cf. Պտուտիմ.
ՊՏՈՒՏԵՄ ՊՏՈՒՏԻՄ. περιάγω, -ομαι circumago, -or εἰλίσσω, -ομαι circumsolvo, -or. որ եւ ՊՏՈՒՏԿԵԼ. Պտոյտս տալ առնել. եւ պտոյտս առնուլ. շրջաբերել, իլ. փոթորկել. աղմկել, իլ. պտըտցնել, պտըտիլ.
Մի՛ դիւտշունչ հողմոյ զձեզ պտուտեալ՝ տոչորիցէ կորստեան կիզմամբն. (Յհ. կթ.։)
Պտուտէր շփոթէր զընդ երկնաւս ի մարտս վկայիցն. (Խոր. հռիփս.։)
Զխումբն պտուտեալ ի փախուստ դարձուցանէր. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Ազդ հարաւոյ փոթորկեալ պտուտեալ տիրեցին ամենայն երկրի. (Յհ. կթ.։)
Աշխարհս սովորաբար պտուտեալ ունի զմարդիկ յորձանօք մեղաց. (Շ. բարձր.։)
Անկաւ ի ծովն, եւ եղեւ թնդիւն մեծ, եւ պտուտեցաւ ջուրն. (Ճ. ՟Ա.։)
Առժամայն ի պտուտելն սպիտակափառ երեւակայեալ (ալիք ծովու)՝ ի քթթելն ական ոչ ժամանէ. (Մագ. խ.։)
Ծուխն պտուտեալ ի յօդն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Պտուտի ցորեան ի մաղն՝ վեր ի վայր շրջելով. (Բրսղ. մրկ.։)
to turn, to veer, to whirl round.
cf. Պտոյտք.
Ահագնութիւնք ... տիեզերապատ պտուտկացն պիսիդոնի (այսինքն ծովու). (Նար. խչ.։)
cf. Պտուտեմ;
to screw, to screw down or on;
to feel giddy, dizzy, to have a swimming in the head.
ՊՏՈՒՏԿԵՄ ՊՏՈՒՏԿԻՄ. cf. պտուտեմ, իմ.
Հողմ ինչ էպտուտկեալ պատեալ զմիմեամբք. (Սարկ. շարժ.։)
Իբրու զեռանդ պտուտկէին՝ շրջան առեալ շուրջ քաղաքին. (Շ. եդես.։)
Ոչ հնար էր յիշխանացդ պաղատան՝ մանաւանդ յայդմանէ՝ որ զբոլորն պտուտկէ չարսի։ Զպտուտկեալ չարն շիջուցանել. (Մագ. ՟Ի՟Է. եւ ՟Ի՟Թ։)
Որ ի մերումս բնութեան պտուտկի ազգի ազգի վրիպականութիւն. (Նար. ՟Ղ։)
ՊՏՈՒՏԿԵԼ. չ. ἱλιγγιάω vertigine laboro. Կրել զպտոյտն գլխոյ. Գլուխը պտըտիլ.
Ոմանք յառաջ քան զփորձն՝ միայն ի սպառնալեացն սարսէին. ոմանք մերձ եղեալ ի չարիսն՝ պտուտկեցին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
gig, whipping-top.
sheep's dung.
brahmanism.
praetorship.
stretching, tension.
τάσις, ἕκτασις distensio, extensio. պրկիլն. ձգտումն ուժգին.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ։ Ոչ միայն առ անջատեալոն եւ առաւելեալ պրկմունս՝ օրինօք երաժշտականութեան յարմարեալ է, այլ եւ առ մէջս եւ առ թուլացեալսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)
Որ խիստ էր քան զամենայն ցաւս՝ պրկումն յօդից անդամոցն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 10։)
Պրկումն եւ ձգտումն սաստիկ ի վերայ անկանէր. (Պտմ. աղեքս.։)
ՊՐԿՈՒՄՆ. Պարզուած օդոյ՝ տարածմամբ եւ ձգտմամբ.
Ի հրացանութենէ փայլական հրոյ հասեալ յօդս՝ յինքն ամփոփէ զբնութիւն օդոյն եւ զխոնաւութիւն ջրոյ. եւ այնպէս պրկմամբ օդոյն թանձրանայ՝ մածեալ եռացմամբ հրոյն, եւ կարծրացեալ քարանայ. (Իգն.։)
Որպէս ի գոյացութիւն շրջագոյաթութեան (վերին երկնի), զոր կոզեմք երկին ... եւ ի ներքոյ պրկմանն արգելեալ սաստկութիւն հողմոց. (Շիր.։)
nerve, sinew.
• «ձիու պոչի վերի ծայրի պինդ մասը» Վստկ. 199, 202։ (ՆՀԲ մեկնում է «ջիղ, նեարդ», որ յարմար չէ վերի վկայու-թեանց)։
• Պատահական ամանութիւն ունի թթր. [arabic word] burčak «գանգուրք, խոպոպիք» (Будaговъ II, 252)։
Պրճուկն (ձիոյ) հաստ, եւ երբ բռնես՝ պինդ ի լար. (Վստկ.։)
provost-ship.
cavity, hollow.
rush, bulrush;
papyrus.
• , ո հլ. (իսկ Վեցօր. 83 սեռ. պըր-տուի) «կնիւն, ճիլ, սէզ, շամբուտի եղէգ» Յոբ. ը. 11. խ. 16. Ես. ժթ. 6. Եփր. են. 93. Փիլ. որից պրտուամած Լծ. կոչ. պրտուեայ Ել. բ. 3. պրտուեղէն Տօնակ. Յայսմ. Վրք. հց.։
• ԳԴ պրս. [arabic word] burdī «սէզ, կնիւն»։ ՆՀԲ արաբ. պէրտի, պէրտիյէ։ Հիւնք. ըստ ԳԴ։ Բառս բնիկ արաբերէն է (տե՛ս Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 575) և ձայնա-կան տեսակէտով անյարմար մեր բա-բին,
πάπυρος papyrus, juncus. որ եւ ար. պէրտի, պէրտիյէ. Կնիւն եւ եղէգն լայնատերեւ կամ երկայնատերեւ ՝ ազգի ազգի. յորմէ հիւսին փսիաթք եւ սիրայք. որպէս եւ այն որ բուսանի յեգիպտոս առ նեղոսիւ, զորոյ զտերեւս ի հնումն վարէին ի դրութիւն.
Միթէ կանաչանա՛յ պրտու առանց ջրոյ։ Ընդ ազգի ազգի ծառովք ննջէ, առ պրտուով եւ եղեգամբ եւ կնիւնով։ Յամենայն ամուրս եղեգան եւ պրտուոյ. (Յոբ. ՟Ը. 11։ խ. 16։ Ես. ՟Ծ՟Բ. 6։)
պտրիխք են ի դուզնաքեայ նիւթոյ, յորոց կարի գձուձ գետնաստորս՝ ի գաւառին պրտուոյն. (Փիլ. տեսական.։)
Ոչ պրտու պրտուի պիտանացու լինի յընդդիմակացութիւն. իսկ քրիստոս զօրաւոր գոլով՝ պրտուով զվիշապն խափանեաց. (Եփր. աւետար. կամ Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
Երկիր տղմային բուսուցանէ պէսպէս եղեգունս եւ պրտուս անշահս այրելիս հրոյ. սոյնպէս եւ որովայն անժուժկալի բղխէ զյոլովութիւնն ախտից. (Եփր. պհ.։)
Պրտու՝ իւղով թրջեցէ՛ք, եւ լուցեալ՝ այնու զկողս դորա խարշեցէ՛ք. (Ճ. ՟Գ.։)
Հրամայեաց դատաւորն պրտուս թանալի ի ձէթ. եւ վառեցին հրով, եւ պրտու այրեցաւ, եւ մատունք սրբոցն ոչ այրեցան. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Ա.։)
Վառեցին պրտուովն զմատունսն։ Այրեցաւ պրտունք, եւ մատունքն անարատ մնացին. (Տէր Իսրայէլ. յունիս. ՟Ժ՟Գ.։)
Հրամայեաց գաւազանօք հարկանել, եւ իբրեւ զպրտու կակղագոյն դիպէր ի նա. (Հ. կիլիկ.։)
Չոր պրտու դի՛ր ի ներքս ... Ոմանք առնուն չոր պրտուս. (Վստկ. ՟Ճ՟Հ՟Ը. եւ այլն։)
woven of rushes with pitch.
Կազմեալ ի պրտուոյ եւ մածուցեալ կպրով.
Մովսէս պրտուամած տապանաւ ընկեցաւ ի գետ. (Լծ. կոչ.։)
cf. Պրտուեղէն.
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
ՊՐՏՈՒԵԱՅ, տուէի, էք, էից կամ տուեայք, եայց. եւ ՊՐՏՈՒԵՂԷՆ. πάπυρος, παπυρώδης papyraceus. Գրի եւ ՊՐՏՈՒԵԱՆ. Որ ինչ է ի պրտուոյ հիւսեալ կամ շինեալ.
Առ մայրն տապանակ պրտուեայ. (Ել. ՟Բ. 3։)
Պրտուեայ տապան. (Շ. այբուբ.։ եւ Վանակ. հց.։)
Պրտուեղէն տապանակ. (Տօնակ.։)
Արար պրտուեայ խուզ ի վերայ նորա։ Պրտուեղէն էր ունկողին իւր ի վերայ գետնոյ. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է. եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Է.։)
Արարին նմա խուղ պրտուեղէն։ Ելից զպրտուեղէն խուղ նորա. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Դ։)
Մի՛ գրեսցեն ի մագաղաթ, այլ ի թուղթս պրտուեղէնս. (Վրք. հց. ձ։)
Զգեցեալ էր պրտուէս։ Զգեցեալ էր զպրտուեանսն (ա՛յլ ձ. զպրտեանսն). (Վրք. հց. ձ։)
Ածեալ պրտուեղէնս՝ կալան զբերան ջրհորին. (Վրք. ոսկ.։)
Զանարժանս կրօնաւոր ի վերայ պրտուեղինի հանգուցէ՛ք. որպէս եւ վայելէ սուրբ ձեւոյս. (Ժող. հռոմկլ.։)
Գտին զմիայնակեացն ի վերայ պրտուեղինին նստեալ, զի լայր։ Մի՛ հանել յանձնէ զպրտուեղէնն. (Վրք. հց. ձ.։)
Ոմանք մերկք, ոմանք պրտուեղինօք առանց թեզանաց. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Դ.։)
cf. Ջաբրոն.
• «վեղար, կրօնա-ւորի գլխու ծածկոց» Մխ. ապար. (ստէպ) Մարթին. գրուած ջբրուն Մ. Մաշտ. 277. որից ջաբրունաւոր «վեղարաւոր». Մխ. ա-պար.։
fracture, breakage.
Եհար, եւ ցրուեաց զուղեղն. (եւ այսպիսի ջախմամբ վախճանեցաւ։ Ջախմամբ անդամոց) (մարտիրոսաց). (Խոր. ՟Բ. 43։ Շ. տաղ.։)
cf. Ջախջախիւն.
ՋԱԽՋԱԽԻՒՆ ՋԱԽՋԱԽԻՔ ՋԱԽՋԱԽՈՒՄՆ. Ջախջախելն, եւ իլն. ջախջախանք. կոտորումն. խորտակումն. եւ Ճապաղիք արեան.
Բազում ջաղջախիւն եւ հեղումն արեանց գործեն։ Հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Զքր. կթ. Խոր. ՟Բ. 76։)
Յապականութիւն դարձոյց զբազում քաղաքս, եւ արեան ջախջախիս արարեալ զդասս հաւատացելոց. (Ուռհ.։)
cf. Ջախջախ.
Որոյ առն անուղղայ կամակորութիւն ջախջախուն խորհրդին անդէն ընդհուպ երեւէր. (Ղեւոնդ.։)
chandelier;
candlestick.
cf. Ջահալուցութիւն.
ՋԱՀԱԼՈՒՍՈՒԹԻՒՆ ՋԱՀԱԼՈՒՑՈՒԹԻՒՆ. Ունելն զլոյս ջահից. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն. եւ Լուցումն կամ բորբոքումն ջահից.
Բորբոքեալ բոցափայլ ջահալուսութեամբ։ Առատաբոց ջահալուսութիւնք յոգանթիւ ճրագարանացն. (Անան. եկեղ։)
Ի վերուստ ջահալուցութեամբ (կամ ջահալուցութեամբ) աշխարհ ամենայն լուսաւորեալ. (Ածաբ. մկրտ.) յն. φρυκτωρία splendor, excubiae facibus signum dantes.
torch-light;
bonfire.
ՋԱՀԱԼՈՒՍՈՒԹԻՒՆ ՋԱՀԱԼՈՒՑՈՒԹԻՒՆ. Ունելն զլոյս ջահից. լուսաւորութիւն. պայծառութիւն. եւ Լուցումն կամ բորբոքումն ջահից.
Բորբոքեալ բոցափայլ ջահալուսութեամբ։ Առատաբոց ջահալուսութիւնք յոգանթիւ ճրագարանացն. (Անան. եկեղ։)
Ի վերուստ ջահալուցութեամբ (կամ ջահալուցութեամբ) աշխարհ ամենայն լուսաւորեալ. (Ածաբ. մկրտ.) յն. φρυκτωρία splendor, excubiae facibus signum dantes.
illumination.
Վառումն ջահի. լուսափայլութիւն. պայծառութիւն.
Որ ծայրագոյնդ ես լոյս, եւ ղամպարափայլ ջահավառութեամբ պայծառանաս, եւ լուսաւորես. (Մագ. յիշ. խչ.։)
to shine like a torch, to irradiate.
Ջահաւորել. ծագել. պայծառացուցանել.
Լուսաւորիք զիւերանց լոյսն՝ յակնարկել ճառագայթից նորա՝ ի մէջ արարածոց նորա ջահացուցանեն. (Ագաթ.։)
Ղամբարափայլ լուսով ջահացուցանել ընդ ոլորտս տիեզերաց զյիշատակ սրբոցն. (Սիսիան.։)
state of an acolyte, acolyteship.
Օրհնեա եւ այժմ զծառայս քո ի գործ ջահընկալութեան, լուցանել ջահս ի սուրբ եկեղեցի. (Մաշտ.։)
Եւ որպէս լուսատու լինելն իբր ջահակիր.
Մոգքն երկրպագէին ջահընկալութեամբ աստեղն առաջնորդութեամբ (ուր լաւ եւս է ընթեռնուլ ըստ յն. ջահընկալու աստեղն). (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
ԵՒ որպէս Լուսաւորութիւն, մանաւանդ կրելով ի ձեռսն զմոմեղենս.
Ի միասին ամենայն եկեղեցիք ջահընկալութեամբ եւ պայցառութեամբ միաձայնեալ ի պաշտամանն հաստատեցաք. (Տօնակ.։)
Այսու զանազանութեամբ ծանիր զգեղեցկագոյն լուսոյ յարութեանս աւուր առ երեկոյի ջահընկալութեան. (Լծ. ածաբ.։)
diligence, care, close application, assiduity, steadiness, painstaking.
τὸ φιλόπονον amor laboris, studium, diligentia. Աշխատասիրութիւն. երկասիրութիւն. փոյթ.
զուսումնասիրութիւն եւ ջանասիրութիւնդ գովեցից. (Կիւրղ. հանգ.։)
to cause exertion, to render diligent, to constrain, to give impulsion to, to push forward, to urge on, to spur on.
ἑκβιάζομαι cogo. Տալ ջանալ. փութացուցանել. ստիպել.
Ի խցկանէ անտի արտաքս ընթանալ ջանացուցանէ. (Եւագր. ՟Դ. 13։)
apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.
συνηγορία, συνηγόρημα defensio, patrocinium. Պաշտպանութիւն. կուսակցութիւն. փաստաբանութիւն. բարեխօսութիւն. պատասխանատուութիւն.
Եթէ չմիաբանցի արդիւնքն բանիցն, ապա ի զուր է ջատագովութիւնս։ Բարի են մեզ ջատագովութիւնքն՝ որոց աստ արարք ողորմութիւն։ Զարմանալի ջատագովութիւն ջատագովութիւն տացէ ի վերայ ճշմարտին ... Զջատագովութիւնդ կեղծաւորելով՝ կարծիս արդարութեան զանձամբ կամիք արկանել. (Սեբեր. ՟Ը։ Ոսկ. ննջ.։ Իսիւք.։)
conjurer, sorcerer, wizard;
divineress, sorceress, witch, enchantress;
vixen, scold.
• (ի-ա հլ. յետնաբար) «կախարդ (այր կամ կին)» Ոսկ. մ. բ. 4. Կանոն. Նար. 146. Նար. լծ. սխալ գրուած ջամուկ Լաստ. իգ (տ. Նորայր, Հայկ. բառաք. էջ 19)։
• -Պհլ. ǰātūk «կախարդ, վհուկ» բառից. սրա հին ձևն է yātuk, այն է զնդ. ❇ yatu-«կախարդ», սանս. [other alphabet] yatú-«կա-խարդութիւն. 2. կախարդութեան դևր». աւե-լի նոր ձևերն են պազ. jadu, պրս. [arabic word] jādū, որից փոխառեալ են քրդ. jadu, թրք. ǰādə «չար պառաւ կին», բուլգար. džadad-žiǰa։-Հիւբշ. 232։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ԳԴ՝ կցելով պրս. նատու բառին։ ՆՀԲ լծ. թրք. պրս. նա-տու, հազիւ։ Պատկ. Изcлeед. ժանտ բա-ռի և պրս. զնդ. ձևերի հետ։ ՓԲ դնում է պրս., բայց և մեկնում է ջատ «կից» բառից՝ իբր «կարկամեալ, կծկեալ» (տե՛ս ջատակել)։ Տէրվ. Altarm. 23 պրս. jādū։
• ԳՒՌ.-Նոր փոխառութիւններ են Ախց. ջ'ադու, Ալշ. Կր. Ղրբ. Մշ. Տփ. ջադու, Վն. ջադիւ, Պլ. ջադը՛ «չար պառաւ»։
(լծ. թ. պ. ճատու, ճադիւ ). γόης praestigiator, incantator, -trix;
saga, strix. Կիւս. կախարդ. դիւթ. վհուկ. խաբեպատիր (այր կամ կին).
Ժանտք եւ ջատուք, ամենայն մարդկան փրկութեան թշնամիք. (Ոսկ մ. ՟Բ. 4։)
Այնպիսւոյն անյարիր ջատուկ՝ մահու ծնդեցեալ չարաշուք առն ողորմեցար. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
Ջատուկ. խաբող եւ կախարդական անուն է. (Լծ. նար.։)
Սոցին ջատուկ կանանցս եղբայր կամարար եղեալ. (Լաստ. ՟Ի՟Գ.) (գրեալ էր՝ յեր կուս եւս օրինակս՝ ջամուկ. ղի տ եւ մ շփոթին ի մատեանս)։
cutting in pieces.
cf. Ջեռուցանեմ.
նոյն ընդ Ջեռուցանել. θερμαίνω calefacio. տաքցընել.
Հուրդ ոչ կարելի ջեռացուցանել՝ եւ ոչ Պերիարմ.։
Բերել սալս երկաթիս, եւ ջեռացուցանել սաստիկ։ Շամփուր երկաթի, զոր ջեռացուցեալ՝ կրկնեաց բոլորեալ որպէս պսակ. (Ճ. ՟Գ.։ Խոր. ՟Գ. 37։)
Աստուածային հրովն ջեռացոյց զմիտս նոցա. (Ասող. ՟Գ. 5։)
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
ՋԵՌՆՈՒՄ կամ ՋԵՌԱՆԻՄ. θερμαίνομαι, διαθερμαίνομαι calefio, incalesco, ferveo, alefacio me. Ջերմութիւն զգալ կամ զգենուլ. ջերմանալ. եբր. խամամ եւ այլն.
Ջեռնոյր առ լուսովն։ Քանզի ցուրտ էր, եւ ջեռնուին։ ծածկէին զնա հանդերձիւք, եւ ոչ ջեռնոյր։ Ննջեսցէ ընդ նմա, եւ ջեռոցի տէր մեր արքայ։ Ի կտրոց խաչանց իմոց ջեռան թիկունք նոցա։ Վաշ ինձ, զի ջեռայ, եւ տեսի զկրակ։ Ի դոյղն ճառագայթից արեգականն ջեռեալ հելէր։ Ջեռաւ մարմին մանկանն։ Ջեռաւ սիրտ իմ ի փորի իմում.եւ այլն։
Ջեռուցանելն ցրտացուցանելոյն ներհական է, եւ ջեռնուլն՝ ցրտանալոյն. (Արիստ. ստորոգ.։)
Կամ πυρόομαι ignesco. (որպէս ռմկ. կըրակ կտրել ). Եռալ ջերմութեամբ. վառիլ. տապիլ.
Ջեռաւ բորբոքեցաւ ի սրտմութիւն բարկութեան իւրոյ։ Լաւ է ամուսնանալ քան զջեռնուլ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 38։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 9։)
Ջանամ զղջանալ, ջեռանիմ (կամ ջերանիմ) դարձեալ, ջեռնում հրով մեղաց։ Ջեռնուին եւ նոքա անծախական հրովն։ Ջեռան բորբոքեցան մեծաւ ցանկութեամբ տեսանել զհաստիչն ամենեցուն. (Ժմ.։ Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։ Իգն.։)
Զի մի ջեռնուցու ամենայն իսրայէլ ի շնութիւն պոռնկութեան. (Եփր. թագ.։)
Կամ Ցուցանել զջերմութիւն իւր.
Իբրեւ արեւն ջեռնոյր։ Մինչեւ ի ջեռնուլ արեւուն.եւ այլն։
Մայրն ջեռեալ նստցի ի վերայ ձագոցն կամ ձուոց . (Օրին. ՟Ի՟Բ. 6։) յն. մի բայ, տածել կամ թխել ջերմութեամբ։
heating, burning, inflammation.
ἑμπύρευμα ardor, fervor, fomes. Ջեռնուլն. վառումն.
Վասն այսորիկ համբոյր տուեալ է, զի իբրեւ ջեռումն լիցի սիրոյն, եւ զգութն բորբոքեսցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ 1)
to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
θερμαίνω, διαθερμαίνω , πυρίω, ἑκπυρόω, ὐποκαίω calefacio, ignifacio, fervefacio, succendo. Տալ ջեռնուլ. ջերմացուցանել. բորբոքել. եռացուցանել. վառել. տաքըցնել. ... եբր. խամամ.
Ջեռուցանել տապակս եւ կատսայս ... ջեռուցին պատրաստեցին։ Ի տապակսն ջեռուցեալո իջուցանել։ Արկցեն ի սանս ջեռուցեալս։ Ընդ ջեռուցանել արեգական։ Ջեռուցից զնոսա որպէս ջեռնու արծաթ։ Արկցէ յերկիր զձուս իւր, եւ ջեռուսցէ ընդ հողով։ Ջեռուցանէր զարքայ, եւ պաշտէր զնա.եւ այլն։
Ցուրտ եւ տօթ, զի մի զովացուցանէ, եւ միւսն ջեռուցանէ։ Հրային մասամբ ջեռուցանէ զամենայն գոյացեալս. (Յճխ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Ը։)
Որ զմերկոյն ջեռոյց զթիկունսն. (Ոսկ. մտթ.։)
Խնամելով մատոյց աստուած զյոբ ի փորձութիւն, ոչ այնպէս ջեռոյց զարդարն, իբրեւ թէ ջեռուցեալ յանդիմանեսցի ... ջեռուցանելով զթագաւորական ոսկին, եւ սրբելով զդահեկանս նորա. (Իսիւք.։)
Անցուրտ ջերմութեամբ ջեռուցանօղք զմերս սառնասեր սրտիցս անբորբոք չիջումն. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Երամ սրովբէից եւ քրովբէք ... կաթ ի յոգիս մեր արկէք, սիրովըդ ձեր ջեռուցէք. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։)
calefactory, warming.
heating.
θερμαντικός calefaciendi virtus. Կարօղ ջեռուցանել. եւ զօրութիւն ջեռուցիչ.
Հուր՝ զօրութիւն ունի ջեռուցանօղ. եւ է նորա ունակութիւն՝ այսինքն որակութիւն յարամնայ՝ ջեռուցանողականն. (Մաքս. ի դիոն.։)
calorific;
heating, too exciting;
copper, kettle, boiler, pipkin;
chaffing-dish;
— անկողնոյ, warming-pan.
θερμαίνων calefaciens. Որ ջեռուցանէ. ջեռուցանօղ. ջերմացուցիչ.
Կիզիչս կամ ջեռուցիչս. ջեռուցիչք անուանին (սերովբէք)։ Ջեռուցիչ եւ սուրբ եւ գերագոյն եռանդն. (Դիոն. երկն.։)
Կամ գ. θερμαστρίς caldarium, calfactorium. Անօթ ջեռուցանելոյ զջուր եւ զայլ իրս.
Զսանսն, եւ զջեռուցիչսն, եւ զտաշտսն. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 40. 45։)
heating.
cf. Ջեռուցանեմ.
ՋԵՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. իբր Ջեռուցանել (որպէս դնի յայլ ձեռ). θέρω calefacio.
Զամենայն լնու զաչս լուսովն, եւ զմարմնական բնութիւն ջերացուցանէ, այլ ոչ տոչորէ. (Առ որս. ՟Է։)
cf. Գորովագութ.
διεθερμένος ταῖς σπλάγχνοις valde incalescens visceribus. Ջերմն գթով. գորովագութ. աղէխորով. եւ գորովական. ջերմեռանդն. կաթոգին.
Կանանցջերմագութ եղելոց (առ զաւակս)։ Ջերմագութ հարամբ. (Ոսկ. ՟ա. թես.։ Լաստ. ՟Ծ՟Է։)
Ջերմագութ սրտի։ Ջերմագութ գորովով։ Ջերմագութ սէրդ ձեր։ Ջերմագութ պաղատանօք։ Ըղձիւն իմն եւ ջերմագութ հայեցուածով. (Խոսր.։ Ոսկ. մելիտ.։ Մծբ. ՟Ծ՟Բ։ Պիտ.։)
Որպէս զքաջ եւ զարի մշակ՝ ջերմագութ սիրով խնամ տանել (հոգեւոր) անդաստանաց. (Կաղանկտ.։)
Պողոս ջերմագութ սիրովն, եւ հանապաղ խաչակցելովն՝ բերան քրիստոսի կոչեցաւ. (Պիտառ.։)
Շրջէր ի յերկիր եռանդնասէր եւ ջերմագութ սիրով. (Տաղ.։)
Thermopolis.
ըստ յն. թէրմոփիլէ. Θερμόπυλαι Thermopylae. Անուն տեղւոյ, ուր են մուտք ջերմկաց յունաստանի.
Ջերմադրունք ի մէջ թեսսաղացւոցն եւ փովկիսոյ։ Ջերմաջուրք, եւ ջերմադրունք. (Նոննոս.։)
hot water.
Հողմք յարակայացուցանեն զջերմակ շաղաւարսն. (Պիտառ.։)
fever.
Իբր ջերմութիւն, կամ ջերմնոտութիւն.
Ո՛ հիւանդութիւն՝ ջերմայութե անձանց ողջացուցիչ. (Ճ. ՟Գ.։)
warm mineral waters or springs, thermse, baths.
calefactory.
այն՝ որ հոգւոյն է հանդերձ մարմնովն ջերմացուցիչ՝ դնի. (Պղատ. տիմ.։)
calorimetry.
thermo-electricity.
warmth, ardour;
devotion.
heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.
θέρμη, θερμότης caliditas, calor, aestus. Ջերմ գոլն. որակ ջեռուցիչ. զօրութիւն ջերմին. Ջեր. տապ. տաքութիւն.
Հալիցի ի հասանելոյ ջերմութեան։ Իժ մի ի ջերմութենէն ելեալ. (Յոբ. ՟Ղ. 17։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 3։)
Առանց խառնուածոյ ջերմութեան արեգական։ Գտանի ջերմութիւնն յոլովագոյնս ի քարինս եւ յերկաթս, եւ սակաւագոյն յոդ եւ ի ջուր. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Բ։)
Մի ճառագայթ, եւ մի ջերմութիւն հրոյն. (Շ. ընդհանր.։)
Տրամադրութիւնք ասին, հիկէն՝ ջերմութիւն եւ ցրտութիւն։ Քաղցրութիւնն կիրս իմն ըստ ճաշակեալելեաց առնէ, եւ ջերմութիւն ըստ շոշափելեաց. (Արիստ. որակ.։)
Ի հրոյ գերազանցութենէ մանաւանդ հիւանդացեալ մարմինն՝ շարունակ տապք եւ ջերութիւնք գործեն. (Պղատ. տիմ.։)
Չորեքօրեայ ջերմութիւնք. (անդ։)
why ?
Ընդէ՞ր, կամ զմէ՞ ... կեցեալ գտանին։ Զմէ՞ դարձուցանես զերեսս քո ի մէնջ։ Զմէ՞ մոլորեցուցեր զմեզ։ Զմէ՞ հայեցար յարհարմահոտս. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 9։ Սղ. ՟Խ՟Գ. 24։ Ես. ՟Կ՟Գ. 17։ Ամբ. ՟Ա. 13։)
producing myrrh.
ԶՄՌՆԱԲԵՐ կամ ԶՄՌԱԲԵՐ. Իբր Զմռսաբեր. որ բերէ զմուռս առատ.
to be perfumed with myrrh.
Զմուռս իբրեւ զմռացելոյ (ընծայեցին մոգքն). (Եփր. համաբ.։)
cf. Զմռսեմ.
Զմռեցաւ դի նորա ... զի զմռեսցէ զքեզ ի տեւողութիւն ոչ ժամանակեան. (Եղիշ. թաղմ.։)
myrrh tree.
Տունկն՝ յորմէ կաթէ զմուռս. որ յայլ լեզուս նոյնպէս Զմուռս կոչի. ( սմիւռնա, միրրա, մօր ).
Ա՛ռ քեզ խունկս անուշունս, ծաղիկ ընտիր զմըռնենեաց. (Ել. ՟Լ. 23։)
to mix or fill with myrrh;
to embalm.
Ի ժամանակի վկայութեանն ի բարեպաշտութեանն հանդէսն զմըռսեցան. (Նիւս. երգ.։)
Զմռսալից, զի զմեռելութիւն կրեաց ... ի թաղմանն զմռսեցաւ. (Նար. երգ.։)
emerald, made of emerald.
Սուրբ եւ խօսուն քարինքն՝ կարկեհանք, եւ զմրխտեայքն. (Տօնակ.։)
Զորոց զգիրն եդաք ընդ երկուց թագացն զմրխտեաց. (Պտմ. վր. (գրեալ էր զմրտեաց)։)
to spare, to save, to be careful;
to tremble, to shiver;
to throb, to palpitate.
ԶՆԴԱՄ կամ ԶԸՆԴԱՄ. φείδομαι parco Խնայել՝ իբր թնդալով աղեաց գթոյն. անխայել խանդաղելով՝ ահիւ եւ զգուշութեամբ. գթասիրել. արգահատել. բանի մը կամ մեկի մը վրայ դողդղալ.
Եթէ հայրն յորդւոյն արարածս ոչ խնայեաց ... որդին զիւրսն զիա՞րդ ոչ զընդայցէ. (Եզնիկ.։) Այլ առաւել տրական խնդիր առնու իբր չէզոք.
Խնայեսցո՛ւք եւ զընդասցուք ի հոգիս մեր։ Զընդացեալ խնայեալ ի մարմինն. (Սեբեր. ՟Դ. եւ ՟Թ։)
Առ ի խնայել եւ զնդալ, եւ պահել զոգիսն յառաքինութեանց. (Փիլ. այլաբ.։)
Բազում անգամ ի բուռն անկեալ (այսինքն անկելոյ) թշնամւոյն միշտ՝ զընդայր։ Յինչս զընդայցեմք։ Յիւրեանց անձինս չկամին զընդալ։ Յաշակերտսն զընդացեալ։ Տե՛ս զիա՛րդ զընդայ ի մատնիչն. (Ոսկ. մտթ.։)
Խոյն փոխանակ տուեալ բանականին զենման, զնդալով յԻսահակ. (Լծ. ածաբ.։)
cf. Բանտեմ.
Ընդ որ ցասուցեալ Շապհոյ՝ զնդանել զնա հրամայեաց. (Կաղանկտ.։)
low, lower.
Ողորկն՝ վասն դէպուղիղ մասնկացն կալ. եւ խոշոր՝ վասն ումեմն գերազանց լինելոյն, եւ ումեմն որ պակաս եւ զնիստն լինել. (Արիստ. որակ. ՟Ը։)
cf. Զննելի;
observing, examiner.
Ոչ վաղվաղակի զերեւելի եւ զննական (բնութիւնս) հաստատեաց. (Սեբեր. ՟Ա։)
Եւ իբր Զննօղ. խուզարկու.
judgment hall;
court of justice, tribunal.
Տեղի զննութեան կամ քննութեան. դատաստանարան.
visible, tangible, palpable.
Անկեալն զննութեամբ ձեռաց կամ աչաց. տեսանելի. շօշափելի. զգալի.
Զննելի բնութեամբ ըստ ի կուսէն տնտեսութեան հաճեցաւ բնակել ի մեզ. (Պտրգ.։)
Անզննելիդ՝ ասէ զննելի բնութեամբ եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
Գտանի բնութիւն հրոյ ի քարինս եւ յերկաթս եւ յամենայն տարերս զննելիս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զննելի հուրս. (Ոսկ. ես.։)
to look at, to observe, to stare at, to aim at, to contemplate;
to examine, to study, to discuss;
to remark, to clear up, to recognize;
to visit;
to feel, to touch.
ἑρευνάω, διερευνάω (լծ. հյ. որոնել). indago, investigo, perscrutor, inquiro, disquiro ψηλαφάω, ψηλαφέω tango, contrecto, palpo Ի զնին բերիլ ձեռօք կամ աչօք. քաջ քննել. կամիլ զգայութեամբ քննել. եւ Հասու լինել. հետազօտել. շօշափել. դիտել. նայիլ, տնտղել.
Որոյ զննեսցի որսն. (Նաւում. ՟Գ. 1։)
Ոչ միայն ի ձեռաց չզննի, այլեւ ոչ ընդ միտս ուրուք հարկանի։ Ձեռն ի ներքս տարեալ (բժիշկն) զննէ զամենայն մարմինն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Ժ. ՟Հ՟Թ. եւ Նար. կուս.։)
Զընդհանրագոյնս յառաջագոյն զննեալ որոշեսցուք. (Փիլ. իմաստն.։)
lower or very low, sunk
Կայ ի բարձրաւանդակի վերայ յոյժ զնստագունի։ Հնգետասան կանգուն. այլ քան զնստագոյնսն աւելի եւս։ Ճառդ երեւեցուցանէ զնստագունաց եւ զնուաստից դաշտի ապականութիւն. (Փիլ.։)
Զյօնս եւ զաչս նկարել, եւ ըստ խառնուածոյն զնստագոյն (տեղիս) ձեւոյն ստուերացուցանելով. (Նիւս. կազմ. ՟Զ։)
Ծարրօքն ստուերացուցանեն զնստագոյնս աչացն. (Լծ. ածաբ.։)
to settle, to grow calm, to relent.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զնստանի յամբարտաւանութենէն։ Զնստանին ի վերայ իւրաքանչիւր ստադիոնին. (Լմբ. ժղ.։)
Զիջանէր ջուրն՝ այս յիսուն եւ հարիւր աւուրս զնստելոյ։ Զնստել եւ պատկառել ի վեհ եւ ի լաւ բնութենէն։ Պա՛րտ է ամենայն իրօք նմա զնստել. (Փիլ.։)
Զհամատարած յուզմունս զնստեալ ցամաքեցոյց. իմա՛ զնստուցեալ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Զնստանիմ.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զնստանի յամբարտաւանութենէն։ Զնստանին ի վերայ իւրաքանչիւր ստադիոնին. (Լմբ. ժղ.։)
Զիջանէր ջուրն՝ այս յիսուն եւ հարիւր աւուրս զնստելոյ։ Զնստել եւ պատկառել ի վեհ եւ ի լաւ բնութենէն։ Պա՛րտ է ամենայն իրօք նմա զնստել. (Փիլ.։)
Զհամատարած յուզմունս զնստեալ ցամաքեցոյց. իմա՛ զնստուցեալ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Զոհեմ.
Իբրու միով բարուք եւ միով ոգւովք հանդերձեալք զոհագործել. (Փիլ. ել.։)
eating the flesh of sacrifices.
Որ ուտէ զզոհեալ.
sacrificing.
Որ մատուցանէ զզոհ. եւ Ուր իցեն զոհից կռոց.
Ի բաց թողուլ դիցն զոհամատոյց կրօն. (Կաղանկտ.։)
cf. Զոհարան.
Եւ զամենայն սպաս խորանին, եւ զզոհանոցսն. (Ել. ՟Լ՟Ա. 7։ Տե՛ս եւ Թուոց. ՟Գ. 31։ ՟Է. 1։ Թագ. ՟Է. 48։)
altar of sacrifice;
vase of immolation.
Պատրաստեցին զզոհարանն ըստ կազմութեան իւրում. (՟Բ. Եզր. ՟Գ. 3։)
Ուղղեցին սեղան զոհարանաց ի տեղւոջն իւրում. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 50։)
Եդ ի ներքոյ զսեղան քաւութեան՝ զտէրունի մարմնոյդ զոհարանն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ո՛չ ի բագինս զոհարանաց նոցա պատարագ Աստուծոյ նուիրել. (Մանդ. ՟Է։)
Զոհարանք ոսկեղէնք երեսուն, եւ զոհարանք սպասուն արծաթեղէնք հազար քսան եւ ինն. (՟Բ. Եզր. ՟Ա. 9։)
cf. Զոհագործ.
Որ առնէ զզոհ. Զոհարարք դիւաց. (Երզն. լուս.։)
immolated, sacrificed;
sacrificial.
θυσιαζόμενος sacrificatus, oblatus Իբր Զոհեալ, զոհելի, նուիրական.
Զի սրբութիւն սրբութեանց է այն նմա ի զոհաւորացն Տեառն. (Ղեւտ. ՟Ի՟Դ. 9։)
to immolate, to sacrifice.
θύω, θυσιάζω victimam offero, sacrifico Զենուլ զենլիս ի պատիւ Աստուծոյ. մատուցանել, նուիրել, պատարագել. զոհ ընել.
Զոհեսցո՛ւք Տեառն Աստուծոյ մերում։ Որ դից զոհէ, սատակեսցի. (Ել. ՟Գ. 18։ ՟Ի՟Բ. 20։)
Աւասիկ մեզ իսկ ո՛չ է օրէն զմարդիկ զոհել, այլ ամենեւին անսուրբ. բայց կարքեդոնացիք զոհեն իբրու սուրբ իւրեանց եւ օրինաւոր. (Պղատ. մինովս.։)
Պիւթագորաս ոչ հրամայէ զոհել դից, որպէս թէ չիցէ պարտ զոհել Աստուածս Աստուծոց ... երկիրպագանել հրամայէ, եւ զոհել ոչ. (Եզնիկ.։)
ԶՈՀԵԱԼ. գ. εἱδωλόθυτον idolothytum, immolatum idolis Մասն զոհից նուիրելոց դից, կամ զոհ կռոց. տե՛ս (Գծ. ՟ժե. 29։ ՟իա. 25։ ՟ա. կոր. ՟ը. 1. 4. 7. 10։)
God-like, divine.
ἱσόθεος եւ Զուգաստուած. aequalis deo, vel coelestibus Իբր զուգերկնային. Հաւասար երկնայնոյն, կամ Աստուծոյ.
Այսպիսօրէն պատկերօք կռոց՝ պատիւս զոյգերկնայինս բաշխեալ ետուն ամենայն անշնչից. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Զուգընթաց.
aid-de-camp.
Բառ անյայտ. թուի Զո՛յգ ոստանիկաց, կամ զոյգ ոստուցեալ ի գործ պատերազմի. այսինքն նիզակակից՝ հեծեալ, ասպետ. ազատորեար. համհարզ. համահարզ.
Մերոյն Արտաշէսի հրամայեաց երթալ ի Պարսս հանդերձ իւրովք զոյգոստատօք. (Խոր. ՟Բ. 87։) (Ըստ յն. ζευγίτης այսինքն լծուոր, ամոլք, առ աթենացիս էր կարգ դասու զօրականաց զկնի ասպետաց)։
cf. Զօշ.
Յոռի. ցած. զազիր. անարժան. ամօթալի. անամօթ, (պ. զիշտ). որպէս եւ Զօշաքաղութիւնն է ամօթալի շահ.
Յորժամ ոք զայսմանէ բուռն հարկանէ զոշ խորհրդով, կտրէ խորհել, թէ յաճախեսցուք ի մեղս, զի շնորհքն բազմասցին։ Կա՛մ, իմա՛ Կոյր որպէս զխլուրդ,
ըստ Հին բռ. ուր գրի.
Զիւշ, խլուրդ։ (Զօշոտ. անառակ։)
fresh;
refreshing.
Ցրտային. ցրտացուցիչ.
Քեզ ... հուրն ցօղ իմն է զովական, եւ անձրեւն՝ բոց կիզանողական. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)
chilly, sensible to cold.
Որոյ մարմինն է զով. մարմինը պաղուկ.
Արգել զզովամարմին ծերութիւն նորա. (Եփր. մնաց.։)
to cool, to grow cool, to become cool.
καταψύχω, ἁναψύχω refocillor, respiro Հովանալ, բարեխառնիլ ի ցրտութենէ, կամ ցրտով ի տօթի. ոգի առնուլ յերեսաց տօթոյ եւ ծարաւոյ. զիջանիլ ջերմութեան իրիք. պաղըշտծկիլ, հովահրիլ, հանգչիլ .... եւ պաղիլ. սօվումագ.
Ել ի նմանէ ջուր, եւ արբ, եւ դարձաւ ոգի իւր առ ինքն, եւ զովացաւ. (Դատ. ՟Ժ՟Ե. 19։)
Բոցն յաչաղութեան զովանալ. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Յորժամ զովասցի (կաթսայն), յայնժամ ժողովեալ լնուն զնա ճանճք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
refreshing, cooling, refrigerative;
refreshment.
Որ զով առնէ. զովացուցիչ.
Առնել գինի ուրախարար ի բնութենէ ջրոյ զովարար. (Սկեւռ. աղ.։)
Աղբիւր զովարար՝ արդարութեան պասքելոցն. (Կիւրղ. խչ.։)
cf. Զովող.
(Աստուած) չունի զոք ընդ իւր զովողակից՝ իբրեւ զեղբայր կամ իբրեւ զընկեր, կամ իբրեւ զօտար ոք գործակից, այլ միայն զիւր զօրութիւնն եւ զիմաստութիւնն (զորդի), եւ զիւրոյ զբնութեանն զհոգին. (Եզնիկ.։)
to tremble, to shudder, to shake, to quiver, to take fright, to be scared, startled;
to be uneasy, alarmed, to concern one's self;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold.
σφαδάζω, δυσανασετέω, ὁδυνόμαι , ὁδύρομαι angor, palpito, agre fero, doleo, moereo, lamentor στενάζω ingemisco եւ այլն. Ի զովոյ կամ իբր ծփմամբ տագնապիլ՝ դողալ. ի դող մահու հարկանիլ յետին ցրտութեամբ կամ յետին տագնապաւ. սարսռալ. եւ Վշտագնիլ. վարանիլ. նեղիլ. դժուարիլ. ստրջանալ. զայրանալ. հեծել. տատամսիլ. հոգալ. տրտնջել.
Ո՞վ ոք մերկացեալ յաւուրս ձմերայնոյ, եւ ոչ զոփացաւ. (Նար. ՟Ի՟Թ։)
Զոփալով թաղեալ իբրու ի Պիսիդոնի (ի ծովու). (Մագ. ՟Լ։)
Զոփալ ի մահուանէ. (Մաշկ.։)
Զչարչարանս եւ զտրտմութիւնն եւ զզոփալն Աստուծոյ բանին ասեմ ո՛չ բնութեամբ աստուածութեանն, այլ միաւորութեամբ տնօրէնութեանն. (Թէոդոր. մայրագ.։ եւ Յհ. իմ. երեւ. ի Բարսղէ։)
Զոփալ ախտիւ ցանկութեան, կամ ցանկութեամբ, խղճմտութեամբ ի մեղս, ամբարհաւաճութեամբ. (Փիլ.։ Լմբ.։ Երզն.։)
Եսաւ (առ նախանձու) դժուարի եւ զոփայ։ Ի մոլորելն՝ ստրջանայ, զոփայ։ Զոփայ՝ տրտմի եւ վշտանայ մեղաւորն, կամ մահապարտն, եւ այլն. (Փիլ.։ Լմբ.։ Պիտ.։)
Ընդ անտէրունչ լինելն հօտին դժուարէր եւ ընդ անապատէն (զրկիլ) զոփէր. (Սկեւռ. լմբ.։)
to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
Բարիատեացն եւ մեղսասէր բանսարկուն զչարացաւ. (Աթ. անտ.)
Յուդա զչարացաւ, ի սիրտ խոցեցաւ. (Գանձ.։)
Մի՛ զչարասցիս տէր զօրութեանց շատ խօսելոյս իմոյ. (ՃՃ.։)
Զչարէին, եւ ասէին, ընդէ՞ր է կորուստ իւղոյդ այդորիկ. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
Սկսան ... զչարել եւ գրգռել ընդ նմա վասն բազում իրաց. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 53։)
Զչարեցաւ Սաւուղ վասն բանին այնորիկ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 5։)
Զչարել ընդ լուտալի գործսն. (Պիտ.։)
Ընդ այլոց մեղս զչարիցի։ Մի՛ զչարեսցուք ի նախատինս. (Սարկ.։)
Հրէայքն զչարեալ գրոյն, որ յայտնապէս աղաղակէր զնորա թագաւորութենէն. (Ճ. ՟Թ.։)
Ժողովուրդքն զչարէին զՍիւքիոս (տպ. (Սիւքիոսի). Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Զչարանամ.
ԶՉԱՐԱՆԱՄ ԶՉԱՐԻՄ. ἁγανακτέω, δεινῶς ἑνέχω , δυσχεραίνω indignor, aegre fero, gravor ἁμύνομαι vindico որ եւ իբր ռմկ. ՉԱՐԱՆԱԼ ասի. այսինքն Զայրանալ, զայրագնիլ. դժուարիլ, դժկամակիլ. եղելոցն չար թուիլ յաչս, եւ խորհել չարիս հասուցանել. չարակնութեամբ վառիլ ի վրէժ քինու. դժարը գալ, հինհինալ.
Բարիատեացն եւ մեղսասէր բանսարկուն զչարացաւ. (Աթ. անտ.)
Յուդա զչարացաւ, ի սիրտ խոցեցաւ. (Գանձ.։)
Մի՛ զչարասցիս տէր զօրութեանց շատ խօսելոյս իմոյ. (ՃՃ.։)
Զչարէին, եւ ասէին, ընդէ՞ր է կորուստ իւղոյդ այդորիկ. (Մրկ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
Սկսան ... զչարել եւ գրգռել ընդ նմա վասն բազում իրաց. (Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 53։)
Զչարեցաւ Սաւուղ վասն բանին այնորիկ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 5։)
Զչարել ընդ լուտալի գործսն. (Պիտ.։)
Ընդ այլոց մեղս զչարիցի։ Մի՛ զչարեսցուք ի նախատինս. (Սարկ.։)
Հրէայքն զչարեալ գրոյն, որ յայտնապէս աղաղակէր զնորա թագաւորութենէն. (Ճ. ՟Թ.։)
Ժողովուրդքն զչարէին զՍիւքիոս (տպ. (Սիւքիոսի). Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
spring;
— պարուրաձեւ, spiral -.
to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.
στέλλω, περιστέλλω, ὐποστέλλω convolvo, contego, conprimo, comparo cadaver, amicio, contraho, substraho Զուսպ կացուցանել. ամփոփել. ժողովել, պարուրել. պատել, պնդել, կծկել. չթողուլ, արգելուլ. ժողվըտել, քաշել, փաթութել, պատնել.
Գօտեաւ պնդեմք (զմէջս), զսպեալ ունելով զպատմուճան մտացն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
Բազպանս զսպեսցէ զձեռսն, եւ պատրաստ սպասաւորութեան արասցէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Ածել զողջախոհութեան գօտի, եւ ամփոփել եւ զսպել զմեզ յերկրաւորացս։ Զսպեալդ յամենայն երկրական զբաղմանց. (Տօնակ.։ Ճ. ՟Գ.։)
Հասարակաց զուղեւորութիւնն զսպել. (Բրս. հց. այսինքն արգելուլ։ Տե՛ս եւ Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
Զոր օրինակ զարդ ինչ զգայական զսպէ զխորհուրդսն (մարդոյ). (Մաքս. եկեղ.։)
Նախ քան յանչափութիւն զեղանել անիրաւութեանն՝ զսպեաց. (Բրս. չար.։)
Զսպեաց զնոսա երկիւղիւ։ Զի խրատեսցէ զնոսա տանջանօքն զսպիլ յաւելորդացն։ Ի լայն եւ ի հարուստ մեկնութենէ՝ զսպել զերկարութիւն բանիցն համառօտ կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)
Փրկիչն՝ որ կացոյց զխորհուրդ պատարագին, ոչ զսպեաց զկարողութիւնն իւր ի մի նշխար, կամ ի մի քահանայ, եւ կամ ի մի սեղան. (Մխ. ապար.։)
Զսպեալ ամփոփէ զԱստուծոյ պարգեւացն առատութիւնն. (Սարկ. հանգ.։)
to clear, to cleanse, to fine, to refine;
to clarify, to filter, to purify;
to rectify;
to revive.
καθαίρω purifico πυράζω եւ πυρόω եւ πειράζω igne probo, examino, purgo Զուտ կացուցանել. պարզել հրով. մաքրել. յստակել. ջինջ եւ անխառն առնել. խալլ էթմէք (իբր հալելով զատել)
Իբրեւ զհուր՝ ո՛չ առ ուտել եւ ծախել, այլ առ ի զտել եւ սրբել։ Զտեա՛ զմիտդ, սրբեա՛ զսիրտդ. (Ոսկ. ես.։)
Նովաւ փորձեալ զարդարս՝ զտեսցէ։ Ի փորձութիւնսն նորա իբրեւ ի բովս զտին. Եզնիկ.։
Այրեսցէ զմեղս ձեր, եւ զտեսցէ զանձինս ձեր յուրախութիւն. (Ագաթ.։)
Զտեալ զխորհուրդս մեր՝ տաճարացո՛ եւ այլն. (Պտրգ.։)
Չքնաղ քան զբան, եւ ի մթութենէ երկեւանութեան խաւարի զտեալ։ Նշուլազարդ մաքրութեամբ զտեալ զմռայլս մեղաւորիս. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Խ։)
Զինուոր նախ ուսանի զտել եւ ջինջ ունել զզէն իւր։ Զտիմք իբրեւ զզէն. (Եփր. աւետար.։)
refiner;
depurative;
— սիւնակ, refiner, beater.
Ըմպել զբաժակ մարտիրոսութեան զզտիչ հրոյն (կամ հրովն) ընտրութեան. (Ագաթ.։)
that speaks uselessly or unjustly;
everlasting or great talker, chatterer;
accuser.
Զրախօս. որ խօսի բանս ունայնութեան եւ զրպարտութեան. բամբասասէր.
to speak uselessly or unjustly, to talk nonsense;
to calumniate.
ματαιόω vanum reddo, vel inaniter loquor, confingo, nugor եւ criminor Զուր բանս բարբառել. մտացածին զրոյցս յօդել. ստել. զրպարտել. բամբասել.
Քաղցուալիցս զնոսա զրաբանէին. (Ոսկ. գծ.։)
Իշխանացն անգամ զհայրապետն, եւ նորա զնոսա զրաբանեալ. այսինքն զրպարտութեամբ բամբասեալ. (Սամ. երէց.։)
Յորժամ ի հրէիցն վասն նշան ցուցանելոյ զրաբանեալ լինէր. (Սարկ. հանգ.։)
that judges uselessly;
false, untrue;
falsely, wrongfully.
Ի զուր դատօղ, եւ դատելով. տարապարտ. անհիմն. անպատճառ. անիրաւ. յանիրաւի.
Ո՛չ զրադատ ինչ գօսութիւն ծառոյն հասուցանէր. (Ագաթ.։)
Զրադատ վկայ, կամ տուգանք. (Յհ. կթ.։)
Զրադատ ինչ երեւեսցի յաղթութիւնն. (Բուզ. ՟Դ. 8։)
that belongs to Zoroaster.
Սեպհական աղանդապետի մոգութեան պարսից, որում անուն էր զրադաշտ կամ զրադեշտ կամ զրադեշ. պ. զերտիւշթ, զէրատիւշթ. յն. լտ. զօրօա՛սդէր.
Ի մի դարձուսցես օրէնս զրադեշական պատուիրանին։ Տեղեակս զրադեշական օրինացն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
that seeks uselessly;
vain, inquisitive.
ԶՐԱԽՆԴԻՐ ԵՄ, կամ ԼԻՆԻՄ. Տարապարտ ի խնդիր ելանել. զրահետ վարիլ. յն. ματαίομαι ընդունայնանալ.
Ընդէ՞ր այժմ զրախնդիր լինիս հեղուլ զարիւն իմ. (Յհ. կթ.։)
cf. Զրաբան.
Զրախօսք են, զի ոչ ճշմարտութիւն գոյ ի նոսա, եւ ոչ զօրութիւնս եւ նշանս գործեն։
Զվհուկս եւ զգետնակոչս եւ զրախօսս. (Ես. ՟Ը. 19.)
cuirass-maker.
Զրահագործք ասեն, թէ քանի՛ հազար օղ պիտոյ է ի բովանդակութիւն զրէհի. (Յկ. ղրիմ.։)
armed with a cuirass, cuirassier.
Իբրեւ զջրոյ գոյն՝ զրահազգեստացն բերէր տեսութիւն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
heap, mass, pile.
ԶՐԱՀԱՆՔ ԶՐԱՀԵԱՆՔ. βουνός collis Բլուր, դէզ, կարկառ (իբրու զրահից հանելոց եւ կուտելոց). եբր. ծիֆօրիմ. պ. սիւպրէ.
Դի՛ք զնոսա (զգլուխս՝) երկուս զրահանս արտաքոյ քաղաքիս. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ. 9։)
Կուտեաց (Սամփսոն ծնոտիւ իշոյ) զմեծակոյտ զրահեանսն յայլազգեաց անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)