to charm, to astound, to stun.
ՍՐԱՐԲԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. περικομπέω circumstrepo, jacto, jactanter glorior եւ μεθύσκω inebrio. Որպէս սաստիկ արբեալ գինւով՝ մեծաբանել. յոխորտալ. ճոխանալ ի վերայ այլոց. եւ Պղտորել զայլս որպէս արբեցութեամբ.
Բոմբիւնք շուրջ զնոքօք պահեալ սրարբեցուցանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։)
Պագշոտ խելագարութեամբ սրարբեցուցեալ զկինն ձգէր յիւրն գերեալ ի բուն առնէն. (Պիտ.։)
bramble, briar.
ժանտափուշն, տափափուշն, սրափուշն. (Ագաթ.։ Տե՛ս եւ ծոր. որ ի բառս Գաղիանոսի մեկնի Լափրի։)
Trisagium, hymn.
Սրբասացութիւն. երեքսրբեան փառաբանութիւն. եւ Երգ սրբազան.
Զսուրբ երրորդութիւնն փառաւորելով զուգաձայն սրբաբանութեամբ։ Օրհնութիւնք երգոց, սրբաբանութիւնք սաղմոսաց. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ղ՟Գ։)
Սրբաբանութիւնն սրովբէից ելից զայս տաճար։ Սերովբէքն բարբառէին զսովորականն իւրեանց սրբաբանութիւն. (Լմբ. ատ.։ Ճ. ՟Ժ.։)
consecration;
sanctification.
Գործ սուրբ՝ քահանայական.
Եւ ոչ աստուածային սիրով ի սրբագործութիւն ձգտիմք. (Լմբ. պտրգ.։)
composed of saints, venerable.
Ուր իցեն ժողովեալ սուրբ անձինք, կամ մաքուր նիւթք.
ժողովրդեանս յայս տօնիս՝ սրբագումար հանդիսիս. (Գանձ.։)
Ի սպաս երեւելի քրովբէանկար եւ սրբագումար ամենայարմար նոճեայ օճառ. (Նար. խչ.։)
of holy assembly.
Որոց գունդն է սուրբ.
Սրբագունդ դասք առաքելոց. (Նար. առաք.։)
correction.
Մաքուր գրութիւն կամ օրինակ գրոց.
Ասէ յովհաննէս. բե՛ր մեզ այլ եւս մագաղաթ յաղագս սրբագրութեան աստուածական տեսլեանն. (Ճ. ՟Ա.։)
Օրհնեա՛ եւ սրբեա՛ զտառս մատենի այսմ (կամ յայսմ) սրբագրութեան. (Մաշտ.։)
hagiology.
ἰερολογία sacer sermo, sacra recitatio եւ ἰερόν λογίον sacrum oraculum. Սրբազան բան, որպէս կարդացումն, օրհնութիւն, եւ սուրբ գիրք, պատգամ.
Սրբազնաբանութեանց եւ նուիրագործութեանց։ Սաղմոսականին սրբազնաբանութեան։ Սաղմոսացն սրբազնաբանութիւն։ Քահանայականօքն սրբազնաբանութիւնք։ Ոչ զմտաւ ածել աւելի քան զաստուածայնաբար ի սրբազնաբանութեանցն (ի սուրբ գրոց) ասացեալսն մեզ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
holiness;
— ձեր, Your Holiness.
ἰερωσύνη sacerdotium, sanctitas ἰερολογία sacra eloquia. իսկ πανιέρως sacrosancte. Սրբազանութիւն. սրբութիւն. քահանայութիւն. հայրապետութիւն. գերագոյն պատիւ, կարգ, եւ Սուրբ գիրք. եւ Պատուականութիւն հոգեւոր.
Առ ի նմանէ ասէ զայս՝ ամենայն սրբազնութեամբ օրինադրիլ։ Խոստովանել զքրիստոս ամենայն աստուածաւանդ սրբազնութեամբ (բանից սուրբ գրոց). (Դիոն. երկն.։)
Պա՛րտ է քումդ սրբազնութեան։ Ըստ հայցման քո սրբազնութեանդ։ Գիտէ քոյդ սրբազնութիւնդ։ Ո՛վ վսամական, եւ սրբազնութեանցն նախապետական. (Մագ. ՟Ա. ՟Ի՟Ե։)
very pure, holy.
Սուրբ եւ մաքուր. ջինջ. փայլուն.
Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
Զարտաքին որմոցն զարձանս սրբամաքուր (տպ. մաքրապար) տեղւոյն բերկրութեան. (Նար. խչ.։)
holy-mindedness.
Սրբութիւն մտաց՝ սրտի՝ հոգւոյ.
Եղիցի գնալ ձեզ աստուածապաշտութեամբ եւ նազելի սրբամտութեամբ. (Յհ. կթ.։)
cf. Սրբամատոյց.
Նուիրեալ սրբութեան կամ սրբութեամբ. սրբամատոյց. նուիրական, սրբազան, եւ սրբազնակատար.
Աթոռակալութեանց նախագահից սրբանուէր տեսողութեանց։ Եթէ ախտս ինչ սրբանուէրս կաթուածոց աչաց սովիմբ բերիցի։ Զսրբանուէր այս օծելութիւն ի ճակատ դիմացս արեամբ քո գրեմք. (Նար. ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
rigorous abstinence.
Ելանել յամուր քաղաքն ապաստանի ի պահոցն սրբապահութեան։ Փոխանակ սրբապահութեանդ ձերոյ զերկնաւոր եւ զյաւիտենականն պարգեւեսցէ ձեզ կերակուր։ Զտիւ եւ զգիշեր մշտնջենաւոր սրբապահութեամբ. (Խոսրովիկ.։ Ճշ.։ Մեծոբ.։)
Երկու ամ ապաշխարեսցեն, զմինն սրբապահութեամբ, եւ զմիւսն շաբաթապահութեամբ։ Երեք ամ սրբապահութեամբ՝ արտաքոյ, եւ երկու ամ շաբաթապահութեամբ՝ ի ներքս. (Կանոն.։)
sacrilege, profanation.
cf. Բնաջինջ.
Կամէր զքաղաքն սրբաջինջ եւ ամայի առնել։ Չարաչար պարտեալ կոտորեցան, եւ գրեթէ՝ սրբաջունջ եղեն. (Մարթին.։)
cf. Սրբասուն.
Վիմին աշակերտ՝ սրբասնունդ պատանին մարկոս. (Նար. առաք.։)
brought up in piety, godly, pure.
fit for saints.
Սրբավայելուչ գործ եղիցի եւ հաճոյ աստուծոյ։ Տե՛ս, զիա՛րդ սրբավայելուչ հեզութեամբ լի է իրս. (Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)
ἀγιοπρεπής sanctis conveniens, sanctos condecens, sanctus et decorus, sacrosanctus. Վայելչական սրբոց. սրբութեամբ վայելչացեալ. սրբազնավայելուչ. սուրբ.
Սրբավայելուչս առանձնաւորութիւնս իւրաքանչիւրումն երկնայնոցն զարդու։ Յետնոցն սրբավայելուչ լուսափայլութեանց։ Սրբավայելուչ կոչմամբք սրբի. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
Սրբավայելուչ մանկունք նորոյ սիոնի. (Տօնակ.։)
vestry-room, sacristy.
Սուրբ բնակարան, վանք. հայրապետանոց. եւ մանաւանդ՝ Ուր պահին գրիք եւ սպասք եւ աւանդք եկեղեցւոյ. սարկաւագանոց. պահարան, աւանդատուն, տաճար.
Ի սրբատան մեր սուրբ կաթողիկոսին մեծին ներսեսի (շնորհալւոյ) գրեալ. (Յկ. կլայ. թղթ.։)
Զգենու եպիսկոպոսն ըստ օրինին ի սրբատունն եկեղեցւոյն՝ քահանայիւք եւ սարկաւագօքն. (Մաշտ.։)
Բանալ զեկեղեցին եւ զսրբատունն. (Մաշտ. ջահկ.։)
Բացեալ զմեծ եկեղեցւոյն զսրբատունն, եւ գտեալ անդ բազում անօթս սուրբ տէրունական. (Ոսկիփոր.։)
cyborium, pyx;
ծածկոց —տփոյ, pyx-cover.
sanctification.
to sanctify;
to consecrate;
to canonize.
sanctifying;
consecration;
canonization.
inquisition;
ատեան սրբաքնութեան, the Inquisition, the Holy Office.
holiness;
purification;
purity, cleanliness, neatness;
expiation;
offering;
sanctuary;
*Communion;
chastity, modesty;
innocence, integrity, candour;
abstersion;
սրբութեանց or — սրբոց, the Holy of Holies;
— սրբութեանց or սուրբ սրբութեանց, most sacred;
յարկ սրբութեան, temple, church;
— ձեր, Your Holiness;
սրբութեամբ, holily.
ἀγίασμα, ἀγιασμός, ἀγιότης, ἀγιωσύνη, ἄνεια, καθαριότης, καθαρισμός, κάθαρσις , ὀσιότης եւ այլն. sanctificatio, sanctimonia, sanctitas, puritas, purificatio, munditia, purgatio եւ ἄγιον, ἀγία sancta (sanctorum) եւ այլն. Սուրբ գոլն. անմեղութիւն. ամբծութիւն. սրբելն եւ սրբիլն. մաքրութիւն յամենայն կարգի. քաւութիւն. նուիրումն. նուէրք. ընծայ տեառն. սրբարան.
Որք պահեցին սրբութեամբ զսրբութիւն՝ սրբեսցին։ Սրբութեամբ եւ արդարութեամբ։ Զմեծ վայելչութիւն փառաց սրբութեան քո։ Ի տաճարի սրբութեան քո։ Սրբութիւն սրբութեանց։ Սրբութիւնք սրբոց. (յն. լտ. սուրբք սրբոց)։ Տարաւ ի ներքս զսրբութիւնս իւր, եւ զրբութիւնս հօր իւրոյ. եւ այլն։
Նախ քան զշինութիւն տաճարին սրբութիւն էր տեղին, յորում հանգեաւ տապանակն. (Լմբ. սղ.։)
ՍՐԲՈՒԹԻՒՆ. Խորհուրդ սուրբ հաղորդութեան.
Սրբութիւն սովոր եմք կոչել զմարմին եւ զարիւնն քրիստոսի, զոր միշտ ճաշակեմք եւ սրբիմք նովաւ. (Լմբ. սղ.։)
f. holy;
saint;
Holy Virgin.
ἀγία sancta. Սուրբ կին կամ օրիորդ. եւ ἀγιοτάτη, παναγία sanctissima. Ամենասուրբ կոյս.
Իբրեւ լուաւ զայն սրբուհի կինն, տրտմեցաւ յոյժ։ Յորժամ լուաւ զայս սրբուհին այն, զարհուրեցաւ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Սրբուհի կինն զարմացոյց զդուքսն։ Անկիզելի մնացին մարմինք սրբուհեացն. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Թ.։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ժ՟Ա.։)
Սրբուհի մարիամ։ Սրբուհի անարատ։ Աղաչանօք սրբուհոյ անարատ մօր քոյ եւ կուսի. (Շար.։)
Հարսն սրբուհի՝ հօրն քրիստոսի։ Ո՜վ ո՛րքան մեծ է ի քեզդ աւարտեալ խորհուրդ սրբուհի. (Նար. կուս.։)
rapid course, impetuosity.
Սրընթացն գոլ. արագընթացութիւն. արագ ընթացք.
Զկնի նորա հետամուտ լինէր, եւ սրընթացութեան նորա ոչ էր կարօղ հասանել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Մոգքն սրընթացութեամբ ուղտուցն եկին. (Մխ. ապար.։)
Սրընթացութիւն ձիոյ. (Ի գիրս առաքին.։)
St. John's wort.
• «մի տեսակ բարձր խոտաբոյս, տզկանեփայտ, լտ. ricinus» Գաղիան. (ֆր. millepertuis, լտ. hypericum ըստ Քաջունի, հտ. Գ. 224, որի համար ասում է թէ «հա-մարէին ևս ունել զօրութիւն հալածելոյ զդևս, և տային խելագարաց և լուսնոտաց»)։ ՀԲուս. § 2949 և § 2840 գիտէ սրոյ հունդ, որ ցոյց է տալիս թէ բարդուած է սուր + հունդ բա-ռերից. բայց հմմտ. նաև Լ. Ղք. ըրօ՛հունդ, որ է «լտ. lappa fomentosa, ռուս. лопуxъ, лопуաникъ» կոչուած բոյսը՝ բոլորովին տարբեր նախորդ երկուսից։
κόρις, -ίδος hyperion. Անուն խոտոյ.
Կոռոթս, սրոհունդ. (Գաղիան.։ 1)
cf. Սրովբէախումբ.
ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՄԱՐ ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՆԴ ՍՐՈՎԲԷԱԽՈՒՄԲ. Ի սրովբէից գումարեալ՝ համախմբեալ՝ եւ գունդ կազմեալ.
Պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապարութեամբ. (Նար. խչ.։)
Ընդ վեցթեւեան սրովբէագունդ դասս. (Շար.։)
Եկեղեցի՝ բնակարան սրովբէագունդ բանակաց։ Ի սրովբէախումբ սեռից միշտ երգաբանեալ ձայնից. (Գանձ.։)
Կամ որպէս գ. Գունդ կամ բազմութիւն սերովբէից։ Որպէս եւ ի տեսլեան եսայեայ թէպէտեւ երկուք երեւեցան յայտնապէս՝ ասէ սուրբ լուսաւորիչն, այլ յաներեւոյթս համագունդ կային անդէն. զի այս է ասելն.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
cf. Սրովբէախումբ.
ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՄԱՐ ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՆԴ ՍՐՈՎԲԷԱԽՈՒՄԲ. Ի սրովբէից գումարեալ՝ համախմբեալ՝ եւ գունդ կազմեալ.
Պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապարութեամբ. (Նար. խչ.։)
Ընդ վեցթեւեան սրովբէագունդ դասս. (Շար.։)
Եկեղեցի՝ բնակարան սրովբէագունդ բանակաց։ Ի սրովբէախումբ սեռից միշտ երգաբանեալ ձայնից. (Գանձ.։)
Կամ որպէս գ. Գունդ կամ բազմութիւն սերովբէից։ Որպէս եւ ի տեսլեան եսայեայ թէպէտեւ երկուք երեւեցան յայտնապէս՝ ասէ սուրբ լուսաւորիչն, այլ յաներեւոյթս համագունդ կային անդէն. զի այս է ասելն.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
where the seraphim assemble;
chorus of seraphim.
ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՄԱՐ ՍՐՈՎԲԷԱԳՈՒՆԴ ՍՐՈՎԲԷԱԽՈՒՄԲ. Ի սրովբէից գումարեալ՝ համախմբեալ՝ եւ գունդ կազմեալ.
Պաշտպանեալ սրովբէագումար շրջապարութեամբ. (Նար. խչ.։)
Ընդ վեցթեւեան սրովբէագունդ դասս. (Շար.։)
Եկեղեցի՝ բնակարան սրովբէագունդ բանակաց։ Ի սրովբէախումբ սեռից միշտ երգաբանեալ ձայնից. (Գանձ.։)
Կամ որպէս գ. Գունդ կամ բազմութիւն սերովբէից։ Որպէս եւ ի տեսլեան եսայեայ թէպէտեւ երկուք երեւեցան յայտնապէս՝ ասէ սուրբ լուսաւորիչն, այլ յաներեւոյթս համագունդ կային անդէն. զի այս է ասելն.
Տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ բարձրացելոյ, եւ վեցթեւեայ սրովբէագունդ շուրջ զտերամբն. (Ագաթ.։)
pure, holy as a seraph.
Մաքուր որպէս զսերոբէս.
Սրովբէամաքուրք, եւ ոչ երկրամեղք. (Նար. առաք.։)
phial, flagon, bottle;
cruet;
gauge;
— վիրաբուժից, cupping-glass.
• , ի-ա հլ. «իւղի շիշ» ՍԳր. Եփր. թգ. 434-5. «չորս քսեստ պարունակող մի չափ, կամփսակ» Շիր. «մարմնից արիւն առ-նելու եղջիւր» Վեցօր. էջ 57. 133, Շիր. Երզն. երկն. նոր գրականում «փոքրիկ բարակ ու երկար շիշ»։
• = Պհլ. *sruvak ձևից, որ բուն նշանակում է «եղջիւր». հմմտ. պհլ. sruv, srūv (գրուած srūb), զնդ. ❇❇ srva-, sruvā-, պրս. [syriac word] ︎ surū. ❇ sarūn «եղջիւր», որոնցից փո-խառեալ բելուճ. surum, srunbē «սմբակ». հունո. szaru, szaro «եղջիւր» (Horn § 734)։ Արևելքում եղջիւրը մինչև այսօր էլ գործած-ւում է իբր շիշ զանազան հեղուկների հա-մար. հմմտ. եգիպտ. tnw.t «եղջիւր. 2. գինու աման» (MSL 23, 303)։ Բացի սրանիս սրուակ իբրև արիւն առնելու եղջիւր՝ պա-հում է իր նախնական նշանակութիւնը։ Վեր-ջապէս երկու գաղափարների նոյնութեան շօշափելի ապացոյց է Դ. թագ. թ. 1՝ «Ա՛-զսրուակ իւղոյս ի ձեռին քում», որ Ա. թագ. ժզ. 1, 13 դառնում է «Լից զեղջիւր քո իւղոմ.. և առ Սամուէլ զեղջիւրն իւղոյ և օծ զնա»։-Իրանեան բառերը ծագում են հնխ. k'er-«եղջիւր» (u-բնով k'eru-) ձևից, որի զա-նազան ժառանգներից յիշենք յն. ϰέρας «եղ-ջիւր», ϰεραῦς «եղջիւրաւոր», ϰερατίας «եղջիւ-ռաւոր», նյն. ϰερατας «կաւատ» (որ է «եղջիւ-րաւոր»=թրք. [arabic word] kerata>ռմկ. քէրաթտ «կաւատ»), ϰερατιον «եղջիւրիկ, 2. շատ փոք-րիկ մի քաշ, կերատ» (>ռուս. kapáтъ. ա-րաբ. [arabic word] qirrat>ռմկ. քրաթ «ադամանդի կշիռ». տե՛ս կերատ), լտ. cornu «եղջիւր», cervus «եղջերու», կիմր. carw, կորն. caroա. բրըտ. karó, հբգ. hiruz, անգսք. heorot «եղ-ծերու». գոթ. haurn, հբգ. հհիւս. գերմ. անգլ. horn, հոլլ. horen «եղջիւր», գերմ. Hirsch «եղջերու», լիթ. kár-vē «կով», հպրուս. kurwis «եզ», հսլ. krava, ռուս. корова «կով» (այն է «եղջիւրաւոր»), ալբան. kā «եզ» ևն ևն, տե՛ս և սար բառի տակ (Pokor-ny 1, 403-8, Walde 156, 193, Trautmann 119, Berneker 577, Boisacq 437, Kluge 224)։
• Սոյն գեղեցիկ մեկնութիւնը տւաւ Ա. Խաչատրեան, 1898 թ. Հիւբշմանին գը-րուած մի նամակի մէջ (անձնական)։ Հիւնք. հանում է սուր բառիզ։
καμψάκης, καψάκης, φακός campsaces, lenticula . Սրնգաձեւ կամ փողաձեւ եւ կամ ոսպնաձեւ կամփսակ. շիշ կամ եղջիւր իւղոյ, եւ այլոց իրաց. եւ Դդմաձեւ շիշ կամ եղջիւր բժշկաց յուռուցանել զմարմին եւ ի հանել զարիւն։ Տե՛ս եւ Կուժ.
Սրուակ իւղոյ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ. 1։ ՟Դ. Թագ. ՟Թ. 1։ Յուդթ. ՟Ժ. 5։)
Կափսակ այրւոյն, զոր հայն սրուակ ասէ, չորս քսեստաց չափ, որպէս սափորն մանանային. (Շիր. չափ եւ կշռ.։)
Բժիշկքն սրուակովն զարիւնն ծծեն եւ քարշեն։ Ծծէ եւ ձգէ զօրութեամբ իւրով ըստ օրինակի սրուակի բժշկաց։ Յայնմ ծովու նմանութիւն սրուակաց է ասեն ի միջին. (Երզն. երկն.։ Վեցօր. ՟Գ։ Շիր.։)
sharpness, acuteness, keenness, point;
subtilty;
rapidity, velocity, speed, celerity;
— մտաց, acumen;
— ձայնի, shrillness.
ὁξύτης, ὁξεία, τὸ ὁξύ, ἁκμή acumen եւ acor եւ velocitas. Սո՛ւր գոլն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս ռմկ. սրութիւն, սրընթացութիւն. կտրուկ ըլլալը, բարակութիւն, բարկութիւն.
Զանօսրութիւնն կողմանց, եւ զանկեանցն սրութիւնն. (Պղատ. տիմ.։)
Թեւաւորութիւնն (հրեշտակաց) ցուցանէ զվերամբարձականն սրութիւն։ Զտապարսն՝ զընտրողականացն զօրութեանց զսրութիւն։ Հողմունս զնոսա անուանելն՝ զսրութիւն նոցա ցուցանէ։ Զարծուին՝ զարագաթռչութիւնն, եւ առ զօրացուցիչսն կերակուրս սրութիւնն. (Դիոն.։)
Երագութեամբ եւ սրութեամբ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 9։)
Այծեամն անըմբռնելի է ի հաղբից սրութեամբ տեսանելեացն. (Բրս. հայեաց.։)
Սրութիւն տերեւոյ (արմաւենւոյն)։ Ճիրանացն սրութիւն։ Սրութիւն հողոյ կամ հրոյ։ Որպէս սրութիւնն առ բթութիւնն։ Քաղցրութիւն, սրութիւն, կծուութիւն. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
Ոչ անախորժ սրութեամբ ընդ ունկն մտեալ։ Իբր զմտաց անփակ սրութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)
rather sharp;
flageolet.
Այս զիւն (տառ) է սրուկ եւ նուրբ. (Գրչ. արիստակ.։ 1)
sharpening, setting, grinding.
leg, shank.
good-eared, sharp-eared.
Սո՛ւր ունկամբ. հետաքնին ունկնդիր.
Թերեւս ընդդէմ ոք գայցէ ինձ ի սրունկն լսողաց անտի։ Ընդդէմ բախիցէ ոք ի սրունկն լսողաց անտի. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
ՍՐՈՒՆՔ եւ ՍՐՈՒՆԳՆ կամ ՍՐՈՒՆԿՆ. κνήμη tibia, crus, sura σφόδρον, -ρα malleolus pedis. (լծ. հյ. Կրուկ. կրունկն. լտ. սո՛ւրա, գռո՛ւս ). Որպէս թէ սրինգ. Սրնգաձեւ ոսկր ոլոգաց հանդերձ մսովն. մասն բարձից ոտից ի ծնգաց ցգարշապարս կամ ցկոճն. ճիվ.
Ի ծունկս եւ ի սրունս։ Ի սրունից մինչեւ ցերանս։ Սրունք նորա սիւնք մարմարեայք։ Բա՛ց զսրունս քո, ա՛նց ընդ գետ։ Սրունքն երկաթիք։ Հաստատեցան բարձք նորա եւ սրունք.եւ այլն։
Յաղագս սրուանցն եպիպտիդոսի։ Կապեցաւ զսրուանցն։ Խորտակեցին զսրունս նորա. (Նոննոս.։)
Զվահանն հանդէպ լանջացն ոչ առնուցու, այլ համարի դնել ի վերայ սրանցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
Ի բաց կտրեաց զսրունս նորա. (Խոր. ՟Բ. 31։)
Կողքս եւ սրնկունքս. (Ճ. ՟Գ.։)
Սրուն, կամ սրունկ. (Գաղիան.) որպէս յն. գնի՛մի, կամ անդիգնի՛միօն. տե՛ս եւ ԽՈՏՈՒՑ։ 1
aspersion, besprinkling.
ῤαντισμός aspersio. Ցանումն. ցօղումն. ցայտումն. հեղումն.
Ջուր սրսկման. (Թուոց. ՟Ժ՟Թ. 9. 13. 20. 21։)
Ի փոփոխումն եւ ի սրսկումն. (Զքր. ՟Ժ՟Գ. 1։)
Ջուրք աղբերաց, եւ սրսկմունք անձրեւաց զերեւելի հուր շիջուցանել. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
frozen snow-flake.
faint-heartedness, dejection, despondency, discouragement, consternation.
Բեկումն սրտի. ահ եւ դողումն. լքումն.
Խրախոյս իսրայէլի տայր նովաւ աստուած, եւ սրտաբեկութիւն թագաւորին՝ որ լսէր. (Կիւրղ. ել.։)
Տեսիլք ահագինք, եւ արհաւիրք սրտաբեկութեան։ Եւ արդ ի վերայ այսքանեաց յուսահատութեանց եւ ահարկու սրտաբեկութեանց։ Ցաւոցն սրտաբեկութեանն. (Վեցօր. ՟Ե։ Նար. ձ։ Բուզ. ՟Դ. 13։)
auricles of the heart.
Դուրք կամ դրունք սրտի. ախոնդանք առ սրտիւ.
Հարեալ նիզակաւ ընդ սրտադուրսն՝ ի բաց կորզէ զթոքակէսն. (Արծր. ՟Ա. 5։)
consternation, dismay.
Լքումն սրտի. դողումն.
Լսել զսրտաթափումն անարի արանցն, զճչիւն կանացեացն. (Եղիշ. ՟Զ։)
cf. Սրտաբախ.
Թնդեալ սրտիւ. սրտատրոփ. սիրտը թունդ ելած՝ վախէն.
Դողալ, սրտաբախ սրտաթունդ լինել. (Ոսկ. եփես. ՟Բ։)
Պետրոս երթայր զհետ սրտաթունդ. (Ճ. ՟Գ.։)
Մահուն երկիւղիւ սրտակտուր լինել։ Մնասցուք վերջացեալք յայս շնորհէ մեծէ սրտակտուր եւ սրտաթափ։ Դեռեւս սրտակտուր թօթափին. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Յայնմանէ սրտակտուր եղաք ի ձէնջ. (Սիւն. առ պտր. անտիոք.։)
bantering, jeering, mocking.
Հանելն գրգռելն զսիրտ. զկծեցուցանելն. երգիծանք.
Յովբ ոչ կարաց համբերել սրտահանութեան բարեկամացն. (Ոսկ. ես.։)
bravery, courage, heart, boldness.
touching the heart, moving, affecting, tender;
touched, moved;
eager, desirous, burning for;
angry, displeased, shocked, wounded, exasperated;
heart-of-fending, mournful, heart-piercing.
Որպէս Սրտառեալ, սրտմտեալ, կամ սիրտն այրեալ, սրտակիզեալ. ուստի ՍՐՏԱՌՈՒՉ ԼԻՆԵԼ. κατάπτομαι tangor, ferior, lacessor. Նեղասրտիլ. զկծիլ. դժուարիլ՝ որպէս կարեվէր խոցեալ սրտիւ. սրտջանալ.
Եւ ոչ այսպէս վշտացաւ ոք, կամ սրտառուչ եղեն՝ յանմտութենէ իւրեանց։ Իսկ ամբիծ արանցն սրտառուչ եղեալ՝ կամեցան գրով արձանացուցանել զնորա անօրէնութիւնն։ Սրտառուչ լինի մարգարէն բամբասանացն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։ Վրք. ոսկ.։ Նախ. երեմ.։)
Ուրասցի զանձն. որպէս թէ այլոյ մարմին տանջի, այնպէս սրտառուչ լինի (այսինքն ոչ նեղի ի սրտէ). (Մեկն. ղկ.։)
Կամ ա.մ. որպէս Սրտաբեկ. սրտակոտոր. սրտակտուր. հաշեալ մաշեալ սրտիւ. լքեալ. թախծեալ. թաշխծալից. տրտում. ցաւագին. կարօտ. զրկեալ.
Սրտաբեկ սրտառուչ շրջել (զղջմամբ)։ Սրտաբեկ սրտառուչ դառնալոց է։ Սրտառուչ սրտաբեկ կացուցին։ Որոյ չարիք ի մտի կան. սրտառուչ լերդակեղի (կամ լերդակիզի)։ Հերձուածողք սրտառուչ սրտաբեկ յահեղ դատաստանին. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ես.։ Բուզ. ՟Գ. 10։ եւ Կորիւն.։ Սեբեր. ՟Ե. ՟Զ։)
Յաւէտ ընկղմումն տրտմութեան զիմս գրաւէ սրտառուչ անձն. (Պիտ.։)
Թէ ինքն բարի էր, զբարի որդին իւր զորմըզդ չառնէր միշտ սրտառուչ։ Նմա չար ընդէ՞ր խորհեցաւ՝ առնել զնա սրտառուչ յիւրոց արարածոց. (Եզնիկ.։)
Մի՛ մերժեսցուք զնա ի մէնջ, զի մի՛ սրտառուչ զհայրն մեր կացուսցուք զաստուած. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Կցուրդն կրկնակի, բա՛ց մեզ տէր, բա՛ց, հառաչանք է սրտառուչ մարգարէիցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Սրտառուչ կամօք կրկնեն առ աստուած. (Լմբ. պտրգ.։)
Յոյժ սրտառուչ գոչմամբ լինէին աղօթք արքային. (Ճ. ՟Գ.։)
Քննել զգիրս, եւ զաղօթս եւս սրտառուչ մերձ դնել։ Սրտառուչ լինել զկնի զօրավարիս ի հանդիսի. (Տօնակ.։)
Թէ տանջիցեն կամ հալածեսցեն, այնպէս՝ սրտառուչ լիցի, եւ չգրիցէ ինչ. (Երզն. մտթ.) (որ հայի եւ ի ՟Ա նշ)։
compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.
Սրտցաւութիւն. ցաւակցութիւն սրտի. կարեկցութիւն. եւ ճիգն մեծաջան, այլ վարի առեալ ի գործիականն՝ Սրտացաւութեամբ. որպէս մ. Կարեկցաբար, եւ Ընտանեբար. γνήσιως genuine συμμισοπονήρων una odio habens malitiam եւ πονικώτερος laboriosus. իբրու բազում ճգամբք.
Առաջի անկանէին սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) վասն առնն զուր մեռելոյ։ Առատապէս սրտացաւութեամբ (կամ սրտցաւութեամբ) հանդերձեցին զնոսա եւ յղարկեցին։ Վասն իրացս արքունի սրտացաւութեամբ ցուցանել. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 36. 49։ ՟Ժ՟Դ. 8։ Մի՛ դանդաղիք տալ զնա ինձ սրտացաւութեամբ։ Են բազումք, որ զսիրելն սիրեն, այլ ոչ սրտացաւութեամբ. Սարգ. յհ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
Թէ հաւատարիմ լիցի, եւ սրտացաւութեամբ ծառայեսցէ. (Վրդն. ծն.։)
Սրտի մտօք սրտացաւութեամբ խնդրէ։ Որ կամիցի ծունրդրութեան ազգ գտանել սրտացաւութեամբ. (Եւագր. ՟Ժ. ՟Ի՟Է։)
cf. Սրտապնդեմ;
to affect, to touch.
Երկդիմի առմամբ՝ որպէս καρδιόω, ἑκκαρδιόω cordifico, cor moveo եւ cor dolore afficio, vulnero, vel aufero եւ այլն. Տալ սրտանալ. քաջալերել. սիրտ տալ. կամ սրտակաթ, եւ կամ սրտաթափ առնել. խոցել զսիրտ. (կրկին է իմաստ եւ յն. ընթերցուածոյ)
Սրտացուցեր զմեզ քոյր իմ հարսն, սրտացուցեր զմեզ միով ակամբ քով, (ա՛յլ ձ. սրտակաթ արարեր). (Երգ. ՟Դ. 9։)
Սրտացուցեր. զնշանակն այսպիսի իմն լինել կարծեմ, իբրեւ հոգիացուցեր. որպէս թէ ասիցէն ցնա, թէ սիրտ ի մեզ եդիր. (Նիւս. երգ.։)
Սրտացուցեր. թէ ոգի ետուր մեզ, եւ սիրտ՝ տեսանել զոր ոչն գիտէաք. (Նար. երգ.։)
who gives or distributes bountifully, liberal, generous.
Լնու զամենեսեան գիտութեամբ առատաբաշխ շնորհօքն. (Համամ առակ.։)
Խորհրդոցն աստուածայնոց առատաբաշխ հազարապետք. (Շ. տաղ.։)
fruitful, abundant, fertile.
εὕφορος, εὑθυνῶν. fertilis, ferax. Առատ բերօղ, կամ բերիւք. բերրի. պտղատու. յուռթի. բարեբեր.
Առատաբեր այգի, կամ անդաստանք, բուրաստանք. (Նիւս. երգ.։ Մամբր.։) (Պիտ.։)
Կամ Բերեալ առատութեամբ.
Առատաբեր ընծայիւք եւ պաղատանօք։ Առատաբեր զարմտիս առաքինութեանն պտղոյ ընծայեցին. (Պիտ.։)
liberal, generous, bountiful;
plentifully, liberally, abundantly.
δαψιλής. abundans, largus. Առատ ձեռօք. աննախանձ բաշխօղ։ առատաձիր. առատամիտ, առատատուր.
Յառատաձեռն աստուծոյ. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 6։)
Ընծայէ բան օրհնութեան առատաձեռնիցն եւ բարեսիրացն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Գտին զայս տեղին ... հովասուն, խոտոյ եւ փայտի առատաձեռն. (Զենոբ.։)
որպէս Առատաբար. առատաձեռնութեամբ.
to give bountifully, liberally, to gratify, to favour.
Առատապէս ընձեռել. առատաձեռնութեամբ տալ, բաշխել. շնորհել, պարգեւել.
Առատաձեռնեա՛ ի մեզ զմեծ քո զողորմութիւնդ։ Աստուածապէս առատաձեռնեաց ազգի մարդկան. (Շար.։)
Զգուշութեամբ առատաձեռնեա՛ աղքատացն ի ծածուկ. (Մանդ. ՟Զ։)
who gives liberally;
that is given adundantly, abundant, copious.
Որ առատ ձիրս բաշխէ. առատապարգեւ. առատատուր. առատաշնորհ.
Առատաձիր տէր. (Յիսուս որդի.։)
Տրտնջօղ զառատաձիր տանուտեառնէն. (Լծ. ածաբ.։)
Արգելում այժմ զիմ առատաձիր լեզու եւ բան. (Մագ. կ։)
Առատաձիր պարգեւօք. (Յհ. կթ.։ Յիսուս որդի.։ Գէ. ես.։ Սկեւռ. ես.։) (Բենիկ.։)
Առատաձիր գանձուց բաշխումն. (որ լինի եւ մ. բաշխման) (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Իբր Առատաբար. առատաձեռնութեամբ.
liberal, noble, generous, magnanimous;
ingenious, intelligent.
Ընդարձակութիւն առատամիտ իմաստիցն. (Պիտ.։)
, իբր ռմկ. Ազատական. φιλοτιμώτερος. liberalior. պատուասիրօղ այլոց. մեծանձն եւ առատաձեռն. յօժարամիտ. բարի եւ բարերար.
Գոյ հնար եւ յաղքատութեանն առատամիտ լինել։ Յորժամ յաղքատութեան իցես, եւ առատամիտ քան զնա լինիցիս. (Ոսկ. հռ. ՟Ի՟Ա։ եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 11։)
Առաքեաց եւ առատամիտ թագաւորն մեր բազում բեռիսն արծաթուց եւ այլն. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
Առատամիտ գոլով, եւ այցելու աղքատաց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Տայցէք մասն ողորմութեան աղքատաց յօժարական եւ առատամիտ կամօք. (Շ. ընդհանր.։)
Ընդ առատամիտ կամսն ձեր հայի հատուցիչն. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
Փոխատո՛ւ լեր, որպէս վայել է քոյին բարեպաշտութեանդ, եւ առատամիտ առաքինութեանդ. (Վրք. ոսկ.։)
to abound, to increase, to augment;
to overflow;
to run over;
to be bountiful, generous;
to be proud;
to be angry, to be in a passion.
Առատ լինել. յաճախել. առաւելուլ՝ ո՛ր եւ է իրօք.
Զբնութիւնն բռնադատէին առատանալ ողբովք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
ἁγαθοποιέω, benefacio, φιλοτιμέομαι, munificentia inclaresco, largior. Առատաձեռն լինել. բարերարել. պատուասիրել. գուն գործել ի բարեգործել. յօժարամիտ լինել.
Առատասցի ի ձեզ աստուած. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 2։)
Որ առատանասդ ամենեցուն. (Ագաթ.։)
Առատասցից առ մեզ ողորմութեան պարգեւօքդ. (Խոսր.։)
Առատացեալք յայցելութիւնս. (Նար. առաք.։)
Առատանայր ողորմութեամբ առ աղքատս. (Հ. կիլիկ.։)
Զանարատ մշտնջենաւորութիւնն առատանայ պատմել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
διαπρίομαι, (որպէս թէ սղոցիլ) serra dissecor. Եռալ վառիլ սրտի ի վրէժխնդրութիւն, եւ այլն. որ եւ ասի Զայրանալ կրից՝ հանգոյն գետաց յորդելոց. սիրտը եփիլ, ինքը զինքը ուտել, սիրտը ելլալ, տաքնալ.
Առաւել դրդեալք եռային ցասմամբ ... եւ հերձուին ի սաստիկ բարկութենէն, զոր յայտ առնէ առատանային. (Ոսկ. գծ.։)
Առատանային փղձկալով, եւ չունէին ժոյժ եւ առ վայր մի. (Փարպ.։)
cf. Առատաձիր.
Առատաշնորհ հօրն աստուծոյ կատարեալ տուրք։ Առատաշնոր պարգեւատուին. (Պիտ.։)
Պտղաբերեալ զմեծապարգեւ եւ զառատաշնորհ պտուղ մարգարէութեան. (Թէոփիլ. պհ.։)
Զի ողորմելովն առատապարգեւ լիցի ի մեզ։ Գոհանամք զառատապարգեւ բարերարութեանցդ քոց. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
cf. Առատաձիր.
Առատաշնորհ հօրն աստուծոյ կատարեալ տուրք։ Առատաշնոր պարգեւատուին. (Պիտ.։)
Պտղաբերեալ զմեծապարգեւ եւ զառատաշնորհ պտուղ մարգարէութեան. (Թէոփիլ. պհ.։)
Զի ողորմելովն առատապարգեւ լիցի ի մեզ։ Գոհանամք զառատապարգեւ բարերարութեանցդ քոց. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
abundantly, superabundantly, copiously, plentifully, liberally, greatly, nobly, richly, splendidly;
profusely;
fruitfully.
πλουσίως, δαψιλῆ, φιλοτίμως abundanter, copiose, ample, magnifice. Առատաբար. ճոխաբար, կամ լիով. յորդութեամբ. կամ Պատուասիրաբար. յօժարամտութեամբ. (Տե՛ս Կող. ՟Գ. 16։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 17։ Յկ. ՟Ա. 5։ ՟Բ. հետ. ՟Ա. 11։)
Առատապէ՛ս արկցուք սերմանս, եւ մի՛ խնայեսցուք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։)
Գրեցի առանց խնայելոյ, զի դու առատապէս ջնջեսցես. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Զնոյն հանդէս լսելեաց չկամիցիք առատապէս մատուցանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
to object, to oppose.
Երեսուն էք դուք, որ խնդրէք զառակն, եւ մի ես՝ որ առարկիս։ Մեզ սամփսոն առարկեաց։ Տոյժ առարկողին զառակն, եւ շահ նմա դարձեալ. (Փիլ. սամփս.։)
Խնդիր ոմանց՝ որ ի սուրբ տէրունեան գիրս կայ՝ առարկելոց, լուծանէ եւ մեկնէ. (Փիլ. տեսական.։)
Եւ որպէս προβάλλω adjicio, applico Յարել. յաւելուլ. կցել.
Երկաքանչիւրս իբրու զքէ ( X) միմեանց առարկեալ միջոց՝ ի մի բոլոր. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Առարկանեմ.
Երեսուն էք դուք, որ խնդրէք զառակն, եւ մի ես՝ որ առարկիս։ Մեզ սամփսոն առարկեաց։ Տոյժ առարկողին զառակն, եւ շահ նմա դարձեալ. (Փիլ. սամփս.։)
Խնդիր ոմանց՝ որ ի սուրբ տէրունեան գիրս կայ՝ առարկելոց, լուծանէ եւ մեկնէ. (Փիլ. տեսական.։)
Եւ որպէս προβάλλω adjicio, applico Յարել. յաւելուլ. կցել.
Երկաքանչիւրս իբրու զքէ ( X) միմեանց առարկեալ միջոց՝ ի մի բոլոր. (Պղատ. տիմ.։)
excessive, exaggerated.
Ոչ յառաւելազանցն նկրտի հրամայեցելոցն հասանել։ Զառաւելազանցս զայս չար մարդկային ազգին յոլովագունիւք հրապարակել բանիւք. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
principally, especially, chiefly, rather.
Առաւելապէս պայծառացուցանել, կամ ուրախ լինել, աճել, զայրանալ, երկեցուցանել, կամիլ, գոհանալ. եւ այլն. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Նար.։ Ճշ.։)
Լցաւ հոգի իմ առաւելապէս քան զխորիսք մեղու. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Մարդ՝ ընտանի կենդանի ի բնութենէն, եւ առաւելապէս՝ որ ինչ միանգամ ըստ աստուածային օրինացն է զարդարեալ վարուք. (Փիլ. ել. ՟Ա. 16։)
Վասն առաւելապէս բազմութեանն ասացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
Ետ նմա զայնպիսի շնորհս առաւելապէս գիտութեան։ Երեւելի փառաց, եւ առաւելապէս պատուոյ. (Փարպ.։)
greedy, eager;
avaricious.
(Իբր Մեծատուն, եւ Ագահ. ՃՃ.։ Եւ իբր Աւելորդ.)
Պարտ է վերջանալ յառաւելաստաց շաղփաղփութեանց. (Արիստակ. գրչ.)
to dawn, to get light.
ԱՌԱՒՕՏԱՆԱԼ. Առաւօտ լինել. լուսանալ աւուրն. առաւօտ ըլլալ, լուսնալ.
Յառաւօտանալ ժամուն. (Ասող. ՟Գ. 29։)
Առաւօտանայ, վաղըն լուսանայ, աստուած քաղցրանայ. (Գանձ.։)
cf. Առաւօտ առնեմ.
Որք առաւօտեն առ նա, լցցին ուրախութեամբ. (Սիր. ՟Դ. 13։)
Առաւօտէ հոգին առ աստուած, յորժամ յաղջամուղջ խաւարէ արտաքս ելանէ։ Յառաւօտելն առ նա՝ յառնելով ի մեղացն. (Լմբ. սղ.։)
Արուսեակդ առաւօտեալ. (Շար.։)
morning, early;
յառաւօտինսն, every morning.
πρωινός, ἐωθινός, ὁρθρινός. matutinus. Առաւօտեան. որ ինչ հայի յառաւօտու ժամն. առաւօտվան.
Յառաւօտին պահուն։ Ըստ առաւօտին զոհին։ Վասն առաւօտին օգնականութեանց։ Զողջակէզս առաւօտինս։ Առիցն առաւօտնոցն։ Աստղ պայծառ առաւօտին. (Ել. ՟Ժ՟Դ. 24։ ՟Ի՟Թ. 41։ Սղ. ՟Ի՟Ա. 1։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 35։ Անգ. ՟Բ. 15։ Յայտ. ՟Ի՟Բ. 16։)
Աղօթից պէտք են, մանաւանդ առաւօտին աղօթից, եւ ցայգութեանց. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Դ։)
Կիրակէի աւուր առաւօտինքն։ Յերեկորինս եւ յառաւօտինս (պաշտամունս). (Յհ. իմ. ատ.։)
Յառաւօտինսն յորժամ ի քաղաքէն ելանէր։ Յառաւօտինս ճռուական երգովք զերկրագործսն զարթուցեալ. (Լաստ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ը։)
envoy, messenger;
apostle;
emissary;
missionary.
ἁπόστολος. missus, legatus, nuntius, apostolus. Այն՝ որ առաքի ի պատմել զհրամանս առաքչին հրեշտակութեամբ իւիք. խրկուած.
Եւ ես եմ առաքեալ առ քեզ խստութեամբ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
Առաքեալ խռովարար. (Նար. ՟Ժ՟Զ։) Որպէս եւ Սուտ առաքեալք. եւ այլն։
ԱՌԱՔԵԱԼՔ կոչին սեպհականեալ անուամբ երկոտասան աշակերտք քրիստոսի, եւ լայնաբար եօթանասունքն, եւ աշակերտեալքն նոցա, կամ առ նոքօք երեւելի քարոզք բանին. որպէս եւ Լուսաւորիչն մեր, եւ նմանօղք նորա.
Ընրեաց ի նոցանէ երկոտասանս, զորս եւ առաքեալս անուանեաց։ Զորս եդ աստուած յեկեղեցւոջ, այս են. նախ՝ զառաքեալս։ Նշանք առաքելոյ գործեցան ի ձեզ. եւ այլն։
ստէպ ասի պարզապէս՝ վասն Պօղոսի, որպէս եւ վասն միոյ ուրուք յառաքելոց՝ ի կոչելն ի վկայութիւն, եւ այլն։
կոչի երբեմն եւ թուղթ առաքելոց.
apostolically.
Զառաքելաբար շնորհս յանձին ցուցանելով. (Ագաթ.։)
ἁποστολικῶς. apostolice. Իբրեւ առաքեալ քրիստոսի. ըստ նմանութեան սուրբ առաքելոց.
Առաքելաբար հրաման տալ, կամ տալ զողճոյն, կամ տալ զհոգի, կամ զլոյս աւետարանին յանձինս ընդունել, կամ իմանալ. (Յհ. իմ.։ Խոսր.։ Խոր. ՟Գ. 60. եւ Խոր. հռիփս.։)
who does or lives after the manner of the apostles;
— մատեան, the Acts of the Apostles.
that is said or spoken like an apostle.
Թուղթս առաքելախօսս (կամ աստուածախօսս). (Ագաթ.։)
Ըստ պօղոսի առաքելախօս վարդապետութեանն. (Թէոդոր. կուս.։)
apostolic.
Առաքելական եկեղեցի, աթոռ, պատիւ, սահման կամ քարոզութիւն, գլուխ, կանոն, բան, հաւատք, դաս, գւոնդ, արիւն, հարսն, բուրաստան. եւ այլն. (Ժմ.։ Շար.։ Ագաթ.։ Կոիւն։ Խոր. հռիփս.։ Յհ. կթ Նար.։ Մագ.։ Եպիփ. եւ այլն։)
Թուղթ կամ բան եւ վարդապետութիւն առաքելոց. ... եւ Առաքեալ գլխովին.
Սոյնպէս եւ յովհաննէս յառաքելականին իւրում. (Ագաթ.։)
Սովաւ շրջէին առաքելականացն լծակցութիւնք. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
companion of the apostles, companion of mission.
Ընկեր առաքելոց. կցորդ առաքելութեան.
Ըստ խրատու սոցին առաքելակցին ձերոցս առաքելոց. (Ագաթ.։)
ԱՌԱՔԵԼԱԿԻՑ ա. Կցորդ եւ ընկեր առաքելոց եւ առաքելութեան. մի երկոտասանից.
who has the sign of the apostles;
who performs miracles like the apostles.
Յառաքելանշան յերկրորդ մատենին զորպիսութիւն իրացն կարգեալ. (Ագաթ.։)
who has the gifts of the apostles.
Առաքելաշնորհ վարդապետութիւն. (Փարպ.) իմա՛ նաեւ շնորհեալ կամ աւանդեալ յառաքելոց։
Ներսէս՝ զնոյն հարցն նորոգեաց զառաքելաշնորհս. (Բուզ. ՟Դ. 4.) իմա՛, զառաքելական շնորհս։
chief of the apostles.
Պետ եւ գլուխ առաքելոց. մակդիր սեպհական սրբոյն Պետրոսի.
that is founded or transmitted by the apostles, apostolic.
Զոր եւ առաքելաւանդ բանիւն ուսանիմք (ի պօղոսէ). (Լմբ. հանգ.։) (Կանոն.։)
after the manner of the apostles, apostolically.
Առաքելօրէն զխայթոց բանսարկուին կոխեաց. (Նար. մծբ.։)
to send, to dispatch, to expedite;
անդրէն —, to send back, to return.
ի ձայնէս աք. այաք. իբր յոտս հանել) ἁποστέλλω, ἑξαποστέλλω , ἑπαποστέλλω, πέμπω. mitto, dimitto. եւ այլն. Դնել զոք ի ճանապարհ. արձակել ի տեղի ուրուք. յղել զմարդիկ կամ զիրս կամ զբան կամ զգիր. ուղղել. կարգել. արկանել. ձգել. խրկել, խաւրել. որ է յղել, յուղի արկանել.
Զիա՞րդ քարոզեսցեն, եթէ ոչ առաքեսցին։ Ոչ առաքեց զիս քրիստոս մկրտել։ Առաքեմ զձեզ իբրեւ զոչխարս ի մէջ գայլոց։ Որպէս առաքեաց զիս հայր, եւ ես առաքեմ զձեզ։ Եղեւ այր մի առաքեալ յաստուծոյ. եւ այլն։
Առաքեաց յակոբ հրեշտակս յառաջ քան զինքն առ եսաւ։ Պատարագս առաքեաց եսաւայ եղբօր իւրում։ Առաքեաց առ նոսա բանս խաղաղութեամբ։ Առաքեաց առ նա հրովարտակս. եւ այլն։
Զնմանէ այնուհետեւ առաքէր փաղաքշանօք եւ կաշառաօք. (Ճ. ՟Բ.։)
Նմանութեամբ եւ պէսպէս ոճով ասի.
Առաքել զամենայն պատահարս, կամ զմահ, զբարկութիւն, զձեռն, զնետս, եւ այլն։
Առ աստուած առաքել զբարեկամութիւն. եւ այլն։
Առաքեցե՞ր երբօք զհայեցուածս քո յերկինս. (Վեցօր. ՟Զ։)
Առաքեմ զաղօթսն տէրունականս նմին գան մահու. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Ընդ յստակութիւն ջուրցն առաքելով զիւր ճառագայթսն։ Զձայնն եւեթ բերանովքն ի դուրս առաքեն. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Աղօթս առ աստուած առաքել. (Ագաթ.։)
Զպտուղ ըղձից առաքել առ քեզ։ Զայս ձայն մաղթանաց յերկինս առաքել. (Նար.։)
Որ զյորդանանու սրավարժ վայրեկութիւն ի թիկունս առաքեցեր. այսինքն յետս դարձուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Պատգամին սինայ՝ որ ի տէրունեանցն արտաքս առաքիւր. այսինքն ելանէր. (Նար. ՟Ղ՟Թ։)
virtuously;
bravely, courageously.
εὑγενῶς, γενναίως, ἁνδρικῶς. generose, viriliter, fortiter. Առաքինի կարգօք. արիաբար. անմեղկելի սրտիւ. քաջութեամբ. անվեհեր. առաքինի կամ կտրիճ կերպով.
Ոչ աղքատն գոլ է թշնամանելի, այլ ոչ բերել առաքինաբար աղքատութեան. (Բրս. բարկ.։)
Ծանր վիշտ ունի զրպարտութիւն, եթէ ոչ առաքինաբար տանիցիմք. (Խոսր.։)
Առաքինաբար ի վերայ եկեալսն ընդունել. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
more or very virtuous;
very courageous.
Քաջ մանկունքն, առաքինագոյն ծնօղն. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
Առաքինագոյն ուսուցիչ. (Պիտ.։)
Աւանդութիւնս իմն առաքինագոյնս այսու ձայնիւ վարդապետիմք. (Նիւս. երգ.։)
who acts virtuously or bravely;
virtuous;
courageous.
Առաքինագործ աշխատութեամբ երթալ անդր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։)
Որովայնամոլութիւն խափանեալ՝ տեսութիւն ծնաւ առաքինագործ. (Նեղոս. յն. գործնական։)
adorned with virtues, virtuous.
Առաքինութեամբ զարդարեալ.
Առաքինազարդ վարք, կամ վայելչութիւն. (Յհ. կթ.։ Ասող. ՟Ա. 1։)
companion of virtue or bravery.
Նմանօղ առաքինութեամբ. վաստակակից ի բարիս.
Ասպուրակէս է եղբայր նոցունց եւ առաքինակից. (Վրդն. պտմ.։)
to labour, to strive, to take pains, to have or show bravery;
tu be virtuous.
Առաքինի լինել. առաքինութեամբ պայծառանալ. արիանալ. զօրանալ. հանդիսանալ ի գովելի եւ ի դժուարին իրս. փայլալ. ծաղկիլ.
Զգործսն զոր գործեաց յովսիա, եւ զառաքինութիւնս՝ զոր առաքինացաւ. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 33։)
Լաւութեան հանդիսիւքն առաքինասցին. (Յճխ. ՟Է։)
Վասն հայոց պատերազմին, յորում բազումք առաքինացան՝ քան թէ սակաւք։ Յորում ասպարիսի նախ ինքն առաքինացաւ. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ը։)
Ձրի են պարգեւք նորա, թէեւ բազումս առաքինանամք. (Խոսր.։)
Տեսանե՞ս զիա՞րդ յերկոսին կողմանս առաքինանայ աստուծոյ զօրութիւնն, ե՛ւ ի չարչարելն եւ ի կեցուցանել. Ոսկ. ես.։ Փիլիսոփայութիւնն մեր նախ զառաջինն ի մէջ բարբարոսաց առաքինացաւ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 24։)
Եղիշայի մարմինն առաւել քան ի կեանս իւր առաքինացաւ։ Սամփսոն իշու ոսկերովքն առաքինացաւ. (Եփր. ղեւտ.։)
virtuous, brave.
Առաքինաջան գործովք, կամ երկօք, վարուք, վաստակօք. (Ճշ.։ Յհ. կթ.։) (Տօնակ.։)
who loves virtue or bravery, virtuous.
φιλάρετος. virtutis amans, studiosus. Սիրօղ առաքինութեան. փոյթ եւ եռանդուն յառաքինութիւնս (անձն, կամ ընթացք եւ գործք).
Չարատեաց եւ առաքինասէր միշտ վարելով բնութեամբ։ Յայս (յոյս) իբրեւ ի կուռ ճանապարհ առաքինասէրն հասանէ հոգի. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Ամենայն ուրեք մտերմութիւն ընտրի առ առաքինասիրէն աստուծոյ. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Առաքինանամ.
Առաքինեալք յարդարութիւն եւ ի սրբութիւն։ Որ զկնի նորա առաքինեցան անարատ մտօք. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Գ։)
sender.
Որ ոչ պատուէ զորդին, ոչ պատուէ զհայր զառաքիչն նորա. (Յհ. ՟Ե. 23։)
cf. Առաքիչ.
Հայր առաքօղ միածնիդ։ Օրհնութիւն առաքողին՝ ի բարձունս. (Շար. եւ այլն։)
to bring, to carry;
to present, to offer.
προσάγω. adduco. Առընթեր՝ մօտ՝ յառաջ բերել. ի մէջ բերել. մատուցանել.
Զանզրաւ ուրախութիւնսն առբերելով. (Զքր. կթ. մկրտ.։)
Զպսակս անապականս առբերելով ի հօրէ լուսոյ. (Շար.։)
Զանմահ կենդանութիւն մահկանացուացս առբերելով բաշխէր. (Անան. եկեղ։)
Կամ προσφέρω, offero. Մատուցանել ի նուէր.
Զյաղթանակ փառացն յիսուսի յայնժամ ի քեզ լրմամբ առբերեալ. (Նար. խչ.։)
pattern, sample, specimen.
Որպէս որք վաճառ առնիցեն, զառգինն ի միջի դնեն, նոյնպէս եւ աստուած առաջի քո եդ զաշխարհս, զի յերեւելեացս գնեսցես զհաւատսն ի նա. (Ոսկ. ես.։)
broker, agent.
ἕμπορος mercator Առօղ եւ գնօղ զվաճառս. վաճառական. ասի եւ ԱՌԻԹ, իբր առիչ. (գուցէ նաեւ որպէս Միջնորդ՝ ըստ հյ. առման)
Քանան թարգմանի առգնօղք կամ առիթք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 65. եւ 77։ Մխ. բարուք.։)
Քանանացի, որ է առգնօղ, մի՛ մտցէ ի տուն. (Զքր. ծործոր.։)
to undo;
to untie, to dissolve, to ruin;
to explain an enigma.
ԱՌԵՂԾԱՆԵՄ ἁπαγγέλλω. enarro, indico, λύω, solvo որ եւ ԱՌԵՂԾԱՆՈՒԼ, եւ ԱՌԵՂԾՈՒԼ. Քակել կամ լուծանել, այսինքն մեկնել զխրթնաբանութիւն, զառակս, զհանելուկս. հանելուքը մեկնել.
Առեղծանելեաց (այսինքն լուծանողաց) առասպելին. (անդ. 19։)
Առեղծանել փութայր զկապ միաբանութեան սիրոյ նոցա. (Յհ. կթ.։)
Ո՞ր միտք բաւական իցեն զբազահունչ հերձուածողաց առասպելս առեղծանել. (Սեբեր. ՟Թ։)
rape, abduction;
— առնել, cf. Առեւանգեմ.
ԱՌԵՒԱՆԳ կամ ԱՌԵՒԱՆԿ ἀρπαγή. rapina, raptus. Նոյն ընդ ԱՌԵՒԱՆԳՈՒԹԻՒՆ. այսինքն Առումն եւ անկումն ի փախուստ. իմա՛ յափշտակութիւն աղջկան, կամ կնոջ օտարի. որ եւ ասի ՀԱՓԱՓՈՒՄՆ, ՅԱՓՇՏԱԿՈՒԹԻՒՆ.
Եթէ ոք առեւանկ արասցէ, պսակն անվաւեր լիցի։ Կատաղի աղտեղութիւն, զոր առեւանկն ասեն։ Վասն առեւանկի. (Կանոն.։)
to take away, to carry off.
ԱՌԵՒԳՆԱՑ ԱՌՆԵԼ. Առնուլ գնալ. իբաց վարել. այսր անդր ձգձգել. վարել, քշել.
Յորժամ յեկեղեցւոյ կարգաց ոք ի բաց ելանէ, չկայ յակաստանի. առ եւ գնաց առնէ զնա մոլորութիւնն. (Սեբեր. ՟Ե։)
chain (threads stretched lengthwise on a weaver's loom).
ԱՌԷՉ ԱՌԷՋ թ. էրիզ στήμων stamen Երկայնութիւն կտաւոյ ոստյնանկա, որոյ լայնութիւնն կոչի Թեզան. առէչք, հինք. եբր.
Ի միասին արծարծումն եւ կամ մանուած ... ոչ ի նոցունց ինքեանց իցէ՝ զթելն իսկ եւ զառէչն գործել, այլ հարկ է տարբերիլ առիչիցն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Զօդ գիջին՝ որպէս զառէջս մանէ նուրբ. (Լմբ. սղ.։)
Նմանութեամբ՝ եւ Գործած սարդի. եւս եւ Երկայնութիւն բանակի զօրաց.
Հարին զառէջս բանական ... ի լայնութիւն ... եւ յերկայնութիւն. (Յուդթ. ՟Է. 3.) (գտանի եւ օրինակ, զառաջս) յն. ձգտեցին զբանակս։
assistant.
Սկսաւ լուանալ ի ջուրն առընթերակայ. (Վրք. հց. ձ։)
Հոգին միայն՝ առընթերակացիւ մեղուցեալ մարմնոյ. (Եպիփ. յար.։)
Տան յառընթերակայ պարունակ սարկաւագացն զգիտութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ոչինչ հաստատուն եւ կայուն է յառընթերակայ կեանսս. (Բրս. աղ.։)
Ուսք ձուլեալք առընթերակացք. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 30։)
Զառընթերակաց արքունիսն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Կարծեցուցանելով, թէ նիւթ ինչ միշտ առընթերակաց կայր աստուծոյ. (Եզնիկ.։)
Քանզի ած հասոյց ի գլուխ առաքինութեանց, ապա եւ զառընթերակաց նորին զեղծագործ ապականութիւնն քակէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Յայտ առնէ եւ զմոլորութիւնն առընթերակաց ճշմարտութեանն. (անդ. ՟Բ. 21։)
Տանելով առընթերակայիցն քաջութեամբ՝ խնդային յուսացելովքն. (Բրս. խ. մկ։)
to occasion, to cause, to produce, to engender.
μνηστεύω. desponeo, προξενέω. concilio եւ այլն. Առիթ լինելով՝ խօսել ի հարսնութիւն. այսինքն առինչ լինել՝ որպէս միջնորդ, հրաւէր, հիւրընկալ, թարգման, հոգաբարձու, հաշտարար. եւ Ձգել. յանկուցանել. յորդորել. հրապուրել.
Որ զկոյսն ինքեան առթել փափագէր (տրդատ), ի քրիտոսէ առթեցաւ։ Տենչայր առթել ինքեան զհռիփսիմէ, որ զնայն է առթելոց իւրում փեսային։ Զի պօղոսէ առթեալն քրիտոսի հարսն. (Խոր. հռիփս.։)
Որ զփեսային երկնաւորի ըզսէրն առթէ հարսին կուսի. (Յիսուս որդի.։)
Լսել եւ մեծի հարսնածուին պօղոսի եւ զգուշութիւն առթելոցն (կամ առըթեցելոյն). (Սարկ. քհ.։)
Միջնորդ հարսնածուքն գան եւ առթեն զնա. (Լմբ. պտրգ.։)
Զմեզ առթելովն (դեւք) այնչափ յանցուցին. (Լմբ. սղ.։)
κατασκευάζω, ὐφηγέομαι. paro, pario, clam duco. Առիթ լինել ո՛ր եւ է բանի, պատճառ գտանիլ. նիւթել. կազմել. հանդերձել. ճարտարութեամբ յարմարել. ձեռաց տակէն բանիլ.
Զայս առթեալ նիւթէր նմա։ Սոքա զարքայութիւն, եւ նոքա զգեհենն առթեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
Զգաստութիւն եւ համեստութիւն սոցա վարս ունել ուղիղ բանն առթէ. (Փիլ. տեսական.։)
Թշնամին առթէ զերանութիւն (հալածելոց). (Բրս. հց.։)
Զխնդութիւն առթեցեր. (Թէոդոր. խչ.։)
Առթել զփրկութիւն, զպարգեւս. (ՃՃ.։ Մաշկ.։)
Այսպիսի մեզ բարութեանց առթողի. (Անյաղթ բարձր.։)