joining, union, joint;
insertion, annex.
Կցումն. յարումն. զօդումն. յօդ.
Ի ջուրցն՝ որ պաղեալ խստանան մեծաւ հաստատուն կցուածով. (Վեցօր. ՟Գ։)
Ընդ մէջ կցուածի քարանց վարեսցի ցից. (Սիր. ՟Ի՟Է. 2։)
(Հուր) զատէ զնիւթս որպէս կապար յարծաթոյ, եւ զկցուածսն լուծանէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
Կամարաձեւ կցուածք յունիցն. (Արծր. ՟Ե. 11։)
adventitious, additional.
Էութիւն նորա անեղ եւ միաւոր է, եւ ներհակ ոչ ունի. ներհակաւոր՝ եղականքն եւ կեցուածոյքն են. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)
cf. Կցուած.
Կցելն, իլն. կցուած.
Յօդ, որ է կցումն դրոյ յանգի անուանն եւ բայի. (Երզն. քեր.։)
anthem.
μέλος membrum եւ carmen ἁντίφωνον antiphona, responsio եւ այլն. կցուած երգոց կամ ռազմոսաց. տուն մի սաղմոսի կցեալ ի խորհուրդ աւուրն. որում կցի եւ սկիզբն նորին զկնի, եւ Յաւելուած երգոց. երգաբանութիւն. զի եւ Կցել՝ է նաեւ երգել. Կցուրդ ասելով. Ձայն տեառն ի վերայ ջուրց։ Կցուրդս գեղեցկանուագս։ Սաղմոսելն կցուրդիւ, Զգործս ձեռաց մերոց։ Սկսանիլ եպիսկոպոսին զսաղմոսն կցրդիւն, Տէր սիրեցի զվայելչութիւն։ Դարձեալ կրկնել կցրդիւ, Բա՛ց մեզ տէր բա՛ց, հառաչանք է սրտառուչ մարգարէիցն։ Զսուրբ աստուածն՝ հանդերձ սրբոյ աստուածածնին կցրդիւն. (Յհ. իմ. ատ. եւ եկեղ։)
Գերմանոս արար եւ կցուրդս եւ շարականս. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ.։)
ԿՑՈՒՐԴ, իբր Կացուրդ. հանդէս. պաշտօն.
Հանդիսաւոր կցուրդս տօնից կատարեն. (Ճ. ՟Ա.։)
որ ինչ միանգամ սոցին կցուրդ յաւետարանսն կայ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Կքեմ.
ԿՔԵՄ ԿՔԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ԿՔԻՄ. Ծեքել, թեքել, ծաւալել, ծռիլ, թիւրել, իլ, կորացուցանել. կորանալ, խոնարհիլ, կթոտիլ լքանիլ, վհատիլ, խոտորիլ, ընկճել, իլ, ճկել, ճկիլ, չոքիլ.
Որոյ կքեցուցեալ զծունկսն՝ երկիր պագանէր նմա. (Ճ. ՟Ա.։)
Իսկ աղեքսանդրի կքեցուցեալ զոտսն՝ վազեաց ի վերայ նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
Կքեաց աբեններ, եւ հար զսնակուշտն ասայէլի. (Եփր. թագ.։)
Եւ ի կքել մարմնոյն՝ գտանել հոգւոյն զվհատութեանն տարակուսանս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Մի՛ զիջուսցես զկքեալն. (Նար. ՟Ձ՟Է։)
curving, bending, flexion;
falling in;
humiliation.
Կքելն, իլն. թեքումն. կորացումն. կրկամութիւն. ըակճումն. թիւրութիւն.
Բախումն կրծից, եւ կքումն արտեւանաց. (Յհ. կթ.։)
Ընդ երկիր պշուցեալ՝ մեղացն կքմամբ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
boot or shoe-making, shoe-makers calling.
Գործելն կամ կարելն զկօշիկս. ըստ յն. արուեստ կօշկաց.
Զոստայնագործութեան, եւ կօշկագործութեան ճարտարութիւն, ի բաց մերժեցին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
pronunciation.
Տառ բաղաձայն՝ կիսաձայն, հագագային ըստ կերպի հեւալոյ, եւ հառաչելոյ, անուանեալ Հո, կամ Հոյ. ձայմակից ընդ եբր. հէ, կամ լատ. H, որ եւ ըստ յն. ի. իբր եւ է եւ ը. մինչեւ յոմանց չհամարիլ տիրապէս տառ, այլ նշանակ թաւաձայն առոգանութեան, զի թանձրացուցանէ զյարակից տառն, առաւել քան զտառն յ։ Եւ որպէս ի մեզ յ, հասարակօրէն չտայ ձայն ի յանգս, թէ եւ գրեսցի գայ, երթայ, տայ, եւ այլն. նոյնպէս եւ առ եբրայեցիս հէ՝ ի վերջ բառից իբր անձայն մնայ։
Հ. Յաճախեալ է ի մեզ. Զի որ ի յայլ լեզուս գրին ἁλόη Aloe Εἱρώδης Herodes ῤήτωρ rhetor όδος Rhodus ώμη Roma αχήλ Rachel, ի մեզ գրին եւ հնչին. Հալուէ, հերովդէս, հռետոր, հռոդոս, հռովմ, եւ այլն. եւ անխտիր ասի՝ եբրայեցի, հեբրայեցի. աբրաամ, աբրահամ. եղիա, հեղիա. որպէս եւ Հեռ, ըստ յն. ասի է՛ռիս։
Հ. Լծորդ է եւ ընդ խ, կակուղ. զոր օրինակ. կոհակ, կոխակ. խոյ, հոյ. հաղբք, խաղբք. նախապետ, նահապետ. այլ առաւել Վանեցի գրիչք ստէպ փոխանակ հ, տառի դնեն խ. որպէս է տեսանել ի գիրս թովմայի արծրունւոյ։
Հ. Երբեմն որպէս զտառդ յ, զօրութեամբ ունի զնախդիրդ ի.
Հարաւոյ կողմանէ։ Հայրենի ծոցոյ ճանապարհորդեալ։ Զխոցուած կողիցս հաւատ նմին ետու շօշափել։ Եւ իմ զերծեալ հաղբից նոցին. այսինքն ի հարաւոյ, ի հայրենի, ի հաւատ, ի հաղբից։
Հ. ՟հ. որպէս նշանակ համարոյ՝ է Եօթանասուն, ամ եօթանասներորդ։ Իսկ ի համառօտագրութիւնս առ մեօք դնի, Հ. իբր Հայ, եւ Հայր։
Խորհուրդ տառիս դրոշմելի ի սիրտս մանկանց.
προσφορά pronuntiatio Արտաբերութիւն ձայնի. բարբառումն.
Բանն՝ որ էջ եւ ել, եւ ո՛չ հագագասփռութեամբ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
rhapsody;
passage or extract from, part of a poem, canto;
book, chapter.
Որպէս յն. րաբսօտի՛ա. ῤαψῳδία rhapsodia որ մեկնի յոմանց գաւազաներգութիւն , եւ յայլոց կարկատերգութիւն. (զի րավտօս է գաւազան, եւ րա՛բդօ կարեմ կարկատեմ). իսկ ի մեզ ոմանք ի հագնի բառէ ածանցեն, եւ այլք ի հագնելոյ, կամ ի հագագէ, կամ յագուցանելոյ։ Ո՛րպէս եւ է, նշանակէ՝ Քերթուած. տաղ. վէպ կամ վիպասանութիւն.
Նահատակեցուցանէին հարքն զմանկունս իւրեանց ի հագներգութիւնս. (Պղատ. տիմ.։)
Հագներգութիւն է մասն քերթածաց՝ ներպարառեալ ստորադրութիւն (այսինքն պարունակօղ զենթադրութիւն ինչ)։ Եւ ոգեալ է հագներգութիւն՝ ի հագնելոյ կարկատուն բանս, եւ կամ ի սարդենի մահակէ պար գալով երգել զհոմերական քերթուածսն. (Թր. քեր. ըստ հյ։)
Հագներգութիւն ըստ հոռոմին լսի գաւազաներգութիւն. կամ ի հագնելոյ կարկատուն սանս. կամ է հագներգութիւն՝ ելք շնչոյ հագագին, զոր երաժշտականութեամբ նուագեն ի տաղս պարանցիկ երգոցն. կամ ի հագուցանելոյ ընդ միմեանս, եւ կարկատելով բանս՝ յիրեարս յեռել. կամ հագնին փայտ է անուշահոտ, որպէս սարդենին՝ որով երգէին. (Երզն. քեր. (ի զանազանից յայլ եւ այլ օրինակս)։)
ՀԱԳՆԵՐԳՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մասնաւոր քերթուած հոմերոսի, չափաւոր, ո՛չ կարճ, եւ ո՛չ լի տողիւք.
Եւ այս ի հագներգութիւնս հոմերոսի գրեալ է. (Նոննոս.։)
Հոմերականաց հագներգութեանցն. (Անյաղթ պորփ.։)
Հագներգութիւն անուանէ զաստուածեղէն քերթողութիւնս, կամ զսաղմոսն։
ՀԱԳՆԵՐԳՈՒԹԻՒՆ. որպէս Գիրք պատմութեանց. եւ Բաժանումն մատենին յայլ եւ այլ գիրս եւ ի գլուխս. ճառ. բան. դպրութիւն.
Ընթեռնուլ արժանաւորեցաք ի չորս հագներգութիւնս։ Գտցես յառաջին հագներգութեանն (պատմութեան եւսեբի) յերեքտասաներորդ թուին (այսնքն դպր. ՟Ա. գլ. ՟Ժ՟Զ)։ Պատմութեանց, եւ գովեստից է ժամանակս. մանաւանդ զի եւ հագներգութիւնս ըստ իւրաքանչիւր պատմագրաց արտասանութեանց, եւ ոչ յատուկ միայն շարադրեցաւ. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 9. եւ 89։)
hook, tenter-hook.
command, office or dignity of a chiliarch;
prefecture;
stewardship, intendance, ministry, administration.
χιλιαρχία praefectura super mille. Իշխանութիւն եւ պատիւ հազարապետի զօրուն։ (Թուոց. ՟Լ՟Ա. 48։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 13։)
ՀԱԶԱՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ. ἑπαρχότης praefectura, principatus. Կուսակալութիւն. դքսութիւն. եպարքոսութիւն.
Ի գործ հազարապետութեան կայսեր ի վերայ փիւնիկեցւոց եւ այլն. (Խոր. ՟Բ. 29։)
Առ հազարապետութեամբ աշխարհիս հայոց՝ սռաւանայ ուրումն. (Կորիւն.։)
Հաւատայ նմա զհազարապետութիւն աշխահիս հայոց. (Արծր. ՟Ա. 15։)
ՀԱԶԱՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ. οἱκονομία dispensatio Տնտեսութիւն.
Տաց ի ձեռս նորա զհազարապետութիւնդ քո. (Ես. ՟Ի՟Բ. 21։)
Զտգէտս կացուցանէ խորհրդակիցս աստուծոյ հազարապետութեան. (Ածաբ. խչ.։)
milfoil, yarrow.
cf. Հալածանք.
διωγμός persecutio. Հալածելն, իլն. հալածանք, վտարումն. մերժումն.
Նեղութեան կամ հալածման վասն բանին. (Մրկ. ՟Դ. 17։)
Եւ եղեւ հալածումն մեծ ի վերայ եկեղեցւոյն յերուսաղէմ. (Գծ. ՟Ը. 1։)
Մերժումն վշտաց, հալածումն հեծութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
state of a persecutor.
Զպօղոս ի հալածչութենէ անտի ի քարոզութիւն անդր փոփոխէ. (Կոչ. ՟Է. յն. ի հալածելոյ՝ ի քարոզել։)
fusibility.
liquation.
smelting, melting;
fusion.
Հալումն. եւ Հալեալ նիւթն. որպէս եւ մարսեալ կերակուրն.
Այլասեռ նիւթոցն հալուած. (Նար. խչ.։)
Իբրեւ զհալուածս կապարի եւ պղնձոյ ընդ միմեանս խառնեալ. (Արծր. ՟Ե. 7։)
Հալուած կերակրոցն դիւրաւ ընդ ամենայն մարմինն սփռի. (Բժշկարան.։)
aloes.
• , ի հլ. «անուշահոտ փայտ աւնե ցող մի ծառ է. լտ. lignum aloēs, agallo-chos» Երգ. դ. 14, Յհ. ժթ. 39, Շար. և Նար. «խնկային մի խոտ՝ դառն հիւթով» (ւտ. áloē) Գաղիան. սրանից է հալուախունկ, որ ունի Խոր. աշխ. հրտր. Սուքրեանի, էջ 44, «Կանաչուտ ծով, յորում զհալուախունկն ասեն»։
• = Յն. άλοή հոմանիշից, որի հետ նոյն են լտ. aloe, եբր. [hebrew word] ahālīm, [hebrew word] ahā loϑ, արաբ. օ︎ alva, պրս. [arabic word] ilva, ասոր. [other alphabet] alvā, որոնք բոլոր ծագում են հընդ-կականից. հայերէնը գալիս է յն. ձևից, որի վրայ աւելացել է հ, ինչպէս հեթանոս բառի վրայ. յոյնից փոխառեալ են նաև լտ. aloe, ռուս. aлой (Berneker 28), մբգ. alōē, գերմ Aloe, անգլ. aloes, վրաց. ალო ալո ևն։-Հիւբշ. 360։
• Նախ ԳԴ դրաւ պրս. իլվա ձևի հետ. ՆՀԲ դնում է յն. լտ. և եբր. ձևերը։
(յն. ալօ՛ի. լտ. ալօ՛է. եբր. ահալ, ահալօթ ) ἁλώη, ἁλόη aloe եւ lignum aloes, agolochum. Խոտ դառն հիւթով՝ ի կարգի դեղոց եւ խնկոց. սապր. եւս եւ Փայտ իւղային՝ անուշահոտ.
Հալուէ, որ է սապր. (Գաղիան.։)
Զմուռս եւ հալուէ։ Եբեր զմուռս խառն ընդ հալուէս. (Երգ. ՟Դ. 14։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 39։)
Կնդրուկ, զմուռս, եւ զհալուէս. (Շար.։)
Եղէգնախունկ խառնեալ հալուէիւ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Հալուէ անուշահոտ՝ նուէր անապական թաղմանն տեառն։ Յովսէփ եւ նիկոդեմոս պատուէին հալուէիւ (կամ հալուիւ) անուշահոտ. (Մեկն. ղկ.։)
Խնկոց ազգ է հալուէն, զոր պատմէ աշխարհագիրն եւ պապիասն, թէ ՟Ժ՟Ե ազգ է հալուէի ի հնդիկս. (Ոսկիփոր.։)
melting, liquefaction, fusion;
dissolution;
consumption, decay;
— ջրեղէն, հրեղէն, aqueous, igneous fusion;
— կերակրոց, digestion;
— սառնամանեաց, thaw.
τῆξις, σύντηξις liquatio, colliquefactio, maceratio, tabes. Հալելն, իլն. հալք. հալուած. լուծումն. հաշումն մաշումն. եւ Մարսումն.
Արեգակն գիճացուցանէ զմոմ եւ զպանիր՝ ընդ հալմամբ արկեալ. ապա չորացուցանէ։ (Վանակ. յոբ.։)
Պատեհ որակութեան հալման եւ ծորման. (Մագ. ՟Հ՟Ե։)
Հալմունք մեղացս սառնամանեաց պահեսցի. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
Իբրեւ ի քուրայի հալումն իմն միանգամայն առնէ (ստամոքն). (Նիւս. կազմ.։)
Ուստի ՀԱԼՈՒՄՆ. որպէս Մարսումն. πέψις concoctio, digestio.
Նմանապէս ախտանայ յորովայնի, որ առաւելութեամբ յագեցութեանն ի հալումն ածել զ՝ի ներքս ամբարեալն ոչ կարաց։ Հալմանն սխալումն՝ որոց փափկանանն՝ հարկաւորաբար զհետ երթայ. (Բրս. յ՝իսկզբանէ. եւ Բրս. պհ.։)
laudanum.
Լինի ի նմա ղանգանուն ի ցօղոյ անկեալ զխոտով. (Խոր. աշխարհ.։) Բայց թերեւս գրելի էր՝ Ղանդանոն, Լանդանոն. որ գրի եւ Լատան. որպէս ռմկ. լատէն։
steering a vessel;
government, direction, management.
κυβέρνησις gubernatio. Ղեկավարելն. ուղղչութիւն. ղեկավարական (արուեստ). առաջնորդութիւն. տիւմէնճութիւն, կառավարութիւն.
Ծովածուփ ղեկավարութեամբ ալեկոծեալ. (Մագ. ՟Ժ։)
Ղեկավարութեամբ հոգւոյն անցուցեալ ընդ ծով աշխարհիս՝ հասո՛ յանքոյթ նաւահանգիստ առ բաղձալիդ զոր խնդրեմ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Լողակ.
Որ ի ջուրս են ղուղակք. (Յճխ. ՟Ի. եւ ՟Դ։)
Առաքել ղուղակս, եւ այլ յատուկ կարմարխայտ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
Ղուղակք եւ գազանք ծովայինք. որոց եւ կերակուց նոյն ղուղակք եւ զեռունք. (Արծր. ՟Գ։ 7։)
Ազգ ղուղակաց եւ զեռնոց. (Վեցօր. ՟Է։ Ճ. ՟Ա.։)
Ղուղակ ընդ ջրայինսն եղէ ես։ Նաւ կազմեաց, ղուղակ գործեաց զմարդ. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. բագն.։)
Նաւ՝ խաղալիկ հողմոյ, ղուղակ գերեզման, թռչուն փայտեղէն. (Պիտառ.։)
to hide;
to hide or conceal oneself.
եւ չ. ՂՈՒՂԱԿԵԼ. Իբր Ղօղել, եւ ղօղիլ. թաքուցանել, եւ թաքչել, խորշիլ. պահել, եւ պահուըտիլ.
Եւ ոչ մի ի բանից քոց ղուղակեմք, եւ զկամս քո եւ զթագաւորինոչ առնեմք. այսինքն ծածկել, կամ խորշիլ. (Ճ. ՟Բ.։)
Բնութիւնս մեր ղուղակէ սիրէ ծածկել զմերկութիւն. (Եղիշ. միանձն.)
Բնութիւնս մեր ղօղել եւ թաքչել սիրէ։ (Փիլ. լին. ՟Դ. 1.)
cylinder;
roller.
Կէսք ղուղանի նմանեցուցին (զձեւ երկրի). (Վեցօր. ՟Թ։)
to swim;
to hide.
Որպէս Լուղիլ. լողալ. κολυμβάω, νέω, νήχομαι no, nato.
Մերկանդամ իջեալ ղուղի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
Ի մեծալայնութեան ծովու՝ եւ ոչ սակաւ մի ի վերայ ղուղել կարացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ի ծովուն դեռ ղուղին. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
Ղուղիս ի շատխօսութեան հոսանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Դեռ տակաւին ի մոլորութեան ղուղին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Որ առանց աստուծոյ յաղագս աստուծոյ ի բազոմւ խորս ղուղելով նաւաբեկութիւնս ընդունի. (Եփր. համաբ.։)
ՂՈՒՂԻՄ. որպէս Ղօղիլ, թախչել. ծածկիլ. λανθάνω lateo. պահուըտիլ
Հոգին անդրէն ի ներքս ջանայցէ խուսափել եւ ղուղել, դանդաղել առ ի մարմնոյն քակելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
Ղուղելովն եւ սաքրելովն ի մէջ խտացեալն անտառի. (Պիտ.։)
Մեկնեն զղուղեալ խորհուրդն. (Վեցօր. ՟Գ։)
Ղուղեալ հետեւէր ... ձախող դիմեցմամբ ի մահ. (Տաղ.։)
the Koran.
cf. ԿՈՒՐԱՆ. ( գուրան. այսինքն ընթերցուած)
Եդ օրէնս ազգի իւրում՝ կոչելով ղուրանս. (Արծր. ՟Բ. 4։)
ringling, tinkle, tinkling;
noise, sound, clang.
cf. Ղօղանջութիւն.
ՂՕՂԱՆՋԻՒՆ ՂՕՂԱՆՋՈՒՄՆ. որ եւ ՂՕՂԱՆՋ, ՂՕՂԱՆՋԱՆՔ. Ղօղանջելն. հնչիւն. հաչիւն. աղաղակ աննշան. շաղփաղփութիւն. բարբանջ.
զշատախօս դիւականին, եւ զղօղանջիւն դիմագրաւին. (Յիսուս որդի.։)
Զբանիցն ղօղանջումն, զկաքաւս ոտիցն։ Թողցուք զղօղանջուն առասպելական բանից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 20։)
Դարձուցանեն զմիտս իւրանց եւ զփոյթ ի տունս (եռմոսաց) եւ ի ղօղանջմունսն յայնոսիկ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to hide, to conceal.
ՂՕՂԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Իբր Թաքուցանել. κρύπτω abscondo.
Առ հասարակ ղօղեցուցի զհեղս երկրի. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 4։)
Զցայգ ղօղեցուցանէ. (Եզնիկ.։)
hiding oneself.
Ղօղուն ստեղծեալ՝ իբրեւ ծառայ ղօղեալ. (Ոսկ. յաւագ երկուշաբթի.։)
marshy, fenny, boggy, miry.
(արմատն է Ճակ. այսինքն գէճ) Ուր կայցէ խոնաւութիւն շատ իբրեւ ի ճահիճս.
Ի ճախճախուտ տեղի մի։ Ի տղմային եւ ճախճախուտ վայրս։ Ի ճախճախուտ վայր. (Ագաթ.։ Երզն. մտթ.։ Կանոն.։)
Մտեալ բնակէին ի ճախճախուտ եւ լօռաբոյս մայրիսն. (Կաղանկտ.։)
lecherousness, lasciviousness;
whoredom;
fornication.
Իգամոլութիւն. վաւաշոտութիւն. գիճութիւն. բղջախոհութիւն.
Ցանկականին, որ ըստ առողջամտութեան, եւ ճակաճանութեան. (Փիլ. լին.։)
Վասն ճակաճանութեան ախտի է նենգելն զնա. (Ճ. ՟Ը.։)
Յայս միտեալ վարեցաւ ճակաճանութիւն։ Անխուզ վաւաշոտութիւնք շռայլական ճակաճանութեանց. (Պիտ.։)
fatalism.
Եւթէ այդպէս իցէ (ըստ մոլար մտաց), հաստատուն է ճակատագրութիւնն. (Մխ. երեմ.։)
rushing on the enemy.
Գործոյ ռազմիկ ճակատամուղ նիզակին ... նահատակք քաջանունք. (Բուզ. ՟Դ. 2։)
to put or arrange an army in order of battle, to draw up, to marshal, to array.
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է, ընդդէմ ճշմարտութեան զմոլորութիւնն ճակատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
fitness, suitableness;
decency, decorum.
ἑπιτηδείοτης, ἑπιτήδευμα opportunitas, aptitudo եւ այլն. Յարմարութիւն. քաջադիպութիւն. վայելչութիւն. պատեհութիւն.
Ճահաւորութիւն բանի կամ բանից, կամ լուսաւորաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ.։)
Ծառայիւքն պատրաստեալ ոք իցէ ... ճահաւորութեամբ առ իւրաքանչիւրոց գործոցն օգնականութիւնսն։ Օրէնք եւ կամ սովորութիւնք եւ կամ ճահաւորութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Զ. ՟Է։)
Եթէ՛ օրէնք, եւ եթէ՛ ճահաւորութիւն զայս ինչ պարտ է կոչել. (անդ։)
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Զոր եւ այսր ճահեցուցանել՝ ոչինչ քակտիչ լինի բանիդ. (Անյաղթ բարձր.։)
Փոխանակ տերեւաբեր աղաւնոյն հոգին սուրբ զզարմանալի եւ զաստուածածագ լոյս ճահեցուցանելով. (Անան. եկեղ։)
Ճահեցուցիցի քեզ ճայթմունս առասութեան։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Դիմացն ուղղակի ճահեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Ա. ՟Կ՟Ա։)
fitness.
Ոչ է շարալրական գոյացութեան, եւ ոչ մասն նորա, այլ ճահողութիւն միայն. (Պորփ.։)
Ճահողութեամբ զանց արար զժամանակաւն. (Ոսկ. գծ.։)
troop, pack.
• «խումբ, ջոկ» Ոսկ. հռովմ. 134 (Քրիստոսի հօտը), 329 (ոչխարների), 407 (սեռ. ճահկիս), 422 (աղուէսների խումբ), «բանակատեղի՞» Սիմ. ապար. 88 (Եւ սրի-կայքն վեցեքին չուեալ ի ճահուկ բանակին)։
Որպէս առիւծ հուր շնչէ, յորժամ ի ճահուկս աղուեսաց խառնիցի. (Ոսկ. հռ. ՟Լ՟Բ։)
cf. Ճաճանչաւուխտ.
ՃԱՃԱՆՉԱՆԱՒՈՒԽՏ կամ ՃԱՃԱՆԱՒՈՒԽՏ. ποικίλος, -λα versicolor, -ria. (գրի եւ Ճաճանչաւուխտ) Դիպակ կամ կերպաս կամ քեմուխտ բազմագունի երեւեալ. (որպէս թէ ճաճանչիւք վխտալով) գունագոյն. պէսպիսակ. գունզգուն, խատուտիկ.
Հանդերձ քո բեհեզ, եւ զառնաւուխտ, եւ ճաճանչանաւուխտ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 13։)
gay with many colours, with gold and silver embroidery;
embroidery.
• , որ և ճաճանչանաւուխտ, ճաճանաւուխտ «գոյնզգոյն՝ խատուտիկ՝ փայլ ի փայլ բանուած կտոր կամ շոր». գործածուած է միայն հետևեալ երկու տե-ղերը. «Հանդերձ քո բեհեզ և զառնաւուխտ և ճաճանչաւուխտ (կամ ճաճանչանաւուխտ) Եզեկ. ժզ. 13 (նոյնը այլ թրգմ. Եփր. աւետ. ՅՈ6. Եւ զզարդս քո սնդուս գառնաւուխտ և ճաճանաւուխտ. ՍԳրքի յոյն թարգմանու-թիւնն ունի τα περιβόλαιά σον βύσσινα ϰαὶ τρί-γαπτα ϰαὶ ποιxίλα, ուր համապատասխան բառը՝ ποιϰίλα, նշ. «խայտաբղէտ, զանազան գոյներով»).-«Կոյս մի որ ունէր արկանելիս ճաճանաւուխտ» (այլ ձ. արկանելի ճանճա-ւուխս). Անկ. գիրք հին կտակ. Ա. էջ 143։
• = Բառիս վերջի մասը -ւուխտ «հիւսեալ» փոխառեալ է իրան. *vafta<*ufta «հիւ-ևեալ» բառից (տե՛ս զառնաւուխտ). իսկ ա-ռաջին մասը անծանօթ է՝ ինչպէս ձևոմ. նոյնպէս և ծագումով. ուղիղ ձևն է թերևս ճաճանաւուխտ, որ յետոյ շփոթուելով հա-ճանչ բառի հետ, դարձել է ճաճանչաւուխտ։ Հաւանական է որ ամբողջը իրանեան փո-խառութիւն է։-Աճ.
quackery, charlatanry;
bombast, fustian, turgidity, boasting, bragging.
game-bag of horse-hair.
• «մազէ պարկ, մախաղ». ունին միայն ՀՀԲ և ՋԲ. մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Յայսմ. փետր. 24. «Եւ առեալ եդին ի մազեայ մախաղն իւրեանց... և առ-եալ յինքն զճամբրուկ նոցա»։ Նոր գրակա-նի մէջ սկսաւ գործածուիլ «ճամբորդական պայուսակ» նշանակութեամբ։
• ԳՒՌ.-Մշ. ճամբրուկ «ճամբի պաշար կամ նրա ծրարը», որ և ճամբրայ (Kivola) «ճամբորդական կամ հովուի պարկ»։ Նո՞յն է արդեօք նաև Լ. ճամբռուկ անել «քղանցքը բռի մէջ հաւաքելով վեր բարձրացնել» (Ազգ. հանդ. ժա. 40 և Ամատունի, Հայոց բառ ու բան, էջ 423-4)։
decoration, ornament;
embroidery.
• , ի-ա հլ. «զգեստի վրայ գեղե-ցիկ բանուածք, պատի վրայ նկարուած զար-դեր» Եփր. օրին. էջ 271. Ոսկ. մ. բ. 24. Փի-լիպ. ժ. որից ճամկաւոր Ես. գ. 23. Ոսկ. եփես. 814 և եբր. ճամկաւորել Վրդն. երգ. ռոկեճամուկ Ես. գ. 23. Յհ. կթ. բազմաճա-մուկ Ոսկ. փիլիպ. խայտաճամուկ (արդի գրականի մէջ) «գոյնզգոյն զարդերով, խա-տուտիկ»։
• ՆՀԲ պրս. լāma «զգեստ», jāmag «կերպաս», թրք. janfes «սնդուս»։ Bug-ge, Btrg. I7 իրանեան եիդգահ բար-բառով čāmāh «զարդ» ձևի հետ (կարե-ւոր է ստուգել)։ Թիրեաքեան, Կարնա-մակ էջ 21 և ՀԱ 1914, 56 պհլ. čāmak, պրս. jāma «զգեստ» բառերի հետ։
(յն. պէսպէս բառիւք) Յօրինուած եւ զարչ ազնիւ զգեստուց. ոսկեթել ժապաւէնք. պաճուճանք եւ նկարք. նկարէն հանդերձ, եւ գունագեղ պատկեր, եւ կենդանատեսակ պաճուճապատանք. (լծ. պրս. ճամէ, ճամէկի, ճամֆէս եւն).
Ճամուկ ի մեկնոցի ոչ զպէտս մեկնոցին վճարէ, այլ զգեղեցկութիւն. (Երզն. քեր.։)
Արասջի՛ք ձեզ արկանելիս զքղանցաւորս, եւ ճամուկս դարձիւք. (Եփր. ել.։)
Ո՞վ ոք ասիցէ, թէ ըստ որոց ի ճամուկսն է նկարագրեալ, սոյնպէս պիտոյ է իմանալ յաղագս աստուծոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ճամուկքն՝ որ գործիցին, կամ գազանակերպ ինչ պատկերք։ Ոսկի խառնեալ ընդ նկարս որմոյն, եւ ազգի ազգի գեղքն ընդ միմեանս ի ճամուկսն մտեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24. եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)
to make a loud noise, a crash, to cause to crackle, to crack, to burst;
to speak in a bombastic manner, to brag, to boast.
Որ խօսին զաստուծոյ եւ զաստուածայինսն ... յաղագս ճառաց մարդկայնոյ, եւ ճայթեցուցանելով ի լսելիս մարդկան. (Խոր. ՟Բ. 89։)
great noise, crash, cracking, crackling, crick-crack;
bursting, blowing up, explosion.
ՃԱՅԹԻՒՆ ՃԱՅԹԻՔ ՃԱՅԹՈՒՄՆ. ψόφος strepitus, crepitus, crepatio βρόντημα tonitru πτώματα casus κρότος plausus ἧχος echo, sonus. Ճայթելն, եւ ճայթեցուցանելն. շաչիւն. շառաչիւն. պայթիւն. հնչիւն սաստիկ.
Ճայթիւնք կարկտաբերք հրձգութեանց։ Ի ճայթիւն վանգիցն ուռուցման պատառելոյ պայթման մորթոցն. (Արծր. ՟Գ. 15։ Մագ. ՟Լ՟Ը։)
Ջրոցն հոսմունք, եւ որոտմանց ճայթմունք. յն. անկմունք. (Պղատ. տիմ.։)
Ճայթմանց հնչմունս. (Նանայ.։)
Ուժգնութիւն ճայթմանն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Ճայթմունս առասութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ճայթումն ամպոցն։ Իբրեւ յամպոց ճայթմանէ. (Արծր.։)
Բան ասեմք՝ ո՛չ ամենայն իրօք, զոր ի ձեռն լեզուիս ճայթման. (Կիւրղ. գանձ.։)
Յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն ճայթմամբ իւիք. (Բրս. գորդ.։)
offuscation of the sight, blearedness, purblindness.
Բլշակնութիւն. բթութիւն. բժժանք աչաց. մանաւանդ իբր ջերոտութիւն. տոչորումն ի ցաւոց. այրուց. ախտ կիզանօղ. σφακελισμός sideratio, membrorum mortificatio per inflammationem.
Հարի զքեզ դալնկամբ, եւ տապով, եւ այրոտութեամբ. (Ածաբ. կարկտ.։)
Մինչդեռ փափուկքն են (եղջիւրք եղջերուաց), սկալեալ լինի իբր ճայրոտութեամբ յարեգակնային տապոյն, որպէս կաւ բրտի ի հրոյ. (Փիլ. լիւս.։)
knowledge;
recognition.
ՃԱՆԱՉՈՂՈՒԹԻՒՆ ՃԱՆԱՉՈՒԹԻՒՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄՆ. Ճանաչելն. ծանօթութիւն. խելամտութիւն. միտք. խորհուրդ. նշանակ.
Ըստ ճարտարագէտ ճանաչութեան ստուգահմուտ բժշկացն։ Եւ զձեր ճանաչութիւնդ կամիմ գիտել։ Գիտել ճանաչութեամբ որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)
Ի խրախ ճանաչութենէ, խրախճան. (Երզն. քեր.։)
Ճանաչումն եւեթ էր (թլփատութիւնն), յայլոց ազգացն որոշելով. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Ճանաչողութիւն.
ՃԱՆԱՉՈՂՈՒԹԻՒՆ ՃԱՆԱՉՈՒԹԻՒՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄՆ. Ճանաչելն. ծանօթութիւն. խելամտութիւն. միտք. խորհուրդ. նշանակ.
Ըստ ճարտարագէտ ճանաչութեան ստուգահմուտ բժշկացն։ Եւ զձեր ճանաչութիւնդ կամիմ գիտել։ Գիտել ճանաչութեամբ որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)
Ի խրախ ճանաչութենէ, խրախճան. (Երզն. քեր.։)
Ճանաչումն եւեթ էր (թլփատութիւնն), յայլոց ազգացն որոշելով. (Եղիշ. դտ.։)
travelling.
Ծարաւեցաւ, եւ աշխատեցաւ իճանապարհագնացութենէն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ճանապարհագնացութեանն յարութեամբ. (Փիլ. յովն.։)
Երկուց աւուրց ունել ճանապարհագնացութիւն. (Նանայ.։)
Զբարւոք ճանապարհագնացութեանն արարին սկիզբն. (Ոսկ. մտթ.։)
Առաջի դրացն անսայր առաջնորդ աստղն՝ զճանապարհագնացութեան նոցա ցուցանելով զփոյթութիւն. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Խորանագործ.
Էին խորանակարք արուեստիւ. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
Նաեւ խորանակարն հնծայեցոյց քրիստոսի զանբաւութիւն մարդկան. (Ի գիրս խոսր.։)
dwelling in the same paviliou or tent.
Ո՛վ ապաշխարութիւն՝ դաշին խաղաղութեան եւ բարեկարգութեան խորանակից. (Բրս. ապաշխ.։)
tent-shaped or bell-shaped.
Ի վերայ խորանաձեւ ծածկութեանն նշան տէրունական խաչին. (Փարպ.։)
Լուսաւոր խորանաձեւ ամպովն. (Տօնակ.։)
Եւ բոցն խորանաձեւ ցոլանայր շուրջ զնոքօք։ Հուր հնոցին խորանաձեւ կամարանման պատեալ. (Հարցնափառ.։)
to become hollow or deep;
to dive into, to go to the bottom of.
βἁύνομαι, ἁποκολοποῦμαι profundus fio, excavor, sinuosus fio. Խոր լինել. ունելզխորութիւն. գոգիլ. գոգանալ. խոռոչանալ. ի խորս իջանել. եւ Նսեմանալ առ խորութեան.
Խորանալն արմատոյն իջուրս։ Ամենայն սերմանց պարտ էնախ խորանալ, եւ ծածկիլ. (Նչ. եզեկ.։ Երզն. քեր.։)
Զանպատրաստ խորացեալ խաւարին հալածեալ նսեմութիւն։ Աներեւոյթ խորացելոյ բանտին (դժոխոց)։ Բորբոքեալ ծովուն խորացելոյ. (Բենիկ.։)
pitching a tent.
Որ յարէ յարմարէ կամ յարուցանէ կառուցանէ զխորան. մրպէս շինօղ տաճարի.
architect of the Tabernacle.
Յարդարիչ եւ ճարտարապետ խորանին վկայութեան.
vaulted, cupolatent or bell-shaped.
Խորանայարկ կամարանման յօրինեցար սուրբ կոյս աստուածածին. (Շար.։)
cf. Խորանաձեւ.
Առ ի ջրեղէն խորանանման հաստատութեան երկնին. (Ագաթ.։)
Խորանանման տախտաձեւ յինքեան ունելով գահոյք զբօսանաց. (Արծր. ՟Ե. 7։)
tent-guard.
Ռահվիրայ մարդկաւն, եւ խառնաղանջ խորանապահ զօրուն. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
vaulted;
cubical, cubic, hexahedral;
cube;
— երկնից, vault of heaven.
κύβος cubus, tessera. Մարմին կամ ձեւ խառակուսի վեցդիմի՝ զուգաչափըստ ամենայն կողմանց. որ եւ ՔՈՒԵԱՅ, ԿԻՎՈՍ.
Մածուցի զնա իբրեւ վիմաւ խորնարդ. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 38։)
(Տաճարն կամ եկեղեցին) գմբեթաձեւ խորանաարդ բարձրացեալ. (Յհ. իմ. եկեղ.։) առ կրկին նշանակութիւնս բերին եւ հետագայ վկայութիւնք. (զի ահագին մեծութիւն երկնից անխտիր է բոլորակ վրանաձեւ, եւ քառակուսի միաչափ կիվոս ըստ գրոց)
Խորանարդ հաստաձեղուն հաստատութեամբ. (Անան. եկեղ։)
cf. Խորանաբնակ.
Զտեղօքն գտանէ զոմանս խորանաւորս հուր լուցեալ. (Խոր. ՟Գ. 37։)
tent-Curtain.
δέρρις aulaeum, tentorium. Փեղկ խորանի. առագաստք եւ վարագոյրք վրանի. հատուածք կտաւոյ կամ մորթոյ, որովք կազմի վրանն. (ըստ յն. տէ՛րրիս. այն է ռմկ. տէրի, մորթ. որ թարգմանի ի մեզ եւ Խորան, իբր վրան ի մորթոյ. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 2։ Երգ. ՟Ա. 4։ Ես. ՟Ծ՟Դ. 2։))
Խորանն իմ չուառացաւ կորեաւ, եւ ամենայն խորանափեղկք իմ քակտեցան. եւ ոչ գոյ տեղի խորանափեղկաց իմոց. (Երեմ. ՟Ժ. 20։)
to pitch a tent.
Սիւն ամպեղէն եւ հրեղէն ի վայր իջանել՝ արկանէր խորանէր խորան լուսեղէն. (Վրդն. լս.) (ուր վրիպակաւ գրչի կրկնեալ երեւի ձայնս խորան։)
sunk deeply, deep;
abyss, gulf, pit;
— աչք, sunken eyes;
— առնել, to submerge, to sink to the bottom, to plunge into, to immerse;
— լինել, to dive to the bottom, to sink;
— ի ցաւս, sunk in grief;
— ի թախիծս մտաց, plunged in remorse;
to founder.
Ի խորս սուզանօղ, եւ սուզեալ. եւ Խորին. խորայատակ.
Ազատեաց ի խորասոյզ մրրկեալ դառնութենէ պատրողին. (Շ. բարձր.։)
Զխորասոյզ ասեմ զկեանս զայսոսիկ. (որպէս Նիւս. կուս.։)
Այսու եւ լուղարկացդ ժամանեալ հասանէ բնութեան՝ ի խորասոյզն ի վեր ածել յանդնդոց։ Առ ժամայն խորասոյզ ընկղմումն ըմբռնելոցն տիրէր. (Պիտ.։)
Գաւազանն մովսիսի էր (օրինակ խաչի). որով դարձաւջուրն ի վերայ եգիպտական զօրուն, եւ խորասոյզ կորստեամբ դատեցաւ. (Ղեւոնդ.։)
ԽՈՐԱՍՈՅԶ. գ. Խորք, վայր խորին ուր սուզեալ իցէ ոք.
Տեսին զնա ընկղմալ ի խորս երկրի, եւ դեռ եւս գնայր ի խորասուզի անդ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
ԽՈՐԱՍՈՅԶ ԱՌՆԵԼ. Սուզանել զորք ի խորս կամ յանդունդս. ընկղմել.
Ո՞ր ծով խորասոյզ արար։ Խորասոյզ առնելով զդարանակալս։ Խորհուրդըք չարին՝ խաբեն զհոգիս, խորասոյզ առնեն. ծածկեն անդնդովք. (Եփր. ծն.։ Արծր. ՟Ե. 2։ Ժմ.։)
ԽՈՐԱՍՈՅԶ ԼԻՆԵԼ. Սուզանիլ ի խորս, ընկղմիլ.
Նաւաբեկութեամբ խորասոյզ եղեալ կորչի. (Պիտ.։)
cavity, hollow, cave, cavern, excavation;
—ս հատանել, to excavate, to hollow.
τάφρος, ταφρεία fossa βόθυνος fovea, scrobs. Խորքերկրի. փոս բացեալ. խորխորատ. վիհ. վիրապ. անդունդք. խոռոչ.
Զբազումս ի վիհս եւ ի խորափիտս ընկեցեալ ծածկէին. (Յհ. կթ.։)
Ընկենուին ի խորափիտս գրոց. (Ճ. ՟Ա.։)
Լի՛ց զձոր խորափտիդ որ շուրջ զքաղաքաւդ, ջրով. (Լմբ. նաւում.։)
Նմանութեամբ՝ Հրայիներեւոյթ յեթերս իբր խոռոչ երեւեալ.
Իսկ Յիսուս որդի.
scrutinizing, investigating;
profound, sublime, past finding out.
Խորագոյն քննօղ. խորամուխ յիմաստս.
տեսական իմաստից խորաքնինաստուածաբան. (Երզն. լս.։)
Խորաքնին եւ նրբահայեաց տեսութեամբ ճառէ. (Տօնակ.։)
Եւ Խորին առ ի քննել. խորիմաց. դժուարիմաց.
Զայս խորաքննին խորհուրդս սուրբեկեղեցւոյ. (Անան. եկեղ։)
ծածկեցաւ ի մէնջ խորաքննին մեկնութիւն մտաց պատգամացն. (Վեցօր. ՟Բ։)
clad in sack-cloth.
Երեւեցուցանէր զանձն իւր մարդկան պահօղ եւ խորգահանդերձ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
to snore;
to snort, to rattle in the throat;
to roar, to bluster (sea).
ῤέγχω ronchisso, sterto. իտ. russo. Հնչել ձայն խոշորընդ հագագ փողի եւ ընդ քիթն ի քուն. իբր ի խորոց ձայնել. կամ հանել զձայն խորդոյ. խռկալ, խռալ, ֆշալ.
Ի քուն թանձրութեան խորդալ ծուլութեամբ. (Երզն. լս.։)
Եւ դու պահապանդ ննջես եւ խորդաս. (Մանդ. ՟Գ։)
Քնով դանդաչեալ խորդամք առօրհնութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ որ եւ է նշանակ յետինծուլութեան։)
Մերթ՝ Գոչել ալեաց ծովու.
Ի կոհակաց կուտակելոցներկուռն ալեաց յարուցելոց յուզեալք, եւ ի խորոցն խորդալով. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
to hollow, to excavate;
to fathom;
to withhold, to retain;
to purloin, to steal, to rob, to embezzle;
to peculate.
βοθύνω profundum facio, in profundum mergo κατορύττω defodio. Խոր առնել. խորացուցանել. ի խորս իջուցանել. խորունկցընիլ, փոսել.
Փորեաց եւ խորեաց, եւ եդ հիմն։ Խորեցէ՛ք ի նստել բնակիչք հանգրուանիդ. (Ղկ. ՟Զ. 48։ Երեմ. ՟Խ՟Թ. 30։)
Որ շինէ զշինուած իւր ի վերայ ապառաժ վիմի, խորիցէ եւ դիցէ զհիմն նորա. (Մծբ.։)
Եւ ի խորս թաքուցանել, թաղել, պահել ի ծածուկ.
Իբրու ոչ եւս խորել եւ թաքուցանել, այլ յայտնի պատմութեամբ եւ ձեզ վերագրեցի. (Պիտ.։)
Զականսն բերեալ, եւ զծանրագոյնսն ի նացունց խորէր. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
Որ դոյզն ստացուածոց ընկերինխորօղ՝ փորձեցաւ լինել գող. (Պիտ.։)
Հաւատարիմ կոչէզնա, զի չխորեաց ինչ։ Կայէն ագահեաց խորեաց յաստուծոյ. (Ոսկ. մտթ. ՟Գ. 24։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Բ։)
Այս է մտերիմ ծառայիցն աստուծոյ գործ. ոչինչ խորել զաստուածայնոց, այլ՝ աստուծոյ ստորագեալ զամենայն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
Ոչ եթէ իբրեւ յորդւոյ եւ ի հոգւոյ խորելով ինչ զաստուածութիւն. (Կիւրղ. օրին.։)
Եւ λυμαίνω violo, devasto. Խանգարել. եղծանել. անպիտան կացուցանել.
Խորէ զիւր արդարութիւնն ամբարտաւանութեամբ. (Ոսկ. ղկ.։)
step-son, step-daughter;
bastard, natural, illegitimate;
degenerate, spurious, false;
alien, foreign;
crane.
πρόγονος, προγόνη privignus, -na. Որ չէ բուն եւ հարազատ որդի. զաւակ օտարի՝ ոդիացեալ ումեք ի պատճառս ծնողին իւրոյ ամուսնանալոյ ընդ նմա. որ եւ լինի խորթ զաւակին հօրու կամ սօրու.
որդի առ մայր, կամ խորթ առ մօրու։ Զկնոջ իւրոյ դուստր։ Որ է որդւոյն խորթ, կամզխորթունդուստր։ առ իւր խորթուն թոռնիայն. (Նախ. ղեւտ.։)
Եթէ առանց խրատու լինիցիք, ապա խորթք իցէք, եւ ոչ որդիք. (Եփր. ՟Ժ՟Բ. 8։ Բաժանէզխորթսն եւ զսերտ որդիսն. Ոսկ. եբր.։)
Որպէս յոռեգոյնք կանանցն, որք զխորթսնառաջի արկանեն։ Դիմեցին այժմ հարազատաբար խորթք շուրջ զմեօք. (Բրս. թղթ.։)
ԽՈՐԹ. νόθος adulteratus, alienus. Անհարազատ ինչ. խարդախեալ. Օտար կամ սուտ. գալպ.
Խորթ շարագրածութիւնք (որ չեն նորա զոյրանունն կրեն). (Անյաղթ պորփ.։)
Մեր ո՛չ է սովորութիւն գողաբար զայլոցն իմաստասիրութիւն խորթս մեզ ստեղծանել. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
Յիշեցուցանէ զնոցա գործս խորթ իմաստութեանն։ Խորթ է աստուածային եւ երկնաւոր վարդապետութեան. (Սարգ. յկ. ՟Թ. եւ ՟Ա. 7. ՟Ը։)
Սա (նիւթն առջին) է առանց զգայութեան շօշափելի, խորթմտածութեամբ հազիւ հաւանելի. (Պղատ. տիմ.) (այսինքն անհանճարից անհաւատալի։)
Մի՛ լինիր խորթ սովորութեամբ։ Փութա՛ ոչ շփոթել զերգս սաղմոսաց քոց խորթ խորհրդով. (Կլիմաք.։)
ԽՈՐԹ. փոխանակ գրելոյ Խորդ. այն է կռւնկ թռչունն.
Զիա՞րդ խորթք կան իբրեւ զպահապանս ի պահու. (Վեցօր. ՟ը։)
Խորթք ի թռչելն ձեւացուցանեն կերպարանս գրոյ. (Եւագր. ՟Լ՟Գ։)
Նովին սխալագրութեամբ ասի.
Խորթնհոմանուն է. զի խորթալ՝ քունն, եւ խորթ զաւակն. (Ոսկիփոր.) (փոխանակ գրելոյ Խորդալ։)
unsociable, morose;
capricious, whimsical.
Խորթ եւ վայրենի բարուք. օտարոտի ի գնացս քան զծայգան, խորթաբարոյսքան զգալիլեա։ Սովաւ խորթաբարոյիցն հերձուածողաց բերանք կարկին. (Նար. ՟Բ. ՟Հ՟Ե։)
to be degenerated, estranged, spoiled.
Ի ստացօղ դարձի՞ն յուսացայց, յորմէ խորթացայ։ Զաբրահամ ոչ էր յիշել, զի խորթացեալ էր ի նմանէ. (Նար. ՟Ի՟Դ. ՟Ծ՟Ա։)
Խորթային երկոքեան իրողութիւնքն արիստոտէլի. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
profouud, impenetrable, inscrutable;
penetrating, profound.
ԽՈՐԻ կամ ԽՈՒՐԻ, կամ ԽՈՐ. որ յօդիւ գրի ի մեզ Խորին. ըստ արաբ. քուրլա, քարրա, գառի, գըրայեթճի . այսինքն Քաջ վերծանօղ. ընթերցօղ եւ մեկնիչ գրոց. (ըստ տճկ. ընթերցօղ կուրանի իւրեանց. զի եւ գուրան, կամ գըրայեթ, է ընթեռնուլ։)
Սրբոյն աբբայ եփրեմի խորին (կամ խուրին, կամ խորն) ասորւոյ. (ՃՃ.։ Յայսմաւ.։ Տօնաց. եւ այլն։)
Խոր իմաստիւք, եւ դժուարիմաց.
deep, high;
impenetrable, ahstruse, obscure, hidden, difficult to understand;
— ականողիք, sunken eyes.
βαθύς profundus. Նոյն ընդ խոր. խորունկ. տէրին.
Նմանութեամբ ասի.
Բանք խորինք։ Խորին խորհուրդք. (Առակ. ՟ա. 6։ ՟բ. մկ. ՟բ. 31։ Ես. ՟լա. 6։ ՟իթ. 15։)
Խորին խաղաղութիւն, կամ ծերութիւն, խաւար, առաւօտ, անապատ, չարութիւն, կռապաշտութիւն. (Արծր.։ Նար.։ Մագ. Շ. մտթ.։ Խոր.։ Յհ. կթ.։ Յարեաւ ի խորին ժամ առաւօտին՝ ի մէջ գիշերին. Գանձ.։)
peculator.
Որպէս գողն յուդաս եւ մատնիչ ... ստանայ զնա իբրեւ խորի նենգաւ. (Սարկ. քհ.։)
to fall in, to sink, to give way.
Հերձոտիլ. խորելով խորիլ. ճեղքրտիլ, բացուիլ.
Երկիր առանց ջուրց պատճառի եւ խորխոլի. (Եզնիկ.։)
gulf, abyss, chasm, pit.
βόθρος, βόθυνος, βάραθρον fovea, scrobs, lacus, fossa, hiatus, barathrum. Փոս խոր. խորափիտ. վիհ. խորք երկրի. գուբ. գերեզման. եւ Դժողք, եւ Կորուստ. տէրին լուգուր
Թագեաւ ժողովուրդն ի վէմս եւ ի խորխորատս։ Արարից զնա խորխորատ տղմոյ ի կորուստ։ Երկոքին ի խորխորատ անկանին կամ անկանիցին։ Անկանից (ոչխարն) ի խորխորատ։ Իջուց զքեզ առ իջեալսն ի խորխորատ։ Տուաւ գերեզման նորա ի խորս խորխորատին։ Փորեցից խորխորատ։ Փորեցին առաջի իմ խորխորատ մեղաւորի։ Ի նոյն անկանցի ի խորխորատ զոր եւ գործեաց։ որ փորէ խորխորատ ընկերի իւրում, ինքն լցցէ զնա.եւ այլն։
Խորխորատ առնել, եւ կուտել փայտ. (ՃՃ.։)
to think, to meditate, to consider, to cogitate, to study;
to reason, to reflect;
to suppose, to judge, to imagine, to fancy;
to bring to memory, to call to mind, to recollect;
— ընդ միմեանս, to consult, to advise together, to deliberate, to concert;
— ի սնոտիս, to meditate on trifles;
ի խորհելն անգամ սոսկամ, the mere thought of it makes me shudder;
յայն խորհէր հանապազ, he thought of nothing else.
Արգելիցին ի խորհուրդս իւրեանց՝ զոր եւ խորհեցան։ Խորհեցան խորհուրդ զոր ոչ կարասցեն հաստատել։ Բարկութեամբ զնենգութիւն խորհէին։ Զանօրէնութիւն խորհեցաւ յանկողնի իւրում։ Դուք խորհեցարուք զինէն ի չարութիւն, եւ աստուած խորհեցաւ վասն իմ ի բարութիւն։ Խորհէին ի սիրտս իւրեանց։ Զի՞ խորհիք զայդ ի սիրտս ձեր։ Խորհեցան ի միտս իւրեանց։ Խոհէր ի միտս իւր։ Ամենայն ոք խորհէր ի սրտի իւրում խնամով ի չարիս։ Իւրաքանչիւր չար ընկերի իւրում մի խորհիք ի սիրտս ձեր։ Խորհեցարու՛ք զտեառնէ բարութեամբ։ Խորհեցան կամ խորհեցարու՛ք զբարիս առաջի տեառն եւ մարդկան.եւ այլն։
ԽՈՐՀԵԼ. Հոգ տանել. ուշ ունել. խնամ տանել կամ ունել. խելք տալ, ուշ դնել.
Տէ՛ր նայեա՛ց, եւ խորհեա՛ց զմեզ։ Ես աղքատ եւ տնանկ եմ, աստուած խորհեա՛ զիս։ Երանի՛ որ խորհի զիս։ երանի՛ որ խորհի զաղքատն եւ զտնանկն.եւ այլն։
Ո՞ր իցէ խորհել յաղքատն եւ ի տնանկն. խորհեալն այն է, յորժամ զմտաւ ածիցէ զտառապանսն նորա (ի լինել ձեռնտու). (Մանդ. ՟Ը։)
Խորհեցաւ լռելայն արձակել զնա։ Իսկ եթէ զայս խորհեցայ, միթէ թեթեւութեա՞մբ ինչ գնացի։ Գիտեմ զի խորհի տէր ի վերայ քո կործանել քեզ.եւ այլն։
Իբրեւ խորհեցաւ աստուած հաստատել զաշխարհս. (Մծբ. ժղ.։)
Որք զաստուած սիրել խորհեցան թագաւորք. (Անյաղթ բարձր.։)
Ճանապարհ նմա հորդէ ամենայն ուրե՛ք, ուր եւ նա խորհեսցի երթալ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ խորհին ուղիղ կենցաղ ցուցանել. (Ոսկ. յհ.։)
ԽՈՐՀԵԼ ընդ այլում. Խորհդակից լինել. խորհուրդ առնել կամ տալ.
Խորհեցաւ ընդ նա։ Խորհեցաւ ընդ միմեանս. Եթող զխորհուրդ ծերոցն զոր խորհեցաւ ընդ նոսա, եւ խորհեցաւ ընդ մանկտին։ Խորհեցաւ արքայ եւ իշխանքն եւ ամենայն եկեղեցին։ Զայս ինչ եւ զայս ես խորհեցայ։ Զայս ինչ եւ զայս խորհեցաւ վասն ձեր աքիտոբէլ. եւ այլն։
ԽՈՐՀԵԼ. որպէս Կարծել կամ գուշակել ընդ միտս. համարել. ճանաչել.
Իւրքանչիւր ոք ի մէնջ առաջի դնիցէ, զոր ինչ խորհի յաղագս աստուծոյ եւ քրիստոսի։ Ես զոր ինչ խորհիմս, ճառեցից. եւ դու զոր ինչ խորհիս՝ ճառեա՛ ինձ. (Աթ. ՟Ը։)
ԽՈՐՀԵՄ. ն. ԽՈՐՀԻՄ. կ. դուն ուրեք վարին.
Այս խորհեսցի ի ձեզ, որ եւ ի քրիստոս յիսուս. (Նիւս. երգ. եւ Նիւս. երան.։)
Խորհեցեալ այնուհետեւ յոհաննու. (Խոր. առ արծր.։)
figuratively;
sacramentally;
mysteriously;
confidently.
ἑκπρονοίως, σπουδαίως consulto, industrie Խորհրդով. դիտմամբ. խոհականութեամբ.
Եւ κρυφαίως arcane. Ընդ գաղտնութեամբ. ծածկապէս. լռելեայն.
Խորհրդաբար է, եւ ոչ յայտնի։ Խորհրդաբար, եւ ոչ երեւելապէս։ ընդէ՞ր մահն հրապարակաւ, եւ յարութիւնն խորհրդաբար. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. սղ.։)
Խորամանկ ոստիկանն խորհրդաբար ի մտի եդեալ՝ սուր հակառակութեան ի մէջ նոցա արկանել. (Յհ. կթ.։)
Եւ μυστικῶς mystice. Սրբազան կամ աստուածային օրինակաւ. իմնալապէս. նշանակաւ. խորհրդաւոր դիտաւորութեամբ.
Խորհրդաբար ջուրն երեքին զսեղանովն ցնդեցաւ. (Բրս. մկրտ.։)
Խաչին նախատպութեամբ ի հեռուստ խորհրդաբար. (Առ որս. ՟Ի՟Զ։)
astute, shrewd, wary, cautious;
initiated, adept;
— առնել, to let into a secret, to initiate into a mystery;
— լինել, to be initiated.
Գիտակ խորհրդոց եւ իմաստից. Խելամուտ. խորհրդազգած. տեղեակ գաղտնեաց.
Խորհրդագէտն ազգէ. յորժամ եկեսցէ կատարումն. փոքր ի շատէս խափանեսցի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
աստուածայինն գաբրիէլ զզաքարիա քահանայապետնառնէր խորհրդագէտ։ Կամի խորհրդագէտս եւ ճանաչօղս զնոսա լինել. (Շ. հրեշտ.։ Իգն.։)
Զսրբազնաբար մկրտեալն նշանականն վարդապետութիւնն խորհրդագէտ առնէ (նմանօղ լինել թաղմանն քրիստոսի)։ Այսոցիկ խորհրդագէտք եղեալ մեք, որպէս կարող եմք, րտադրեսցուք. (Դիոն. եկեղ.։)
Կամ Խորագէտ. իմաստուան. ճարտար.
Խորագետն զօրանայ իմաստութեամբ. (Համամ առակ.։)
էր յաղկետի հազարապէտ մի յոյժ խորհրդագէտ մհրներսեհ անուն. (Ուռպել.։)
cf. Խորհրդագէտ.
μεμυημένος, μυστής (լծ. մաշտոց) μυσταγώγος sacris initiatus, sacrorum doctor, mysteriorum peritus. Զգածեալկամ զգեցեալ սրբազան եւ աստուածային խորհրդովք. կրօղ յինքեան զգաղտնիս խորհրդաւորս. տեղեակ եւ ուսուցիչ գաղտնեաց հոգեւորաց. որ եւ ասի ԻՒՂԱԳԼԽԵԱԼ.
Եքայիաս միջամուխ եւ խորհրդազգած է տնօրէնութեանն խորհրդոյ քան զամենայն մարգարէս. (Վրդն. յանթառամն.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԶԳԱԾ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. μυόω, μυούμαι initio, -or μυσταγωγέω sacra trado, doceo, edoceor. Ուսուցանել կամ զսրբազան խորհուրդս եւ զգաղտնիս. եւ ուսանել զնոյնս, կամ տեղեակ լինել նոցունց. (Դիոն. եկեղ. Շ. հրեշտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պրպմ. լ։)
to reflect, to ponder, to think, to revolve, to meditate, to consider;
to imagine, to form an idea of, to suppose;
to consult, to deliberate;
to explain, to expound, to comment upon;
to administer the sacraments;
to celebrate mass.
εὑνοέω, διανοέω, λογίζομαι cogito եւ այլն. Խորհուրդ ի միտս ածել կամ յածել. զմտաւ ածել. cf. ԽՈՐՀԵՄ. մտածել, մտմտալ.
Սքանչացաւ րոյսն, խորհրդածելոցն՝ ուստի այն լինել։ Հրէայքն թէպէտեւ ոչ խոստովանէին զնա յայտնապէս քրիստոս գոլ, սակայն նոյնպէս խորհրդածէին զնմանէ։ Զքրիստոս՝ զոր խորհրդածէքն, այլ ոչ խոստովանիք։ Բարձրագոյնս խորհրդածէր վասն քրիստոսի սակս սքանելագործութեանն, զոր առնէր. (Կիւրղ. ղկ.։)
ըստ առաջնոյ նուագին խորհրդածեալ խոյս ետ ի չարէն. (Յհ. կթ.։)
Մի՛ կորզեսցէ ստունգանել արկուած չարին զայնքան խորհրդածեալն ի քեն բարեզարդութիւն. (Բենիկ.։)
Այսուհետեւ դարձուցանէ յաստուծոյ զբանն, եւ ինքն առ ինքն խորհրդածի. (Լմբ. սղ.։)
Նոյնգունակ խորհրդածեցան եւ նոքա կարգել զպատմութիւնս բանին. (Կիւրղ. ղկ.։)
իբր չ. Կամ ն. իբր չ. Ստէպ յիշելով ոք զերկիւղն աստուծոյ. ստրջացեալ մտացն՝ խորհրդածէ ի հոգեկանսն. (Կիւրղ. ղկ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԾԵԼ. μυσταγωγέω initio sacris, mysteria vel sacra edoceo. եւ ոբրու συμβολικῶς σημαίνω symbolice significo ἐρμηνεύω interpretor ἁναλογέω similis sum, conferor, referor. Կատարել զխորհրդաւոր ինչ սրբազան. խորհրդաբար յառաջ ածել, վերածել, ցուցանել, նշանակել. մեկնել. կր. համեմատիլ. նմանիլ.
Մնամք, մինչեւ խորհրդածեն քահանայքն զպատճառ գոհութեան։ Զխորհրդոյն զօրութիւն, որ ի ներքին վայրս սրբոյ խորանին խորհրդածի. (Լմբ. պտրգ.։)
Քննեցաք զփոքունս ընդ մեծամեծաց, եւ խորհրդածեցաք զմանունս։ Ի ժամանակի պարապորդ եւ ուղիղ զայս խորհրդածեցից ձեզ. (Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ոսկ.։)
Սեղանն սրբութեան զմիասնականութիւն սուրբ երրորդութեանն խորհրդածէ։ Խորհրդածի եկեղեցի եւ նոյան տապանին։ Այսոցիկ բիւրապատիկ բարեաց աղբի՛ւր խորհրդածի սուրբ եկեղեցի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խորհուրդ անճառելի աստուածային իմաստիցս այսց եւ առսուրբս այս խորհրդածի խորան. (Անան. եկեղ։)
confident.
Ունօղ զնոյն խորհուրդ. խորհրդակից եւ գործակից. արարչակից.
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
βουλευτής, σύμβουλος consiliarius, senator συνετός, ἑπιστήμων intelligens, scientia praeditus. Խորհրդակից. ատենակալ. այր խորհրդոյ. խորհրդատու. զգօն. հանճարեղ.
Խնդրեա՛ այր մի իմաստուն խորհրդական փարաւոնի։ Տու՛ք ի ձէնջ արս իմաստունս եւ խորհրդականս։ Խորհրդականք խորհրդոց։ Առաջի թագաւորին եւ առաջի ամենայն խորհրդականաց նորա։ Այր խորհրդական է։ Յովադ խորհրդական ի միտս։ Սքանչելի խորհրդական։ Իմաստունք՝ խորհրդականք թագաւորին։ Ի վերայ ամենայն մածամեծաց նորա, եւ ի վերայ խորհրդականաց նորա.եւ այլն։
Յառակս խորհրդական. իմա՛ խելամուտ առակաց։
Առաջնորդութեամբ մղի պատերազմ, եւ օգնականութեամբ խորհրդական (կամ խոհական) սրտի. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 6։)
Խորհրդական գնացք կամ իմաստ, կամ իմացուածք. (Յհ. կթ.։ Արծր.։)
Խորհրդական ազդեցութիւն, կամ զգուշութիւն, կամ գործ. (Եզնիկ.։ Նիւս. կազմ.։)
Հարուստ խորհրդականաւն, եւ փարթամ յիշողականաւն. (Ուռպ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστικώτερος magis arcanus μυστικός mysticus. Ծածուկ. Գաղտնի. խորին. Գաղտնախորհուրդ. ունօղ յնիքեան զխորհուրդ մասնաւոր. խորհրդաւոր. մեծախորհուրդ. ...
Ծածուկ եւ խորհրդական թագնութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ունէր ստորագիր խորհրդական անուն՝ արեգակն. (Խոր. ՟Բ. 83։)
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστικός, ἰερός mysticus, sacer. աստուածային. նուիրական. սուրբ. սրբազան. եւ սեպհական խորհրդոց եկեղեցւոյ.
Ի սմա բնակէ խորհրդական երրորդութիւնն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Զաղեկերսն մարդկեղէն մարմնոցն ... եւ արեան, ի միջոյ խորհրդականաց քոց աստուածեղինաց. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Զոհեա աստուածոցն, եւ ճաշակեա՛ ի խորհրդական զոհիցն. (ՃՃ.։)
Խորհրդականժամ (պատարագի)։ Դրոշմն կամ (վերստին) ծնունդ խորհրդական։ Խորհրդական հացիւն եւ բաժակաւն։ Խորհրդական սպաս։ Սեղանք խորհրդականք. (Լմբ.։ կոչ։ ՃՃ.։ Արծր.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστής, συμμύστης mysta, mysteriorum consors. Խորհրդածու կամ կատարիչ եկ հողորդ սուրբ խորհրդոց, նուիրական անձն.
Գիտեն զայս խորհրդականք սեղանոյն սրբութեան։ Գիտեն զայս խորհրդականք սեղանոյն սրբութեան։ Գիտեն խորհրդականք, որք խորհրդապէս յաղօթսն զխորհուրդսնկատարեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։ եւ Ոսկ. հռ.։)
accomplishing, performing.
Կատարօղ զխորհեալնխորհուրդ միաբան.
Եւ Ուր կատարի խորհուրդ սուրբ.
mysterious.
Որ կրէ յինքեան զխորհուրդս առանձին, կամ որպէս խորհրդակից.
Այս է ժամանակն կանխասացութեան քո, զոր ցուցեր խորհրդակրաց աշխարհի. (Ճ. ՟Ա.։)
Ելցէ ի խորոց սրտի զգայութեանց խորհրդակիր սենեկիս. (Նար. ՟Ա։)
adviser, counsellor;
confident.
σύμβουλος, συμβολευτής consiliarius κοινωνός particeps եւ συνέδριον consessus կամ բայիւ συμβουλεύω consulo. Խորհրդական. ատենակալ. եւ Խորհրդատու. համախոհ. հաղորդ գաղտնեաց, եւ գործակից. ի մարդկայինս եւ աստուածայինս.
Յերեսաց թագաւորի, եւ եօթն խորհրդակցեաց։ Հրամայեցաք ես եւ եօթն խորհրդակիցք իմ։ Ո՞ եղեւ նմա խորհրդակից։ Ընդ ու՞մ խորհրդակից լինիցիս։ Մայրն իւր էր խորհրդակից նմա մեղանչել։ Ես խորհրդակից եղէց քեզ.եւ այլն։
Ոչ կարօտացաւ ումեքիւ խորհրդակցաւ. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 22։)
Խորհրդակցաց իւրոց անդուլ առնէր զհարցուածսն. (Խոր. ՟Ա. 24։)
Զվստահութիւն եւ զերկիւղ՝ զանխոհեմական խորհրդակիցսն. (Պղատ. տիմ.։)
Աշակերտք նորոյ կտակարանաց, եւ խորհրդակիցք տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի. (Կոչ. ՟Ա։)
Ամաչեսցէ ի քահանայից իբրեւ ի խորհրդակցաց աստուծոյ, եւ ի կարգակցաց առաքելոցն. (Ածազգ. ՟Ե։)
Աստուած մարդասէր է, վասն այնորիկ իւրոց կամացն արար զնոսա խորհրդակից։ Ըստ մարգարէութենէ շնորհի խորհրդակից լինել կամաց արարչին։ Քրիստոսի փրկական հատարագին լինել խորհրդածու, եւ խորհրդակից. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Թ)
Քահանայից, որք ծնյրնգոյն խորհրդոյն են պաշտօնեայք, եւ աստուծոյ՝ սակս փրկութեան մարդկան խորհրդակիցք. (Լմբ. պտրգ.։)
foolish, odd, eccentric.
Կորուսանօղ զխորհուրդ (որպէս դնի ի յն). անհանճար. անխելք.
to consult, to confer, to hold a parley or conference.
Տե՛ս թէ ո՞րպէս մերձաւոր հարազատութեամբ սկսաւ խորհրդակցել աստուծոյ քահանայս. (Լմբ. պտրգ.։)
Պա՛րտ է զայնպիսիսն յամրագոյն բանտս արգելուլ, եւ զորս ընդ նոսա խորհրդակցեցան. (Մխ. դտ.։)
cf. Խորհրդարան.
Խորհրդարան. տեղի կամ տուն եւ տաճար խորհրդոյ, եւ գաղտնեաց կամ պաշտամանց. տիվան.
Ուրա՛խ լեր անհարսնացեալ առագաստ, ուրա՛խ լեր աստուածային խորհրդանոց. (Գանձ.։)
Եւ ընծայարան ի տաճարի առ երի սեղանոյ. խորշ. պահարան՝ իբր պատուհան.
Խորհրդանոցքն յաջմէ եւ յահեկէ։ Նախ ի խորհրդանոցն հանգուցանեն զխորհուրդն. վասն զի նախ ի ծածուկ եկն առ մեզ քրիստոս, եւ յորովայնի կուսին հանգեաւ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Պատուհանքն որպէս խորհրդանոցք էին ի կոզակսն. թուի թէ տեղի անօթց եւ կտակաց. (Նչ. եզեկ.։)
Եւ Ընդունարան խորհրդոյ մտաց. միտք.
Ի յիմաստիցս խորհրդանոց ջահեցի։ Իւր զգայութեամբն, եւ խորհրդանոցաւ կոր կամացն մեքենայից. (Նար. ՟Ձ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
secret, discreet, prudent.
Այր բանիբուն բանիւ, եւ խորհրդապահ սրտիւ. (Փարպ.։)
Աստէն խորհրդապահ ասին բանին աստուծոյ (մարդիկ). (Համամ առակ.։)
prime adviser or counsellor.
Գլխաւորի խորհրդականս՝ կամ ի խորհրդակիցս. խորհրդազգած. խելամուտ գաղտնեաց.
Զերկնայինսն իմացամք խորհրդապետ քահանայապետութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
mysteries;
orgies, drunken revelry, feasts of Bacchus, bacchanals, drinking-bout.
Ոչ արժանի համարեալ զայդոսիկ որ յայսպիսի քաղաքավարութիւն գրեցին զինքեանս, խորհրդատօնս առնել. յն. ὁργιάζω. (Փիլ. բագն.։)
house of Parliament, hall of Assembly, chamber of deputies;
place of administration of the sacramants;
offering-place;
mind, intellect.
ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ որ եւ ԽՈՐՀՐԴԱՆՈՑ. ԽՈՐՀՐԴԱՏՈՒՆ. Տեղի խորհրդոյ. որպէս տուն ատենի. ատեան, ժողովարան. Ժողով. տիվան.
Եթէ ի տունս մտանես, կամ ի դատաւորութիւն, կամ ի խորհրդարանս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
Եւ Տեղի կատարման սուրբ խորհրդոց եկեղեցւոյ. տաճար, մկրտարան, եւ այլն.
Եւ կամ Հանդիսարան աստուածային խորհրդոց. որպէս եկեղեցի, խաչ, եւ այլն.
Ո՛վ աստուածազարդ խորան, մարգարէից խորհրդարան, առաքելոց հանդիսարան. (Ոսկիփոր.։)
Խորհրդարան մեծութեան էին (սուրբ խաչ)։ Խորհրդարանդ համարձակութեան. (Նար. խչ. եւ ՟Կ՟Ե։)
Եւ Ընդունարան խորհրդոյ մարդոյն. միտք. սիրտ.
Ի միջին ասեմք զսրտին բնակութիւն, եւ զնոյն խորհրդարան հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Եղիշ. յես.։)
Զգայութեանցն՝ որի մեզ զկարծրութիւնն՝ ի հոգեկանումն պահպնելով խորհրդարանի. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
mysterious, mystical, arcane;
figurative, emblematic, symbolical;
hieroglyphical;
— նշան՝ պատկեր, emblem.
μυστικός mysticus. Պարունակօղ յինքեան զխորհուրդ ինչ, կամ զգաղտնի եւ զսրբազան դիտումն. որ ասի եւ ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ.
ԽՈՐՀՐԴԱՒՈՐ. Արթուն խորհրդով. զգաստ, կամ զգաստութեամբ.
Ըզգլուխըդ կա՛լ խորհրդաւոր, դիտեա՛ ակամբըդ նուրբ եւ խոր. (Կրպտ. ոտ.։)
inconstant, voluble, fickle.
Փոփոխական խորհրդով. յեղյեղուկ մտօք.
Մատնիչ եղեր (ո՛վ յուդա), եւ սուտ եւ խորհրդափոխ եւ բանաշուրջ երեւեցար հրէիցն. (Զքր. կթ.։)
excessive heat;
hot dry or parching wind, simoon;
drought, dryness, aridity;
— ժանտ, pestilential blast.
(խորշելի, կամ խորշօղ օդ) καύσων aestus, ardor ἁνεμοφθορία venti vel aeris correptio. վր. եւս խորշակի. Սաստիկ տապ, տօթ. եւ Տապագին հողմ հարաւոյ, եւ վնասակարութիւն նորին, կամ խորշակահարութիւն.
Առցէ զնա խորշակ։ Հողմոյ խորշակի։ Հողմ խորշակի ցամաքեցոյց զշառաւիղս նորա։ Եփրեմ այս չար զհետ եղեւ խորշակի։ Ածցէ ի վերայ նորա տէր հողս խորշակի յանապատէ, եւ ցամաքեցուսցէ զերակս նորա։ Յորժամ հարաւ շնչեալ, ասէք թէ խորշակ լինի։ Ծագեաց արեւ հանդերձ խորշակաւ, եւ ցամաքեցոյց զխոտն։ Հարցէ զքեզ տէր խորշակաւ։ Հարի զձեզ խորշակաւ.եւ այլն։
Մերթ, αὑχμός siccitas ex aestu. Չորութիւն. երաշտ.
Օդոց խորշակք, եւ անբարութիւնք երկրի. (Բրս. չար.։)
sun-burnt, parched by excessive heat, or by a burning wind;
— առնել, to burn, to parch;
— լինել, to be burnt, parched.
Խորշակահար արար փորձութեամբն զառաջին մարդն. (Նիւս. երգ.։)
Խորշահար եղեւ ցրեանն։ Եւ ոչխորշակահար լիցին յարեւու։ Ապրեցաւ ի խորշակէ որդի իմաստուն, խորշակհար լինի անարանի որդի անօրէն. (Յովէլ. ՟Ա. 1յ։ Ես. ՟Խ՟Թ. 10։ Առակ. ՟Ժ. 5։)
ԽՈՐՇԱԿԱՀԱՐ. մ. Հարեալ գոլով կամ հարկանելով խորշակաւ. խորշակահարութեամբ.
Խորշակահար ցամաքեցուցանէ զկանաչաձեւ բոյսս. (Ագաթ.։)
aversion, antipathy.
Տե՛ս, որքան խորշանօք եւ թանգուզելով (խօսի). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
flowing, waving;
undulating, flowing gently, rippling.
Ալիք կուտակին վէտք վէտք խորշեղէն պարուտակեալ մկանամբք իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)