant.
agreement, convention.
delay.
conditional.
cf. Պայմանական.
Որ ինչ ունի զպայման. ուխտական. վճռական. սահմանեալ. օրինաւոր. թէական.
Կարգ լուսաւորութեան, կանոնք պայմանաւորք (վճռեալք ի ժող. Նիկիոյ). (Ագաթ.։)
Պայմանաւոր չափով բաժանին բաշխին (ջուրք) ընդ ամենայն կողմանս. (Վեցօր. ՟Դ։)
(Յիսուս ի վերջին ընթրիսն) այսպիսի անբաւ բարերարութեամբ պայմանաւոր խօսս արարեալ ըստ նոցա տկարութեանն. (Արշ.։)
to agree, to conclude a treaty, to stipulate, to contract;
to article;
to qualify, to limit.
Պայման առնել, դնել, դաշնաւորիլ. ուխտել. սէօզ գօմագ, փէյլէմէք.
Արք քաջք տաւրացիք, որոց զոգիս ի բաց եդեալ՝ Երուանդեայ պայմանեալ՝ սպանանել զԱրտաշէս. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Պայմանեալ էր արմաւ, եւ տուեալ էր գրաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
to shoe.
to create strife, contests or law-suits, to litigate, to question, to dispute;
to struggle hard, to fight, to battle.
ՊԱՅՔԱՐԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻՄ. Ի պայքար մտանել. կագել. մաքառիլ.
Պայքարես ի մաքառմանդ քում. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
Երկայնմտութեամբ պայքարեցաւ ընդ նոսա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Համագունդ ընդ միմեանս հարեալ ի հակառակութիւն եւ ի կռիւ պայքարէին. (Յհ. կթ.։)
cf. Պայքարեմ.
cf. Պայքար.
popular.
• «հեթանոսա-կան ժողովրդական հասարակաց տօն». մէկ անգամ ունի Ոսկ. եզեկ.։
• -άն πανδημεί, πανδημι, πανδήμιος, πά́νδημος «համաժոռովրդական, հասարակաց» բառից, որ կազմուած է παν «ամբողջ» և δῆμος «ժո-ղովուրդ» բառերից։
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
ՊԱՆԴԵՄԻ կամ ՊԱՆԴԵՄԻՆ. Բառ յն. բա՛նտիմօս, բանտիմի՛. այսինքն ամենախումբ, համաշխարհական. Տօն հանդիսի առ հեթանոսս.
Հեթանոսք տանելով ի գերեզմանն կերակուրս եւ ըմպելիս՝ յաւուրս կոչեցեալս պանդեմին, եւ ողջակիզեն զկերակուրսն. (Ոսկ. եզեկ.։)
cf. Պանդխտիմ.
Երթամմ պանդխտանալ՝ ո՛ւր եւ գտանիցեմ։ Եւ սկսաւ պանդխտանալ առ առնն. (Դատ. ՟Ժ՟Է. 9. եւ 11։)
Գնաց այր ի Բեթղեհեմէ Յուդայ՝ պանդխտանալ յագարակին Մովաբայ. (Հռութ. ՟Ա. 1։)
to cause to emigrate, to estrange, to convey, transport or remove from one's country, to cause to inhabit another place, to dwell elsewhere.
ἁποικίζω, μετοικίζω demigrare facio, deporto. Տալ այլում պանդխտիլ. շրջեցուցանել եւ բնակեցուցանել յօտարութեան.
Զժողովուրդն պանդխտեցոյց ի Բաբելոն։ Զորս պանդխտեցոյց Նաբուքոդոնոսոր. (՟Բ. Եզր. ՟Ե. 12։ Նեեմ. ՟Է. 6։)
Փոխեաց պանդխտեցոյց զնա յերկրիս յայսմիկ. (Գծ. ՟Է. 4։)
to emigrate, to leave or quit one's country, to remove from, to be estranged;
to go on a pilgrimage.
Պանդխտեցաւ ի գերարա։ Պանդխտեա՛ց յերկրիս յայսմիկ։ Աւուրք կենաց ամաց իմոց՝ զորս պանդխտեցայ՝ հարիւր եւ ՟Լ. (ամ է. Ծն. ՟Ի. 1։ ՟Ի՟Զ. 3։ ՟Խ՟Է. 9։)
Եկեալ ի կողմանս գամրաց՝ պանդխտեցաւ ի Կեսարիա. (Խոր. ՟Բ. 77։)
Ակիղաս ասէ, թէ Նժդեհ լինի գայլ գառին. Թէոդիտոն՝ թէ պանդխտեսցի։ Մին ասէ՝ թէ նժդեհեսցի, եւ միւսն՝ պանդխտեսցի. (Ոսկ. ես.։)
to propagate trees by layers of offsets, shoots or suckers, to provine.
ՊԱՆԴՐԵԼ. Բառ ռմկ. որ եւ ասի ՏԱԿՌԵՑՆԵԼ. Մխել զոստս եւ թաղել ընդ հողով՝ առ ի ձգելոյ նորանոր արմատս. տալտըրմագ. Վստկ. ստէպ. ուր կայ եւ գոյակ. Պանդրի. եւ ածակ. Պանդրած։
cf. Պարծիմ.
Յորս դուքն պանծացեալ էք, սրով սատակեսցեն. (Երեմ. ՟Ե. 17։)
Ասաց եւ առ ոմանս պանծացեալս յանձինս՝ թէ արդարք իցեն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 9։)
Պարծիմք ի Քրիստոս Յիսուս, եւ ոչ ի մարմին պանծացեալ եմք. (Փիլիպ. ՟Գ. 3։)
Չէ ինչ օգուտ յայլոց առաքինութիւնս պանծանալ։ Եթէ պանծանայցես յանձն, ոչ ունիցիս. եւ եթէ չպանծանայցես, բազում յաւելուցուս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)
Ահա ոչ պարծիմ ամենայն իրօք նախատեալս, ոչ պանծամ դսրովեալս. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Որք մեղիտեաւն, որպէս ասաց Ոմերոս, պանձանայք. (Ճ. ՟Ա.։)
Երուսաղէմ մեծապէս պանծացաւ յոյժ. (Շար.։)
Իսկ նոքա գլխովին եւ յօտարին ստացուածոցն վերայ պերճացեալ պանծանան. (Լմբ. սղ.։)
cf. Պարծիմ.
Յորս դուքն պանծացեալ էք, սրով սատակեսցեն. (Երեմ. ՟Ե. 17։)
Ասաց եւ առ ոմանս պանծացեալս յանձինս՝ թէ արդարք իցեն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 9։)
Պարծիմք ի Քրիստոս Յիսուս, եւ ոչ ի մարմին պանծացեալ եմք. (Փիլիպ. ՟Գ. 3։)
Չէ ինչ օգուտ յայլոց առաքինութիւնս պանծանալ։ Եթէ պանծանայցես յանձն, ոչ ունիցիս. եւ եթէ չպանծանայցես, բազում յաւելուցուս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)
Ահա ոչ պարծիմ ամենայն իրօք նախատեալս, ոչ պանծամ դսրովեալս. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Որք մեղիտեաւն, որպէս ասաց Ոմերոս, պանձանայք. (Ճ. ՟Ա.։)
Երուսաղէմ մեծապէս պանծացաւ յոյժ. (Շար.։)
Իսկ նոքա գլխովին եւ յօտարին ստացուածոցն վերայ պերճացեալ պանծանան. (Լմբ. սղ.։)
to praise, to vaunt, to glorify, to sing the praises of, to extol, to cry or preach up, to exalt, to flatter, to laud, to commend.
σεμνύνω, ἁποσεμνύνω magnifice celebro եւ jacto me, ostento. Պանծալի առնել. հռչակել. մեծացուցանել.
Զորս հռչակեցուցեալ պանծացոյց (սուրբ գիրն) Փիլ. (իմաստն.։)
Ամենայն ուժով փորձեցին զայս նախախնամութիւն (բժշկական արուեստի) պանծացուցանել յաշխարհի. (Պիտ.։)
Յոյժ չքնաղ իմն զՅովնան պանծացուցանէ քան զայլ մարգարէս։ Ոչ միայն զաղաղակն բարձրացուցին, այլ եւ բանիւ պանծացուցին. (Երզն. մտթ.։)
to curdle, to coagulate as cheese.
ՊԱՆՐԱՆԱԼ. τυρεύομαι, τυρόομαι in caseum cogor, densor, coagulor. Պանիր լինել. մակարդիլ. թանձրանալ. պանիր դառնալ՝ կտրիլ.
to besiege, to invest, to beset, to blockade, to occupy, to shut, to encircle, to enclose, to surround;
ՊԱՇԱՐԵՄ. πολιορκέω, ἑκπολιορκέω urbem obsidione cingo περικάθημι, -θίζω obsideo, circumsideo περιέχω circumdo περικυκλέω, περικυκλόω circumcingo χαρακόω circumvallo ἑμφράττω sepio, obstruo ἁποκλείω, συγκλείω occludo, concludo. գրի եւ ՊԱՐՇԱՐԵԼ. որպէս Պար շարեալ շրջապատեալ. շուրջ փակել՝ պատել, մանաւանդ զքաղաքաւ. եւ պէսպէս նմանութեամբ. չորս դին պատել բռնել.
Թշնամիք զանձն իմ պաշարեցին։ Վիշտք դժոխոց պաշարեցին զիս։ Մնացեալն եւ պաշարեալն սովով սատակեսցին։ Զի մի՛ եւս զբերդն շուրջ պաշարեալ պահիցէ։ Պաշարեսցի դուստրն ցանգով.եւ այլն։
Ծով տկար աւազովն պաշարեալ՝ չիշխէ անցանել ըստ հրաման. (Եզնիկ.։)
Ի բազում ժամանակաց հարեալ եւ պաշարեալ եմք ի հոգի եւ ի մարմինս մեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Փրկութիւն մի՛ կարծեր ի մարմնականս վտանգից. զի բազում անգամ եւ զարդարօքն պաշարեցաւ եւ պաշարի. (Լմբ. առակ.։)
զարեգակն յընթացից կասեցուցանել, զլուսին պաշարել. (Երզն. մտթ.։)
siege, investment, blockade, surrounding, occupancy;
— մտաց, anxiety, preoccupation;
դնել զոտս ի պաշարման, to fetter, to put into irons, to shackle;
ի — եւ յարգել արկանել, to besiege, to lay siege to, to invest.
Յորժամ գայցէ նեղութիւն եւ պաշարումն։ Եդիր զոտս իմ ի պաշարման (յն. յարգելս)։ Եկն քաղաքն ի պաշարումն։ Լի՛ց քեզ ջուր պաշարման։ Պաշարումն առաքեաց ի հեթանոսս։ Ի նեղութեան եւ ի պաշարման։ Վասն բերդիցն պաշարման. եւ այլն։
Ի պաշարումն եւ յարգել արկանել զնոսա։ Չլինէր Գամագիտ պաշարմանն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Վհատեալ՝ ընկղմեալ ի մտաց պաշարմունս. (Ճ. ՟Ժ.։)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
λατρεύω colo, adoro σέβομαι, εὑσεβέω pie colo λιτανεύω supplico. Կրօնաւորութեամբ մեծարել զԱստուած. յարգել զնա երկրպագութեամբ, պատարագօք, պաղատանօք, եւ մանաւանդ հաւատարիմ եւ վայելչական ծառայութեամբ.
Պաշտեսջի՛ք զԱստուած ի լերինս յայսմիկ։ Տեառն Աստուծոյ քում երկիրպագցես, եւ զնա միայն պաշտեսցես։ Պաշտել զնա սրբութեամբ եւ արդարութեամբ։ Զոր պաշտեմն հոգւով իմով։ Պաշտիցէք զՏէր Աստուած մեր զամենայն ժամանակս։ Զոր դուք յանծանօթս պաշտէք։ Պատարագօք զերեսս սորա պաշտեսցեն մեծամեծք ի ժողովրդոց.եւ այլն։
Սա է աստուածապաշտ առ ճշմարտութիւնն. վասն զի այնպէս պաշտէ զԱստուած, որպէս ինքն Աստուած պաշտիլկամի։ Ամպարիշտ է՝ որ ոչ պաշտէ զԱստուած՝ որպէս կամի պաշտիլ. (Իսիւք.։)
Երեկունն ծունր չկրկնել, եւ յարութեան պաշտել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի ձեռին իւրում սաղմոսարան, եւ պաշտէր մեծաձայն. (Հ. դեկտ. ՟Է.։)
ՊԱՇՏԵԼ. διακονέω, ὐπηρετέω ministro, administro. Սպասահարկել. ծառայել. աշխատիլ ի պէտս այլոյ, արբանեկել. մատուցանել զպէտս, դարմանել. հոգալ. պահել. ունել զպաշտօն ինչ, եւ վարել, կատարել. պէտ ընել.
Հրեշտակք մատեան, եւ պաշտէին զնա։ Ոչ եկն պաշտօն առնուլ, այլ պաշտել։ Ե՞րբ տեսաք, եւ ոչ պաշտեցաք զքեզ։ Որք եկին զկնի Յիսուսի ի Գալիլեէ՝ պաշտել զնա։ Պաշտել զսեղանս, զսուրբսն։ Յոտն եկաց, եւ պաշտէր զնոսա։ Զպէտսն իմ՝ եւ որոց ընդ իսն էին, պաշտեցին (կամ պաշտէին) ձեռքս այս։ Մի՛ զոք յիւրոց անտի արգելուլ ի պաշտելոյ զնա։ Ամենայն մարդ զանոյշ գինի յառաջագոյն պաշտէ.եւ այլն։
Օդքս՝ զոր Աստուած արար, զամենայն արարածքս միանգամայն պաշտեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։)
Յետ հաստատելոյն հաստատութիւն յաւուրն յերկրորդում, պաշտեաց ստուեր նորա զգիշերսն որ զկնի. (Եփր. ծն.։)
Զկէս աւուրցն ինքն լոյսն պաշտեաց։ Լոյսն անմարմին եւ աննիւթ պաշտէր զչափ աւուրն. (Եփր. եւ Վրդն. ծն.։)
Յովհան Մանդակունի պաշտեաց զաթոռ հայրապետութեանն ամս ՟Զ. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Յղեցեալ յագարակ աշխարհիս՝ պաշտել զանասունս. (Լմբ. իմ.։)
Պահեսցեն զկարգն իւրեանց, եւ պաշտեսցեն զկամս արարչին. (Վրդն. ծն.։)
Պաշտեաց ի նմա (յօձն) զկամս իւր սատանայ. (Եփր. ծն.։)
Հանդերձ այլովք կանամբք, յորս պաշտեցան կամք Աստուծոյ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Պաշտէ սաղմոսս այս եւ զԵզեկիա. իմա՛, ակնարկէ, որ հայի ի յաջորդ նշ.։ 12
to employ, to use, to make use of, to avail oneself of, to adopt.
χράομαι utor, usurpo. Վարել ի պէտս. վարիլ իւիք կամ յիմն. ի կիր արկանել, եւ արկանիլ. դնիլ. լինել. բանեցնել, բանիլ.
Երկաթ մերթ ի բարիս պաշտի, եւ մերթ ի չար. զի եթէ խոփ եւ գերանդի եւ մանգաղ ոք գործիցէ, ի բարւոք իրս պաշտեցաւ. (Եզնիկ.։)
Բազումք ի մանկանց եկեղեցւոյ պաշտին նոքօք։ Յաւետարանն՝ որ կոչի հեբրայեցւոց՝ միայն պաշտին նոքա (եբիոնիտք)։ Վկայէ հեգիսիպոս՝ այն որ պաշտեցաք մեք բանիւ նորա ի բազում տեղիս։ Զի ի նմա (այսինքն յայն գիրս իւր) պաշտի նա ի վկայութիւն ի յայտնութենէ անտի Յովհաննու. (Եւս. պտմ. ՟Գ. եւ ՟Դ։)
Պաշտի բանս եւ ի հանդերձեալն դատաստան։ Պաշտի այժմ եւ առ մեզ ամբաստանելս, եւ անդ սպառնալիքս. (Նախ. եզեկ.։)
Ազդ եղեւ ինձ, եթէ հակառակութիւնք իմն պաշտին ի ձեզ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Զծածուկ երդումն՝ որ ընդ նոսա եւ ընդ Աստուած պաշտեցաւ խրատուն մարգարէի. (Եփր. թագ. այսինքն եդաւ, եղեւ։)
worship, adoration;
service;
— առնուլ, to be served or ministered to.
Արժանաւորապէս պաշտմամբ պատուեալ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
λατρεία, λειτουργία, θεραπεία cultus, liturgia, officium, ministerium. Պաշտելն, ըստ ամենայն առման. պաշտելութիւն. cf. ՊԱՇՏՕՆ, տաման.
Հանգուցեալ եղիցին հոգւով՝ պաշտմամբ հաճութեանն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Այն ինչ լինէր նոցա ի պաշտմանէն հանգչել։ Կանգնեցան եւ կացին ի սովորական պաշտմանն։ Զսպաս պաշտմանն դու տարար. (Եղիշ. ՟Ը։)
Մշտնջենաւոր պաշտմամբ կատարէր զկանոնն։ Զնոցայն խայտառակելով զպաշտմունս (կամ պաշտամունս). (Խոր. ՟Գ. 49. եւ 65։)
Փոխեցան յօրինական պաշտմանէն ի հոգեւորն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Անկանիք ասէ ի պաշտմանէ ... ոչ թոյլ տայ ձեզ պաշտել զնա զոհիւք։ Մաշին դողմամբ պաշտմունք վիշապին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։ եւ Ոսկ. ի նեռն.։)
Արքունական պատուով, եւ պաշտմամբ լաւագունիւ առ ի նմանէ մեծարեցայ. (Յհ. կթ.։)
Ի փրկագործութենէ պաշտման խնկարկութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի խորհուրդ պաշտման պաղատանաց. (Ժմ.։)
to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.
տր. խնդ. ὐπερασπίζω protego, propugno, defendo ἁντιλαμβάνομαι , ἁντέχομαι, παρίσταμαι auxilior, adsto. Պաշտպան լինել. հովանի եւ պահապան, օգնական, եւ ջատագով լինել. պահել պահպանել. պատսպարել. սիբէր օլմագ կամ էթմէք. կռնակ կենալ. սագլամագ
Պաշտպանեսցէ քեզ օգնականն քո։ Տէր ամենակալ պաշտպանեսցէ նոցա։ Պաշտպանեսցէ Տէր ամենայն բնակչաց Երուսաղէմի։ Յագահութեան բռնաւորաց նորա պաշտպանեաց նմա։ Գուցէ պաշտպանիցէ Տէր Աստուածն իւրեանց։ Աստուածն նոցա պաշտպանէ նոցա։ Պաշտպանեաց Իսրայէլի ծառայի իւրում.եւ այլն։
Պաշտպանեսցուք փրկութեան մերում. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
Ի գաւառէ հալածական՝ յամենալից բարութեամբ պաշտպանեցելոյ։ Ոչ ի հիւանդութեանն ի սիրելի սպասաւորաց պաշտպանի։ Մեծատունք եւ աղքատք՝ ի յայսմ կենդանւոյ (յարջառոյ) պաշտպանին ի կենացն դիւրութիւն. (Պիտ.։)
Զիա՞րդ կարեմք իմանալի բնութեանն զգալի լեզուով պաշտպանել. (Լմբ. պտրգ.։)
Ի նուէր քո զենման հրեշտակացն պարք պաշտպանեալ։ Մի որդի մերովս բնութեամբ յաթոռ հօրն իւր աջոյ՝ յերկնաւորացն միշտ պաշտպանեցաւ. (Նար. կուս.։)
protection.
Նա է յոյս նորա, պաշտպանումն զօրութեան նորա, եւ հաստումն ուժոյ. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 19։ 11)
to worship, to adore.
ՊԱՇՏՕՆԱՄԱՏՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. Պաշտօն մատուցանել.
Մկնորսակացն (կատուաց) լինելով պաշտօնամատոյց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to be very thirsty, to die of thirst.
Փափագել ջրոյ յոյժ յոյժ. (կամ բաբախմամբ շրթանց՝ պա՛պա՛ հնչել) պասքիլ. տոչորիլ բերանոյ ի ծարաւոյ. յն. տանջիլ, կամ մորմոքիլ. ὁδυνάομαι dolore afficior եւ διακαίω peruro եւ այլն.
Պապակիմ ի տապոյ աստի։ Արդ սա աստ մխիթարի, եւ դու այդր պապակիս. (Ղկ. ՟Ժ՟Զ. 24. 25։)
Բերան ցամաքեալ եւ պապակեալ. (Բրս. արբեց.։)
cf. Ուսումնասէր.
Նորաբոյս եւ ուսըմնատենչ համբակաց. (Երզն. քեր.։)
hatred for study;
gross ignorance.
Ուսումնատեացն լինել, խորշումն յուսմանէ. կամաւոր տգիտութիւն.
Մանաւանդ ուսումնատեցութեան. զի ասացին, թէ ինքեանք չեն ուսեալ, եւ զորդիս իւրեանց ի դպրոց ոչ ունին. (Կանոն.։)
Մեղայ ուսումնատեցութեամբ. (Մաշկ.։)
of three wings.
Որոյ են երեք ծայրք կամ սայրք իբր թեւք.
Դիպեցուցանէ զերեքթեւեանն կրծից տախտակին, եւ շեշտ ընդ մէջ թիկանցն թափանցիկ լեալ՝ յերկիր անկանի սլաքն. (Խոր. ՟Ա. 16։)
Զերեքթեւեանն նետ դիպեցուցեալ երկաթագամ տախտակի կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
of three spans.
Լայնութեամբ երեքթզեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
very unfortunate.
Երիցս թշուառ. եղկելի յոյժ. հէք եւ ողորմելի.
Երեքթշուառեանն որոգինէս, եւ որք զնորայն խորհին. (Մաքս. ի դիոն.։ Լմբ. յայտն.։)
Նոր ոմն նաբուզարդան, երեքթշուառեան վատշուէր. (Արծր. ՟Դ. 9։)
of three prongs;
fork, trident.
ԵՐԵՔԺԱՆԵԱՅ ԵՐԵՔԺԱՆԻ. Որ ունի երիս ժանիս, այսինքն ատամունս, կամ սայրս եւ սլաքս. երեքարձէն.
Եւ ոմն սուսերաւ երեքժանեայ հար զնա. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Բ.։)
Երեքժանի մսահան ի ձեռին իւրում. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 13։)
Երեքժանի մսահանաւն ի մեծամեծ կատսայիցն հանէին. (Եփր. թագ.։)
of three orders, or degrees.
Շինեաց զսրահն ներքին երեքկարգեանս յանտաշից։ Զսրահն մեծ շուրջանակի երեքկարգեանս յանտաշից. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 36։ ՟Է. 12։)
Յօրինեցին զռազմն հանդիսին երեքկարգեան գնդօք. (Օրբել.։)
triple;
trebly, threefold;
thrice wived or married (man).
τρισσός, -ττός, τρισπλάσιος, τρίτος triplex, ternus, trinus, tertius Երրեակ. եռեակ. երեքնակ. երեքպատիկ. եռամասնեայ. երրորդ.
Լեզու երեքկին զբազումս սասանեաց։ Լեզու երեքկին զկանայս ժրագլուխս եհան. (Սիր. ՟Ի՟Ը. 16. 19։)
Երեքկնոյն արեգական». յն. միհրայ. (Դիոն. թղթ.։)
Վասն սրբոցն օրհնաբանութեան երեքկին ալէլուօք. (Լմբ. յայտն.։)
Ունին զնոյն սքեմ, բայց եմափոր երեքկին. (Մխ. դտ.։)
ԵՐԵՔԿԻՆ. մ. τρισσῶς tripliciter, trifariam, tertio Երրակի. երեքկնակի. եռապատիկ. երիցս, կամ երրորդ անգամ.
Գրեա՛ զնոսա յանձին քում երեքկին, ի խորհուրդս, ի գիտութիւն, եւ ի հանճար. (Առակ. ՟Ի՟Բ. 20։)
Երեքկին ամենայն ինչ բաժանեալ է. (Փիլ. լին.։)
ԵՐԵՔԿԻՆ, կնոջ կամ կնոյ. ա. τρίγαμος ter uxorem ducens Երիցս ամուսնացեալ, երիցս կանայս առօղ հետզհետէ. իրեք անգամ կարգըւօղ.
triple, tripled.
ԵՐԵՔԿՈՒՂ ԵՐԵՔԿՂԻ. Որոյ են երեք կուղք, ոլորք, ծալք. երեքկին մանեալ. երեք խաթ եղած.
Ուր (Լմբ.) գրէ.
Առասան երեքկին ... Զայսպիսի շարամանեալ երեքկուղս ոչ կարէ վաղվաղակի խզել որոգայթքն սատանայի»։
Բայց Մովսէս քերթողն, եւ Արշարունին, եւ Տօնականն ՝ միաբան ընթեռնուն,
Առասան երեքկղի դիւրաւ ոչ խզի (կամ վաղվաղակի ոչ խզանի)»։
that has three sides or angles, triangular.
Եռակողմեան ձեւ. որ եւ ԵՌԱՆԿԻՒՆ, ԵՐԵՔԱՆԿԻՒՆԻ.
of three thousand.
Երեքհազարեան եւ հինգ հազարեան ժողոդք (հաւատացելոց). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21. յն. երեք հազարքն եւ հինգ հազարքն։)
three hundred.
Յերեքհարիւր կանգնոյ։ Ետ երեքհարիւր դահեկան։ Երեքհարիւր այր, կամ արամբքդ։ Կանգնեաց զնիզակ իւր ի վերայ երեքարիւրոց վիրաւորացն, կամ ի վերայ երեքհարիւր վիրաւորացն. (Ծն. ՟Զ. 15։ ՟Խ՟Ե. 22։ Դտ. ՟Է. 6. եւ 7։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 18։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ա. 11։)
every three hundred.
cf. ԵՐԵՔՀԱՐԻՒՐ. ըստ յն. եւ լտ. իսկ ի մեզ, Երեքհարիւրքն միանգամայն, կամ մի առ մի. իրեք հարուրն ալ.
trisyllabical.
Եթէ երեքհեգեան իցէ բառն, այսպէս, ինքնակալ, ըմբըռնօղ. (Երզն. քեր.։)
of three stories.
Որք երեքձեղուանեայսն, չորքձեղուանեայսն շինեն, եւ զքաղցեալս անտես առնեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
triple;
trebly.
Երեքպատիկ վայելչութիւն, կամ տարերք, կամ ամք, եւ այլն. (Պիտ.։ Փիլ.։)
having three edges.
τρίστομος cui triplex est acies Որոյ են երեք սայրք. կամ երեքբերանեան՝ որպէս եռանկիւն սո՛ւր.
having three porches or vestibules.
Ունօղ զերիս սրահս կամ գաւիթս. իրեք բակով
Դէմ ընդդէմ կարգեալ երեքսրահեան (յն. սրահք երեքկին) ... քանզի երեքսրահեանք էին». յն. երեքպատիկ, կամ եռայարկք էին. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 3. եւ 6։)
composed of thiee holies;
praised with the Trisagion;
— երգ, օրհնութիւն, Trisagion.
τρισάγιος ter sanctus, sanctissimus Երիցս սուրբ, եւ ամենասուրբ. նա ինքն աստուած, կամ երրորդութիւն, եւ տէրութիւն նորա.
Երեքսրբեան մի տէրութիւն։ Գոհութիւն երեքսրբենին։ Քեզ երեքսրբենիդ կան յանդադար փառաբանութիւն. (Շար.։)
Երեքսրբեան՝ անմահ թագաւոր։ Զայս կնգրուկ բանի երեքսրբենիդ մատուցեալ. (Նար. գանձ խչ. եւ Նար. ՟Հ՟Ե։)
Զօրութիւն երեքսրբենիցդ։ Զուրախութիւն աննկատելի՝ որ ի մէջ երեքսրբենիցդ. (Բենիկ.։)
Երեքսրբեան ձայն, կամ օրհնութիւն, կամ փառատրութիւն. (Շար.։ Գանձ. եւ այլն։)
Բնութիւնս մեր երեքսրբենիւն գովեցաւ փառատրութեամբ, միաւորութեամբ առ աստուած բանն. (Գանձ.։)
triple, of three strings (of pearls).
ԵՐԵՔՏԱԿԵԱՆ ԵՐԵՔՏԱԿԷՆ. Ունօղ երիս տակս կամ շարս.
Զկրտսեր մարգարիտն երեքտակեան (կամ երեքտակէն) վարսակալ ածել. (Խոր. ՟Բ. 7։ յորմէ եւ Ասողիկ. ՟Ա. 6. ունի Երեքտակեան։)
cf. Երեքտակեան.
ԵՐԵՔՏԱԿԵԱՆ ԵՐԵՔՏԱԿԷՆ. Ունօղ երիս տակս կամ շարս.
Զկրտսեր մարգարիտն երեքտակեան (կամ երեքտակէն) վարսակալ ածել. (Խոր. ՟Բ. 7։ յորմէ եւ Ասողիկ. ՟Ա. 6. ունի Երեքտակեան։)
thirteen.
Եւ զիւր տունն շինեաց սողոմոն զերեքտասան ամ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 1։)
thirteenth.
Յերեքտասաներորդում ամին ապստամբեցին. (Ծն. ՟Ժ՟Դ. 14։)
Յերեքտասաներորդէ ամէ. (Երեմ. ՟Ա. 2։ ՟Ի՟Ե. 3։)
Յերեքտասաներորդի (աւուր) ամսոյն ադարայ. (Եսթ. ՟Թ. 19։)
every thirteen.
ԵՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ կամ ԵՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Երեքտասան անձինք կամ իրք միահաղոյն.
that belongs to Tripoli, or to the three towns.
τρίπολις triplex urbs, regio tribus urbibus constans Ուր իցեն երեք քաղաքք միացեալք. որ եւ է յատուկ անուն Տրիպօլիս. դառապօլուս.
Դիմել ... ի վերայ հեբրայեցւոց ընդ երեքքաղաքեան նաւահանգիստ». յն. ընդ նաւահանգիստն որ առ տրիպօլսոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 1։)
built or furnished with three stones.
τρίλιθος trigemmis, vel tribus lapidibus Ունօղ կամ ունելով զերիս քարինս պատուականս, կամ ողորկս.
Որդի դաւթեայ ... հարցէ ըզքեզ այդր ի ճակատ, երեքքարեան՝ առանձնաբեր». այսինքն հաւատով երեքսրբեան մի տէրութեան. (Շ. եդես.։)
of three days;
the third day.
τριήμερος, τριημερία triduum τριταῖος tertianus, triduanus Եռօրեայ. երից աւուրց. որ ինչ լինի յերից աւուրց միջոցի, կամ յերրորդ աւուր.
Երեքօրեայ մի գնաց ճանապարհ երթիցուք. (Եփր. ել.։)
Լոյսն՝ որ յառաջ քան զարեգակն՝ երեքօրեայ ժամանակաւ, ոչ էր անփոփ եւ ժողով. (Եփր. ծն.։)
Վասն երեքօրեայ ապաշխարութեանն (նինուէացւոց) զսաստ հրամանաց իմոց դարձուցի. (Եփր. զղջ.։)
Այս ջերմանս՝ որ երեքօրեայ ասեն։ Զօր ընդ մեջ ջերմն երեքօրեայ անուանեն. (Մխ. բժիշկ.։)
Եւ այն իսկ որ ի յօդոյ՝ միջօրեայ եւ երեքօրեայ գործեն ի ձեռն ջրոյ. (Պղատ. տիմ.։)
Վասն իշոցն երեքօրէից կորուսելոց». այսինքն յերից աւուրց հետէ, կամ ըստ յն. այս օր երրորդ. (՟Ա. Թագ. ՟Թ. 20։)
ԵՐԵՔՕՐԵԱՅ. մ. τὸ τριήμερον tertio vel tertia die Յերիր աւուր. երրորդ օրը.
Որ թաղեցաւ յիսուս, յարեաւ երեքօրեայ ճշմարիտ։ Յունան երեքօրեայ ի պորտոյ ձկանն եկն ել ի վեր, եւ քրիստոս երեքօրեայ ո՞չ կարէր յառնել յերկրէ. (Կոչ. ՟Դ։)
yesterday.
ԵՐԷԿ χθές, ἑχθές heri. իտ. hieri, jeri գրի եւ ԵՐԵԿ. Ի նախընթաց աւուր, որոյ երեկոյն էանց, (կամ էրէկ, այսինքն արդէն եկն) էրեկ.
Այն իսկ ասէր, որում երիկին վրէժխնդիր լեալ էր մովսեսի. (Կիւրղ. ել.։)
ԵՐԷԿ, երեկի կամ երէկի կամ երիկի, յերեկէ կամ յերիկէ, զերէկն. գ. Օրն յառաջեալ քան զայսօր. էրէկուան օրը.
Յերիկէ կամ յերեկէ, եւ յեռանդէ. (Ել. ՟Դ. 10։ ՟Ա. Թագ. ՟Դ. 7.)
Ընդէ՞ր ոչ այսօր քան զերեկն եւ զեռանդն ցուցանի գործ յանձինս մեր լաւութեան. (Փարպ.։)
elder, senior;
eldest brother;
priest;
երիցանց —, pontiff;
— գահ, the first or highest place.
Երէց՝ ծերունեաց է անուն ... Զքահանայս երէցս անուանեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
πρέσβυς, πρεσβύτης, πρεσβύτερος, -τατος senes, senior եւ այլն. Յառաջագոյն ծնեալն կամ եղեալն. աւագ. մեծ. ծերագոյն. հնագոյն. գլխաւոր.
Եղբայր նորա երէց։ Դուստր իմ երէց։ Զքոյր թեկեմինայ զերէց։ Երէցն կրտսերոյն ծառայեսցէ։ Անուն դստերն երիցու ոոզա։ Սկսեալ յերիցուէն՝ մինչեւ եկն կատարեաց ի կրտսերն։ Զքորսն քո զերիցունսն հանդերձ կրտսերօքն։ Եւ ասէ աբրամ ցծառայն իւր ցերէց տան իւրոյ.եւ այլն։
Երէց աւուրց ... տղայ աւուրց». այսինքն աւուրբք. (Եփր. համաբ.։)
Տէրն ի մեռանել անդ իւրում ետ զհօտս իւր հովուաց երիցուն պետրոսի. (Եփր. համաբ.։)
ԵՐԷՑ. նմանութեամբ ասի եւ զայլոց իրաց.
Լինելն տուընջեան եւ գիշերոյ երէ՛ց է քան զկազմել լուսաւորաց. (Վեցօր. ՟Զ։)
Թուղթս յակոբայ երէ՛ց է քան զամենայն թուղթս. (Սարգ. յկ. ՟Ա. 14։)
Մի՛ երթար բազմիր դու յերէց գահու անդ. (Եփր. աւետար.։)
Եղիազար դամասկացի՝ երէց տանն աբրահամու. (Սարկ. քհ.) իբր հազարապետ տանն։ իտ. maggior domo
Մովսէս եւ ահարոն երիցունք նորա։ Երիցունք քո զգեցցին զարդարութիւն։ Երիցանց (կամ քահանայից) սորա զգեցուցից զփրկութիւն։ Ձեռնագրեցին նոցա ըստ եկեղեցեաց երիցունս։ Կոչեսցեն զերիցունս եկեղեցւոյ.եւ այլն։
Հանդերձ սուրմակաւ ոմամբ արծկէացի փառամոլ երիցու (կամ երիցաւ). (Խոր. ՟Գ. 63։)
Սուտ երիցամբքն։ Վասն երիցոյ (երիցու) միոյ. (Եղիշ.։)
Զգլուխ սրբոյ երիցոյն մուշէի, եւ զսուրբ երիցոյն արշենայ։ Խոստացեալ սուրմակայ երիցուն։ Ի նոյն ի պատուական երիցանց. (Փարպ.։)
Քահանայք ի քաղաքն լինին, եւ երիցունք ի գեօղս եւ յագարակս. եւ երկոքին մի են. (Մխ. դտ.։)
Ունիմք մեք երիցանց երէց. (Եփր. եբր.։)
a priest's brother.
Երէցեղբարք ընդ ժողովուրդս կամ ընդ զինուորս կայցեն։ Տգէտ երէցեղբարք ժողովուրդ մի՛ իշխեսցեն ունել. (Կանոն.։)
cf. Երիցութիւն.
Զերէցութիւնն այլոց մտադիւր մտօք տայր. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։)
that goes and comes;
going to and fro;
turn, walk;
life, conduct;
—ս առնել՝ առնուլ, to go to and fro, to go and come, to make several cruises;
— ծովու, the ebb and flow.
Երթեւեկացն մարդիկ տայիր ի գինս. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 15։)
Երթեւեկ պատգամաւորօք խօսի. (Փարպ.։)
Յօտար երթեւեկացն տաժանեալ պատասխանեօք հարցման. (Արշ.։)
Եթէ կեղծաւորութեամբ իցէ երթեւեկն նորա յեկեղեցի. (Կանոն.։)
Թէպէտեւ խռովութիւնն դադարիցէ, այլ ջուրքն ցմեծ ժամն սահին յերթեւեկի». այսինքն յուզին, շարժլին. (Ոսկ. մտթ. ՟Բ. 2։)
Եւ երթեւեկ նոցին ամենայնն հրեշտակական. (Վրք. հց. ձ։)
ԵՐԹԵՒԵԿՍ ԱՌՆԵԼ կամ ԱՌՆՈՒԼ. ԵՐԹԵՒԵԿԵԼ կամ ԵՐԹԵՒԵԿԻԼ. Երթալ եւ գալ. երթալ գալ.
Ելին ի վերայ մեր՝ անդադար երթեւեկս առնելով. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Ի մեծի հրապարակին զերթեւեկս առեալ շրջէր։ Երթեւեկս առեալ ընդ խորանն. (Բուզ. ՟Դ. 14. 54։)
Զերթեւեկիլն ընդ նմա յեգիպտոս եւ ի նազազարէթ եւ յամենայն տեղիս. (Յհ. գառն.։)
going to and fro.
Երթեւեկութիւնս առնել. (Յհ. իմ.) ատ. տե՛ս երթեւեկս առնել։
bound.
Մի՛ փղոսկրեայ գահոյս, մի՛ երիզապատ բազրիս. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
Երիզապատ պնդեցի զգահոյս իմ». յն. երիզովք. (Առակ. ՟Ե. 16։)
cf. Երիզապատ.
Եւ ել մեռեալն ոտիւք կապելովք, եւ ձեռօքն երիզապնդօք. (Յհ. ՟Ժ՟Ա. 44.) յն. կապեալ գոլով յոտս եւ ի ձեռս երիզովք։ Զղազարոս երիզապնդեալ ոտիւք ձայնէ արտաքս. (Մամբր.։)
Ունի ընդ իւր զերիզապինդ կտաւն հաւատարիմ վկայ. (Մամբր.։)
Խզեսցե՛ս ... զերիզապնդեայ մահազգեստս պարփակութիւն դժոխազնեայ կապանացս. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
Լուծանէ յերիզապնդէ զձեռսն. (Մամբր.) իմա՛ կամ յերիզապինդ կտաւոյ, կամ յերիզապնդութենէ կտաւոյ։
sandy plains.
Զանօգուտ եւ զատեցեալ յեմենեցունց երիզուտն վայրս. (Պիտ.։)
of yesterday;
— վարդապետ, ignorant doctor.
χθεσινός, χθέσιος hesternus գրի եւ իբր ռմկ. Երեկեան. Որ ինչ հայի յերէկն, յերեկի օրն. էրէկուան.
Զի՞նչ էր երիկեան պատմութիւնն. (Առ որս. ՟Դ։)
Յերիկեան եւ ի սերկեանս փութասցուք բացայայտութիւնս հրաշից. (Մամբր.։)
Յերեկեան տրամաբանութեան. (Մագ. ՟Կ՟Թ։)
Երիկեան վարդապետ, եւ առօրեայ իմաստասէր. (Ոսկիփոր.։)
towards evening.
Զկէս նորա այգուն, եւ զկէս նորա երիկուն (կամ երեկուն)։ Յորժամ սեղանն իսկ առաջի կայցէ երիկունն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Երիկունն երբ ի մահիճսն ելանես. (Նեղոս.։)
Յառաւօտուն ... եւ յօր հասարակն՝ զօրաւոր, եւ երիկունն (կամ յերիկոյն) աղքատ. (Լմբ. սղ. ՟Լ։)
horse, of a horse, equestrian.
Աշխատեալ յերիվարական մրցմունս. (Նոննոս.։)
Կամ Որ դարման տանի երիվարաց, եւ գիտէ աշտանակել յերիվար.
Այնպիսին կամ ի յերիվարականացն ոք, կամ ի մշակացն. (Պղատ. սոկր.։)
having many horses.
Եթէ ոք կառաւէտ երիվարաշատ առ հեզութեան նստիցի ի մտրկի իշոյ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։)
cavalcade, riding-horse.
Երիվարելն, կամ հեծելութիւն պատերազմական.
Յեսու զարեգակն իբրեւ զկամաւ ինչ բանիւ հրամանաւ ճնշեալ՝ արար զերիւարութիւնն. (Գեննանդ.։)
youthful, juvenile, young.
Սեպհական երիտասարդի եւ երիտասարդութեան, եւս եւ մանկութեան, եւ պատանեկութեան.
Երիտասարդական հասակ, կամ սէր, ցանկութիւն, եւ այլն. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 22։ Դիոն.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
Կորուսանեմ զերիտասարդական համարձակութիւնս եւ զեռացումն սրտիս. (Ոսկիփոր.։)
Մինչեւ յերեսուն թիւն, որով երիտասարդական ամքն չափի. (Լմբ. սղ.։)
Ի տիոց անտի երիտասարդականաց մինչ զմիջահասակ արբունս ժամանակի (երեսուն ամաց). (Կաղանկտ.։)
gymnasium, circus.
ἑφηβία, γυμνάσιον palaestra, gymnasium, locus exercitii, adolescentium Կրկէս եւ կրթարան երիտասարդաց յո՛ր եւ է մարզս եւ յուզմունս.
youthfully.
Թէեւ ծերագոյն էր, երիտասարդապէս յարդարեաց եւ մղեաց զճակատն. (Խոր. ՟Բ. 51։)
Երիտասարդապէս մրցիմ ընդ թշնամւոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
youth, youth-fulness, adolescence;
young people, young folks;
յաստիս երիտասարդութեան, in earliest youth;
եւ — անցանէ, young men will be young men.
Զմեր մանկութիւնն ապականէ երիտասարդութիւնն, եւ զնա ծերութիւնն. (Լմբ. սղ.։)
Քաջապինդ երիտասարդութեամբ (այսինքն արիութեամբ) զբանն աստուծոյ յինքեանս բնակեցուցին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Young woman, girl, maiden, lass
νέα adolescentula Օրիորդ. երիտասարդ աղջիկ. մանկամարդ.
Ո՞վ վարի քաղաքաւս այսուիկ, որոյ համբակք եւ երիտասարդուհիք բարեսնունդք են. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Պատանիք ոմանք իբր երիտասարդուհիք (կամ երիտասարդուհեւք, այսինք երիտասարդուհեօք) ճեմեցին. (Խոր. ՟Ա. 11։)
third;
three;
thirdly.
Զերիր մասն զօրուն. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 2։)
ԵՐԻՐ. մ. τὸ τριτόν, τρίτως tertio Երրորդ անգամ.
Առաջին, զի ... երիր ... երիր՝ ի բազում աւուրս զփորձ առնուլ կամի ազգին. (Փիլ. ել.։)
Նախ՝ վերծանութիւն ... երկիր՝ զրուցատրութիւն ... երիր՝ լեզուաց եւ հնագէտ պատմութեանց առ ձեռն բացատրութիւն. (Թր. քեր.։)
Նախ՝ յորմէ բանն. երկիր՝ առ որ բանն. երիր՝ յաղագս ոյր բանն. (Մագ. ՟Կ՟Բ։)
more ancient, ancient, elder, eldest, senior;
first, principal.
πρεσβύτερος senior, major եւ այլն. Աւագագոյն. ծերագոյն. մեծագոյն. հնագոյն.
Նա եւ ի մեզ ծեր եւ հին աւուրց գոյ, եւ երիցագոյն քան զհայր քո աւուրբք». յն. ծանրագոյն. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 10։)
Երիցագունիցն պարտ է իշխել, եւ համբակագունիցն՝ ընդ իշխանութեամբ լինել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ճշմարտութեամբ երիցագոյն է՝ ո՛չ յերկար ժամանակաւ, այլ գովելեաւ, եւ կատարելագունիւ վարուք տեսեալ։ Որոց մին երիցագոյն, եւ միւսն կրսերագոյն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ծերունեաց եւ երիցագունից, կամ երիցագունացն. (Նար. խչ. եւ Նար. յովէդ.։)
Երիցագոյն եղանակաւ կարգէ զերկիրս քան զերկինս. (Համամ առակ.։)
Ոչ երիցագոյն ... Ոչ միայն քան զերկինս երիցագոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յայտ է թէ՝ եւ քան զժամանակս երիցագոյն է որդի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Երիցագունին եւ վեհագունին ամենեցուն պատճառին։ Զվերագոյն եւ զերիցագոյն զծնօղն (զաստուած) ծածկեցին։ Երիցագոյն եւ պատուական օրէնք. (Փիլ.։)
Երկուց ծառոցն ի նմա լինել՝ երիցագոյնք եւ վեհագոյնք. (Մագ. ՟Ե։)
presbyterianism.
ԵՐԻՑ ԱՆԳԱՄ. Փոխանակ գրելոյ՝ Երիցս անգամ։ Եփր. մեկն. պօղ. ստէպ։
priest's wife;
priestess.
որ եւ Իրիցակին. ռմկ. իրիցկին. Կին երիցուն.
companion of a senior or of a priest.
Զերիցունս այսուհետեւ աղաչեմ իբրեւ զերիցակից (կամ զերիցակիցս). (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 1։)
the priests.
Թէ գիտէին երիցանիս զմահն, զոր պատրաստեալ է նոցա. (Փարպ.։)