unhealthy.
unspeakable, ineffable.
Անասելի բարեկենդանութիւն. (Իգն.։)
Անասելի բարիք. (Արիստակ.։)
Զոր չէ մարթ ասել. անպատում. անճառ. տէնիլմէզ. վասֆ օլունմազ.
Վայելէ ի շնորհս Հոգւոյն, զոր անասելի է. (Յճխ. ՟Ժ։)
Անհասանելի եւ անասելի. (Եղիշ. հայր մեր.։)
Ընկալան անասելի սիրով։ Զանճառ եւ զանասելի շնորհս Մարիամու։ Անասելի է սիրոյն հանգամանք. (Տօնական.։)
ԱՆԱՍԵԼԻ. Զոր չէ՛ օրէն ասել. անվայելուչ. անպատշաճ. անարժան. անըլմազ. աննըլմասը նա լայըգ.
Բորբոքեցան ցանկութեամբ իւրեանց յանասելի աղտեղութիւնս. (Յճխ. ՟Ը։)
Այն՝ որ գործէ զաղտեղութիւն, զանասելին մարդոյ լեզուին. (Շ. եդես.։)
Ղովտ արբեցաւ, եւ զանասելի գործսն գործեաց. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
brutally, coarsely.
ԱՆԱՍՆԱԲԱՐ որ եւ ԱՆԱՍՆԱՊԷՍ. Նման անասնոյ. ըստ անբանից. հայվան կիպի.
Որ ինչ միանգամ առ ի կերակուրս անասնաբար է, եւ յըմպելիս։ Անասնաբար ընդ անասունս հաւասարել. (Փիլ.։)
Յորժամ ուտէ, մեղմութեամբ (կերիցէ,) եւ մի՛ անասնաբար. (Վրք. հց. ՟Բ.)
Անասնաբար սահեցմամբ ընդ երկիր մածաք. (Նար. ՁԶ։)
Մի՛ յառօրեայս անասնաբար՝ դնէք ըզյոյս իբր անհանճար. (Շ. եդես.։)
Անասնաբար գազանամտութիւն. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
brutal, rude, ill-mannered.
κτηνώδης, -ες, belluinus, -um;
pecudi similis, brutus Նմանեալն բարոյից անասնոց. ունօղ զբարս անբանից. եւ անբանական. հայվանի.
Առաւել անասնաբարոյք են քան զգազանս չարս. (Ոսկ. յհ.։)
Ի ձեռս բժշկացն (եւեթ) զյոյսն ունել, եւ ի նոցանէ զառողջութիւն՝ անասնաբարոյ է. (Բրս. հց.։)
Անասնաբարոյ աշխարհաբնակքն. (Ագաթ.։)
Անասնաբարոյ աշխարհն. (Կորիւն.։)
Անասնաբարոյք լինելով դատարկութեամբն. (Պիտ.։)
Անասնաբարոյ մտօք։ Յանասնաբարոյ ընթացիցն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
that rears, breeds animals or cattle.
ζωοτρόφων, -ος, animalia nutriens, pecuarius. Որ բուծանէ զանասունս. հայվան պէսլեյէն.
Պաճարատեսք եւ անասնաբոյծք են քան զայլս. (Փիլ. քհ.։)
guilty of an unnatural crime with a beast, bestial.
Որ խառնակի ընդ անասնոյ. անասնամոլ. անասնազանց, անասնապիղծ. հայվանըլա տալաշան.
Ապաշխարութիւն անասնագիտին ի վերայ եղիցի. (Կանոն.։)
Հաւասար անասնագիտաց. (Մանդ. Ի։)
Անասնագիտաց մարդոյ. (Մխ. դտ.։)
unnatural knowledge of a beast, bestiality.
Խառնակումն մարդոյ ընդ անասնոյ՝ ընդդէմ բնութեան. անասնամոլութիւն. անասնազանցութիւն.
Արուամոլութիւն եւ անասնագիտութիւն. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
Յորժամ զառն զչար գիտասցէ զանասնագիտութեան. (Մխ. դտ.։)
more brutal or coarse.
ἁλογώτερος, irrationabilior. Անբանագոյն քան զանասուն, կամ վատթարագոյն.
Քան զգազանսն անասնագոյն ... Ե՛ւս անասնագոյնք քան զանասունս եղեն ... Զիա՞րդ ոչ իցէ անասնագոյն քան զամենայն անասուն։ Գոյ միւս եւս պատճառք անասնագոյն եւ անմտագոյն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Անասնագոյն էր քան զամենայն անասունս. (յն. լոկ, անասուն էր). (Կոչ. ՟Բ. 13։)
Զմարդ՝ որ անասնագոյն հանդիպի քան զէշն. (Խոսր.։)
Դուք անասնագոյն եւս էք. (Վրք. հց. Ի։)
Զանձինս իւրեանց անասնագոյնս եւ գազանայինս առնեն. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Անասնագէտ.
Կցո՛րդ է անասնազանցի. (Կանոն.։)
that sacrifices or immolates beasts.
cf. Անասնազեն.
immolation of beasts.
cf. Անասնազետութիւն.
ԱՆԱՍՆԱԶԵՆՈՒԹԻՒՆ ԱՆԱՍՆԱԶՈՀՈՒԹԻՒՆ. Զենումն անասնոց ի զոհ. զոհ անբանից. գուրպան.
Անասնազենութեամբն կարծէին զԱստուած հաշտեցուցանել. (Լմբ. սղ.։)
Անասնազոհութիւնն առ ոտն կոխեցաւ. (Եպիփ. խչ.։)
of or belonging to the brute creation, animal;
brutal, brutish.
Խառն ընդ անասնաբանութիւն, եւ ընդ ցոփ զրոյցս.
Որք զանասնախառն բանսն ի բերան ունիցին, եւ շրթամբք իւրեանց պղծին. (Կանոն.։)
cf. Անասնախառն.
ἅλογος, brutalis, irrationalis որ եւ ԱՆԱՍՆԱՅԻՆ, ԱՆԱՍՆԵՂԷՆ. Անբանական. հանգէտ իրաց անասնոց անբանից. հայվանի, վահշի.
Բանական, ե՛ւ անասնական։ Անասնական զգայութիւնք. (Փիլ.։)
Անասնական անարգելութիւն, կամ խառնակութիւն, յարձակումն, ախտք. (Պիտ.։)
Անասնական մասունք. (Եղիշ. դտ.։)
Կիրք անասնականք. (Շ. հրեշտ.։)
Բանականս անասնական. (Նար. ԻԲ։)
Սեպհականն անասնոց, եւ որ ինչ ա՛նկ է նոցա.
Վաճառէին զանասնական մեծութիւնն (այս ինքն զանասունս). (Արշ.։)
Յանասնական սեռից. (Պիտ.։)
Ոչ ըստ անասնական գառինն որ յԵգիպտոսն երբեմն էր պատարագեալ. (Կիւր. Ղկ.։)
Յանասնական կենդանեաց։ Անասնական սպանդ. (Նար. մծբ. եւ ԺԳ։)
Անասնական երկիր. (Շ. բարձր.։)
Ես եղէ պատարագ վասն քո, եւ ազատեցի զքեզ յանասնական պատարագէն՝ որ ոչ ունէր զփրկութիւն. (Եփր. քրզ.։)
that lives like a beast, brutal, bestial.
having the form of a beast, brutish.
ԱՆԱՍՆԱԿԵՐՊ ԱՆԱՍՆԱՁԵՒ. Նման անասնոյ.
Անասնակերպս եւ այլասեռս ծնցին. (ՃՃ.։)
Անասնաձեւ մարդիկ. (Վրդն. սղ.։)
cf. Անասնակերպ.
ԱՆԱՍՆԱԿԵՐՊ ԱՆԱՍՆԱՁԵՒ. Նման անասնոյ.
Անասնակերպս եւ այլասեռս ծնցին. (ՃՃ.։)
Անասնաձեւ մարդիկ. (Վրդն. սղ.։)
cf. Անասնագէտ.
cf. Անասնագէտ.
Վասն անասնամոլաց։ Անասնամոլացն պղծութիւնք։ Զայնպիսի մոլեգնութիւնսն՝ զոր (այս ինքն որով) անասնամոլքն պղծին. (Մանդ. ԺԹ։)
cf. Անասնագիտութիւն.
Գտակք են անասնամոլութեան եւ այլոց չարեաց. (Վրդն. սղ.։)
Արտաքոյ բնութեան է անասնամոլութիւնն. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
having the understanding of a brute, stupid, dull.
Գրաստամիտ. թանձրամիտ. անմիտ. պէօն, հայվան.
Անասնամիտ մարդիկ. (Լմբ. սղ.։)
stupidity, dullness.
cf. Անասնական.
Անասնայինն լծակցութեամբ. (Նար. ՀԵ։)
Մարմնովս այսու անասնային. (Յիսուս որդի.։)
Որ յանասնայինսն եւ ի գազանայինսն խոտորին զազրագործութիւնս. (Գր. հր.։)
Հաւասարեաց անասնային անմտութեան. (Տօնական.։)
to become quite a brute, to lead the life of a brute;
to be clownish or churlish, to be besotted.
ἁποκτήνομαι, obbrutesco. Նմանել կամ հաւասարիլ անասնոց անբանից. հայվանա պէնզէմեք.
Դէպ լինի՝ զի եւ բա՛նս անասնանայ ի ձեռն առ անասունն միտելոյ. (Նիւս. կազմ. Ի։)
Ոչ միայն փափկասիրութեամբն անասնացան, այլեւ անմտութեամբն. (Լմբ. սղ.։)
Ոչ եւս խոտով ճարակեցուցանէ, որ է անասնացեալ մարդոց կերակուր. (Նար. երգ.։)
Մի՛ անասնանալ ախտիւք։ Ծովահեղձ արար զանասնացեալ եւ զգազանացեալ ազգս մարդական։ Խաչիւ եւ եկեղեցեաւ փրկեաց զանասնացեալ եւ զգազանամիտ ազգս մարդկան. (Տօնական.։)
cf. Անասնաբոյծ.
κτηνότροφος. Որ ինչ քաջ սնուցանէ զանասունս. խոտաւէտ եւ պարարտ (վայր). անասնաբոյծ, խաշնադարման.
Երկիր անասնասնոյց է. (Թուոց. ԼԲ. 4. (յօրինակս ինչ վրիպակաւ, անասնոց է։))
fit for a brute, brutal, bestial.
Որ ինչ անասնոց վայել է. հայվանս ճայիզ.
Անասնավայել կենցաղ. (ՃՃ.։)
cf. Անասնական.
a small beast;
animalcule;
a lean beast.
Անասուն փոքրիկ կամ տառապեալ՝ ստացուած աղքատի ուրուք. հայվանճըգ.
Զիւրեանց անասնիկն առնուին ի նոցանէ. (Ոսկ. մտթ.։)
Զիա՛րդ այնպէս դիւրաւ թոյլ ետուն լուծանել զիւրեանց անասնիկն. (Տօնական.։)
Զգօնացոյց եւ զանասնիկն՝ մեղմաբար սպասաւորել նմա. (Երզն. մտթ.։)
nature of the brute creation;
brutality, bestiality.
ἁλογία. rationis privatio, brutalitas. Անասնային բնութիւն կամ բարք. անբանութիւն. գազանութիւն. հայվանլըգ.
Դու քաջ ի բաց քան զնոցա անասնութիւնսն գնաց գնացս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
irrational;
animal, brute.
κτῆνος, ζῶον, jumentum, armentum, animal. Կենդանի չորքոտանի՝ ընտանի եւ վայրի. արջառ, ոչխար. գրաստ. դուար. էրէ. անբան կենդանի. հայվան, հայվանաթ, պէհիմէ, ճանվէր, ճանավար.
Զգազանս, եւ զանասունս։ Ամենայն անասնոց, եւ ամենայն թռչնոց երկնից, եւ ամենայն գազանաց վայրի։ Մեծատուն յոյժ՝ անասնով եւ արծաթով։ Արդարն ողորմի անասնոյ իւրում։ Որոց անասնոց մատչէր արիւնն։ Իբրեւ զանխօս անասունս. եւ այլն։
Եղեւ նորա անասուն ոչխարի եւ արջառոյ։ Մարդ եւ անասուն, խաշն եւ արջառ եւ այլն։
Հաւասարեաց անասնոց անբանից. (Սղ. ԽԸ. 13։)
Բեռնակիր անասնովք. (Պիտ.։)
Ընտանի անասնոց եւ վայրենեաց. (Սարգ.։)
Ո՞ ի վեր իցէ, մա՞րդն՝ որ անասնոյն տիրէ, թէ անասունն՝ որ մարդոյն ի հարկի կայ. (Եզնիկ.։)
Ի բանականութեանն ընդ անասունս դասակարգեալ. (Նար. ԻԳ։)
Իբրեւ զանբան անասունս ի գերութիւն վարէին։ Իբրեւ անբան անասուն՝ ժանեօք մանրեալ ուտէին. (Յհ. կթ.։)
ԱՆԱՍՈՒՆ. Անբան. որ չէ ասուն. ոյր չիք բան, այս ինքն բանականութիւն, ասք եւ խօսք. ἅλογος, irrationalis, brutus, զայրի նադըգ.
Զխօսունն եւ զանասունն, զծերն եւ զտղայն. (Ագաթ.։)
Ամենայն եղեալք խօսնոց եւ անասնոց. (Փարպ.։)
Ունայնացեալ ի բոլոր ստացուածոց՝ ասնոց եւ անասնոց. (Յհ. կթ.։)
Ի տեսիլ նմանութեան անասուն խոտակեր կենդանեաց։ Իշխան անասուն կենդանեաց։ Անասուն կենդանիքն. (Ագաթ.։ Սահմ.։ Պիտ. եւ այլն։)
ԱՆԱՍՈՒՆ. իբր անասնական. անբանական. անխօս, անբարբառ.
Ի բանաւորականէն եւ յանասուն մասնէն ի մի գոյացեալք։ Որպէս խոտդ անասնոյ կերակուր է, այսպէս զգալին՝ անասուն մասին հոգւոյն վիճակ հասեալ է։ Կին՝ զոր ոչ յաղագս անասուն ցանկութեան ածես, այլ զօրէն բնութեան լնլով հարկաւոր. (Փիլ.։)
Գոյ եւ ի մեզ անասուն մասն՝ բոլոր հողեղէն բնութեան մարմնոյս. (Եղիշ. դտ.։)
Անասուն մատամբք ձեռաց ի ձեռն հնչման գործւոյն՝ բանին կցորդեսցէ յԱստուած օրհնութիւնսն. (Վրդն. սղ.։)
without lining.
(հին բառ ռմկ) Առանց աստառի կամ պաստառի, մաշկի, թաղանթի.
Նկանն լինէր այսպէս. սալ ջեռուցանէին, յորոյ վերայ զճարպն թացեալ անաստառ անդ դնէին, եւ ապա մաղմաղ ի վերայ արկանէին. (Կիւրղ. թագ.։)
atheistic, atheist;
ungodly, irreligious.
ἅθεος, atheus. Որ չընդունի Աստուած զոք. եւ ուրացօղ ճշմարտին Աստուծոյ. պաշտօնեայ սուտ աստուածոց եւ աղանդոց. անպարիշտ. նախիւտա, տինսիզ, միւհլիտ, մէզհեպսիզ, փութփերեսթ.
Անաստուածք էիք յաշխարհի. (Եփես. ՟Բ. 12։)
Որք անանաստուածք են, հոգւով մեռան։ Անաստուած ոմն ես։ Առ անաստուածիւդ (այս ինքն անաստուած գոլով՝) ե՛ւ աւերես զերդումն։ Անաստուածի կարծիք են ոչն կարծել զաստուածային ակնն զամենայն տեսանել. (Փիլ.։)
Որ անաստուած հերեսիովտացն իշխանք են. (Կոչ. ԺԵ։)
Պարսից անաստուածից։ Յանաստուածիցն պարսից. (Խոր. ՟Գ. 5. 19։)
Մի՛ երկիցուք յանաստուած ազգէն հեթանոսաց. (Եղիշ. ՟Է։)
Իբր անաստուածական. հեթանոսական. օտար յԱստուծոյ.
Անաստուած աստուածածանօթութիւն. (Յհ. կթ.։)
Անաստուած մտածմունք։ Մոլեգնութիւն անաստուած. (Նար.։)
Զանաստուած բարս, կամ զխնդիրս։ Անաստուած ժամանակ (երիտասարդաց). (Սարգ.։)
Անաստուած ցաւք (մոլորութեան). (Վրք. հց.։)
Անաստուած զոհք, կամ գիր. (ՃՃ.։)
Դիս սնոտիս, պաշտամունս անաստուածս. (Կոչ. ԺԵ։)
atheism;
ungodliness, irreligion.
ἁθεότης, ἁθεία, atheismus, impietas in deum. Ուրանալն զԱստուած՝ գոնէ գործովք հեթանոսութեան. օտարութիւն յԱստուծոյ. ամպարշտութիւն. տինսիզլիք, իլհատ, քեաֆիրլիք.
Աղբիւր ամենայն անիրաւութեանց անաստուածութիւն է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Մարկիոն անաստուածութեան բերանն. (Կոչ. ՟Զ։)
Մի՛ դարձեալ զբարեմտութիւնս մեր՝ անաստուածութեանդ առնիցես սկիզբն. (Առ որս. ՟Է։)
Անաստուածութեան խաւարին մութն պատէր. (Խոր. հռիփս։)
Չարեացն՝ անաստուածութիւնն եւ անձնասիրութիւնն է կառավար. (Յճխ. ՟Ե։)
Ընդէ՞ր սիրէք զանօրէնութիւն եւ զանաստուածութիւն. (Խոր. ՟Բ. 89։)
Կարճել կամելով զնոցա անաստուածութեանն յանդգնութիւն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Գ։)
idolatry.
Նոյն ընդ անաստուածութիւն՝ լայնաբար առեալ. կռապաշտութիւն. ամպարշտութիւն. փութփերէսթլիք, տինսիզլիք, քեաֆիրլիք.
Առին ուսան զանաստուածպաշտութիւնս նոցա. (Ագաթ.։)
Անաստուածպաշտութիւնն պատրիչ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Ի ձեռն սովորութեան ամուսնացելոցն ընդ հեթանոսական ազգին՝ ուսան զանաստուածպաշտութիւնս նոցա. (Կանոն.։)
impotent, imbecile, feeble.
Որ չէ ատակ կամ չատակէ. անկար. տկար. չատիկօղ, չի կրցօղ. գուտրէթսիզ, աճիզ.
Մինչեւ համարել զինքն անզօր եւ անատակ առ ի պահել զսրբութիւնն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
immaculate, without sin, innocent, irreproachable;
clear, refined;
intact, pure, whole, perfect.
ἅμωρος, imaculatus, sine labe. շէքեսիզ, զերէսիզ. Ազատ յարատոյ ըստ մարմնոյ.
Որոջ անարատ։ Գառինս անարատս։ Ոչխար կամ խոյ անարատ։ Արու կամ էգ անարատ։ Ընտրել ի մէջ անարատին եւ արատաւորին։ Մանկունս անարատս գեղեցիկս երեսօք. եւ այլն։
Կամ մաքուր. անշաղախ. անապական. ἁμίαντος, impollutus, փաք, փաքտամէն, դահիր իւսիյապ, պէքր.
Երանեալ է ամուլն անարատ, որ ոչ գիտաց զանկողինս յանցանաց։ Եկի ի մարմին անարատ. (Իմ. ՟Գ. 13։ ՟Ը. 20։)
Յանեղծ եւ յանարատ եւ յանթառամ ժառանգութիւնն։ Պահեաց անարատ զսուրբ տեղի իւր. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 4։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 34։)
Անարատ կոյս։ Հարսն անարատ։ Մայր անարատ. (Շար.։)
Յանարատէ սրբուհւոյ. (Նար. առաք. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։))
Կամ ազատ ի մեղաց. անբիծ հոգւով, եւ ըստ Աստուծոյ քաղաքավարութեամբ. անախտ. անմեղ. արդար. անպարտ. անստգիւտ. ἅμεμπτος, ἁθῷος, inculpatus, irreprehensibilis, innocens, insons, կիւնահսըզ, պիկիւնահ, մասում.
Հաճո՛յ լեր առաջի իմ, եւ լե՛ր անարատ առաջի Տեառն։ Ո՞ ոք իցէ մարդ՝ որ եղեւ անարատ։ Այր անարատ։ Կեանք անարատ։ Գնային յամենայն պատուիրանս եւ յիրաւունս Տեառն անարատք։ Ըստ արդարութեան օրինացն լեալ անարատ։ Հաստատել զսիրտս ձեր անարատս ի սրբութիւն։ Զի եթէ առաջինն անարատ էր, ապա երկրորդն տեղի ոչ խնդրէր։ Գիտեմ, զի անարատ զիս ոչ թողուցուս։ Յանօրէնութենէ անարատ ոչ արարեր զիս։ Անարա՛տ արա զիս ի հալածչաց իմոց. եւ այլն։
Անարատ կրօնիւք։ Անարատ վարուք. (Պիտ.։ Շար.։ Ժմ. եւ այլն։)
Անարատ զբնաւ անբիծն նշանակէ։ Անբիծ եւ անարատ այն է, որ եւ ոչ միոյ ուրուք ի կարեացն ծառայանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։)
Անարատ ասելովն, յարատոյ՝ որ ըստ հոգւոյ եւ մարմնոյ իցեն, մաքուր լինել հրամայէ. (Շ. ընդհ.։)
Ի մաքրոց եւ անարատոց ... Անարատովք. (Փիլ.։)
Կամ սուրբ. աստուածային. միւպարէք.
Անարատ բազուկ, կող, լոյս, խորհուրդ. եւ այլն։ (Շար.։)
Կամ անթերի. անպակաս. ամբողջ ըստ մարմնոյ կամ ըստ հոգւոյ. ողջանդամ, եւ ողջամիտ. զայրի միւլէմմէս, թէմամ. ἁνεπίληπτος.
Պարտ է եպիսկոպոսին անարատ լինել։ Զայս պատուիրեա՛, զի անարատք իցեն։ Պահել քեզ զպատուիրանն անբիծ անարատ. եւ այլն։ cf. ՈՂՋ ԱՆԱՐԱՏ։
Կամ անկասկած. անշփոթ. առանց ընդ բանս ինչ ածելոյ. աներկբայ. շիւպհեսիզ.
Անարա՛տ կալ զմիտս քո, զի մարդասէր է Աստուած. (Կոչ. ՟Բ։)
Հաւատա՛, զի ի կապադովկացւոցն ոչ ոք թագաւորեաց. անարա՛տ կալ զմտածութիւն քո. (Վրք. հց. ԺԹ։)
ԱՆԱՐԱՏ. Որպէս թարգմանութիւն յն. ձայնիս ամիանդօն. ἁμίαντον (զոր տեսեր ի վերոյ իբր ա. ἁμίαντος ), Քար՝ ուստի ելանէ նիւթ նման բամբակի կամ վշոյ՝ անարատ կալով եւ ի մէջ հրոյ.
Է բնութիւն մարմնոյ՝ զոր կոչեն անարատ. որ ի բոց անկեալ կալով կայծանալ թուի. արտաքս առեալ ի հրոյն՝ որպէս ջրով փայլեալ՝ մաքրագոյն լինի. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
holily, inviolably.
ԱՆԱՐԱՏԱԲԱՐ ԱՆԱՐԱՏԱՊԷՍ ἁμωμήτως, ἁχράντως, ἁμέμπτως, immaculate, impollute, inculpate. Անարատութեամբ. մաքրապէս. սրբաբար. անստգիւտ. լէքէսիզ, թէմիզ փաք.
Յղացար անարատաբար. (Շար.։)
Անարատաբար մտեալ. (Դիոն.։)
Սնուցին անարատաբար. (Վրք. հց.։)
Զինքն ուղղակի վարէ, այս ինքն անարատաբար կեայ. (Պրպմ. ԼԲ։)
Մատուցաւ անարատապէս կամաց բարձրելոյն։ Անարատապէս առ քեզ հետեւել. (Նար. մծբ.։)
Անարատապէս քաղաքավարիլ ի մարմնի. (Արիստակ.։)
Անարատապէս ունել միտս. (Մեկն. ղեւտ.։)
purity, uprightness, integrity, entire state.
Անարատն գոլ ըստ ամենայն առման. ամբծութիւն. ամբողջութիւն. մաքրութիւն. կատարելութիւն. սրբութիւն. անեղծութիւն. լէքէսիզլիք, փաքլըգ, սատագաթ, թէմամիյէթ.
Անարատութեամբ եւ սրբութեամբ մեկնեցաւ յաշխարհէ։ Անեղծ անարատութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 40։ ՟Բ. 26։)
Սկզբնարար կուսից անարատութեան։ Յանարատութիւն զիս պատրաստեսցես։ Վնասեալ է հաստուածոցն անարատութիւն. (Նար.։)
Յամենայն ճանապարհս ձեր ածի զձեզ պահեալս անարատութեամբ. (Ագաթ.։)
Զամենայն մասունս առաքինութեանցն անարատութեամբ ի կատարումն հասուցանիցէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
immaculate, pure, holy.
Կոյս անարատ.
Ամենասուրբ Աստուածածին Կոյս անարատուհի. (Թէոդոր. կուս.։)
increate.
ἅκτιστος. increatus. Ոչ արարեալ. անստեղծ. անեղ. ինքնագոյ. չստեղծուած, չեղած. եարատըլմամըշ, օլմամըշ, զայրի մախլուգ.
Անարար բնութիւնն Աստուծոյ։ Անարար բնութիւն էականին Աստուծոյ. (Սեբեր. ՟Է։ եւ Տօնակ.։) (Ագաթ.։)
Որ անեղն է, նոյն եւ անարար է. (Շիր.։)
Եթէ արար (զիմն), զիա՞րդ իցէ՝ զի անարար իցէ։ Քո Արարիչն անարար է, եւ դու արարած. (Ոսկ. ես.։)
Երկուց անարարաց ի միասին չէ մարթ լինել։ Ուստի լեալ իսկ երեւի (այս ինքն տեսանի) հիւղն, եւ ոչ անարար. (Եզնիկ.։)
Անարար ասեն (մոլորեալք) զերեւելի արարածս, եւ ոչ յայլմէ եղեալ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
Անարարն գոյանայ (այս ինքն անեղն եղանի). (Զքր. Ծն.։)
Որպէս ἁποίητος, non factus arte, անկազմ. անկերպարան. անպատրաստ, անշուք. չի շտկած. աղեկ մը չի ձեւացած. թեքմիլ օլմամըշ, նա թեմամ.
Զերկիր ... զանդունդս համատարածս ... անկազմս, անարարս. (Ագաթ.։)
Ի սկզբանէ իսկ ունէր զոսկին, այլ յանձեւութենէ եկն ի ձեւ, եւ յանարարէ արարեալ. (ՃՃ.։)
Որպէս ἅποιος, qualitate carens, անորակ. առանց որպիսութեան. (ուր թարգմանելն անարար՝ որպէս եւ անարարող, անարարուած, է վրիպական. տե՛ս եւ ի բառսն ԱՐԱՐՈՒԱԾ, եւ ՔԵՐԹՈՒԹԻՒՆ. որք ի թարգմանութիւնս շփոթին ընդ ՈՐԱԿՈՒԹԵԱՆ)
Ոչ կարէ ներգործութեամբ գոլ մարմին նախ քան ընդունել զտեսակն, զի նիւթ է անարար (այս ինքն անորակ), եւ ոչ մարմին։ Ըստ այսոցիկ որակութեանց եւ ջուրն անարար ( ի լս. անորակ) ասի. (Նիւս. բն. ՟Բ. եւ ՟Թ։)
sober, abstemious.
Ոչ արբեալ. չըմպօղ. հրաժարական յըմպելոյ զգինի. չխմօղ, չխմելու. իչկիսիզ.
Սերմանեն ի նա խորհուրդս անկերս եւ անարբս եւ անքունս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
worthless, contemptible, vile, abject, despicable, ignoble.
ἅτιμος, inhonoratus. Ոչ արգոյ. ո՛չ յարգի. անպատիւ. անշուք. նուաստ. արհամարհ. անաւագ. տրուպ. ստորին. ցած, վարի. րազպէթսիզ. գըյմէթսիզ. ի թիպարսըզ. պայաղը, ալչագ, էթնա.
Ընդհարցի մանուկն ընդ ծերոյն, եւ անարգն ընդ պատուականին։ Տեսիլ նորա անարգ՝ նուազեալ քան զամենայն որդւոց մարդկան։ Աստուածս համարեալ զորս եւ յանասունս թշնամեացն (կամ թշնամանացն) անարգք էին։ Չիք մարգարէ անարգ, եթէ ոչ յիւրում գաւառի եւ յիւրում տան։ Դուք փառաւորեալք, եւ մեք անարգք. եւ այլն։
Եթէ հանցես զպատուականն յանարգէ (յն. յանարժանէ, կամ յոչ արժողէ), իբրեւ զբերան իմ եղիցես. (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 19։)
Հուսկ յետոյ քան զամենեսին իբրեւ անարգի միոջ (յն. վիժածի) երեւեցաւ եւ ինձ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 8։)
Անարգ եղիցին նոքա որպէս ջուր զի հեղու (յն. անարգեսցին, կամ յոչինչ գրեսցին). (Սղ. ԾԷ. 8։)
Դիւրին է Աստուծոյ՝ անարգօք զմեծամեծ իրս կատարել. (Եղիշ.։)
Եթէ կարի յանարգաց ոք իցէ, եւ կամ ի պատուականաց. (Ագաթ.։)
Յանարգ եւ յանզգայ նիւթոյ. (Պիտ.։)
Ի փոքուէ տարրէ անարգէ։ Անարգ ձայն, կամ մոխիր։ Քարինս անարգս։ Յանդամոցս անարգացս. (Նար.։)
Ի գեղս անարգս ծնեալ եւ սնեալ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Յորժամ բազմանայ ինչ, եւ անարգ լինի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
unworthily, basely, dishonourably, vilely, meanly.
Իբրեւ անարգ. անարգութեամբ. անարգանօք. ἁτίμως, ignominiose.
Անարգաբար թագաւորեալ Շապուհ. (Խոր. ՟Գ. 5։)
Անարգաբար խաչեցաւ Տէրն. (Շար.։)
Կամ անշքաբար. նուաստութեամբ. հագիրանէ. εὑτελῶς, viliori modo.
Ընդ ամենայնսն անարգաբար անցանելով՝ ընդ կերակուրս, ընդ հանդերձս, ընդ տունս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
disconsolate;
inconsolable.
Զոր չէ մարթ արգահատել. անողոքելի. անխնայ. խօսք չեկող, անգութ. գալպի փէք, մերհամեթսիզ.
Այսպիսի անագորոյն ապականչի պատահել նմանապէս անարգահատելի ձեւով՝ արութիւն է. (Պիտ.։)
by an ignoble death, dying ingloriously.
Անարգ եւ նախատական մահուամբ.
Զոր քահանայքն եւ դատաւորքն անարգամա՛հ սպանին. (ՃՃ.։)
that honours the humble.
Որ մեծարէ եւ զանարգս եւ զնուաստս. խեղճերուն ալ պատիւ ու սէր ցցնօղ.
Անարգամեծար Տէր է. (Յճխ.։ եւ Ագաթ.։ եւ Սարգ.։)
Անարգամեծարն Քրիստոս. (Կորիւն.։)
Անարգամեծար խոնարհութեամբ արժանի համարեցար զերանութիւն մարդկան ընդունել. (Հ. կիլիկ.։)
Եւ որպէս անմեծարգի. խոնարհ.
Զի մի՛ ումեք ասիցեն թէ նա է Քրիստոսն. նախ իւր ուսուցանէր աշակերտացն. (Երզն. մտթ.։)
to be debased;
to become abject or contemptible;
to lose value;
to humble or abase one's self.
Անարգ եւ արհամարհ գտանիլ.
Իշխանքն անարգացան։ Հովիւքս անարգացաք գործովք մերովք. (Լմբ. սղ.։)
affront, offence, wrong, insult;
indignity, slight, contempt, disgrace, shame, opprobrium, discredit, blame.
ԱՆԱՐԳԱՆՔ որ եւ ԱՆԱՐԳՈՒԹԻՒՆ. ἁτιμία, ἁτιμασμός, ignominia. Անպատուութիւն. արհամարհութիւն. վատանունութիւն. նշաւակութիւն. ամօթ. այըպ, րուսվայլըգ, ըրզ նօգսանլըղը.
Լի եմ անարգանօք։ Լի՛ց զերեսս նոցա անարգանօք։ Փառք նոցա լցան անարգանօք։ Առաքեսցէ ի պատիւ քո անարգանս։ Զանարգանս իւրեանց ոչ առին ի միտ։ Ընկալցին զանարգանս իւրեանց։ Ցաւս եւ անարգանս կրէ։ Որ խրատէ զչարս, առնէ անձին իւրում անարգանս։ Առնել անօթ, զոմն ի պատիւ, եւ զոմն յանարգանս։ Այր եթէ գիսաւոր է, անարգանք են նմա. եւ այլն։
Ընկա՛լ զմեծարանս, եւ արհամարհեա՛ զանարգանս. (Եղիշ.։)
Անարգանս ածելով ի վերայ խորհրդոյ իրին. (Յհ. իմ.։)
Իբր նախատինք. թշնամանք. սէօյիւշ, սիթէմ, ազար.
Ոչ թողից քեզ զանարգանս դիցն, զոր թշնամանեցեր զնոսա. (Ագաթ.։)
Մի՛ ի վիճելն՝ թշնամանաց եւ անարգանաց բանս բարբառել. (Շ. ընդհ.։)
Անարգանս, ըստ որում զհեշտութիւնս անձանց պատրաստելով՝ այլոց նախատինս հասուցանեն. (Արիստ. առաք.։)
Կամ խայտառակութիւն. առականք. ամօթանք. ἁσχημοσύνη, turpitudo
Մերկացից զյետուստ քո, եւ երեւեսցին անարգանք քո։ Կոր ի գլուխ առնէին զնա, զի տեսին զանարգանս նորա. (Երեմ. ԺԳ. 26։ Ողբ. ՟Ա. 8։)
Եւ անարգութիւն նուաստութեան. խոնարհութիւն. անշքութիւն. ալչագլըգ, հագարէթ.
Աստուածն մեր՝ որ վասն մեր խոնարհեցաւ յանարգութիւն, ոչ թողցէ զմեզ յանարգանս. (Ագաթ.։)
Իսկ եթէ բազում անարգանօք ասէ զայս, ոչինչ է սքանչելի. զի զիջման էին ճառեալքն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
infertile, unfruitful, poor, barren, sterile.
Անմասն յարգասեաց եւ յարգեանց գործոց. անարդիւն. անպտուղ. անգործ. անզօր եւ անկերպարան. ἁδρανής. infirmus
Յանարգասաւորէն ձեռօք՝ զարգասաւորութիւն խնդրէ. (Իմ. ԺԳ. 19։)
Հիւղն՝ զոր ասեն անարգասաւոր եւ անկերպարան։ Անարգասաւոր է հիւղն, եւ Աստուած ած զնա յարգասիս։ Անարգասաւորն զիա՞րդ կարէր յայլս արդիւնս ծնուցանել. (Եզնիկ.։)
heavy-hearted;
— ի հաւատալ, slow of heart, slow to believe.
βραδύς τῇ καρδίᾳ tardus corde. Հեղգ սրտիւ. դանդաղ ոգւով. ծանրասիրտ. թոյլ. անհոգ.
Ո՛վ անմիտք, եւ հեղգասիրտք ի հաւատալ. (Ղկ. ՟Ի՟Դ. 25։)
Հեղգասիրտ, զի եւ ո՛չ ընդ մարգարէիցն կամեցան հայել բանս, եւ անտի ուսանել. (Իգն.։)
like a torrent, impetuously.
Իբրեւ զհեղեղ. ուղխօրէն. սէլի պէս.
Հեղեղաբար հոսի ի վերայ չարագործաց. (Նոննոս.։)
Օրինակ իմն ի մերս հեղեղաբար հոսեաց գաւառ. (Պիտ.։)
Մի՛ ջուրք օտար եւ հեղեղաբար ի ներքս խառնեսցի։ (Կանոն.։)
inundated, overflowed, flooded.
Զհեղեղամած մարդիկն ջրահեղձոյց դարին. (Ագաթ.։)
dried bed of a torrent.
Սահմանս լքեալ, հեղեղավայրս կնիւնոյ. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
torrent, ravine.
χειμάρρος, -ους torrens. Ջրանցք՝ որոյ հեղեղն է ընդհատեալ, կամ զոր հատանէ անցանէ հեղեղն. տեղի ուղխից, եւ ուղխ. գետ առժամանակեայ ի յորդելոյ անձրեւաց իջելոց ի լերանց ի ձոր անդր. վտակ, եւ ձոր.
Ցամաքեցաւ հեղեղատն։ Առ ամենայն աղբերբք ջուրց, եւ առ հեղեղատօք։ Էջ բնակեցաւ առ հեղեղատաւ։ Խիճք հեղեղատի։ Քարինս ողորկս ի հեղեղատէն։ Իբրեւ զհեղեղատ յորդեալ։ Եղիցին հեղեղատք յողողանել։ Յուղխաջուր հեղեղատաց.եւ այլն։
Եղեւ նմա անցանել ընդ փոքր ինչ հեղեղատ. (Յհ. կթ.։)
Այնչափ կոտորեցին զնոսա, մինչեւ հեղեղատք արեան ելանէին. (Մամիկ.։)
cf. Հեղեղեմ.
κατακλύζω inundo, submergo. որ եւ ՀԵՂԵՂԵԼ. Ողողանել իբրեւ զհեղեղատ յորդեալ, կամ իբրեւ զուղխս հեղեղատաց. սելի պէս կոխել.
Մտցէ դիմեալ, եւ հեղեղատասցէ։ Որ հեղեղատիցեն. եւ հեղեղատեսցին յերեսաց նորա. (Դան. ՟Ժ՟Ա։ 10. 22։)
Հեղեղատէ զնա անձրեւաջուրն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Որպէս յորդահոսանք բազմութեան ջրոց, որ հեղեղատեն զերկիր եւ անցանեն. (Փարպ.։)
to inundate, to submerge, to cover with water;
to overflow, to lay under water;
to hurl or fling down, to precipitate.
Զհեղեղեալ երկիր միւսանգամ փրկեաց իմաստութիւնն. (Իմ. ՟Ժ. 4։)
Հեղեղք յառնեն հեղեղել զերկիր. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Ոչ հեղեղէ, այլ զուարթացուցանէ զբոյսս առաքինութեանցն։ Որ ջրովն հեղեղեցան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
Գետովք մեղանաց արեան հեղեղիմ։ Զմէջ յատակի յարկին հեղեղեալ (արտասուօք)։ Յուղխիցն հեղեղեցին։ Ցորեանս հեղեղեալ (յանձրեւաց յորդելոց)։ Զաղբերց հեղեղեալ (այսինքն յորդեալ) մշտահոսութիւն. (Նար.։)
Փոխանակ զի հեղեղեցան անձինք նոցա ցանկութեամբ, հեղեղեցան մարմինք նոցա հեղձմամբ. (Եփր. ծն.։)
cf. Հեղձիկ.
ՀԵՂՁՈՒՑԵԱԼ ելոյ, ոց. ՀԵՂՁՈՒՑԻԿ πνικτψόν suffocatum. Մեռելոտի՝ կամ ինքնին կամ ի գազանէ եւ կամ ի մարդոյ խեղդեալ. խղդած կամ խղդուած հայվան.
Ի բաց կալ կամ զգուշանալ ի հեղձուցելոյ. (Գծ. ՟Ժ՟Ե. 29։ ՟Ի՟Ա. 25։)
Ի բաց լինել ի հեղձուցկէ։ Զհեղձուցիկն ուտեն անխտիր. (Կոչ. ՟Դ։)
Ոչ ուտել զմիս արեամբ շնչոյ, որ է հեղձուցիկ. (Շ. մտթ.։)
Խորշել ի հեղձուցիկ արենէ. (Իսիւք.։)
Բայց միայն արիւն՝ շունչ հեղձուցիկ մի՛ ուտիցէք. (Եփր. համաբ.։)
ՀԵՂՁՈՒՑԻԿ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Հեղձուցանել. հեղձնուլ.
Ի գետն հեղձուցիկ առնել. (Կիւրղ. ել.։)
Հեղձուցիկսն տալ առնել զմանկունս. (Պիտ.։)
Հեղձուցիկ լինել մանկանցն. (Նչ. եզեկ.։)
Հեղձուցիկ լինի նմա սերմն բարի, որպէս եւ հեղձնու ցորեան ի փշոց անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
suffocating, choking.
Որ հեղձուցանէ. խեղդիչ. խղդօղ.
Հեղձուցիչ ջուրք, կամ փուշք, կամ մեծութիւն. (Ագաթ.։ Սարգ.։ Լմբ.։)
Պատրանք մեծութեան հեղձուցիչ լինին մտացն եւ ընկղմիչ։ Հեղձուցիչ կռամոլութեանց. (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Ապրեցան միածնաւն նորա ի հեղձուցիչ ծովացեալ մեղացն ընկղմանէ. (Ճ. ՟Ժ.։)
cast, casting;
impasting.
χύσις fusio. Հեղումն, ըստ որում Հալումն, ձուլումն. թափուածք.
Կրով եւ աւազով մածուցեալս ... եւ ի հեղուածս արուեստին՝ որ զքարամբքն՝ հայեցեալ ուրուք, որպէս ճարպոյ ինչ հեղման. եւ այլն. (Խոր. ՟Ա. 15։)
cf. Հեղկի.
διαχυτικός profusus ὐγρός liquidus. Որ ինչ դիւրաւ հեղեալ լինի. լոյծ. խոնաւ. ծաւալական. հեղեղուկ.
Ի սեռս հեղուկ նիւթոյ ջուրն է առաջին։ Ծաւալի ի բազումս՝ որպէս հեղուկ իրն. (Ոսկիփոր.։ եւ Մարթին.։)
Զխոնաւուտն (զըմպելի՝ նշանակ իմա՛) հեղկին համանգամայն եւ յամենեսեան յառաջ գալ փութացելոյն հոսման. (Դիոն. թղթ.։)
cf. Բեւեռեմ;
to write, to compose.
որպէս եւ կ. սայ. Հեղուսիւք պնդել, բեւեռել. սեւեռել. գամել.
Բեւեռօք հեղուսին ի վերայ փայտի. (Ճ. ՟Ա.։)
Հեղուսէ քրիստոս զբազուկս իւր ի վերայ կենսաբեր խաչին. (Նանայ.։)
Ի գործարանի մահուն նշանի խաչին հեղուսեր. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
Յորժամ կայր հեղուսեալ տ խաչին, զերկինս շարժեաց, եւ զերկիրս դողացոյց. (Պիտառ.։)
Խաչի քո երկիրպագանեմք, յորոյ վերայ որպէս անմեղ գառն հեղուսար։ Որ վասն իւրոյ բարեգթութեանն ի խաչին հեղուսաւ, եւ կենաց վտակս բղխեաց աշխարհի. (Ժմ. յն.։)
Միայն ի փայտ խաչին հեղուսայ։ Մատունքն հեղուսեալ ի խաչն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. սղ.։) Եւ Կցել. պատուաստել զհիւսուած բանի. շարահիւսել.
Զօդեմք ... հիւսն պատկանաւոր, վասն ոչ զայնոսիկ այժմ ուրեմն զկնի հեղուսելով զբանս. (Խոր. ՟Ա. 31։)
cottage, hut.
(իբր անեղ՛) Հիղ. հիւղ. խուղ կամ տաղաւար մրգապահաց. կամ Պահպանութիւն մրգաց.
Յորժամ պտուղն քաղի, հեղքն անպիտանանայ։ Առաջնորդաց վերակացութիւն հեղք եւ պահապան է ի վերայ ժողովրդեան զանազան պտղոց։ Մնաց հեղք վերակացութեանն ունայն եւ թափուր ի գործոյն. (Լմբ. սղ.։)
idolatrous.
Դիւապաշտ. դիցապաշտ. կռապարիշտ. (ի բառիցս էշմա՛կի. որ է ըստ վր. դեւ. սատանայ. եւ ըպատէթ. որ է ար. պատիւ. եւ կամ գրելի՝ Հեշմակապաշտ)
Յամենայն դարս աստուածապաշտք գտանէին, որք յանդիմանէին զհեշմակապատսն. (Եզնիկ.։)
easily, commodiously, with pleasure, willingly.
Հեշտաբար ընկալեալ զքո զխնդիրդ. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Յայնժամ յաւէտ եւ հեշտաբար հայրական խնամածութեամբ մերձ կոչել առ ինքն. (Ճ. ՟Ա.։)
Դիւրաւ եւ հեշտաբար ի միտ առցեն ռամիկք եւ տգէտք։ Մի՛ ընդունել հեշտաբար յամենեցունց պատիւ. (Ճ. ՟Ա. եւ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հեշտալից.
Ոչ հեշտալի լինէր նմա քուն. (Խոսր. ՟Բ. 35։)
Արդարեւ խորիսխ մեղու են հեշտալի բանքն քրիստոսի. (Համամ առակ.։)
Նա է՝ որ զտարժանելիսն հեշտալիս առնէ. (Խոսր. պտրգ.։)
Ճաշակ հեշտալի։ Որ ինչ ինձ սոսկալին է, քեզ հեշտալի է. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Ծ՟Է։)
Ոչինչ հեշտալի քան զաստուած. (Ածաբ. մակաբ.։)
Պա՛րտ է քան զհեշտալիս զգայութեանց գեր ի վերոյ ամբառնալ զմիտս. (Նախ. ժող.։)
Հեշտալի պտղոյն ճաշակման. (Խոսր.։)
Մինչեւ ցայս վայր պատմութիւնս մեզ հեշտալի է։ Լաստ. (՟Բ։)
Լուսաւոր եւ հեշտալի էր երեւումն այն. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հեշտալից.
Որպէս Լի հեշտիւ. եւ Հեշտալի. կարի ախորժական. դիւրիչ. եւ Դիւրին.
Իբրեւ զայսպիսի հեշտալիր բանից ոճ լուաւ. (Յհ. կթ.։)
Հեշտալիր առ զգուշութիւնն յօրինեալ ի խորագոյնս ծովուն։ Կէին հեշտալիր խաղաղականօք։ Աստանօր ոչ հեշտալիր թուի ինձ պատմութիւն ճառիս։ Հեշտալիր զել եւ զէջն յօրինեալ. (Արծր.։)
delectable, agreeable, sweet, relishing, amusing;
delicious;
voluptuous.
Եդեմականն գրգարանին հեշտալից կիրք. (Պիտ.։)
Տէր յիսուս ընկա՛լ զոգի իմ, եւ իսկ եւ իսկ հատուցեալ որպէս հեշտալից աւանդեաց զոգի իւր. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
tractable, docile;
mild, complaisant, condescending.
(ն) Հեշտիւ լսօղ. ախորժելով ունկն դնօղ. դիւրալուր. քաղցրալուր.
Աղաչեմ զքեզ՝ միայն բարերար եւ հեշտալուր. (Պտրգ.։)
Նորա խնդրուածոցն հեշտալուր եղեւ։ Ծանեաւ զնա հեշտալուր եւ արագահաս։ Զի թէ ոչ գիտէի զքեզ հեշտալուր, ոչ յուսայի. (Լմբ. սղ.։)
Իմաստութեան ծանեաք արտաբերումն՝ հեշտալուր բանիւք եւ քաղցրալից. (Պիտ.։)
Հեշտալուր քնար. (Արծր. ՟Ե. 3։)
Զհեշտալուր երգս սաղմոսացս։ Այսպիսի հնչմունք երգոց հեշտալուր մարմնոց. (Լմբ. պտրգ.։)
Քննել զգիրս. քանզի յոլովն նոցա թէպէտեւ թուի թէ դիւրին է եւ հեշտալուր, եւ սակայն բազում խորհուրդս խորինս ունի ծածկեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
singing sweetly, canorous.
Փոխարկեաց զմինն ի ծիծառն, եւ զմիւսն ի հաւ հեշտախօս (ի սոխակ). (Նոննոս.։)
Ծիծռունք հեշտախօսք արագ թռչմամբ զօդս հարկանեն. (Ոսկ. յար.։)
voluptuous, libidinous, sensual, lewd.
φιλήδονος voluptatum amans, voluptarius. Սիրօղ հեշտութեան, կամ հեշտախտութեան, փափկութեան, հաճոյից մարմնոյ, անձնդիւրութեան.
Հեշտասէր (նինուաս, կամ շամիրամ). (Խոր. ՟Ա. 18։)
Վասն աշխարհի՝ ագարակին ... եւ ընդ կնոջ՝ հեշտասիրին. (Յիսուս որդի.։)
Հեշտասէր ցանկութիւն, կամ բարք, բնութիւն, խորհուրդք, միտք. (Փիլ.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Լմբ.։ Մաշկ.։)
Ի հեշտասիրաց րախաբ, եւ կինն պոռնիկ։ Հեշտ եւ դիւրին է հեշտասիրացն զախտսն արհամարհել՝ քան ընչասիրաց զինչսն. (Բրսղ. մրկ.։)
easily, with ease, naturally;
conveniently, comfortably.
(ի Հեշտի բառէն) Հեշտիւ. հեշտաւ. հեշտաբար. դիւրաւ. դիւրութեամբ.
Մարդ մահկանացու, որ ոչ գիտէ, եթէ օ՞րն արդարեւ հեշտեաւ կատարի ի վերայ նորա, կամ գիշերն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Հեշտեաւ կարէ ոք արհամարհել զինչս. (Բրսղ. մրկ.։)
Ոչ հեշտեաւ ընկալաւ զնա (զբան նորա). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
easy, commodious, agreeable;
easily.
Հեշտ. հեշտին. դիւրին. հեշտալի. անդորր. եւ Յանդորրու. զուարճութեամբ. հեշտեաւ.
Եթէ կամիցիս զհեշտի կեանս կեալ դստերն, մի՛ մեծատան առն տայցես ցանկանալ. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
Լաւագոյն եւ հեշտի անցուսցեն։ Դիւրաւ եւ հեշտի ի կիր առեալ վարեցան առաջինքն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. իմաստն.։)
soft or downy place of repose;
stuffed chair;
spring sofa, feather bed.
Տեղի կամ գործի հեշտութեան, փափկութեան, հանգստեան. որպէս փափուկ անկողին եւ այլն. (լծ. խշտի)
Փոխանակ փետրալի հեշտոցացն, եւ ոսկէթել գահոյիցն. (Ուռպել.։)
Chamberlain.
ՀԵՋՈՒՊ որ եւ ՀԵՃՈՒՊ. Բառ ար. հաճիպ. որ է Գլխաւորն յընթերակայս արքայի կամ իշխանի. որպէս սենեկապան, եւ մուծիչ եկելոցն առ նա.
Սուլտանացաւ բեգիարուխն ի վերայ պարսից եւ հայոց, որ եւ զքեռին իւր զիսմայիլն արարեալ հեջուպ. (Վրդն. պտմ.։)
discord, strife, wrangling;
hate, spite, ill-will, rancour;
spiteful, rancorous, quarrelsome;
stubborn.
ἕρις lis, contentio, rixa. (լծ. յն. է՛ռիս. ի մեզ է արմատ փառիս Գրգիռ. ուստի ռմկ. խըռխըռ. եւ հըռս) Հակառակութիւն. կագ. կռիւ. մախանք. ոխակալութիւն. Տե՛ս (Հռ. ՟Ա. 29։ ՟Ա. Կոր. ՟Գ. 3։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 4։ Տիտ. ՟Գ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Ը. 16։)
Ո՛չ է պարտ ըստ հակառակութեան կամ հեռի առ ոք՝ առնել ինչ. (Բրս. կանոն.։)
Ի ձգել զնետս հեռոյ եւ հակառակութեան. (Յհ. կթ.։)
Զի՞նչ է հեռ, եւ զի՞նչ է գրգռութիւն. Հեռ է, յորժամ ոք վասն ոչ նուազ երեւելոյ քան զոքն՝ փութայ առնել ինչ. Գրգռութիւն՝ յորժամ առնէ ոք ի ցոյցս, եւ փառասիրութեամբ յառաջ կոչել եւ գրգռել զայլսն նմանապէս. (Բրս. հց.։)
Հեռն եւ սնափառն պառակտի եւ բաժանի յեղբարց։ Մի՛ հեռ, մի՛ նախանձոտ, մի՛ չարայուշ։ Անմիտք էաք, որպէս եւ նոքայն, եւ հեռք էաք ըստ նոցա նմանութեան. (Ոսկ. փիլիպ.։ Եփր. պհ. եւ Եփր. տիտ.։)
telegraph;
ելեկտրական, գրաւոր or տպող, նշանաւոր, ստեղնաւոր, ցուցակաւոր, ծովածածուկ, կրելի, electric, printing, signal, keyed, dial, submarine, portable -.
telescope;
— գիշերային, night-glass;
— անդրադարձութեամբ, բեկբեկմամբ, reflecting, refracting telescope.
highest pitch, tip-top;
— երկրի, apogee;
— արեգական, aphelion, aphelium.
cf. Հեռաւոր.
Հեռի ձգեալ. եւ Հեռի. հեռաւոր. երկայնաձիգ. յերկարաձիգ.
Տանել յագարակն, որ է հեռաձիգ վայրօք ի քաղաքէն իբրեւ ՟Ի մղոնաւ. (ՃՃ.։)
Ի հեռաձիգ վայրս հատուցանել. (Շիր.։)
Ճանապարհորդեալ ընդ հեռաձիգ աշխարհն հռովմայեցւոց. (Ուռհ.։)
Թէպէտեւ հեռաձիգ ժամանակաւ կրէր զմահն. (Նանայ.։)
to dispute, to contend for, to quarrel;
to bear a hatred to, to loathe, to hate, to bear or owe a grudge, malice or ill-will.
ἑριδάνω, ἑρίζω, -ομαι contendo, certo. Հեռ ունել. հակառակիլ. խեռալ. մախալ. քինալ.
Ոչ հեռայ, եւ ոչ հակառակի ընդ ինքեան. (Բրս. թղթ.։)
Որ հեռայցենն կորուսանել զձեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
Զի՞նչ ընդ հոգիսդ հեռաս. (Փիլ. յովն.։)
Իսկ (Փիլ. լին.) գրի՝
Յորժամ հեռանայցեն (այսինքն հեռայցեն) այր եւ կին.
Յորժամ նախանձ անկանի ի մէջ առն եւ կնոջ։
remote, removed, distant, far off;
absent.
μακρός, ὀ μακράν longinquus, longus, qui est procul. Որ է հառի. բացակայ. տարաշխարհիկ. օտարական. օտար. եւ Երկար. հեռու, երկան.
Յազգս հեռաւորս։ Ի մերձաւորացն քոց կամ ի հեռաւորաց։ Հեռաւորն մահու վախճանեսցի, եւ մերձաւորն սրով անկցի։ Ի հեթանոսս հեռաւորս։ Յիշեցէ՛ք զտէր հեռաւորքդ։ Եղբօր կամ հեռաւորի (ըստ ազգակցութեան).եւ այլն։
Վարեսցի ի պանդխտութիւն հեռաւոր (ըստ տեղւոյ). եւ այլ։
Ի հեռաւոր տեղիս։ Ի կղզիս հեռաւորս։ Ընդ ամենայն քաղաքս ընդ յոյժ հեռաւորս. եւ այլն։
Զօրութեամբ հեռաւոր խոստմանցն՝ յաղթեցին մերձաւոր տանջանացն. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Անմատչելի հեռաւոր, եւ անընդմիջելի մերձաւոր. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Ի հեռաւոր ճանապարհի ոչ իցէ. (Թուոց. ՟Թ. 13։)
Յաւուրս բազումս եւ ժամանակս հեռաւորս լինելոց է այդ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Բ. 27։)
Վասն հեռաւոր ժամանակաց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
afar, distant;
far, from afar.
Միայն լուան հեռուստ ձայնին. (Յիսուս որդի.։)
Մինչեւ ի հեռուստ տեղիս։ Ի հեռուստ բացակայութենէ։ Ի հեռուստ ժամանակաց կամ դարուց. (՟Բ. Եզր. ՟Գ. 13։ Անան. եկեղ.։ Շ. բարձր.։ Երզն. լս.։)
Ի ՀԵՌՈՒՍՏ. մ. πόρρωθεν, ἁπών a longinquo, absens. Ի հեռաստանէ. ի բացուստ. ի բացեայ. եւ Ի վաղ ժամանակաց։ հեռուանց.
Ի հեռուստ տեսանել, կամ գրել. (Ես. ՟Լ՟Գ. 17։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 10։)
Ի հեռուստ սակս ճշմարտութեան այնքան համբերութիւն ստացան. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի սկզբանէ ... զհաստիչ նորա ի հեռուստ ոչ ծաներուք. (Ես. ՟Ի՟Բ. 1։)
cf. Հեստիմ.
ἁπειθέω non pareo, nolo credere, inobediens sum ἁφίσταμαι deficio. (լծ. օցտել) Ի բաց սատնուլ. խիստ եւ անսաստ լինել. վեստ բարուք ստամբակիլ. խեռութեամբ անլսօղ եւ անհաւան գտանիլ. անհանազանդել. խեռիլ. ապստամբել. (լծ. թ. ասը օլմագ ). մտիկ չընել, թօթվել, գլուխ քաշել.
Ոչ լսել, այլ հեստել հրամանաց։ Հետեւել բանին տեառն, կամ տեառն, կամ բերանոյ տեառն։ Հեստեալ կային ի տեառնակողմանն։ Դարձաք յետս յաստուծոյ, եւ հեստեցաք։ Զհեստեալ յամառութիւնն շիջուցանել.եւ այլն։
Ընդէ՞ր դժկամակ լինիցիք ընդ ձեր բարութիւնս, եւ հեստել առ ձեր փրկութիւնս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)
Որ այնքան հեստէք բանից եւ նշանաց իմոց. (Նանայ.։)
Հեստեցին ի խրատէն. (Լմբ. սղ.։)
Հեստէին (կամ հեստ էին) ասէ սահակայ եւ հռեբեկայ կանայքն եսաւայ. իսկ ասորին չասէ՝ թէ հեստէին, այլ թէ չէին հաճոյ. (Կիւրղ. ծն.։)
to contravene, to transgress, to infringe, to disobey, to oppose;
to be refractory, disobedient, to mutiny, to revolt, to rebel.
Հեստեցան, եւ բարկացուցին զհոգին սուրբ նորա. (Ոսկ. ես.։)
Այլք հակառակութեամբ ի բաց հեստին ի հոգեւոր ուրախութենէն. (Երզն. մտթ.։)
following, next, subsequent.
ἁκόλουθος sequens ἑφ’ ἐξῆς quod deinceps. Որ ոք կամ որ ինչ զհետ գայ. յետագայ. հետակայ. հետագոյ. յաջորդ. հետեւորդ.
Ծննդոց եւ հետագայ մանկանցն։ Նման սմին եւ հետագայս (զինուորութիւն յետ մշակութեան ճառելի). (Պիտ.։)
Զորս հետագայս (բան) զայսոսիկ հաստատեսցէ։ Որպէս եւ հետագայ կարգ պատմութեանս յայտ առնէ. (Ոսկ. գծ.։)
Որպէս եւ հետագայս ցուցանէ բան։ Հետագայ բանիւս, զոր ասէ. (Խոսր.։ Բրսղ. մրկ.։)
Զանուն, զբայ, եւ զհետագայս նոցա զմասունսն. (Մագ. քեր.։)
Եկա՛յք կերա՛յք, եւ հետագայիւքն զարթուցանէ զնոսա։ Զոր եւ հետագայ բանիւս յայտնէ։ Զսոյն խորհուրդ եւ հետագայ ձայնիւս նշանակէ. (Գէ. ես.։)
cf. Հետազօտ.
Իւրոյ երանութեանն հետազօտիչս (զմեզ) յարմարեաց. (Տօնակ.։)
to hide, to put out of sight;
to destroy, to exterminate;
— կորնչել յամպս, to be lost in the clouds, to be cloud-topped.
scenting, tracking;
prying, hunting, investigating, pursuing;
inquisitive.
Մեզ իսկ իբրու շանց հետախուզից քննելի է. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Ռընգունք շանց որսականաց եւ հետախուզից. (Փիլ. իմաստն.։)
to draw behind or after.
Ամենայն ջրայնոց կառավարեալ՝ ընդ այն ճանապարհ հետաձգէր. (Ճ. ՟Ա.։)
Կարծեմ եւ զհետաձգելն գոլ պոռնկութիւն. (Կլիմաք.։)
to pursue, to run after;
to accompany, to go with, to attend, to compete.
Զորոց զկն հետամուտեալ։ Բէլ զկնի հետամուտեալ հայկայ։ Երթային գային ընդ հետամտելոց թշնամեացն զկնի նոցա. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Կամ Երթալ զհետ. ետեւէն երթալ.
Այլ եւս բարեկամք հետամտէին զկնի դագաղացն. (Յհ. կթ.։)
Հետամտելոց մանկանց աւետաձայնէ վասն իջման իւրոյ յաշխարհս. (Համամ առակ.։)
cf. Հետախոյզ.
to send after, to cause to pursue.
ՀԵՏԱՎԱՐԵԼ. Զհետ վարիլ. հետամուտ լինել. եւ Հետազօտել.
Զղջացան ընդ թոյլ տալն նոցա ելանել. որով հետավարք եղեն. (Լմբ. իմ.։)
Ո՞ հոտոտելեօք քան զշուն ստուգագոյն, զոր ասեն ռընգամբքն որսալ եւ հետավարել։ Զիւրաքանչիւր ուրուք պատճառսն հետավարել եւ քննել. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)
Հետավարեալ զասպականեացն հոյլս. (Պիտ.։)
successive, progressive.
Որ հետզհետէ յաջորդէ. յաջորդական. մի զմի փոխանակօղ.
Յաղագս մի զմիոյ հետաւոր կենացն նոցա արուեստաւ հնարեալք պատմութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
curiously, inquisitively, pryingly.
Հետաքրքիր լինելով. ընդվայրաքննութեամբ.
Որք հետաքրքրաբար զծննդեանն առնուն իրս. (Բրս. ծն.։)
consequently, in consequence, of course.
ἁκολούθως consequenter, et convenienter. Հետեւմամբ. ըստ հետեւութեան. ըստ կարգի. օրինօք. յաջորդաբար. եւ Ի հարկէ. ի դէպ.
Արդ՝ հետեւաբար մեզ զծնունդն տէրունական ատենաբանեաց. (Անթիպատր։)
Իմաստնոյն մի բան բաւական է՝ զիւրն բերել զկնի հետեւաբար. (Մագ. ՟Գ։)
Բարւոք եւ հետեւաբար ասէ, ես ի հայր, եւ յիս հայր. (Կիւրղ. գանձ.։)
Յառաջին քահանայապետէն քրիստոսէ, եւ ի նորին աթոռոյն ժառանգաւորաց հետեւաբար։ Բայց այս վատթար (է), եւ զղջումն ունի հետեւաբար. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
ՀԵՏԵՒԱԲԱՐ. նխ. ἐπομένως τούτοις, ἐαυτοῖς ἁκολούθως his conformiter, sicut eos decet. իբր Ըստ. նման. յարմար. համաձայն. հետեւողութեամբ. զհետ. զկնի.
Նախ քահանայապետիցն զարդ (կարգ), ապա քահանայիցն, եւ ապա հետեւաբար սոցա՝ պաշտօնէիցն, Հետեւաբար օրինակին եւ աստուածայնոյն։ Հետեւաբար ասացելոցն։ Հետեւաբար ամենայն նախաճառելոցն։ Ի նոսա հետեւաբար (այսինքն որպէս անկ է նոցա). (եւ այլն։ Դիոն.։)
Յարակից, եւ բանիցն հետեւաբար. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 26։)
Հետեւաբար զինքեան բարբառիք (այսինքն զնմին հետեւորդն). (Ած. ՟Դ։ Գր. տղ. թղթ.։)
cf. Հետեւակախումբ.
ՀԵՏԵՒԱԿԱԳՈՒՆԴ ՀԵՏԵՒԱԿԱԶՕՐ. Գունդ հետեւակ զօրաց. հետեւակ զօր. եւ Հետեւակ.
Հետեւակագունդն հայցո։ Ի հետեւակագնդէն ըռուզաց. (Ասող. ՟Գ. 25. 42։)
Գունդ կազմեալ հետեւակազօրքն։ Հետեւակազօրօք արանց մարակաց. (Արծր. ՟Գ. 12։ Պիտ.։)
Ամենայն այր պատերազմի, եւ ամենայն հետեւակազօր պատերազմողացն. (Յուդթ. ՟Է. 2։)
Ի թիկունս լինել գնդին հետեւակազօր մարտակցացն. (Արծր. ՟Գ. 4։)
foot-soldiers, infantry.
Նոյն ընդ վ (=ՀԵՏԵՒԱԿԱԶՕՐ)
Լեգէոն հետեւակախումբ զօրօք. (Յհ. կթ.։)
cf. Հետեւակամարտութիւն.
cf. Հետեւաբար.
Զքրիստոս քարոզեցին առաքեալքն համաձայնաբար եւ հետեւապէս. (Աթ. ՟Բ։)