become cruel, savage, to be fierce.
θηριόομαι, ἁγριαίνομαι ferocior, efferor, agrestis fio, saevio Իբրեւ զգազան լինել. եւ Ցուցանել զգազանութիւն բնական. եւ Վայրենանալ. կատաղիլ. մոլեգնիլ. սրտմտիլ. գուտուրմագ, ազմագ.
Գազանասցի թագաւորն հարաւոյ։ Գազանացեալ սրտիւ. (Դան. ՟Ժ՟Ա. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 11։)
Առ անընդելսն գազանանան, եւ մահ գործեն. (Յճխ. ՟Դ։)
Որոց (նոյի եւ դանիէլի) ոչ գազանացան. (Վրդն. սղ.։)
Գազանացեալ զօրութեամբ յիրեարս յարձակէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
Առ գրեցելոյն միտս գազանանան. (Առ որս. ՟Ժ։)
Առաւել եւս գազանանամք ընդդէմ նորա. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Կարի գազանանային, եւ սպանանել խորհէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
Գազանացաւ դաւիթ մեծաւ ցասմամբ. (Եփր. թագ.։)
ferocious heart.
Ունօղ զսիրտ անգութ որպէս գազանի.
Այնժամ գազանասիրտք եղեն, զի ոչ մնացին ժամանակին. (Վանակ. յոբ.։)
Գազանասիրտք քան զառիւծս ի կոտորելն իւրեանց. (Եփր. թագ.։)
that produces or nourishes wild beasts.
Որ սնուցանէ, կամ ունի յինքեան զգազանս.
Յեգիպտացւոցն ընկղմին գազանասնոյց գետ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to render fierce or cruel.
θηριόω, ἑκθηρόω effero, ἑξαγριαίνω exaspero Գազան կացուցանել. վայրենացուցանել.
Նա ի գազանացն զմեզ որոշեաց. իսկ մեք զմեզ ինքեանս գազանացուցանեմք. (Ածաբ. աղքատ.։)
Գազանացուցանեմ զսիրտս մարդկան (ասէր դեւն). (Ճ. ՟Ա.։)
Վառել զփիղսն ... գազանացուցեալս անապակաւ. այլ ձ. գազանացեալս. յն. արբեցուցեալս. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 1։)
brutal, heastly, like a beast.
Գազանեղէն զայրացումն, կամ մոլեգնութիւն։ Արիւնապարտ մարմինն գազանեղինին. (Արծր. ՟Բ. 1։ ՟Դ. 11։)
thrown before wild boasts.
ԳԱԶԱՆԸՆԿԷՑ ԱՌՆԵԼ. Ընկենուլ առաջի գազանաց.
Գազանընկէց արա, ի խորս ծովու ձգեա։ Զոմանս ի նոցանէ գազանընկէց արար. (ՃՃ.։)
brutality, bestiality;
fierceness, ferocity, inhumanity, barbarity, cruelty, rage, madness.
θηριότης feritas, ὡμότης crudelitas, θυμός furor Բնութիւն կամ բնաւորութիւն գազանի. եւ Գազանաբարոյութիւն. անգթութիւն. կատաղութիւն. սրտմտութիւն. հայվանլըգ, վահշէթ, եավուզլուգ.
Գազանութիւն գազանաց. (Իմ. ՟Է. 20։)
Բարք գազանութեան. (Եզնիկ.։)
Պատրաստեսջիր ի նմին գազանութեան զփիղսն. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 10։ Գազանութիւն թագաւորին. անդ. եւ ՟Է. 3։)
Գազանութիւնք չարաց. (Շ. մտթ. յռջբ։)
Զգազանութիւն կամաց մերոց զգաստացուցեալ. (Լմբ. սղ.։)
Մռնչեալ առիւծաբար գազանութեամբ անտոնինոս. (Խոր. ՟Բ. 22։ (Իսկ Սարգ. յկ. ՟Դ. ըստ ձ. երկիցս գրի Գազութիւն. որպէս թէ գազանն իցէ իբր փուշ գազ՝ գզօղ եւ պատառօղ)։)
abounding in wild beasts.
Ուր է բազմութիւն գազանաց. որ եւ ԳԱԶԱՆԱՒԷՏ, ԳԱԶԱՆԱԿՈՒՏ.
Ունի եւ տեղիս ինչ նորակերպ գազանուտս. (Խոր. աշխարհ.։)
eminence, height, pre-eminence, superiority.
ὐπεροχή, ἑξοχή, προσοχή praestantia, eminentia, excellentia, summitas Բարձրութիւն. գերազանցութիւն. պատիւ.
Յետինքն ո՛չ են հաղորդ նոցա գերակայութեան. (Դիոն.։)
Մշտապայծառ փառաց գերակայութիւն. (Խոր. վրդվռ.։)
Ակնարկեա՛ յիս յանբաւ գերակայութենէդ քումմէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Գերակայութիւն սիրոյ, կամ քահանայութեան. (Խոսր.։)
Ի լոյսն վերին անմատոյց գերակայութեան անսահմանելւոյդ. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
Գեղեցկապէս ի նմանէ գահընկեալ, վայելչապէս գերակայութեամբ. (Յհ. կթ.։)
full of rays, effulgent, brilliant.
ὐπεραύξησις excessus, superlatio Կարի ճաճանչեղ. լուսափայլ յոյժ յոյժ.
Գերաճաճանչ ճառագայթք։ Գերաճաճանչ գագաթն. (Դիոն.։)
increase, advantage.
Աճումն եւս քան զեւս. զարգացումն յոյժ. յաւելուած.
Զի՞նչ է գերաճումն կրօնաւորի. ասէ ծերն. յաւելումն մարդոյ ի բարիս՝ խոնարհութիւն է. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
beam, rafter, joist.
• , ի-ա հլ. (յետնաբար ի հւ.։ «մարդակ» ՍԳր., «մի տեսակ օդերևոյթ» Փիլ. նխ. բ. 100, որից՝ բազմագերան Ոսկ. ամ-բակ., բնագերան Ոսկիփ., մայրագերան Ա-սող., գերանալից կամ գերանալիր Շնորհ. ընդհ., գերանակիր Նար. իե. էջ 65. Լմբ., գե-րանաձև, գերանացեալ Խոսր. ժմ. պտրգ.։
• =-Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. vernnā-ձևից, որի համազօրները գտնւում են միայն կելտական լեզուներում և ալբաներէնում. այսպէս՝ բրըտ. gwern և մ. բրըտ. guernenn «կայմ. 2. լաստենի. 3. լաստենիների անտառ», կորն. guern «կայմ», gwern-en «լաստենի», կիմր. cмвrn «ւաստենիների անտառ, ճահճոտ տեղ», gwern-en «նաւի կայմ, լաստենի» միռլ. fern, fernog «լաստենի», նոր իռլ. fearn «կայմ, լաստենի» (սրանից փոխա-ռեալ են պիէմոնտ. verna, պրովանս. verna, verno, ֆրանս. verne, vergne «լաստենի»), ալբան. verε «սպիտակ կաղամախի, populus Alba»։ Կելտական բառերի նախաձևն է *yer-nā, որը տալիս է նաև ալբաներէնը։ Ծառի անունը իբրև ընդհանուր «գերան» նշանա-կութեամբ գործածելու համար հմմտ. տճկ. perdu և Ղրբ. փարդու «գերան», որոնք ծագում են հյ. բարտի բառից (տե՛ս անդ), Pokorny, 1, 292։
• Klaproth, Asia polygl. 99 պրս. kiriš, քրդ. karita։ ՆՀԲ (հեծան բառի տակ) լծ. եբր. զօրա։ Հիւնք. պրս. gêran «մեծ» ռառիզ։ Patrubány, SA, 2, 219 լիթ. virszús «վերին»։ Ուղիղ մեկնու-թիւնը տուաւ Lidén, IF, 18, 485 -487, որից անտեղեակ Petersson, KZ, 47, 290-1 հյ. գերանդի բառի հետ հնխ. uer-«ծռել» արմատից. հմմտ. հսլ. vrūvī «չուան», verigy «շղթայ», սնս. vrnta «կոթ, ցողուն»։
• ԳՒՌ.-Տփ. գէրան, Ոզմ. գ'երան, Ալշ. Ախց. Երև. Մշ. Սեբ. գ'էրան, Ղրբ. կէ՛րան, Մկ. Սլմ. Վն. գ'էրան, Խրբ. քէրան, Ագլ. գm՛րmն։ Նոր բառեր են՝ գերանեղբայր, գե-րանական։
• ՓՈԽ.-Թրք. գւռ. Կր. keran «գերան» (Բիւր. 1898, 627), քրդ. [arabic word] kiran «գերան» (ըստ Justi. Dict. kurde), իսկ Պօլիս տպուած քրդերէն Աւետարանը ունի գէրան. այսպէս՝ Չը՞մա տը նէռի գըրշէ նավ ջահվէ պռէյ խօ, ու լը ջահվէ դատու գէրանէ նա պինի... ու վահա լը ջահվէդա գէրան հէյէ... ավուլ ժը ջահվէ խօ գէրանէ պը տէրինը։-Զի՞ տեսա-նես զշիւղ յական եղբօր քո և ի քում ականդ զգերանդ ո՛չ տեսանես... և ահաւադիկ ի քում ականդ գերան կայ... հա՛ն նախ զգերանդ յա-կանէ քումմէ (Մտթ. է. 3-5). ուղղագոյն ձևը թւում է քէրան, ինչպէս ունի Վտակ, 1908, ❇ 141։
δόκος trabs, tignum Հեծան. մարդակ. ստուար ձողք առաստաղաց.
Ընդ յարկաւ գերանաց իմոց։ Գերանք տանց մերոց մայրք։ Ի յատակէ տանն մինչեւ ցորմսն եւ մինչեւ ցգերանսն։ Գնել քարինս, եւ փայտս ի գերանս։ Ի քում ականդ գերան կայ.եւ այլն։
Դու գերանիւդ կուրացեալ ես. (Երզն. մտթ.։)
Իբրեւ զգերան հրեղէն. (Վրդն. ել.։)
full of beams.
ԳԵՐԱՆԱԼԻՑ կամ ԳԵՐԱՆԱԼԻՐ. Գերանաւ լցեալ (աչք կեղծաւորի).
Գերանալից (կամ գերանալիր) աչօք եղեալ. (Շ. ընդհանր.։)
that bears, supports a beam.
Որ կրէ յինքեան զգերան (աչք կեղծաւորի).
Գերանակիր ակնս թշուառացեալ. (Նար. ՟Ի՟Է։ յորմէ եւ Լմբ.։)
in the shape of a beam.
ԳԵՐԱՆԱՁԵՒ ԳԵՐԱՆԱՑԵԱԼ. Ունօղ զձեւ կամ զչափ գերանի. մեծացեալ իբրեւ զգերան.
Նկատեա՛ ճշդիւ զգերանաձեւ մեղսդ ի քում ականդ։ Զանձին գերանացեալ մեղս ոչ տայ տեսանել. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
to become a beam, to make one's self a beam.
ԳԵՐԱՆԱՁԵՒ ԳԵՐԱՆԱՑԵԱԼ. Ունօղ զձեւ կամ զչափ գերանի. մեծացեալ իբրեւ զգերան.
Նկատեա՛ ճշդիւ զգերանաձեւ մեղսդ ի քում ականդ։ Զանձին գերանացեալ մեղս ոչ տայ տեսանել. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
to navigate with the waves.
ԳԵՐԱՆԱՒԵԼ. Նաւել յաղթելով ալեաց, զանցեալ զկոհակօք.
Գերանաւեալ ընդ յորձանուտ կոհակս կենցաղոյս. (Անան. եկեղ։)
armed with scythes.
որ եւ ըստ յն. Գերանդաբեր կամ գերանդակիր. δρεπανηφόρος falcifer, falcatus Զինեալ գերանդեօք կամ մանգաղօք ի հնձել զդիմապատահեալս.
Երեք հարիւր գերանդազէն կառօք. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 2։)
Գերանդազէն կառքն՝ սուր ունէր ի նմանութիւն գերանդոյ, մի յայս կողմ կառացն, եւ մի յայն ... եւ յերկուս կողմանսն զզօրսն իբրեւ զորայն հնձէր. (Կեչառ. աղեքս.։)
full of or furnished with scythes.
scythe, sickle.
• (-դւոյ, եաւ, եաց) «մեծ ման-գաղ. 2. փոքր մանգաղ, յօտոց» ՍԳր. Փարպ. Յհ. կթ., որից՝ գերանդազէն Բ. մկ. ժգ. 2, դերանդաբեր Պտմ. աղէքս.։
• ՆՀԲ և Հիւնք. գերան բառից։ Pictet, 2, 220 սանս. karanda, քրդ. kerendl։ Petersson, KZ, 47, 290 դնում է հնխ, uer «ծռիլ, կորանալ» արմատից (տե՛ս զերան բառի տակ), ինչպէս որ լն. ἀρπή, հսլ. srupú «մանգաղ» = ռուս. serp, լեթթ. sirpe «մանգաղ» բառերը նշանակում են բուն «կոր»։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Կր. Մշ. գ'էրընդի, Երև. գէրա՛նդի, Սլմ. Վն. կ.էրընդի, Ղրբ. կէրmն-դիւ՛, Ոզմ. գ'էրընդէ. Մկ. կէրընդը՛, Հմշ, քէրէնդի։ Նոր բառեր են՝ գերանդաւոր, գե-րանդուաքաղ, գերանդկոթ։
• ՓՈԽ.-Քրդ. kirendu, kirendi, kerendi, k'eləndu (քելընդիւ), լազ. քերենդի՝ բոլորն էլ «գերանդի»։
δρέπανον falx Մանգաղ մեծ՝ երկայն մեղեխաւ, որ է իբրեւ զգերան ինչ, ի հնձել զխոտ. ... եբր. տէրպան. վարի եւ իբր Փոքր մանգաղ հնձելոյ զցորեան, կամ կթելոյ զխաղող. օրագ. եբր. մակէլ. տե՛ս (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 20։ Յովէլ. ՟Գ. 10։ Յայտ. ՟Ժ՟Դ. 14=19։)
Գերանդի թռուցեալ, ոմանք ընթեռնուն յեբր. (Զաք. ՟Ե. 1. եւ 2։) մէկիլա, որ է մագաղաթ, մատեան։
Վասն մեր (բուսոցս դաշտի) սուրք սրեն գերանդեաց. (Մխ. առակ. ՟Լ՟Գ։)
Ժիր մշակք քաջ սուր մանգաղաւ՝ եւ գերանդեաւ զխոտ հարկանիցեն. (Փարպ.։)
Զարտորայս տարաժամ հնձեալ գերանդիւք (կամ գեւք, ամենայն գերանդեօք). (Յհ. կթ.։)
glorious, illustrious, superb, excellent.
գրի եւ ԳԵՐԱՊԱՆՁ. Կարի պանծալի. փառաւոր. շքեղ.
Գերապանծ իշխանութեամբ. (Շար.։)
Ի գերապանձ կրօնից քրիստոնականաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Երկոքումբք գերապանծ եւ անհամեմատ եղեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Գերապանծին պահպանութիւն առիւծուն, մարթի նշանակել նաեւ քաջիկ պանծացեալ։ (Խոր. ՟Բ. 67.)
reverence.
Առաւելութիւն պատուոյ. աստիճան գերազանցութեան.
Պարունակօղ գերապատուութեամբ ընդհանուր թագաւորութեանց. (Շ. թղթ.։)
Գօտիս (ունէին) ոսկեղէնս՝ վասն բնական կարողութեան եւ գերապատուութեան. (Լմբ. յայտն.։)
supernatural.
supernaturally.
Գերբնապէս. ի վեր քան զբնութիւն. արտաքոյ բնութեան, կամ նիւթոյ, եւ բնական որակի. մաթեմաթիդապէս.
Գերբնաբար (կամ գերաբնաբար) ծառն ծանուցեալ։ Զսա (զոստայնանկութիւն) ո՛չ ի գծէ գերբնաբար, այլ միեղինութեամբ մակագրեն։ Գերբնաբար ի գոյէ բնաւորեալ. (Մագ. ՟Ի՟Թ. ՟Լ։)
cf. Գերբնաբար.
Որպէս Ջնջան. սրբիչ. ջնջոց, քուրջ. քաչարվա.
Կատուն եղեւ գերբն, եւ անկաւ ի յալիւր տուն. գան մկունքն, եւ ասեն. ո՛վ դու չար, քո հաւատովդ, (ոչ հաւատամք, թէ) դու գերբն ես. (Վրդն. առակ.։)
Յենթակայէ ունել ընդունելութիւն բաղկացուցանէ գերբնապէս. (Մագ. ՟Հ՟Զ։)
servants.
ԳԵՐԴԱՍՏԱԿԱՆ ԳԵՐԴԱՍՏԱՆԻԿ. Ծառայ, կամ աղախին տանուտեառն.
Յիշեցուցանէ նմա զիւր ազնուականութիւն, որպէս դստեր միում թագաւորաց, որ յիւրոց գերդաստականացն երկնչիցի. (Ոսկ. ես.։)
Աղախին է, եւ եւ՛ս չար քան զգերդաստանիկսն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
Աղախինն դարձեալ նոյնպէս ի մէջ գերդաստանկացն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։) (գրածն, գերդաստանակցացն. իբր ծառայակցաց. բայց յն. δούλων ծառայից)։
goods, possessions;
fireside, family, house.
οἷκος, οἱκία, θεραπεία, ἁνδραπόδα familia, famulatus, ministerium, comitatus Որպէս թէ կերտաստան, այսինքն բնակարան հանդերձ բնակչօք եւ ամենայն սպասուք. Տուն, ըստ որում Տան ծառայք. ընդոծինք. կարգ պաշտօնէից.
Տնտես ... զոր կացոյց տէր իւր ի վերայ գերդաստանի իւրոյ՝ տալ ի ժամու զկերակուրս. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 42։)
Տնտեսք տիրական, որ զքոյդ գերդաստան կերակրեն ի ժման. (Գանձ.։)
Գեօղս գնիցէ, եւ գերդաստանս ժողովիցէ։ Գերդաստանացն բազմութիւնքն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23. եւ 20։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
Կամ χρῆμα Ինչք. մալ մէլալ.
Տէր բերդից եւ գանձից եւ գերդաստանաց. (Կոչ. ՟Ե։)
Եւ Կալուածք անդաստանաց.
Զշինանիստ շինուածս քաղաքաց եւ գաւառաց, գեօղից եւ գերդաստանաց։ Շինեալ անդ գեօղս եւ գերդաստանս. (Յհ. կթ.։)
Ռոճիկս նոցա կարգեալ ի գեղից եւ ի գերդաստանաց։ Գանձս եւ գերդաստանս առաջի մատուցանէին. (Յհ. կթ.։)
fellow-servant.
domestic;
maid servant.
ԳԵՐԴԱՍՏԱԿԱՆ ԳԵՐԴԱՍՏԱՆԻԿ. Ծառայ, կամ աղախին տանուտեառն.
Յիշեցուցանէ նմա զիւր ազնուականութիւն, որպէս դստեր միում թագաւորաց, որ յիւրոց գերդաստականացն երկնչիցի. (Ոսկ. ես.։)
Աղախին է, եւ եւ՛ս չար քան զգերդաստանիկսն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
Աղախինն դարձեալ նոյնպէս ի մէջ գերդաստանկացն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։) (գրածն, գերդաստանակցացն. իբր ծառայակցաց. բայց յն. δούλων ծառայից)։
grave, sepulchre, pit, tomb, monument, vault;
churchyard;
հանել ի —է, to dig out of the ground, to disinter.
• , ի-ա հլ. «գերեզման» ՍԳր. Եփր. ծն., որից՝ գերեզմանատուն Ուռհ., գե-րեզմանակրկիտ Ոսկ. մտթ. Կոչ. 402. Փարպ. (ՀՀԲ ունի նաև գերեզմանակիտր սխալ ձևը), գերեզմանակուր Սեբեր., գերեզմանահատ Ոսկ. յհ. բ. 39, գերեզմանատեղի Ոսև. մ. ա-9, գերեզմանօրհնէք Մաշտ. 760. նոր բառեր են՝ գերեզմանափոր, գերեզմանաքար, գե-րեզմաննոց, գերեզմանային ևն։
• = Իրանեան փոխառութիւն է. հմմտ. պրս. [arabic word] garizmān, garazmān, փարս. garz-mān, պազենտ. garōθmān «երկինք», պհլ. garōtmān «մազդեզանց արքայութիւնը, երկինք», զնդ. sarō nmāna-, աւելի հին ձևով՝ oarō (lsmāna-, որ բուն նշանակում է «գո-վեստի տուն» և հասկացւում է «մազդաւա-կանների երկնային օթևանը, արքայութիւն երկնից» (Horn, § 706 b, Bartholomae, 512)։ Պահլաւ ձևը որոշ չէ և կարդացւում է մի ռա-նի տեսակ. մանաւանդ որ անծանօթ է հիւս պհլ. ձևը, որից փոխառեալ պիտի լինի հայե-րէնը։ Մեր բառը կարելի է մեկնել *əarezmau ձևով, որ *գարեզման դառնալուց յետոյ՝ ա-սաջին վանկի ա ձայնաւորը յաջորդ ձայնա-ւորի հետևողութեամբ դարձել է ե. հմմտ դալապր, փիլիսոփայ, երեխայ ևն։ Հնադոյն *գարեզման ձևը պահում է դեռ Ջղ. գ'արեզ-ման, որի առաջին վանկիա ձայնաւորը չի կարող ձայնաբանական օրէնքներով յառաջա-ցած լինել ե ձայնաւորից։ Գալով իմաստի տարբերութեան՝ գերեզման և երկինք գաղա-փարները համաձայնում են իրար հետ՝ առա-ջինը երկրորդի իբր նախադուռը համարելով հմմտ. նաև դժոխք, որ «գերեզման» նշանա-կութիւնն էլ ունի՝ «Եթէ ելանեմ յերկինս, դու անդ ես. և եթէ իջանեմ ի դժոխս, և անդը մօտ ես» Սղ. լր. 7, որի համար Յճխ. էջ 151 տալիս է այս մեկնութիւնը՝ «Դժոխս ասէ ըզ-գերեզմանն ապականիչ՝ որ Աստուծոյ խնա-մովքն պահի ի յոյս յարութեանն»։ Նոյնպէս և Եզն. 279 «Գերեզման երկրի. զոր Գիրք դր-ժոխք կոչեն»։
• Հներից Վանակ. վրդ. մեկնում է «դիր միոյ կամ գերոյ աման. պարսիկ բառ է. ներքոյ հողոյ կամ երկրի ասի գերեզ-ման»։ Տաթև. Յմ. ծը. «Այսպէս թարգ, մանի գերեզմանն. կամ գերոյ աման կամ գերէ զմինն կամ գերէ «ամենն»։ Նոյնպէս Տաթև. հարց. էջ 678 «գիր իմոյ (այս զէս ուղղել նաև վերը Վանակ. դիր միոյ) կամ գերւոյ աման կամ գերէ զա-մէն. պարսիկ բառ է՝ ներքոյ հողոյ» (ի-մա՛ziri zamin)։ Ուղիղ մեկնութիւնը ա-ռաջին անգամ տուաւ Lag. Urgesch. Չ33, համեմատելով garotman ձևի հետ նոյնը կրկնում է Gesam. Abhd. 178, իսկ Lag. Symmicta 48 ապահո-վապէս նոյն է դնում պրս. garazmān ձե-ւի հետ։ Մորթման, SBAW 1862, 21 փռիւգական մի արձանագրութեան մէջ կարծում է գտնել այս բառը։ Սռան հա-կառակելով Muller, SWAW 2, 575 կցում է սանս. brh, զնդ. bərəz «բառձ-րանալ» և հյ. բարձր բառերին։ Lag. arm Stud. էջ 170, Muller, WZKM, 5. 187 և 8, 277, Տէրվ. Մասիս. 1882 ապր. 19, л 3163, ընդունում են ուղիղ մեկնութիւնը։-Մ. փ., Մասիս, 1882 յուլ. 21 պրս. քարազման «աթոռ Արա-մազդայ» (այսպիսի բառ չունի ԳԴ)։ Գիւլղադեան, Արձաղանք, 1893. α։ գահ «դար»+րէզ «նետել» (հմմտ. ար-ձակել, ասպարէզ)+ման «մարդ», իբր
• թէ հին սովորութեամբ մարդոց դիակ, ները բարձր տեղից ցած՝ փոսերի մէջ էին գցում։ Սրա դէմ և վերի ձևով Խ. Յովհաննիսեան, Արձագանք, 1893, л 12։-Հիւնք. պրս. կիրիզման «երկինք»։ Ալիշան, Հին հաւ. 418 յն. ϰηρ, ϰήρες «մահուան ոգիներ», լտ. cerus-manus «Աստուած»։-Հիւբշ. 127 մերժում է հա-մեմատել վերի իրանեան բառերի հետ. Patrubány, SA, 1, 210 գերի+ պրս. zamin «հող» բառերից, իբրև «հողոյ գերի»։ Բառիս վրայ երկար խօսում է Թիրեաքեան, Կարնամակ, ծան. 119 և տալիս է վերի մեկնութիւնը։
• ԳՒՌ.-Ջղ. գ'երեզման, գ'արեզման, Տփ. գերէզման, Ալշ. Ախց. Երև. Խրբ. Կր. Մշ. Սեբ. գ'էրէզման, Ոզմ. գ'νէրէզման, Շմ. Սլմ. կէ-հէզման, Մկ. Վն. կ'էրէզման, Ասլ. գ'էրէզմա, Ակն. գ'էրըզման, Ննխ. Պլ. Ռ. Սչ. քէրէզման, Տիգ. քէրէզմmն, Ագլ. գըրէ՛զման, Ղրբ. կ'ըրէ՛զման, Հմշ. քէրէզմօն, Հւր. գիրէզման Գոր. կիրէ՛զման, Մրղ. կ'իրէզման, Հճ. գ'է-յէզմօն, Զթ. գ'իյիզմօն, գ'իրիզմոն, Այն. գեզ-ման (ըստ Բիւր. 1900, 671բ)։ Նոր բառեր են՝ գերեզմանուտ, գերեզմանաթումբ, գերեզմա-նատեղ, գերեզմանօրհնելչէք, գերեզմանա-թաղ, գերեզմանել։
• ՓՈՆ.-Ուտ. gǟrámzá «գերեզման», gä rámzálüγ «գերեզմանատուն», որ կազմուած է lüγ<թրք. ləq «-արան, -անոց» տեղա-կան մասնիկի յաւելումով, հմմտ. Էնկիւրիի թրքախոս հայոց լեզւով kerezmanlar gunu՝ Վարդանանց տօնի օրը, բուն «գերեզման, ների օր»։
τάφος, μνῆμα, μνημεῖον sepulchrum, monumentum Տեղի թաղման. շիրիմ. տապան. դիր հանգստեան.
Ստացուած գերեզմանի։ Թաղեսցեն զիս ի գերեզման նոցա։ Ճչէին առ գերեզմանօք մեռելոցն։ Նման էք գերեզմանաց բռելոց։ Եղիցի ինձ քաղաքն իմ գերեզման։ Լինէր ինձ մայրն իմ գերեզման.եւ այլն։
Գազանք վայրի եւ ընտանի՝ եղեն գերեզման դիականացն. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
յետ մահուան անուն գերեզմանաւն յիշատակի. (Լմբ. ժղ.։)
Լցցէ ինձ եւ երեմիաս զ ի վերայ գերեզմանին բանն. յն. զգերեզմանականն. (Ածաբ. մակաբ.։)
Այն որ պահեաց զյովնան ի փոր ձկանն՝ գերեզման ի մէջ գերեզմանի (ծովու). (Եփր. ծն.։)
epitaph.
sepulchral, funeral;
— վայրք, cemetery, burial-ground;
—ք, the deads.
τάφιος, ταφήϊος sepulchralis, funebris, funeralis Որ ինչ անկ է գերեզմանի եւ թաղման կամ ասի ի վերայ գերեզմանի իբրեւ ճառ թաղման՝ ողբական եւ ներբողական. որ եւ ԱՐՁԱՆԱԿԱՆ.
Հանդէս գերեզմանական արար (դարեհի) գերեզման դիւցազնական. (Պտմ. աղեքս.։)
Հանդերձ հարսանեացն եղեւ գերեզմանական պատանս. (Ոսկիփոր.։)
Գերեզմանականն անշնչութիւն. այսինքն մեռելութիւն. (Մամբր.։)
Գերեզմանական ձայն, կամ բանաստեղծութիւն, ողբ, ճառ, բան. (Ոսկ. գծ.։ եւ Արշ. ՟Ի՟Է։ Մագ. Բրսղ. մրկ.։ Լմբ. եկեղ.։ Վրք. ածաբ.։)
ԳԵՐԵԶՄԱՆԱԿԱՆՔ Եղեալքն ի գերեզմանս. մեռեալք.
Զգերեզմանականացն ըմբոշխնելով կերպ. (Սհկ. գալստ.։)
Ոչ ընդ կենդանեացն ի լոյս՝ քան թէ ընդ գերեզմանականացն ի խաւար. (Նար. ՟Լ։)
Զօդս բարեխառն վասն գերեզմանականացն մաղթեցեր։ (Կեանքն է) գերեզմանականացն՝ անյոյս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
buried together.
σύνταφος sepulchrum commune habens Ի միասին թաղեալ ի գերեզմանի. թաղակից.
Արա՛ քեզ գերեզմանակից. (Կեչառ. աղեքս.։)
Չարչարակից լինել, խաչակից, գերեզմանակից. (Կամրջ.։)
Որք մահակիցք եւ գերեզմանակիցք եղեն նորա. (Երզն. մտթ.։)
Ի ներքս մտցես՝ առաքինութեամբն գերեզմանակից լինել. (Լծ. ածաբ.։)
that is consumed in the grave.
Կուր եղեալ գերեզմանի, կամ կլեալ ի նմանէ. թաղեալ եւ հողացեալ.
Զգերեզմանակուր հողս՝ մասն յերկնից բնութիւնս հաստատեաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
that strips sepulchres or the hurried dead.
τυμβωρύχος busta eruens, spoliator mortuorum, vespillator Որ կրկտէ եւ բրէ կամ բանայ զգերեզմանս ի կողոպտել զզարդս մեռելոց, որպէս գողն. կամ վասն ուտելոյ զգէշս, որպէս բորենի.
Լեռնախոյսք, գերեզմանակրկիտք. (Փարպ.։)
Գերեզմանակրկիտք, գանձահատք. (Ոսկ. յհ.։)
Մարդասպանաց, եւ գերեզմանակրկտաց (Ոսկ.մտթ.։ եւ Սկեւռ. աղ.։)
Գերեզմանակրկիտ բորէ. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
who diligently visits and ornaments sepulchres.
Սիրօղ գերեզմանաց. փոյթ յայց առնել եւ ի զարդարեալ զշիրիմս.
Հանապազ գերեզմանասէրք էին. (Մամբր.։)
cemetery, church-yard.
ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏԵՂԻ ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏՈՒՆ. Տեղի Գերեզմանի. դամբարան. շիրիմ. գերեզմանք. գերեզման. թաղման տեղ, գերեզմաննոց. մէզարլըգ.
Ի գերեզմանատեղւոյն յիրաւի կոչին մանկտին որդիք հռաքելայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Օրհնութիւն դամբարանաց կամ շիրիմաց, որ է գերեզմանատեղիք. այսինքն հողվայրք. (Մաշտ. ջահկ.։)
Կոչեցաւ վանքն այն գերեզմանատուն սուրբ վարդապետաց. (Ուռհ.։)
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
cf. Գերեզմանատեղի.
ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏԵՂԻ ԳԵՐԵԶՄԱՆԱՏՈՒՆ. Տեղի Գերեզմանի. դամբարան. շիրիմ. գերեզմանք. գերեզման. թաղման տեղ, գերեզմաննոց. մէզարլըգ.
Ի գերեզմանատեղւոյն յիրաւի կոչին մանկտին որդիք հռաքելայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Օրհնութիւն դամբարանաց կամ շիրիմաց, որ է գերեզմանատեղիք. այսինքն հողվայրք. (Մաշտ. ջահկ.։)
Կոչեցաւ վանքն այն գերեզմանատուն սուրբ վարդապետաց. (Ուռհ.։)
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
cf. Գերեթափ.
Որ հանէ զայլս ի գերութենէ. ազատարար գերեաց. գերեթափ.
Սուրբդ Սարգիս գերեաց գերեհան. (Շար.։)
inconceivable.
Գերագոյն յիմացական եւ յիմանալի կարգի.
Գերիմացական քահանայապետութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
to shave;
to make bald.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
Եգիպտացիքն եւ զբոլորն գերծուն զմարմինն, ուր ծածկէ եւ ստուերացուցանէ մազն զմարմինն։ Որք ուսանին ի վարդապետացն, զանուսմնութիւն ի բաց գերծուն. (Փիլ. լին.։)
Մազ գլխոյ ոչ կարէ կալ առաջի սրբչի (այսինքն ածելւոյ), այլ վաղվաղակի գերծու (կր), եւ անկանի. (Ոսկ. ես.։)
act of shaving or making bald.
ξύρησις rasura, tonsura, calvitium Սափրումն. ցտումն. եւ Կնտութիւն.
Լալումն եւ կոծումն եւ աշխարումն եւ գերծումն. (Ես. ՟Ի՟Բ. 12։)
germanism.
who speaks German.
germanic.
German.
in german;
German, the German language;
— ուսանել՝ գիտել՝ խօսել, to learn, to know, to speak German.
superhuman.
captivity, slavery, servitude, yoke;
tie;
transmigration;
ի — վարեմ, վարիմ, ի գերութեան վարեմ, cf. Գերեմ, cf. Գերիմ.
αἱχμαλωσία, ἁποικία, μετοικεσία captivitas, demigratio, transmigratio եւ այլն. Գերի լինելն. վտարանդութիւն, ստրկութիւն. թշուառութիւն. Մարդիկ գերեալք. գերիք.
Ա՛ռ զհամար աւարի գերութեանդ ի մարդոյ մինչեւ յանասուն։ Մինչեւ ցօր գերութեան երկրին։ Դարձուցէ՛ք անդրէն զգերութիւնսդ, զոր գերեցէք դուք յեղբարց ձերոց։ Խնամակալութիւն արարին գերութեան.եւ այլն։
Գերութիւնք աշխարհաց հասցեն. այսինքն գերմունք. (Փարպ.։)
Ի վերայ այսքանեաց գերութեանց ամենաթշուառ վտանգաւորիս։ Ողորմութեամբ քո լցցի գուբն իմ գերութեան (գերեզմանն). (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Ե։)
Ի ԳԵՐՈՒԹԻՒՆ կամ Ի ԳԵՐՈՒԹԵԱՆ ՎԱՐԵԼ, ՎԱՐԻԼ, ՄԱՏՆԻԼ. ըստ յն. գերել, իլ. վտարել, իլ. տե՛ս (Թուոց. իա. 29։ Յոբ. ժբ. 17։ Ես. ե. իգ. խզ։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. եւ այլն։)
Մի՛ մատնեսցես իմոցս կամաց զաւանդս հոգւոյս վարել ի գերութեան. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Ոչ վարին ի գերութիւն բնակիչք. (Փարպ.։)
Պատերազմեալ՝ ի գերութիւն ըմբռնեցաւ. ռմկ. գերի բռնըւեցաւ։
Դիւրութեամբ ըմբռնեալ լինէր ի գերութիւն. (Մխ. երեմ.։)
sublime, eminent, excellent;
գերունակ լինիմ, cf. Գերազանցեմ.
ὐπέροχος, ὐπεροχικός eminens, praestans Գերակայ. գերագոյն. գերազանց.
Մեծութեամբ քան զամենայն գերունակ։ Աներեւոյթ գոլ վասն գերունակին երեւութի (այսինքն գերագոյն պայծառութեան). (Դիոն.։)
Էակն գերունակ (աստուածութիւն). Գերունակ փառք. (Ճշ. վրդվռ.։)
Գերունակ գոգոյդ։ Գերունակ գորով։ Ի գերունակն գահոյս. (Նար.։)
ԳԵՐՈՒՆԱԿ ԵՄ, ԼԻՆԻՄ. ὐπερέχω excedo, praesto Գերազանցել. գեր ի վերոյ գտանիլ.
Եթէ քան զամենայն գերունակ է անեղութիւն։ Որպէս ամենայնիւ գերունակ է քան զնոսա, նոյնպէս գերունակ եղիցի եւ այսու. եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ամենայն շնորհաց գերունակ է՝ սուրբ երրորդութեանն երկրպագուս եւ փառաբանիչս լինել. (Խոսր.։)
very bad, wicked, atrocious, fierce, wild.
Դժնեայ խեռութեամբ. անսանձ. յանդուգն. մոլի.
Դժոխախեռ աղու եւ դագ բանիւքն վարէր։ Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք հանգոյն մոլեկանացն։ Դժոխախեռ հայհոյութեամբքն. (Պիտ.։)
what burns or is burnt in hell.
Կիզանօղ կամ կիզեալ ի դժոխս.
Առ ի հրաւիրումն դժոխակէզ այրմանն յաւիտենականի. (Անան. եկեղ։)
devoured by hell.
Կլեալ ի դժոխոց. ընկլուզեալ ի դժոխս.
very difficult to believe.
Աներեւոյթ է, դժոխահաւատալի. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
implacable, inexorable.
δύσερις contentiosus, morosus Ունօղ զհեռ դժոխային կամ դժնդակ. (շփոթի ի գրչաց եւ ընդ ԴԺՈԽԱԽԵՌ).
(Մախացօղք) են ստոյգ դժոխահեռ պատերազմողք։ Յոյժ օգտակարագոյն կենցաղոյս դժոխահեռդ է կորնչել այր. (Պիտ.։)
inexpugnable;
that war against the devil.
Լայնաձիգ եւ դժոխամարտ հին ասպարիզի հանդիսի. (Նար. առաք.։)
moved with much difficulty.
Յախտից ոմանց դժոխաշարժից եւ յարատեւողաց սկիզբն էառ. (Արիստ. որակ.։)
Ունակութիւն եղեալ ի նմա՝ տարրասցի, եւ դժոխաշարժ լիցի. (Անյաղթ անդ։)
ehief or prince of hell, Satan.
Պետ դժոխոց. բանսարկուն սատանայ.
Վշտացան դժոխք, եւ դժոխապետն։ Դժոխապետն ասէ, եւ այլն. (Ճ. ՟Գ.։)
infernally.
Հանգոյն դժոխոց. չարաչար.
cf. Դժոխատեսիլ.
Իբր Ահագնատեսիլ. խոժոռ.
Առ չարսն՝ դժոխատիպս եւ սրտմտականս (ցուցանեն կերպարանս). (Շ. հրեշտ.։)
whose root is bad.
Որոյ արմատ է դժնդակ եւ ժանտ.
Դժոխարմատ ծառոյս դառնութեան պտուղք. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
haggard, rude, severe;
ugly, deformed.
Խոժոռադէմ. դժնէհայեաց. ժանտ.
Դժոխերես դժպհելով հային ի նա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
hell;
limbo;
sepulchre, tomb.
վր. ճոճոխէլի. պ. տիւզէխ. ἄδης infernus Խորք երկրի. ծոց հողոյ հեռագոյն ի ծագաց երկնից. որպէս գեհեն. տարտարոս. սանդարամետք. բանտ դիւաց եւ դատապարտելոց. ... Տե՛ս (Ղկ. ՟Ժ՟Զ. 23։ Յայտ. ՟Ա. 18։ Սաղ. ՟Թ. 18. եւ այլն։) որպէս եւ Դրունք դժոխոց ասին բռնութիւնք դիւաց եւ հալածչաց. (Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 18։)
Յանշէջ հրոյն զերծցուք, եւ զդժոխօքն արհամարհեսցուք. (Եղիշ. ՟Բ։)
Սմա արդ պարտ է պատուհաս ինչ վերջին. մահ արդ ոչ է վերջին, բայց այն՝ որ ի դժոխսն ցաւք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Եւ որպէս Լիմպոս. գոգն աբրահամու, միանգամայն եւ Գերեզման. զի յերկուսին անխտիր հային այս բանք գրոց.
Իջից ես սովին սգով առ որդի իմ ի դժոխս. (Ծն. ՟Լ՟Ե. 34։ տե՛ս եւ ՟Խ՟Բ. 38։ ՟Խ՟Դ. 29. 31։)
Իջուցանէ ի դժոխս, եւ հանէ. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 6։)
Դժոխս ասէ զգերեզմաննն ապականիչ. (Յճխ. ՟Ժ։)
Յո՞ չոգաւ. միթէ ի գերեզմա՞ն երկրի, զոր գիրք դժոխք կոչեն. (Եզնիկ.։)
whimsical, odd, capricious, humoursome, hard, impracticable.
δύσγνωμος, ἅγνωμος, δύστροπος malignus, contumax, praeposterus Դժնդակաբարոյ. դժմիտ. անհամբոյր.
Ի բարեկամութեանն չարակամս եւ դժուարաբարոյս. (Առ որս. ՟Ա. (յն. այլազգ)։)
cf. Գէշագէշ.
Թռչունք մահաբերք գիշագէշ պատառեն. (Մանդ. ՟Դ։)
cf. Գիշատեմ.
Գիշատել. գզել. բրդգզել. գիշաքարշ առնել.
Սատանայ առիւծ ասի վասն շաղղակերութեան, եւ գազանաբար կապտելոյն եւ գիշելոյն զկենդանիսն. (Մխ. դտ.։)
Իմաստասիրաբար ի քեզ ամփոփել (զբանս) եւ ո՛չ զնա ցիր եւ ցան գիշել գռեհից. (Մագ. կբ։)
obscure, dark.
Իբր Խաւարային.
Անկաւ գիշերակերպ գազանն այն երկրորդ. (Կոչ. ՟Զ։ չիք յայնժմու յն։)
great mole.
νυκταλώπηξ Աղուէս գիշերաշրջիկ. կամ անծանօթ կենդանի, որ ըստ ոմանց մուկն հնդկային ասի, որպէս ազգ անճոռնի խլրդան.
Ընդ մտանել լուսնին գիշերաղուէսք յաւազուն ի վեր վազէին հինգկանգնեայք, եւ այլք ութկանգնեայք. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Գիշերամարտ.
Գունդք առաքելոցն զարհուրեալ փախան, գիշերամարտիկ աշխատութեամբ կէին. (Տաղ.։ Տե՛ս եւ զյաջորդ բառդ։)
noctivagant.
ԳԻՇԵՐԱՅԱԾ ԳԻՇԵՐԱՅԱԾՈՒ. Որ գիշերային յածի շրջի, կամ ընդ մութի դանդաչէ.
Լուսաւորեաց զգիշերայած միտս մարդկան. (Նար. յովէդ.։)
Գիշերայածու բուն առ արծիւն ի տունջեան մրցի։ Գիշերայածու գազան, գերեզմանակրկիտ բորէ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Գիշերայած.
ԳԻՇԵՐԱՅԱԾ ԳԻՇԵՐԱՅԱԾՈՒ. Որ գիշերային յածի շրջի, կամ ընդ մութի դանդաչէ.
Լուսաւորեաց զգիշերայած միտս մարդկան. (Նար. յովէդ.։)
Գիշերայածու բուն առ արծիւն ի տունջեան մրցի։ Գիշերայածու գազան, գերեզմանակրկիտ բորէ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
that loves night or darkness.
Սիրօղ գիշերոյ. խաւարասէր. որպիսի է գիշերահաւն.
Խորամանկ թռչունն գիշերասէր. (Պիտ.։)
cf. Գիշերեմ.
Օթագայիլ գիշերայն. տքնիլ ի բացի.
Եւ կամ պարսպապահ լինել՝ արտաքոյ գիշերօթեալք. (Փիլ. բագն.։)
that which makes the hair grow.
Որ բղխէ կամ բուսուցանէ յիւրմէ զգէս.
Զսամփսոն զգիսաբուղխն զվարսագեղն գերծոյր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
cut or shaved head of hair.
Ի ձեռն կնոջ զքաջ եւ զառաքինին զսամփսովն գիսագերծ կուրացուցանէր. (Ոսկ. ի հերոդ.։)
dishevelled hair.
Որոյ գէսքի են որպէս զխռիւ. խռուացեալ (հերք, կամ հերօք). փաչատած մազերով.
Ընդ այսակիր անզգայելոցն ... քստմնելի գիսախռիւ հերացն. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
head of hair, long hair.
Զեօթանեսին գիսակս գլխոյ. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 13 = 19։)
Զի՞նչ է յեօթն մասունս բաժանումն գիսական նորա. (Եղիշ. դտ.։)
Հանդերձ գիսակօքն եւ զզօրութիւն ի բաց եհատ. (Փիլ. սամփս.։)
Ցմօտակայսն հարցանես եւ ցվարսավիրայսն, եթէ գեղեցի՞կս զգիսակսդ յօրինեաց։ Խոնարհութիւն այնր գլխոյ ո՛չ վարսք են, եւ ո՛չ գիսակք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։ ՟Բ. 22։)
Զարդարելով զգլուխ արանց գիսակօք՝ զօրէն կնատ կանանց զարդու. (Սանահն.։)
cf. Ծամակալ.
Իբր Ծամակալ։ (Երզն. քեր.։)
cf. Հերարձակ.
Տեսանելով զհոնս՝ ի ձեւ իգական գիսարձակս. (Կաղանկտ.։)
hairy, long-haired;
comet;
Greek monk.
κομάων, πολύκομος comats, crinitus Ունօղ զգէսս կամ զվարսս երկայնեալս եւ հիւսեալս. գիսարձակ. հերարձակ. եւ Գեղմնաւոր.
Այր եթէ գիսաւոր է, անարգանք են նմա. բայց կին եթէ գիսաւոր է, փառք են նմա. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 14։)
Լնուլ զպասքումն ազգի գիսաւոր (հոնաց)։ Գլխագերծաց եւ գիսաւորաց. (Կաղանկտ.։)
Գիսաւոր նոխազօք առատացոյց զոհս կրակին. (Եղիշ. ՟Ա։)
ԳԻՍԱՒՈՐ. որպէս Ուխտաւոր աստուծոյ, որ ոչ կտրէ երբէք զհերս. ըստ նմին եւ վանական կարգ ինչ ըստ յունաց.
Որպէս գիսաւորն (կամ հերաւորն, ի լս) սամուէլ յորժամ պարգեւեաց (մատոյց) զգառն. (Մաշտ. ջահկ.։)
Քռթենաւորին, թազենաւորին, եւ գիսաւորին. (Գանձ անտ. եւ Գանձ ճգն.։)
ԳԻՍԱՒՈՐ κομήτης cometa Վարսաւոր աստղ. վարսամ. եւ յն. բառիւ. կոմիտ.
Գիսաւոր ասացեալքն ... Կոմիտք, որ են գիսաւորք. Արիստ.։ Երեւեցաւ աստղ զարմանալի տեսլեամբ վարսաւոր ... զոր անուանեալ կոչէին աստղ գիսաւոր. (Ղեւոնդ.։)
knowing, wise, experienced.
γνώστης, ἑγνωκώς conscius, cognitor, peritus Գիտօղ. իրագէտ. տեղեակ. գիտուն. գիտցօղ. տե՛ս (Դտ. ՟Բ. 7։ Գծ. ՟Ի՟Զ. 3։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 12։ ՟Բ. Յհ. 1։)
Մարդիկ յայտնեացն են գիտակ. իսկ աստուած եւ անյայտիցն յայտնապէս տեսանօղ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Գիտակն աստուած հարցանէր իբրեւ զանգէտ. գիտակն զգիտակն (խղճին) հարցանէր. (Եփր. ծն.։)
Որ գիտակդ ես գաղտնեաց մարդկան. (Շար.։)
Գիտակ էր ... եւ ոչ իւիք անտեղեակ։ Գիտակ արարին զթագաւորն վասն սրբոյն Գրիգորի. (Ագաթ.։)
Գիտակ արարեալ (այսինքն եղեալ) զհակառակորդին չարէն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Յիրաւի ասեն առակքն, թէ ինքեանց գիտակքն՝ իմաստունք են. (Տօնակ.։)
conscious, acquainted, confident.
Ոմանց ի գիտակցաց պարկեշտութեան նորա. (Ճ. ՟Գ.։)
Տանջանս կրելով յաղագս զեկուցանելոյ զգիտակիցսն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Գիտակից եմք ամենայն խորհրդոց ձերոց. (Լծ. ածաբ.։)
Գիտակից էր կինն եղելոցն. (Ոսկ. գծ.։)
that may be known, perceivable;
—ք, note, remark.
Հնարաւոր կամ յարմար ի գիտել. արժանի գիտելոյ. գիտնալու.
Պա՛րտ է գիտողին պատկանիլ գիտելումն։ Գիտող ասեն զանձն, իսկ գիտելի զենթակայ իրն։ Ամենայն գիտելիքն, եւ այլն. (Սահմ. ՟Ա։)
ԳԻՏԵԼԻ. Արդեն գիտացեալ. ծանուցեալ ինչ. յայտնի. գիտցուած, գիտցած.
Ճառիդ գիտելի եղելոյ՝ այլաբանելի է այսպէս. (Փիլ. լին.։)
Ամենայն գիտելի է նմա (աստուծոյ). (Խոսր.։)
Որ գիտելի է եւ ձերումդ իմաստութեան։ Ի քում գիտելի նետից՝ յետ նախկի գրելոյն հարան յանձին. (Շ. թղթ.։)
Գիտելի էր սրբոցն։ Գիտելի է քեզ։ Վասն ամենեցուն այսպէս գիտելի լինելոյ շնորհիս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. թղթ. եւ Լմբ. ստիպ.։)
Կամ Ծանուցեալ ոք. ծանօթ. գիտածու, ճանչուոր.
Ոչ միայն առ եղբարս գիտելիս եւ ծանօթս առնես. (Շ. ՟գ. յհ. ՟Գ։)
scholar, learned man;
prophet.
Այն՝ որ գիտէ կամ գիտաց, գիտացօղ. գիտցօղ. եւ Գիտուն.
Ոչ են գիտող առնելոյ զբարիս. (Լմբ. ժղ.։)
Ասեն գիտողք իրացն. (Վրդն. օրին.։)
Գրական գիտողօք. (Ասող. ՟Գ. 7։)
ԳԻՏՈՂ. մերթ որպէս Գէա կամ գուշակ ճշմարիտ. այսինքն մարգարէ. տեսանօղ. (որպէս եւ ըստ յն. տեսանել եւ գիտել է նոյն)
Ասէ գիտողն ի սաղմոսարանի։ Գիտող մարգարէն։ Գիտօղն ասէ։ Միւս գիտօղն ասէ. (Ագաթ.։)
fat, plump, corpulent;
fertile, abundant.
Ի գետինս գիրապարարս արգաւանդահողս. (Նար. խչ.։)
fattening.
Որ ինչ գիրացուցանէ. գիրցնօղ. որ եւ ՊԱՐԱՐԻՉ, ՊԱՐԱՐՏ.
Հրաժարեալ եմք ի մսոյ, եւ յամենայն գիրացուցչացն կերակրոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Գիւղաւան.
cf. Գիւղեան.
in rolling, tumbling down.
Իբրեւ զգիլս թաւալեալ. որպէս զքարինս հոլովեալ.
Որոց դիակունքն գլաթաւալ ի վերայ միմեանց շեղջեալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
whose head is shaven;
barefaced.
Որոյ գերծեալ է գլուխ. եւս է Անպատկառ.
Ազգ առնէ ազգաց՝ գլխագերծաց, եւ գիսաւորաց. (Կաղանկտ.։)
Լցեալ զտունն մոմոսօք, եւ գուսանօք, եւ խնճոյիւք գլխագերծաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
initial, capital letter;
inscription, title.
Գիր դրոշմեալ ի վերայ գլխոյ կամ ի վերոյ քան զգլուխն.
Զմանկաբար խանձարուրսն, զմարդկապէս գլխագիրն. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ.) յն. ἁπογραφή կամ ἑπιγραφή
ԳԼԽԱԳԻՐ. Գլխաւոր նշանագիր կամ տառ ի գլխաւոր հատուածս բանի. գլխատառ, մենծ գիր. սիւլուսի.
Ճանաչէ որիշ որիշ զգիրսն գլխագիր. (Արիստակ. գրչ.)
coif, head-dress;
where is the head of a Saint preserved.
ԳԼԽԱԴԻՐ. Դիր հանգստեան, ուր պահի գլուխ սրբոյ.
ἑπίκρανον, τουπίκρανιον velamen, capitis ligamen, vitta Ծածկոյթ գլխոյ. գլխաշուք կանանց. եւ որ ինչ արկանի զգլխով եւ պարանոցաւ. լաչակ.
Զգլխագիրն ի բաց հանցէ (կինն), զի դատեալ լիցի մերկ գլխով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ծածկոյթն այն գլխադիր ինչ է. (Նոննոս.։ Կամ որպէս յն. վերաձգելին, վերարկու (գլխոյ).)
Առնեն գլխադիրս գլխոյ ամենայն հասակաց։ Պատառեցից զգլխագիրսն ձեր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 18. 21. եբր. (ըստ ոմանց՝ ուսանոց նման բարձկներոյ)։)
Գլխադիրն ամենասրբուհոյ աստուածածնին։ Զսուրբ գլխադիրն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Բ.։)
Օրհնութիւն գլխագրի կուսից. (Մաշտ. ջահկ.։)
Գլխադիրն յակոբայ փառաւորական (յերուսաղէմ). (Գանձ.։)
to be ashamed.
Կորանալ գլխոյ. զերկիր նշմարել. անպատասխանի եւ ամօթապարտս գտանիլ. պատկառիլ.
Մտօք ապշեցան, գլխակորեցան (կամ գլխակորացան)։ Ամենայն ոք գլխակորեալ յերկիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
Առիւծ մի եկաց առ Մարիամ մերձ՝ գլխակորեալ։ Գլխակորեալ լինէր ի ժամ ուտելոյն, զի մի տեսանիցէ, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Գլխատեմ.
Եթէ լուծանել յանդգնեսցի, գլխահատեսցի. (Մարթին.։)
Եթէ հրամայող զինուոր զիւր զինուորակիցն սրով հարկանէ, գլխահատեսցի (ա՛յլ ձ. գլխատեսցի). (Մխ. դտ. յօրէնս թգ.։)
oppressor;
tomahawk.
Հարկանօղ գլխոյ. նեղիչ. բռնաւոր. պատիժ.
Զայնպիսի տէր գլխահար ի վերայ անձին իւրոյ կացուցանիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
poll-tax, capi-tation, head-money.
Յիւրաքանչիւր անձէ գլխահարկ պահանջէր. (Մարթին.։)
Առաքեցաւ կիւրինոս՝ գրել զազգն հրէից, եւ դնել գլխահարկս. (Միխ. ասոր.։)
Զհարկն ի կայսր տայիք, եւ զգլխահարկն յոչ կամաց. (Պիտառ.։)
life-guard.
Պահապան կարգեալ գլխոյ. թիկնապահ. անձնապահապետ.
Գլխապահ լինի թագաւորին. (Վրդն. սղ.։)
turban, head-hand.
Ծածկոյթ՝ որ պատէ զգլուխն. փակեղ. ապարօշ. խոյր. գիշերնոց. գուցէ նաեւ Բարձ. փաթթոց.
Զգլխապատն քակելով, եւ զվարսն հարթելով. (Բրսղ. մրկ. ՟Թ։)
Ներքանոց, եւ վերմակ, եւ գլխապատ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
capital, that de serves capital punishment.
Գլխով չափ պարտաւոր, կամ պարտական գլխատման. մահապարտ.
Առնիցէք (զիս) գլխապարտ թագաւորին. յն. պարտաւոր առնիցէք զգլուխ իմ թագաւորին. (Դան. ՟Ա. 10։)
Գլխապարտ գտանի. (Եզնիկ.։)
Որ յընկերին կին մտաբերեսցէ, գլխապարտ է. (Ոսկ. ես.։)
to decapitate, to behead.
ἁποκεφαλίζω decollo, caput amputo Հատանել զգլուխն. գլուխը կտրել.
Առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս ի բանտի։ Զյովհաննէս ես գլխատեցի. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ։ 10։ Ղկ. ՟Թ. 9։)
Հրամայէր անդ գլխատել. (Փարպ.։)