cf. Լողամ.
Ամենայն ազդաց զեղնոց՝ որ ի ջուրս լուղայցեն. (Վեցօր. ՟Ը։)
միով ձեռամբ ի լուղելն. ոչ կարես խորոցն յաղթել. (Կլիմաք.։)
Ոչ եւս լուղել նաւու ի վերայ ծովու։ Ի լուղել իաւուն. (Նոննոս.։)
Ի ջուրսն լուղին։ Որք լուղել ոչ գիտցեն. (Կոչ. ՟Թ։ Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
նմանութեամբ ասի,
Թռչունք երթեւեկս առնելով (յօդս) լուղին անխափան. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Լողիմ.
cf. Լողորդ.
Լուղորդացընդ ոտս անկեալ հեղձուցաներ. (Եզնիկ.։)
Տարածեսցէ մովաբ զձեռս իւր իբրեւ զլուղորդ. (Գէ. ես.։)
mite, small piece of money.
• , ի հլ. «մանր դրամ է» Մրկ. ժբ. 42. Ղուկ. իա. 2. Եւս. քր. գրուած է նաև լո-մայ Ոսկ. յհ. բ. 10. Անկ. գիրք նոր կտ. 108 Իղիշ. տիբ. 339. որից լումայափոխ Յհ. բ. 14. որ և լումափոխ Երզն. մտթ. 230 կամ լո-մափոխ Երզն. մտթ. 447. լումայական Արշ. լումափող Ոսկիփ։
• = Ասոր. [arabic word] lūmā «փող, դրամ» (Bros-kelm. Lex. syr. 173), որ ծագած է հնագոյն nūmā ձևից և այս էլ փոխառեալ է լտ-numus. nummus «դրամ, փող» բառից. (կապւում է յն. νόμιμος «օրինական», νόμი «օրէնք, կարգ, սովորութիւն» բառին՝ ըստ Walde 529)։ Լատին բառի մէջ՝ նախաձայն n տարանմանութեամբ m-ի՝ դարձել է I. այս ձայնափոխութիւնը կատարուած է ասորերէ-նի մէջ. բայց իր նմանն ունի հյ. գւռ. նման >լման ձևի մէջ։ Հմմտ. նաև արաբ. [arabic word] ըս-mā «լումայ, դրամ», որ Կամուս, թրք. թռոմ. Ղ. 943 յունարէնից փոխառեալ է ռնում.-Հիւբշ. 304։
• Աւգերեան, Բցտր. չփ. և կշռ. էջ 93 յն. λεiμμα «նշխարք, կոտորք» ձևից։ ՆՀԲ լծ. լտ. nummus, nummulus, obolus և յն. ὸβολός։ -Ուղիղ մեկնեց նախ Lag. Arm Stud § 930. Հիւնք. արաբ. համէլ «ոչխար, գառն» բառից։
λεπτόν (այսինքն մանր). κοδράντης որ է լատին բառ՝ quadrans, այսնքն չորիր մասն. ἁσσάριον as (assis). որ եւ ԼՈՄԱՅ. (լծ. ընդ լումայ՝ եւ լտ. նումմուս, նումմուլուս. եւ յն. եւ լտ. օվօլօ՛ս, օ՛պօլուս) Մանրագոյն դրամ. փող. խերեւէշ. կէս նաքարակիտ. չորիր մասն այլոյ փողոյ. ութերորդ մասն դենարի. եւ այլն. մանր ստակ.
Արկ երկուս լումայս, որ է նաքարակիտ մի. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 42։)
Արկ անդր երկուս լումայս. (Ղկ. ՟Ի՟Ա. 2։)
Երկու լումայիւք զբոլոր զողորմութեան զվարձս ընկալաւ. (ՃՃ.։)
Պետրոս սակաւ լումայիւք ոլոռոնցնկերակրեալ. յն (միոյ) լումայի ոլոռամբք. (Ածաբ. աղք.։)
Նումաս պոմպիղիոս ետ փայտեղէն եւ խեցեղէն լումայս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
money-changer;
banker;
տուն, սեղան —ի, exchange office;
bank.
ԼՈՒՄԱՅԱՓՈԽ կամ ԼՈՒՄԱՓՈԽ. κερματιστής nummularius. Սեղանաւոր, հատավաճառ. որ փոխէ զլումայս՝ զազգի ազգի դրամս տալով եւ առնելով.
Զլումափոխսն (կամ զլումայափոխսն) որ նստէին. (Յհ. ՟Բ. 14։)
Մի՛ ոք կարծիցէ լումափոխս գոլ։ Այլ եւ զլումափոխսն է իմանալ. (Երզն. մտթ.։)
cf. Լումայափոխ.
ԼՈՒՄԱՅԱՓՈԽ կամ ԼՈՒՄԱՓՈԽ. Սեղանաւոր, հատավաճառ. որ փոխէ զլումայս՝ զազգի ազգի դրամս տալով եւ առնելով
Զլումափոխսն (կամ զլումայափոխսն) որ նստէին. (Յհ. ՟Բ. 14։)
Մի՛ ոք կարծիցէ լումափոխս գոլ։ Այլ եւ զլումափոխսն է իմանալ. (Երզն. մտթ.։)
exchange, change;
շահել, կորուսանել լումայափախութեամբ, to win, to lose by the exchange.
to cause to hear.
Լսեցուցանել. լսելի առնել. տալ լսել.
Եւ նոքա մարգարէանային ... եթէ լուուցեալ էր բանս իմ ժողովրդեան իմում. յն. լուեալ էր. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 22։)
Երկմտեաց նա ի ձայնէ անտի հրեշտակին, մտեաց նա ի ձայնէ անտի հրեշտակին, վասն այսորիկ բարիոք լուոյց նմա զպապանձելն. (Եփր. համաբ.։)
Զձայն քո լուո՛ ի յանձկութեանն պահու. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
Լուո՛ ինձ զձայն քո (կամ լսելի՛ արա ինձ զբարբառ քո). (Երգ. ՟Բ. 14։)
Լուո՛ ինձ զբարբառ քո. (Իգն.։ Լմբ. սղ.։)
Արդար գտանիս՝ թիկամբն լըւուցանել (գտնիւք), զոր ականջօք ոչ լուաք. (Վրդն. դան.։)
mute, silent, taciturn;
— բերանով, in silence;
լուռ հաւատք, absolute, blind faith;
լուռ լինել՝ կալ, to be silent, to keep silence, to remain mute, cf. Լռեմ;
լուռ լինել ի թշնամութենէ, to cease from being enemies;
to conceal enmity;
լուռ լինել յաստիճանէ, to be deprived of, to be degraded, deposed;
լուռ լե՛ր, silence! hush! hold your tongue! ի լուռ լե՛ր, do not celebrate;
չկարէր լուռ կալ, he could not refrain from speaking.
• , ի-ա հլ. «անխօս, լռած, սուս» ՍԳր. Ագաթ. Վեցօր. որից լուռ լուռ Առակ, ժը. 18. Եւագր. լուռ մուռ Ոսկ. Ճառ ապշխ. էջ 47 (տե՛ս և մուռ). լռել «լուռ մնալ, չխօսիլ. 2. հանդարտիլ, դադրիլ, կենալ, կանգ առնել» ՍԳր. Եւս. պտմ. լռելեայն ՍԳր. Ոսկ. ես լոասէր Եւագր. լռութիւն ՍԳր. Ոսկ. յհ. ա. 1. Եւս. պտմ. լռեցուցանել ՍԳր. լռուն Վեցօր. 63. լռիկ Ա. մակ. ժա. 5. Ողբ. գ. 28. լռակա-ցութիւն «լուռ մնալը (նորագիւտ բառ) Ճշ 199 ա ևն։
• = Բնիկ հայ բառ. նշանակում էր նախա-աէս «լսող, միտ դնող, ականջ դնող, հլու» և պատկանում է լու, լուր արմատին (տե՛ս լսել բառի տակ), իբր հնխ. k'lus-ri-։ Նշանակու-թեան նոյնպիսի զարգացում ներկայացնում են գոթ. hliuϑ «լսել, ուշադրութիւն, լռու-թիւն», նբգ. hore dochi «լտի՛ր» կամ նաև «լռի՛ր», aufhoren «դադարիլ, կանգ առնել, վերջացնել», հիսլ. hljoδ «լսել, լռել», hljoδr «յուռ, լռիկ»։-Հիւբշ. 454։
• Canini. Et. čtym. 142 գաէլ. lur «ա-ղաղակ»։ Հիւնք. լռել հանում է լսեւ ռա-յից. իսկ լուռ մուռ կրկնականի վերջին մասը կցում է մրմռալ բային։ Վերի մեկնութիւնը տուին A. Torp և Bugge KZ 32, 9։ Հիւբշ. Arm. Gram. 454 կաս-կածով էր վերաբերւում, սակայն յետոյ, իբր ստոյգ ընդունեց (անձնական)։
• ԳՒՌ.-Ախց. լուռ ու մունճ, Տփ. լուր. որից Խրբ. լռանք «համբերութիւն», Զթ. լը'ռիլ «լը-ռել». նոր բառեր են անլռտի «շատախօս», լոուիլ, լոկուիլ «պապանձիլ»։
Ի բայես լսեմ, լուայ. որ եւ ԼՈՒՐ. վարի ընդ բայս։
ԼՈՒ ԱՌՆԵԼ. Տալ լսել. լուր հասուցանել. ազդել. լսելի առնել. ἁκουστόν ποιέω auditum facio.
պատմեցէք յազգս, եւ լու արարէք. (Երեմ. Ծ. 2։)
ԼՈՒ ԼԻՆԵԼ. լսելի լինել. հռչակիլ. Հասնել լրոյ. լսուիլ. լավ կամ խապէր օլմագ. ἡκούσθη, ἡκούσθησαν auditum fuit, audita fuerunt.
Յորժամ լու եղեւ հրաման թագաւորին։ Լու եղեւ վաճառականաց աշխարհին։ Լու եղեն բանքն, զոր խօսեցաւ դաւիթ. (Եսթ. Բ. 8։ Ա. Մակ. Գ. 41։ Ա. Թագ. ԺԷ. 31։)
Լու եղեալ եռակլի յազդմանէ դիոնէսիոսի. (Մագ. ԼԶ։)
ԼՍԻ Ւ ԼՈՒ. նխ. ἁκουόντος, ἁκουόντων audiente, audientibus. Ի լուր լսելեաց. լսելով. լսելի լինելով.
Եւ ասէ՝ լու ի լու որդւոցն քետայ։ Պատմեցից ձեզ լու ի լու։ Եւ ասէ ցնոսա՝ ինձ լու ի լու. (Ծն. ԻԳ. 10։)
հրեշտակն ասէ ցայնոսիկ՝ որ շուրջն կային, լու ի լու բանսարկուին. (Սարգ. յուդ. Բ։)
ԼՈՒ Ի ԼՈՒ. cf. ԼՈՒ։ ԼՈՒ 2 (լուոյ, ոց.) ψύλλος pulex. Աղկաղկ եւ չնչին կենդանի առանին՝ սեաւ, կըծանօղ կնճթաւ զմարմինս, եւ ոստոստօղորպէս զմարախ. եբր. փարէզ.
Զհետն շան միոյ մեռելոյ, եւ զհետ լուոյ միոյ. (Ա. Թագ. ԻԴ. 11։)
Նաեւ չքոտեօքն զկծեցուցանէ զմեզ, որպէս լուովն եւ ճանճիւ. (Եզնիկ.։)
Լուոյս ջախջախելոյ. (Նար. ԿՂ։)
Որ շուն մեռեալ զինքն, եւ լու ոչ պատկառէր ասել. (Մագ. ԼԱ։)
Սաստիկ նեղեցաւ ի լուէ, եւ արուեստիւ կալաւ զնա. (Վրդն. առակ.։)
ἠσυχάζων, σιώπων, σίγων silens, tacitus. Արմատ Լռելոյ. որպէս Լռեալ. լռիկ. անխօս. անբարբառ. հանդարտ (անձն, կամ բերան). սու՛ս.
Իբրեւ լուռ էր ինքն՝ արար զջուրսն գինի. (Եփր. համաբ.։)
Եթէ լուռ, զխօսելն եւ զայլս ուղղել խրատուն եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
Նոցա գոլ բանիւ լռացն՝ բնախօսութիւն է սիրելութիւն. (Պիտ.։)
հաւատացէ՛ք յերրորդութիւնն՝ լուռ հաւատով. (Ագաթ.։)
Փառաւորէ զաստուած լուռ բերանով. (Ճ. ՟Գ.)
Յորժամ միայն իցէ ճարտարն, լուռ բերանով կազմէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Զիա՞րդ զմեծն հրաժարեցուցեալ՝ զփոքրն լու՛ռ անց եկաց. (Բրս. թղթ.) (իբր մ. այսինքն լռութեամբ)։
Մեղաւոր, լու՛ռ լեր։ Լուռ լեր ... դու լու՛ռ լեր։ Լու՛ռ լեր, եւ լու՛ իսրայէլ։ Լուռ եղէ։ Լուռ եղեն, եւ ոչ ինչ ետուն պատասխանի։ Եւ նոքա լուռ լինէին։ Եւ այրն միտ դնէր նմա, եւ լուռ կայր։ Եւ նա լուռ եւեթ կայր.եւ այլն։
Մինչ լուռն կայր, զմարմինս նոցա բժշկէր. (Շ. մտթ.։)
Գիտաց, եթէնմալուռ ոչ կայ երանելին կոստանդիանոս. (Խոր. ՟Բ. 85։)
Զասելիսն լուռ լինելով, եւ զլուռ լինելիսն ասելով. (Փիլ. լին.։)
Զի զայլսնլուռ եղէց։ Լու՛ռ լիցին յաստիճանէ քահանայութեան. (Կանոն.։)
Ի լու՛ռ լինէր երեսուն ամ. (Ոսկիփոր.։)
ԼՈՒՌ ԼՈՒՌ. ԼՈՒՌ ՄՈՒՌ. ա.մ. Ամենայնիւ լռեալ. իսպառ լռօղ. եւ Լռիկ մնջիկ. անշշունջ. սուս փուս.
Զհակառակութիւնցածուցանէ լուռ լուռն. (Առակ. ՟Ժ՟Ը. 18.) յն. լռականն, կամ ցանունն։
Զմանկունս լուռ լուռ ուսուցանիջի՛ր. (Եւագր. ՟Ժ՟Է։)
Շրջէր կայէն զօրէն շնչաւորի իբրեւ զարձան գնայուն լուռ մուռ. յն. լռեալ. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։)
silently, tacitly, in silence;
զմանկունս — ուսուցանել, to teach the children silence;
cf. Լուռ.
cf. Լուռ լուռ.
that speaks distinctly.
to speak early;
to explain, to make clear.
Լուսաւոր բանիւ յայտնել. յայտնաբերել. պայծառ ծանուցանել.
Զոր հանդերձելոցն ճառից լուսաբանեն կերպաւորութիւնք. (Նար. ՟Գ։)
luminous, bright;
window;
Lucifer, the Morning-star;
heavenly bodies, sun, moon, stars.
Շրջէր ի էջ լուսաբերացն, եւ աստեղացն պարուց. (Լմբ. պտրգ.։)
φωσφόρος, φωτοφόρος lucifer, -ra;
luminosus, -sa. Որ ինչ բերէ յիւրմէ կամ յինքեալ զլոյս. առիթ լուսոյ. լուսածին.
Ձիթենի հոգեւոր մտաւոր. լուսաբեր. (Կոչ. ՟Ա։)
կոյս եւ մայր՝ լուսաբեր, անշաղախ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
Լուսաբեր մկրտութիւն, կամ աւետարան, կամ տառ. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Մագ. ՟Դ։)
Լուսաբերս զաչսն շարանիւթեցին. (Պղատ. տիմ.։)
Կատարէր զտօն լուսաբեր աւուրցն. (Ոսկիփոր.։)
ԼՈՒՍԱԲԵՐ. ա.գ. φωταγωγός lucem afferens, luminare, fenestra. Լուսանցոյց. լուսամուտ. պատուհան. (իրօք կամ նմանութեամբ)
Բացեալ պատուհանօքն առ նա բարբառի։ Բարբառի եկեղեցւոյն ի ձեռն լուսաբերացն բանն. (Նիւս. երգ.։)
ԼՈՒՍԱԲԵՐ. φωοφόρος, ἐωσφόρος lucifer. Արուսակ. աստղ առաւոտին. (յն. ֆօսֆօ՛րօս). Որ յերեւիլն ընդ երեկս՝ կոչի Երեկ, եւ գիշերավար. (յն. է՛սբէռօս. լտ. վէ՛սբէռ. որ եւ ԱՍՏՂԻԿ. յն. ափրոդիտէ. լտ. վէնուս) պ. զօհրա, զիւհրէ.
Բազում անգամ տեսայ եւ ես զլուսաբերն եւ զգիշերավառա եւ զայլս ոմանս՝ ոչ երբէք գնալով առ նոյն ընթացս, այլ ամենեւին մոլորելով. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Ոմն գեղեցկատեսիլ աստղ լուսաբեր ծանուցեալ, եւ մթուցուցեալ երեկ. (Պիսիդ.։)
(Պարունակ) լուսաբերին, զոր ոմանք ափրոդիտեայ, եւ այլք էրա՛յ անուանեն։ Արեգակն, եւ սորա զուգընթաց լուսաբերն, եւ հերմէս. (Արիստ. աշխ.։)
Լուսաբերն բնութեամբ իսկտարփանք է, շնորհի պատճառք ի գեղեցկութիւն եւ ի սիրելութիւն։ Լուսաբերին՝ եւ փայլածուին. եւ այլն. (Շիր.։)
նմնութեամբ ասի,
Սուրբ ստեփաննոս՝ առաւոտ լուսաբեր արեգականն արդարութեան ի մեզ ծագողի. (Գանձ.։)
Եւ լայնաբար՝ վասն լուսաւորաց ասի, կամ արեգական եւ այլն.
Զարագընթաց շարժումն արփին, զարեգական՝ լուսաբերին, կացոյց հանդերձ գաբաւոնին. զլուսին ձորոյն ելիոնին. (Յիսուս որդի.։)
dwelling in light, celestial.
Բնակեալն ի լոյս, կամ ի լուսեղէն կայանս. եւ Լուսաճեմ. երկնային.
Լուսաբնակ օրհնաբան էից խմբակցութեանց։ Եթերաճեմ եւ լուսաբնակ եւ աստուածառերձ հոգեղինացն. (Նար. մծբ. եւ Նար. յովէդ.։)
արծուին բարձրաթռի թողլով զուղղորդ սովորական թռիչսն լուսաբնակ. (ՃՃ.։)
fiery, on fire, in flames, bright with heat, red hot.
Բորբոքեալ վառեալ լուսով. լուսափայլ. լուսապայծառ.
Լուսաբորբոք հոգեռանդն բոցով հրաւառէ. (Խոր. վրդվռ.։)
Լուսաբորբոք. (Նար. առաք.։ Անան. եկեղ։)
Ցոլմունք լուսաբորբոք ակամբք. (Անան. եկեղ։)
Լուսաբորբոք աստեղք ի յերկրէ. (Գանձ.։)
that sheds light, luminous.
Որ բղխէ եւ զեղու յիւրմէ զլոյս.
Լուսաբուղխ արեգակն. (Ոսկ. լուս.։)
Հոգեշահ եւ ի լուսաբուղխ աղբերէն յայնմանէ լցցուք զսիրտս մեր. (Վրք. հց. ՟Ա.)
whose eyes are diseased;
blind.
ophthalmic.
to be deprived of sight;
to be blind.
ophthalmy.
beautiful as light, lucid, clear, luminous, bright.
Գեղեցիկ որպէս զլոյս. գեղեցկեցեալ լուսով.
Իբրեւ ակն պատուական լուսագեղ պայծառութեամբ փայլէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
Մասունք լուսագեղ ծագէ ամենայն ազգաց՝ քան զճառգայթս արեգականն բարձրագոյնս. (Տօնակ.։)
illuminated, lighted;
that walks in light.
Լուսաւոր գնացիւք. լուսաշաւիղ.
Փակին լուսագնաց խնդամտութեանն շաւիղք։ Մի գայթակղեսցին ոտք մեր ի լուսագնաց շաւղաց քոց. (Պիտ.։ Ագաթ.։)
photosphere, globe of light.
cf. Լուսանկար (eyes).
the gates of light
Լուսեղէն կամ լուսոյ դուռն. նմանութեամբ Աչք.
Թիւրին արք զօրութեանց. խփի լուսադուռն պատուհանիս. (Ճ. ՟Գ.։)
furnished with light, well lighted.
φαιδρότερος splendidior եւ այլն. Զարդարեալ լուսով. պայծառ. լուսաւոր. լուսափայլ. Լուսատու.
Յամենայն օր լուսազարդ լինի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
Պատկեր լուսազազարդ, եւ հասակ փառաց. (Արծր. ՟Ե. 11։)
Լուսազարդ շաւղօք. (Ժմ.։ Մագ.։)
Աւազանին լուսազազարդ շնորհիւ։ Ի մատեան լուսազազարդ կտակի։ Ընդ լուսազազարդ կենացն շաւիղ. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Խ՟Ը. եւ Նար. կուս.)
Լուսազարդ բանիւք հերքեալ զհերձուածս. (Շար.։)
Յոյս ամենայն ծագաց լուսազարդից (այսինքն հաւատացելոց) (Տօնակ.։)
to furnish with light, to illuminate
Լուսով զարդարել. պայծառացուցանել. կր. պայծառանալ. փայլել.
Զմարգարէութեանց նախագուշակումն արտափայլեալ լուսազարդեալ զքո առ ի յաստուածածնէնբնութիւն առժամեայն առաւել քան զարեգակնային ճառագայթ. (Գանձ.։)
Բանաւոր բնութիւնս լուսազարդեալ նորա՝ գայ հաստատէ զբոլոր կարգս. (Յհ. կթ.։)
Փառօք քո լուսազարդեալ. (Նար.։ ՟Ժ՟Դ։)
Լուսազարդեալ երեւեցար ի մէջսրբոցն, որպէս յաստեղս արեգակն. (Շար.։)
illustrious, noble;
celestial, bright.
Որ է իբրու ի զարմէ լուսեղինաց. որդի լուսոյ. լուսաւորեալ հաւատով, կամ հրեշտակացեալ.
Ո՛վ խաւարդ ի լուսազարմից. (Նար. ՟Ը։)
clothed or surrounded with light, bright, luminous, radiant.
Թագաւորք երկրի լուսազգեաց լինէին ի փառաց նորա. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 24։)
որ եւ ԼՈՒՍԱԶԳԵՍՏ. Որ կրէ յինքեան կամ լիւրեաւ զլոյս. Լուսազարդ. լուսափայլ. լուսեղէն, պայծառազգեաց. սպիտակազգեաց. եւ Սպիտակ յոյժ.
Երեւեալք լուսազգեաց յաւուր մեծի քում գալստեան. (Շար.։)
Պճնեալ զարդարեսցէլուսազգեաց պատմուճանաւ. (Զքր. կթ.։)
Արք երկու հասինառ նոսա լուսազգեացք. (Սկեւռ. յար.։)
cf. Լուսազգեաց.
Ի պարս հրեշտակաց լուսազգեստքդ ընդէ՞ր յղարկեցայք ընդ նոսա ի նոյն խաւարն. Լսազգեստք եղեն որպէս իտէրունեան մեծի սուրբ զատկին. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)
Կանաչազգեստք եղեն եւ լուսազգեսնք աւազանաւն. (Նար. յովէդ.։)
Իբր մ. լուսազգեստ պայծառացուսցէ շնորհիւ. (Մաշտ.։)
cf. Լուսազարդ.
having bright wings.
Որոյ թեւք են լուսաւոր կամ լուսեղէն. Լուսասփիւռ.
Զուարճացի՛ր մարիամ, ամպ ոսկեճաճանչ եւ լուսաթեւ. (Ճ. ՟Գ.։)
to fly with bright wings.
Թռչիլ լուսաւոր թեւօք.
լուսաթեւեալս օդաթռիչ արագութեամբն՝ վերանալ ընդ առաջ քրիստոսի. (Անան. եկեղ։)
bright, lucid, splendid, shining, radiant.
Ունօղ զգոյնլուսոյ. լուսապայծառ.
Յօրինէի նմին զլուսաթոյրն պատմուճան. (Պիտ.։)
full of light, very bright.
ԼՈՒՍԱԼԻ ԼՈՒՍԱԼԻՐ. որ եւ ԼՈՒՍԱԼԻՑ. Լի լուսով. առլցեալանթերի եւ կատարեալ պայծառութեամբ. լուսաւոր. լուսապայծառ.
Վասն լուսալի եւ պայծառ տան՝ բիւր ինչ ծախեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
Զառ հաւատչեայ կենացն զլուսալիր զանմահութեանն գրաւականն. (Անան. եկեղ։)
Աննիրելի դիտմամբ լուսալիր պայծառացեալ. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Լուսալի.
ԼՈՒՍԱԼԻ ԼՈՒՍԱԼԻՐ. որ եւ ԼՈՒՍԱԼԻՑ. Լի լուսով. առլցեալանթերի եւ կատարեալ պայծառութեամբ. լուսաւոր. լուսապայծառ.
Վասն լուսալի եւ պայծառ տան՝ բիւր ինչ ծախեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
Զառ հաւատչեայ կենացն զլուսալիր զանմահութեանն գրաւականն. (Անան. եկեղ։)
Աննիրելի դիտմամբ լուսալիր պայծառացեալ. (Եղիշ. ՟Գ։)
ԼՈՒՍԱԼԻՐ. Մակդիր լուսնի լրացելոյ. Լուսաբոլոր.
Ի լուսալիր լուսնին առ երեկոյի ժամանակին զենաւ պատարագն. (Եղիշ. մատն.։)
Լուսին հնգետասաներորդութիւն լուսալիր լինի. (Փիլ. լին.։)
that sheds light, luminous, brilliant.
Որ ծագէ զլոյս, կամ որպէս զլոյս. լուսաճաճանչ.
Իբր զփայլուած լուսածագ բոցոյ բորբոքման. (Նար. խչ.։)
Գայ ահեղակերպ լուսածագ գեր ի վերոյ ճառագայթիւք. (Ասող. ՟Գ. 21։)
to shine, to give light, to illuminate.
ծագել որպէս զլոյս. լուսափայլել.
Ճառագայթ արձակ յարեւելից լուսածագեսցիս. (Անյ. բարձր։)
Յարեւելից լուսածագիս անճառ հրաշիւք. (Շար։)
Յորժամ յարեւելից լուսածագեսցի իբրեւ զարեգակն արդարութեան. (Սարգ. Բ. պ. Բ։)
engendering, or producing light, photogenic;
phosphor.
Ծնօղ լուսոյ, սուրբ աստուածածին.
Լուսածին մարմնոյ գովեալ հանգըստեանն սպաաւորեցին. (Նար. առաք.։)
Արեւելք գերարփին, եւ օթարանլուսածի. (Շար.։)
լուսածին ամպ՝ ծագելով ի մեզ զարդարութեան արեգակն. (Շար.) (որ ձգի եւ ի յաջորդ նշ)։
Ի դէպ կոչէին զնոսա (զսուրբ կանայս) գիրք՝ հրածինս եւ լուսածինս. (Համամ առակ.։)
Եւ Լուսաբուղխ. լուսափայլ. սպիտակափայլ.
Գեղեցիկ մարգարիտս լուսածինս ելեալս յերկրէ եւ ի ծովէ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
phosphite.
phosphate.
to phosphorize.
phosphoric.
phosphorescence.
phosphuret.
formed of light, bright.
Ի լուսոյ կազմեալ, լուսակերտ. լուսեղէն.
հրեշտակք որպէս պատմուճանաւլուսեղինաւ երեւեցան, որպէս եւ լուսակազմ իսկ է բնութիւն նոցա. (Լծ. ածաբ.։)
հանդես ի վեր զանկեալ հոգիս՝ ըստ լուսակազմ հարսնարանի աստ. (Վրդն. երգ.։)
light-bearing;
candlestick;
acolyte.
λαμπάδιον parva lampas. Որ կալեալ ունի յինքեան զլոյս ճրագի. որպէս ճրագարան. աշտանակ, գունդ, կանթեղ.
Զլուսակալս նոցա, որ են ի ծայրսն ընկուզազարդս։ Եւ զբաղմակալն զեօթներորդ, որ ի գլուխ. լուսակալին. (Ել. լէ. 17։)
Խաչն աշտանակ լուսակալ անաղօտ գնդին վառելեցոյ. (Տօնակ.։)
Զկատուն լուսակալ դրին թագաւորին ի վերայ ոսկի բարձին. (Ոսկիփոր.։)
like a light, clear, luminous;
—ք, angels
Ունօղ զկերպարանսզնմանութիւն լուսոյ եւ լուսեղինաց. լուսատեսիլ.
Լուսակերպ երեւեալ իբրեւ հրեշտակ աստուծոյ նմանեալ. (Եւագր. ՟Ի՟Ե։)
ԼՈՒՍԱԿԵՐՊՔ. գ. Լուսեղէնք. հրեշտակք.
Զերկնայինս լուսակերպիցն կոչեցեր զնոսին սպասաւորս։ Զվերնոցն անմահ հրեշտակացն լուսակերպից։ Պարուրին պարտք լուսակերպից. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Ձ՟Ա. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
Ասեմ զքեզ կենցաղակից լուսակերպիցն քան թէ երկրայնոցս. (Ոսկիփոր.։)
of very white wool;
bright, shining.
Որոյ կիզն այսինքն գզաթն կամ բուրդն է սպիտակ փայլուն եւ պայծառ որպէս զլոյս.
Ծնեալ գառինքն ամենայն լուսակիզն էին։ հօտքն լուսակիզն։ Ի լուսակիզն յոդեաց ի սեւութիւն այծից փոփոխելոց. (Ագաթ.։ Լմբ. ատ.։ Շ. ընդհ.։)
Գեղմն լուսակիզն եւ անթանալի. (Թէոդոր. կուս.։)
Ի մաքրափայլգեղմն իմանալի եւ լուսակիզն. (Շ. մտթ.։) (որք մարթին բերիլ եւ ի յաջորդ նշ։)
Եւ որպէս Լուսով կիզեալ՝ այսինքն վառեալ բորբոքեալ. լուսափիւռ. լուսափայլ. պայծառ.
Աձր մի գեղեցկատեսիլ ի կերպարանս ալեւորի լուսակիզն փայլմամբ. (Արծր. ՟Գ. 13։)
cf. Հաւանեցուցանեմ;
cf. Հաւանիմ.
Իբր Հաւանեցուցանել.
Ոչ այնպէս զօրութիւն եւ քաջութիւն անձինն կարեն հաւանել զլսողն. (Ոսկ. ես.։)
ՀԱՒԱՆԵՄ. չ. որպէս Հաւանիլ. յանձն առնուլ.
Ոչ հաւանեաց անժուժկալութեամբ սպասաւորիլ յայլոց. (Վրք. հց. ՟Ը։)
of the same weight;
equivalent, equal;
— լինել, to counterbalance, to countervail;
կատարելութիւնք նորա — ախտիցն են, his good qualities compensate his vices.
ἱσόρροπος aequilibris. Զուգակշիռ. հաւասար. համեմատ. եւ Միջին որպէս զմէտ.
Իմաստութեանն՝ որ առ ի յաստուծոյ, զի՞նչ արդեօք եղիցի հաւասարակշիռ. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)
Հաւասարակշիռ չափով, կամ պատուով. (Վեցօր. ՟Ե։ Կիւրղ. գանձ.։)
to be accustomed, habituated, to get used or inured, to grow familiar with, to be in the habit or practice of, to take a bent, to practise;
— հրոյ, to become accustomed to the fire;
— աշխատութեան, to become inured to, to inure oneself to labour, to become industrious;
յանիրաւութիւն —, to become obdurate or hardened in iniquity.
եւ հ. ՍՈՎՈՐԻՄ որ եւ ՍՈՎՈՐԵՄ. ἕθω, εἱώθε, συνεθίζομαι consuevit. Սովորեմ, է. սովորութիւն առնել կամ ունել. բնաւորիլ. վարժիլ. ընտելանալ. ուսանիլ. սովրիլ, սորվիլ.
Այր՝ որ սովորի ընդ բանս նախատանաց, յամենայն աւորս իւր նա ոչ խրատեսցի. (Սիր. ՟Ի՟Գ. 20։ Յանիրաւութիւն սովրի. Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Սակաւ սակաւ սովորիս զծուլութիւն յաղօթս քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
Վասն հաւատոյն՝ զոր յաստուած սովորեցաք. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Սովորութիւն.
ՍՈՎՈՐՈՅԹ. Սովորիլն. սովորութիւն. ἑθισμός assuetudo.
Առ խոնարհութիւնն սովորոյթ՝ կարէ ի յոգւոցն զսրտմտելն եւ զհամբառնալն մեր. (Բրս. հց.։)
Հնացեալ սովորոյթն օրէնք են, եւ հաստատագոյն իբրեւ զբնութիւն. (Իգն.։)
to kill, to slay, to put to death, to take away life, to assassinate, to massacre, to slaughter, to cut the throat of, to behead, to execute;
— զմիմեանս, to kill each other;
— զկրակ, to put out, to extinguish, to quench fire;
cf. Ընթադրութիւն.
σφάττω, σφάζω, φονεύω , κτείνω, καίνω, ἁποκτείνω interficio, occido, neo, macto եւ այլն. Զենուլ. խողխողել. գլխատել. սրով ծախել. զոհել. մեռուցանել. ի մահ մատնել. (ոմանք ի գրչաց ստէպ գրեն որպէս ռմկ. Սպանել) սպանել, մորթել, մեռցնել .... եբր. զապախ։ Ասի զանասնոց. տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Բ. 1։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 5։ Օր. ՟Ի՟Ը. 31։ Ես. ՟Ի՟Բ. 13. եւ այլն։ Եւ զմարդկանէ. տե՛ս Սղ. ՟Լ՟Զ. 15։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 28։ Գծ. ՟Ե. 30. եւ այլն։)
Սո՛ւր սրեա՛ց, եւ զայրացի՛ր, զի սպանցես զսպանումն. այսինքն սպանանելով սպանցես. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 10։)
to threaten, to menace, to utter threats against;
կործանումն —, to threaten with ruin.
ἁπειλέω, διαπειλέω minor, minitor, comminor. Ահ արկանել բանիւ. (որպէս թէ սպառեմ զքեզ՝ ասել) խստաբանել. ազդ առնել զպատուհաս, որ եւ ՊԱՏՈՒՀԱՍԵԼ ասի. երդմամբ չափ յուշ առնել զպատիժ. սաստել. որոտալ. խրոխտալ.
Որ սպառնաս ինձ մահու, ահտ խառնես զիս ի գունդն քրիստոսի. (Ագաթ.։)
Նա արքայութիւն խոստացաւ, նա գեհետն սպառնացաւ. (Ոսկ.։ Սարգ. եւ այլն։)
Սպառնաց կանխաւ, զի մի՛ ծուլասցին։ Բազում անգամ սպառնաց. (Մխ. երեմ.։)
to serve, to wait on, to assist;
to administer, to bestow, to confer;
— փառաց ուրուք, to serve to a person's glory;
— հրամանի, to fulfil, accomplish or execute an order or command.
Հրեշտակք սպասաւորեն զօրէնս, եւ խօսին նոքօք։ Սպասաւորին մեծամեծքն մեծամեծօքն, եւ փոքունք փոքումբք. (Պիտառ.։)
Մինչ մանուկն էր՝ սպասաւորէր զջորիս եղբարցն. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Զինչ շնորհս որ տայ քեզ աստուած, ի պէտս կարօտելոց սպասաւորեա՛ զայն. (Նեղոս.։)
Ամենեցուն սպասաւորէ հաւատս. (Լմբ. ստիպ.։)
Բանք ի մտաց յառաջ եկեալք, եւ լեզուաւ սպասաւորեալք՝ յասողէն առ լսողն փոխին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Առանց կամաց իւրոց սպասաւորէ արարածոցս արեգակն։ Սպասաւորեմք սուրբ ոսկերաց նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անհասութեան խորհրդոյն սպասաւորեցեր. (Շար.։)
Արագագոյն սպասաւորեսցէ սուրն, եւ յուղարկեսցէ զմեզ ի քրիստոս. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Ստացումն.
κτῆσις possessio, adquisitio. Ստացուած. ստանալն.
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
(լծ. հյ. ծեղ. եւ ստեղացեալ. յն. սդէ՛լէխօս ). στέλεχος stipes, truncus, caulis, ramus, candex. Բուն եւ եղէգն տնկոց եւ բուսոց ուղղորդ ի վեր բուսեալ. ծիղ. ծղօտ. եւ ճիւղ. ոստ. շառաւիղ. իրօք կամ նմանութեամբ. տալ, ֆիտան, շահ, փայէ, բուզէի տիրէխդ. եբր. ալա (սաղարէ)
Անկան ոստք նորա, խորտակեցաւ ստեղն նորա։ Ի ստեղն նորա հասին ամենայն գազանք վայրի։ Եղիցի ստեղն նորա անտառ ացեալ շուրջ զնովաւ։ Ո՞վ է սա՝ որ ելանէ յանապատէ իբրեւ զստեղն ծխոյ խնկեալ (կամ իբրեւ զծուխ ծառացեալ բարձրացեալ)։ Արասցես աշտանակ. բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակք եւ շուշանքն անդստին ի նմանէ։ Ի միում ստեղանն։ Վեցեցունց ստեղանցն արձակելոց յաշտանակէ անտի. (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 12. 13։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Երգ. ՟Գ. 6։ Ել. ՟Ի՟Ե. 31=36։ ՟Լ՟Է. 18=25։)
Առեալ արմատս, բերեալ ցօղուն, արձակեալ ստեղն, կապեալ ծունր. (Ագաթ.։)
Ուղէշք (եղջերաց եղջերուաց) այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս։ Կաղնահասունս կոչեն զայնս՝ որ ի վերայ ստեղինն հասանեն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
Այբն առաջին ըզքեզ տըղայ՝ հանէ յիմաստըն գերակայ. երրորդութեանըն մերձակայ՝ լինիս երիւք ստեղամբք նորա. (Շ. այբուբ.։)
ՍՏԵՂՆ, կամ ՍՏԵՂ, որ եւ ՍՏԵՂԻ, ասին նմանութեամբ երկու ձայնք ի շարականի՝ իբր հաստաբեստ եւ աճունաճեղ ի նուագս ծանր երգոց.
Երկրորդի (ձայնի) ստեղն. զորս գտեալ հրոյն՝ ճարակ եւ կերակուր իւր առնէ զամենեսեան. իսկ վերջին ստեղն պատրաստէ սիրելեաց իւրոց բաժակ փրկութեան եւ անմահութեան յարքայութեանն երկնից. (Քերթ. եկեղ.։)
Երկրորդ ձայնի կողման՝ ողբերգականաւ ասել զսաղմոս յաղուհացսն. իսկ որ ստեղ նորուն կոչի, կարգեալ է շաբաթուն մեծի։ Իսկ կողման ձայնի չորրորդի ... իսկ որ վերջին ստեղն կոչի. եւ այլն. (Տօնակ.։)
ՍՏԵՂՆ՝ ըստ քերթողաց է Բառ եռավանկ, յորում առաջինն է երկար, եւ երկու յետինքն սուղ.
Եռավանգք ութ, ստեղն ներկայնէ եւ ներկուց աղօտաց՝ քառամանակ. ո՛րբար. ա՜բրաամ. (Թր. քեր.։)
Ստեղն, որ ունի կարճ զմիջին եւ զվերջին վանգն՝ սակս ամփոփելոյ բաղաձայնիցն զերկամանակն. որպէս աբրաամ, ա՛րեգակն։ Սղացուցանելով առնէ ստեղն զհաւեղն։ Առնել սուղ, որ է ստեղն. (Երզն. քեր.։)
to lie, to fib, to tell untruths, stories, to impose upon;
to give the lie to, to belie;
— ուխտին, to break one's promise, word or vow.
Նոյն է, եւ յն. փսէ՛ւտօմե. ψεύδομαι mentior. Սուտ խօսել. ժխտել զճշմարիտն կամ զխոստումն. ի դերեւ հանել զյոյս այլոց. խաբել.
Ստեսցէ ընկերի իւրում։ Մի՛ գողանայցէք եւ մի՛ ստիցէք։ Յորժամ ստիցէք տեառն աստուծոյ ձերում։ Երդուաւ տէր դաւթի ճշմարտութեամբ, եւ ոչ ստեաց նմա։ Տեղին ստեսցէ։ Ստեսցէ բեր ձիթենւոյ։ Գինի ստեաց նոցա.եւ այլն։
Մի եթէ ստիցե՞ն գոհացողութեանն արմտիք. (Իսիւք.։)
Անուանցն փոփոխմամբք, եւ բազմօք այլովք ստեն. (Խոր. ՟Ա. 5։)
Ոչ կերպարանօք երբէք խաբելի, ոչ յօդուածովք բանից ստելի. (Նար. ՟Դ։)
Վասն ապաշխարութեան նինուէացւոց՝ ես ստեցայ, եւ նոցա ողորմեցայ. (Եփր. զղջ.) (այսինքն իբր ի սուտ հանի զսաստն իմ)
quadruple, fourfold;
հատուցից —, I will repay fourfold;
quadruply, four times as much;
թիւք —ք, biquadratic numbers.
Զոր ճշմարտեն աւետարանքն հաստատուն թուովն չորեքկին. (Արշ.։)
ՉՈՐԵՔԿԻՆՔ ասին ըստ թուաբանից թիւք չորիցս բազմապատկեալք.
Եթէ զոք զրկեցի, հատուցից չորեքկին. (Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 8։)
of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
ԶՉՈՐԵՔԱՒՈՒՐԲՔ ՉՈՐԵՔՕՐԻՒՔ. Յետ չորից աւուրց. յաւուրն չորրորդի. չորս օրն անգամ.
Կերակրէր՝ երբեմն զերկու աւուրբ, եւ երբեմն զչորեքաւուրբք միանգամ։ Թո՛յլ տուր ե՛ղբայր. (եւ չորեքօրիւք) (այս ինքն չորեքօրէիւք) պահեցի. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
τετρήμερος quatriduanus τεταρταῖος quartanus. Որ ինչ հայի ի միջոյ չորից աւուրց. եղեալն ի չորից աւուրց հետէ, եւ ի միջոցի նոյն չափ աւուրց, կամ յաւուրն չորրորդի. չորս օրւան.
Զչորեքօրեայ զմեռեալն ... կոչեցեր ի թաղմանէ։ Աստուածաբար կոչեաց զմեռեալ չորեքօրեայն ի թաղմանէ։ Գտին կենդանացեալ զչորեքօրեայ զմեռեալն. (Շար.։)
Զգործ յարութեան չորեքօրէին տեսանելով՝ սքանչացան յոյժ. (Ճ. ՟Գ.։)
Քառապատիկ շրջաբերութեամբ ժամանակի մաքրելով՝ չորեքօրեայ ջերմութիւնք (այս ինքն տենդս) գործեն. (Պղատ. տիմ.։)
Արեգակնդ՝ չորեքօրեայ ստեղծաւ». (Կոչ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ ըստ յն. իբրու մ. ի չորրորդ աւուր.
ԶՉՈՐԵՔԱՒՈՒՐԲՔ ՉՈՐԵՔՕՐԻՒՔ. Յետ չորից աւուրց. յաւուրն չորրորդի. չորս օրն անգամ.
Կերակրէր՝ երբեմն զերկու աւուրբ, եւ երբեմն զչորեքաւուրբք միանգամ։ Թո՛յլ տուր ե՛ղբայր. եւ չորեքօրիւք (այս ինքն չորեքօրէիւք) պահեցի. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
τέταρτος, -η, -ον quartus, -a, -um τετράς, τετραδείον quaternio. Վերջինն ի չորս թիւս եւ ի թուեալս.
Օր չորրորդ։ Գետն չորրորդ։ Ի չորրորդում ազգի։ Ի քսաներորդի եւ չորրորդի.եւ այլն։
Ի կենդանեաց ծնունդս՝ նախ առաջին է սերման ցանումն ... եւ չորրորդ ի վերա ամենայնին, կատարելութիւն՝ ծնունդ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 12։)
Իսահակ՝ առաջին էր յաբրահամէ. եւ երկրորդ՝ եսաւ. երրորդ՝ հռագուէլ. չորրորդ՝ զարէ. եւ զյոբաբ հինգերորդ թուեաց. (Իսիւք.։)
Մատնեար չորից չորրորդաց զինուորաց պահել զնա». (Գծ. ՟Ժ՟Բ. 4.) իմա՛ չորրորդաւորաց՝ կարգելոց յիւրաքանչիւր բաժանմունս չորից պահուց.
Չորրորդ տասն ոստք պտղաբերեցին։ Չորրորդ տասունք զինուորք. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Զչորրորդ տասանցն լցուցեր զպակասութիւն։ Լցուցին զպակասումն չորրորդ տասանցն, կամ տասինն. (Գանձ.։ Շար.։)
Զչորրորդ դորակի գինւոյ։ Զանգեալ իւղով, չորրորդաւ դորակին. (Ել. ՟Ի՟Թ. 40։ Թուոց. ՟Ժ՟Ե. 4։)
ՉՈՐՐՈՐԴ. մ. τέταρτον quartum. Ի չորրորդ նուագի.
Ցանեցաւ սերմն յերկիր. ապա խաղաց ի վեր եւ ի վայր ... ապա աճեաց, եւ չորրորդ՝ զպտուղն եբեր։ Նախ առաջին ... ապա ... եւ երրորդ ... եւ չորրորդ, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 12. եւ այլն։)
ՉՈՐՐՈՐԴ ԱՆԳԱՄ. մ. ... τέταρτος, τετράκις quarta vice, quater, quarto. Ի չորրորդ նուագի. եւ Չորիր. այն չորրորդ հաշուեսցի՝ զի եւ այլն.
ՉՈՐՐՈՐԴՔ Չորրորդ անգամ ամուսնացեալք, կամ չորրորդ ամուսնութիւն.
to kiss;
to adore;
cf. Երկիր;
cf. Համբուրեմ.
լծ. ռմկ. պաչիկ ընել. պ. պուսիտէն. եւ իտ. պաչիարէ. որպէս համբուրել. համբոյր տալ. եօփմէք, պուս էթմէք։ Այլ ի մեզ սեպհականեալ է համբուրելոյ զերկիր ի պատիւ ուրուք. վասն որոյ միշտ յարի յանունդ Երկիր՝ որ յառաջոյ կամ զկնի. զոր օրինակ.
Պագէք երկիր արեգական։ Երկիր եւս պագանէին նոցա իշխանք թագաւորին։ Չպագանեն երկիր տունկք աստեղաց։ Զիա՞րդ մահուան նորա պագանես երկիր. (Եղիշ. Ը։ Ոսկ. ես։ Սեբեր. Դ։ Եփր. թգ. եւ այլն։ Միայն յասելն Գ. թգ. ԺԹ. 18.)
Զամենայն որոյ ոչ իցէ կրկնեալ ծունր բահաղու, եւ զամենայն բերան որոյ ոչ իցէ պագեալ զնա. կարծի առանձինն վարիլ. բայց եւ անդ պարտ է իմանալ ըստ յն. պագեալ նմա զերկիր. տեւ եւ Երկիր պագանել եւ երկրպագել.
to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ?
to be eclipsed.
ՊԱԿԱՍԵՄ կամ ՊԱԿԱՍԻՄ. ἑκλείπω, παρεκλείπω , ἑπιλείπομαι deficio ἑλαττόομαι, ελασσοῦμαι minuor, diminuor ὐστερέω indigeo եւ այլն. որ եւ ՊԱԿԱՍ ԵՄ, ես, է. Պակաս գտանիլ. նուազիլ. կասիլ. դադարել. տկարանալ. չբաւել. չգտանիլ. եւ Կարօտիլ. պակսիլ. էքսիլմեք.
Ոչ ինչ պակասի ի նոցանէ։ Պակասեալ էր ի Սառայէ լինել ի կանանց օրինի։ Պակասեալ Աբրաամու՝ մեռաւ։ Պակասեաց արծաթ։ Պակասեցին ռոճիկք, ջուրք, կեանք իմ։ Պակասեսցին որպէս ծուխ՝ զի պակասէ.եւ այլն։
Մի թէ պակասեցա՞յք իմիք. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
ՊԱԿԱՍԵԼ. որպէս Նուաղիլ լուսաւորաց. խաւարիլ. ստուերանալ. բռնուիլ.
Զիա՞րդ հնար էր պակասել արեգականն ի լրման լուսնին ... բայց այս վասն չարչարանաց արարչին հրաշագործեցաւ. (Մեկն. ղկ.։)
Կամ Նուաղիլ սրտի. լքանիլ. թալանալ. մարմրիլ. ὁλιγοψυχέω anima deficio, pusillo sum animo.
Պակասեալ սպառեալ են ոգիք նոցա։ Պակասեալ էին նոքա ի ծարաւոյ. (Յուդթ. ՟Է. 16։ ՟Ը. 9։)
cf. Պակնում;
to feel giddy, dizzy or stupefied with fear.
cf. ՊԱԿՆՈՒՄ, մանաւանդ՝ ըստ որում Ահաբեկ լինել. խռովիլ. ἑλαύνομαι impellor, exagitor πάσχω patior, efficior ἱλιγγιάω vertigine laboro, conturbor.
Ի վեր հանէ, եւ ապա հրամայէ ի վայր հայել. յորժամ պակչի, ի վայր իջուցանէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ա։)
Ոչ միայն պակչի ոչ ընդ իրսն, այլ որ բնաւ ի յիշատակս նոցա առանց խռովութեան հաստատեալ կայ. (Եւագր. ՟Ը։)
Տեսանիցէք զարեգակն եւ զլուսին, պակչիցիք, յիմարիցիք. (Եփր. օրին.։)
to exact, to recover, to require, to claim, to lay claim to;
to examine, to discuss;
— զինչս, to claim, to challenge, to demand;
— ի դատաստանի, to require;
ի բաց — յումեքէ զոգին, to require one's soul of one;
— զամբարիշտս, to punish or chastise the impious;
վրէժս —, to avenge, to be avenged.
(որպէս թէ զ՝ի պահեստ եդեալն կամ զաւանդն եւ զփոխն յետս նահանջել) ἁπαιτέω repeto, requiro, exigo ἑξετάζω exquiro τίω, ἁποτίω vindico, ulciscor λαμβάνω capio Բռնադատել ի հատուցանել զպարտս. համար խնդրել. իրաւունս եւ վրէժս խնդրել. ճշդիւ հետազօտել. կէրի իստմէք
Մի՛ պահանջիցես յընկերէ եւ յեղբօրէ քումմէ (զամենայն պարտս՝ յամի թողութեան)։ Յօտարոտւոյն պահանջիցես՝ որ ինչ իցէ քո առ նմա։ Հարկահանք ձեր ճռաքաղ առնեն զձեզ, եւ պահանջօղք տիրեն ձեզ։ Զգաւազանն պահանջողաց մերժեաց։ Զոր ինչ հանէ ոք ի քէն, մի՛ պահանջեր։ Յայսմ գիշերի զոգիդ ի քէն ի բաց պահաջիցեն.եւ այլն։
Պահանջէ յինէն զտաղանդ պատուիրանին. (Շար.։)
Սատակեցաւ ի պահանջող հրեշտակէ Աստուծոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
Թագաւորն հրէից զքահանայսն ոչ պահանջէր. այսինքն չարկանէր ընդ հարկապահանջութեամբ. (Եփր. համաբ.։)
Մի՛ պահանջեր զմեզ ըստ մերում չարութեան. (Եփր. աղ.։ 4)
to preserve, to keep, to maintain;
to guard, to watch over;
to preserve, to guarantee;
to keep, to observe;
to hide, to keep secret, to conceal;
to abstain from, to fast;
լռութիւն, — to keep silence;
— զանձն յիմեքէ, to refrain, to forbear, to avoid;
նմա պահեալ կայ or է, it is reserved or destined for him to;
cf. Խոստումն.
(ի բառէս Պահ) φυλάσσω, -ττω, ἑπιφυλάττω , διαφυλάττω custodio φρουρέω praesidio teneo τηρέω, διατηρέω, σωτηρέω servo, observo, conservo σκεπάζω tego, operio συνέχω contineo. Պահ ունել. զգուշութեամբ պահպանել. սպաս ունել. հովանի լինել. եւ Պինդ ունել. արգելուլ. ի ներքս փակել. եւ թագուցանել. մթերել, եւ այլն, բազմապատիկ առմամբ. սագլամագ.
Գործել զնա եւ պահել. Պահել զճանապարհն ծառոյն կենաց. կամ զճանապարհ Տեառն։ Պահել զհրամանս, զօրէնս, զխրատ, զբանս, զարդարութիւն։ Արածեցից զխաշինս քո եւ պահեցից։ Կերակուրք ի քաղաքս պահեսցին։ Պահէին զքաղաքն։ Ամենայն պահպանութեամբ պահեա՛ զսիրտ քո։ Պահեսցէ զքեզ ի կնոջէ օտարէ եւ չարէ։ Արդարութիւն պահէ զանմեղս։ Պահեաց զտունս Իսրայէլի յԵգիպտոս։ Ծանեաւ զարդարն, եւ պահեաց զնա անարատ Աստուծոյ։ Պահէր յաներկաթ բանտն արգելեալ։ Եւ արքն՝ որ պահէին զնա։ Պահել զպատուիրանս։ Հրեշտակաց իւրոց պատուիրեալ է պահել զքեզ. եւ այլն։
Պարտ է զմի աստուածութիւնն պահել, եւ զերիս դէմսն խոստովանել. (Առ որս. ՟Բ։)
Զգուշութեամբ հրամայէր պահել զսուրբսն։ Մեզ կան պահին ի սկզբանէ պատրաստութեամբն. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
Ասի եւ այս ի սուրբ արանց, եթէ ծուլիցն եւ հեղգագունիցն հրեշտակքն շատ աշխատին ի պահելն զնոսա. (Վրդն. դան.։)
Այլ հայէր նա ուղիղ ննջեցելոցն պահեալ՝ զշնորհս պարգեւաց. իմա՛ պահեալ կամ համբարեալ գոլ։
ՊԱՀԵՄ. (ի բառէս Պահք) νηστεύω abstineo եւ jejuno. որ եւ ասի՝ ՊԱՀԵԼ ՊԱՀՍ. Ժուժկալել ի կերակրոց՝ մանաւանդ ի պարարտաց. եւս առաւել պահել զծոմ. պաք կամ պաս՝ ծոմ բռնել, մէկ ժում ուտել .... եբր. ծիւմ. (իսկ պահս պահել, ծիւմ. ծոմ)
Լացին առաջի տեառն, եւ պահեցին յաւուր յայնմիկ։ Թաղեցին զնոսա, եւ պահեցին զեօթն օր։ Կոծեցան եւ պահեցին։ Զի՞ է զի պահեցաք մեք, եւ դու ոչ տեսեր։ Ի հակառակութիւնս եւ ի կռիւս պահէք։ Յորժամ պահիցէք, մի՛ լինիք իբրեւ զկեղծաւորսն տրտմեալք։ Պահեմ երկիցս ի շաբաթու.եւ այլն։
Պահեալ լինէին պահս աւուրս ՟Ի՟Զ. (Ագաթ.։)
Առնուին պահս պահել, եւ խնդրել յԱստուծոյ, զի փրկեսցէ զնոսա. (Բուզ. ՟Գ. 7։ 1)
cf. Պաղատումն.
Եզեկիա մատոյց զաղօթս ջերմեռանդ, եւ Ասա մատոյց զպաղէտ աղաչանօք։ Մատոյց զջերմեռանդ պաղէտն խնդրուածովք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Է։)
cf. Պայթուցանեմ;
to burst, to crack, to split, to shiver, to break, to cleave;
to be transported by pride, to be puffed up.
Որ զվէմն հերձեաց, ոչ անկարանայր զխաչահանուսն պայթել. (Խոսր.։)
Նոր գինի պայթեցուցանէ զտիկս հինս. (Մեկն. ղկ.։)
ՊԱՅԹԵՄ չ. ՊԱՅԹԻՄ. διαρρήγνυμαι disrumpor, dirumpor οἱδαίνομαι intumeo, turgesco ψοφέω crepo եւ այլն. Պատառիլ շաչմամբ ի պարպատմանէ ուռուցման. ճայթիլ. փաթլամագ, չաթլամագ.
Ի հայեցուածոցն դժնէութենէ ասեն պայթել որձաքար վիմացն. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Բարձրադէզ փրփուրն պայթեաց։ Պայթեաց եւ պատառեցաւ թանձրութիւն երկրիս։ Թանձր հողն պայթեաց պատառեցաւ. (Եղիշ. ՟Ե. եւ Եղիշ. խր. միանձն. եւ Եղիշ. խաչել.։)
Կսկծիմ պայթիմ, թէ ոչ յարիցես գնասցես ի տանէս. (Բուզ. ՟Դ. 44։)
Իբրեւ պղպջակի ի նոսա բարկութեանն պայթեցելոյ՝ շնչեցաւ այտումնն. (Բրս. վաշխ.։)
Հպարտութիւն ուռուցեալ ... պայթէ։ Անդէն վաղվաղակի վիշապն պայթեաց. (Վրք. հց.։)
Զի՞ պարծիս պայթես դու Յո՛վաբ. (Եփր. թագ.։)
well provisioned or furnished;
— առնել, to victual, to provide, to store, to stock, to equip;
— լնուլ, to stock or furnish with all sorts of provisions.
Պաշարօք ամրացեալ. ունելով թոշակ բաւական.
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
λατρεύω colo, adoro σέβομαι, εὑσεβέω pie colo λιτανεύω supplico. Կրօնաւորութեամբ մեծարել զԱստուած. յարգել զնա երկրպագութեամբ, պատարագօք, պաղատանօք, եւ մանաւանդ հաւատարիմ եւ վայելչական ծառայութեամբ.
Եւ է պաշտելն ծառայութեան անուն. (Խոսր. պտրգ.։)
Պաշտեսջի՛ք զԱստուած ի լերինս յայսմիկ։ Տեառն Աստուծոյ քում երկիրպագցես, եւ զնա միայն պաշտեսցես։ Պաշտել զնա սրբութեամբ եւ արդարութեամբ։ Զոր պաշտեմն հոգւով իմով։ Պաշտիցէք զՏէր Աստուած մեր զամենայն ժամանակս։ Զոր դուք յանծանօթս պաշտէք։ Պատարագօք զերեսս սորա պաշտեսցեն մեծամեծք ի ժողովրդոց.եւ այլն։
Սա է աստուածապաշտ առ ճշմարտութիւնն. վասն զի այնպէս պաշտէ զԱստուած, որպէս ինքն Աստուած պաշտիլկամի։ Ամպարիշտ է՝ որ ոչ պաշտէ զԱստուած՝ որպէս կամի պաշտիլ. (Իսիւք.։)
ՊԱՇՏԵԼ. λειτουργέω, θεραπεύω ministro. որ եւ ասի ԿԱԼ Ի ՊԱՇՏԱՄԱՆ. ԿԱՏԱՐԵԼ ԶՊԱՇՏՕՆ. Սպաս տանել ի տանն Աստուծոյ. առնել զգործս կրօնի.
Մերձենայցեն ի սեղանն սրբութեան՝ պաշտել։ Մտանիցէ ի խորանն վկայութեան՝ պաշտել ի սրբութիւնսն։ Պաշտեցէ՛ք զպաշտօն Աստուծոյ ձերոյ.եւ այլն։
Երեկունն ծունր չկրկնել, եւ յարութեան պաշտել. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի ձեռին իւրում սաղմոսարան, եւ պաշտէր մեծաձայն. (Հ. դեկտ. ՟Է.։)
ՊԱՇՏԵԼ. διακονέω, ὐπηρετέω ministro, administro. Սպասահարկել. ծառայել. աշխատիլ ի պէտս այլոյ, արբանեկել. մատուցանել զպէտս, դարմանել. հոգալ. պահել. ունել զպաշտօն ինչ, եւ վարել, կատարել. պէտ ընել.
Հրեշտակք մատեան, եւ պաշտէին զնա։ Ոչ եկն պաշտօն առնուլ, այլ պաշտել։ Ե՞րբ տեսաք, եւ ոչ պաշտեցաք զքեզ։ Որք եկին զկնի Յիսուսի ի Գալիլեէ՝ պաշտել զնա։ Պաշտել զսեղանս, զսուրբսն։ Յոտն եկաց, եւ պաշտէր զնոսա։ Զպէտսն իմ՝ եւ որոց ընդ իսն էին, պաշտեցին (կամ պաշտէին) ձեռքս այս։ Մի՛ զոք յիւրոց անտի արգելուլ ի պաշտելոյ զնա։ Ամենայն մարդ զանոյշ գինի յառաջագոյն պաշտէ.եւ այլն։
Օդքս՝ զոր Աստուած արար, զամենայն արարածքս միանգամայն պաշտեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։)
Յետ հաստատելոյն հաստատութիւն յաւուրն յերկրորդում, պաշտեաց ստուեր նորա զգիշերսն որ զկնի. (Եփր. ծն.։)
Զկէս աւուրցն ինքն լոյսն պաշտեաց։ Լոյսն անմարմին եւ աննիւթ պաշտէր զչափ աւուրն. (Եփր. եւ Վրդն. ծն.։)
Յովհան Մանդակունի պաշտեաց զաթոռ հայրապետութեանն ամս ՟Զ. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Յղեցեալ յագարակ աշխարհիս՝ պաշտել զանասունս. (Լմբ. իմ.։)
Հանդերձ այլովք կանամբք, յորս պաշտեցան կամք Աստուծոյ. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Գտանի եւ՝ պաշտօնս, զպաշտօնս. որ եւ ՊԱՇՏՈՒՄՆ, տման. s. ՊԱՇՏՕՆ որ եւ ՊԱՇՏՈՒՄՆ. λατρεία, σεβασμός, θρησκεία cultus religiosus, veneratio, adoratio λειτουργία , θεραπεία ministerium, officium, servitus, famulatus, obsequium, religio եւ այլն։ Բարեկրօն ծառայութիւն կամ սպասահարկութիւն Աստուծոյ, աստուածպաշտութիւն. պաշտելն զԱստուած երկրպագութեամբ եւ պատարագօք եւ աղօթիւք. կրօնք. կարգ. հանդէս արարողութեանց. եւ ամենայն սպասաւորութիւն կարգեալ ի պաշտօն Աստուծոյ. սէճտէ, իթաաթ, իպատէթ, խզմէթ, զիմմէթ. մանսըպ, փայէ. եբր. ապօտան.
Պահեսջի՛ք զպաշտօնդ զայդ։ Զի՞նչ է պաշտօնս այս ձեզ ... զոհ զատկի Տեառն է այս։ Զսեղան ողջակիզացն, եւ զամենայն զկահ պաշտամանն։ Հրաման ետ Մովսիսի կազմել զպաշտօնն ղեւտացւոցն։ Պաշտել զպաշտօն Տեառն առաջի նորա ... պատարագօք մերովք։ Սրբեցան ղեւտացիքն ... եւ ապա մտին պաշտել զպաշտօն իւրեանց ի խորանին վկայութեան.եւ այլն։
Պաշտօն՝ ոչ միայն փառաբանութիւնն Աստուծոյ է, այլեւ բովանդակ նորա ծառայութիւնն. (Խոսր.։)
Որպէս եւ λειτουργικός , որ է պաշտօնական, թարգմանի ի մեզ՝ Պաշտաման. տե՛ս Ել. ՟Լ՟Ա. 9։ ՟Լ՟Թ. 1. 41։ Թուոց. ՟Դ. 12։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 14։ Եւ λειτουργέω
Օրըստօրէ պաշտամունք։ Օրամուտք ի պաշտօն կամ պաշտաման։ Հանապազորդ կամ հանապազորդեան պաշտօն. (՟Ա. Մնաց. եւ ՟Բ. Մնաց. ստէպ։)
ՊԱՇՏՕՆ. σέβασμα numen δυσδαιμονία superstitio. Առարկայ սուտ պաշտաման՝ չաստուածք, դիք, կուռք. աղանդ.
Բանաւորաց հրամանաւ՝ կարգէին ի պաշտօն դրօշեալքն։ Ինքն (մարդն) լաւ է քան զպաշտամունս իւր (զկուռսն)։ Իբրեւ կերաւ, պայթեաց վիշապն. եւ ասէ (Դանիէլ), տեսէ՛ք զպաշտամունսդ։ Խնդիրս ինչ վասն իւրեանց պաշտաման ունէին ընդ նմա. եւ այլն։
Որ զբազմաստուածեան պաշտամունսն մուծին. (Եզնիկ.։)
Այրէին կիզուին զտունս պաշտաման կրակին. (Եղիշ. ՟Գ։)
Թողուլ ետ մեզ Սարգիս զաստուածսն մեր եւ զպաշտօնս մեր. (Ճ. ՟Ժ.։)
ՊԱՇՏՕՆ. διακονία diaconatus, ministerium ὐπηρέτημα officium եւ այլն. Սարկաւագութիւն. սպասաւորութիւն. սպաս. ժամերգութիւն. եւ ամենայն ծառայութիւն մատուցեալ Աստուծոյ կամ մարդկան.
Բայց թէ ներես սրտիս իմոյ սիրելութեան, եւ տաս կամօք ըզքեզ ձեռացըս պաշտաման (ի թաղել զքեզ). (Լմբ. տաղ.։)
Յարուցեալ արկին պաշտօն (սաղմոսերգութեան) մինչեւ ցառաւօտն։ Երբեմն արկեալ մեր պաշտօն։ Ես յորժամ արկանեմ պաշտօն։ Եւ քո խորհուրդք ո՞ւր էին յորժամ զպաշտօնն արկաք. (Վրք. հց. ձ։)
Պաշտօն առնուլ. (Մտթ. ՟Ի. 28։ Մրկ. ՟Ժ. 45.) իմա՛ ըստ յն. սպասաւորիլ, պաշտիլ. διακονηθήναι . որպէս եւ Պաշտօն հարկանել, է սպասաւորել.
ՊԱՇՏՕՆ. Գործ հաճոյական. հաճոյք. շնորհուկք. մարդահաճութիւն. χάρις gratia. եւ բայիւ χαρίζομαι, κολακεύω adulor. խաթըր, կեօնիւլ սայմասը՝ պագմասը, գըլընմագ.
Զի մի՛ կարծիցես՝ պաշտօն առնելով աշակերտին ստեղծանել այսպիսի ինչ զվարդապետէն։ Զմիւսն ոչ կամեցան յաւելուլ. քանզի պաշտօն իմն առնէին թագաւորին (Հերովդի)։
cf. Պաշտօնատուն.
որ եւ ՊԱՇՏՕՆԵՏԵՂ. Տեղի աստուածային պաշտամանց. տաճար. եկեղեցի.
Ժողովեալք միահամուռ ի պաշտօնարան տեղւոյն յարկի տանն Աստուծոյ կային. (Ագաթ.։)
clerk, official, minister;
servant, domestic, waiter, valet;
administrator, officiating, deacon;
religious, pious;
— արդարութեան, Minister of Justice;
cf. Պաշտօն;
cf. Պատերազմ;
— աստուածային վրէժխնդրութեան, instrument of divine vengeance;
—ք, Therapeutae, servants of God;
—ք արքունեաց, courtiers.
Պաշտօղ. պաշտօնատար. սպասահարկու, սպասաւոր. յորում կարգի են եւ հրեշտակք Աստուծոյ. եւ ծառայ. եւ սարկաւագ, եւ այլն. ... եւ այլն. որպէս յն. λειτουργός, -γῶν minister, -trans.
Խօսեցաւ Տէր ընդ Յեսուայ որդւոյ Նաւեայ պաշտօնէի Մովսիս։ Ետես զաթոռ ծառայից նորա, եւ զկարգ պաշտօնէից նորա։ Պաշտօնեայք եւ արարօղք կամաց նորա։ Ո արար զհրեշտակս իւր հոգիս, եւ զպաշտօնեայս իւր ի հուր կիզելւոյ։ Պաշտօնեայք Աստուծոյ մերոյ անուանեսջիք։ Գոյ ժառանգութիւն պաշտօնէից տեառն։ Սո՛ւգ առէք քահանայք, պաշտօնեայք սեղանոյ.եւ այլն։
Ի ձեռն պաշտօնէիցն՝ սրբագրեցելոցն գրոց լինին ընթերցմունք։ Պաշտօնէիցն ոմանք կան առ սրբազանսն դրունս փակեալս. (Դիոն. եկեղ.։)
Պաշտօնեայս զսարկաւագունս կոչէ. (Մաքս. անդ։)
Ըստ բանի ումեմն, թէ ըստ իշխանի քաղաքին՝ եւ պաշտօնեայք նորա. (Գէ. ես.։)
Կամ որպէս σεβόμενος colens, venerans, adorans. Աստուածապաշտ երկիւղած.
Ամօթ եւ նախատինք եղաք ծառայից քոց եւ պաշտօնէից։ Տիտոս Յուստոս պաշտօնեայ Աստուծոյ եւ այլն։ Կամ որպէս θεραπεύων, θεραπευτής obsequens. Ծառայ կամակատար, կամարար.
Գոյ ժառանգութիւն պաշտօնէից Տեառն. (Ես. ՟Ծ՟Դ. 17։)
Եղիցի ամենեցուն կրտսեր, եւ ամենեցուն պաշտօնեայ։ Ուր եսն եմ, անդ եւ պաշտօնեայն իմ եղիցի։ Աստուծոյ պաշտօնեայ է քեզ ի բարիս։ Ո՞վ է Պօղոսն կամ ո՞վ ապօղոս. պաշտօնեայք, որովք հաւատացէքն։ Որ եւ բաւականս արար զմեզ պաշտօնեայս նորոց կտակարանացս. եւ այլն։
cf. Չարախորհուրդ.
Գործովք՝ չարախոհիցն խոհերականաց տուեալ զպատասխանին. (Նիւս. թէոդոր.։)
very bad, cruel, intolerable, insufferable;
balefully;
— ցանկութիւնք, evil, bad passions.
Որպէս թէ Չարաչար կրիւք վատթարացուցիչ կամ վատնիչ. դժնդակ. թշուառ. անտանելի.
Ի չարախտավատ եւ ի խարդաւանական մահուն տուգանաց։ Չարախտավատ դառնութեամբ մահու սպառեալք զկեանս իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
ՉԱՐԱԽՕՍ. Չար խօսօղ ընդդէմ ընկերին. չարաբան. չարալեզու.
κατάλαλος, καταλαλῶν, κακόγορος obloquens, obtrectator διαβάλλων delator, calumniator, criminator διάβολος . Որ չար խօսի զայլոց. չարաբան. չարալեզու. քսու. բամբասօղ. զրպարտիչ. եւ Բանսարկու. սատանայ.
Շոգմոգք, չարախօսք։ Ածին զարսն չարախօսս զդանիէլէ, եւ ընկեցան ի գուբն առիւծուց. (Դան. ՟Զ. 24։)
Կացէ՛ք հակառակ չարախօսին (բանսարկուին). (Յկ. ՟Դ. 7։)
Յօժարութեամբ լսէր չարախօսացն. (Խոր. ՟Գ. 64։)
(Խօսօղն առ ատելութեան) չարախօս է, թէպէտ եւ ճշմարիտ է ասացեալն։ Մի՛ ունկնդիր լինիր չարախօսին. (Բրս. հց.։)
Ի վերայ անսանձ բերանոց եւ չարախօսից դուրս դնելով. (Փիլ. իմաստն.։)
Մի՛ համարիք, եթէ ես չարախօս ինչ իցեմ զձէնջ առ հօր. գոյ որ չարախօս կայ զձէնջ։ Սկսան չարախօս լինել զնմանէ։ Եղեն չարախօս զհրէից առ նաբուգոդոնոսորայ։ Դարձաւ անդրէն առ թագաւորն չարախօս լինել զնմանէ։ Որ չարախօս կային զանձնէ իմմէ։ Չարախօս կային զինէն առ տէր. եւ այլն։
ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.
κακόν, κακά, πονηρόν, κακία, κάκωσις, πονηρία malum, mala, malitia, malignitas եւ molestia. Չարութիւն. չար գործք. մեղք. յանցանք. գէշ բան. գէշութիւն.
Բազմացան չարիք մարդկան ի վերայ երկրի։ Գուցէ հատուցանիցէ մեզ հատուցումն զամենայն չարեացն՝ զոր անցուցաք ընդ նա։ Մի՛ յօժարեսցիս ընդ բազումս ի չարիս։ Եօթն չարիք կան ի սրտի նորա։ Վասն ամենայն չարեացն՝ զոր գործեաց հերովդէս։ Ի դառնալ ձեզ իւրաքանչիւր ի չարեաց ձերոց.եւ այլն։
Յետ գործելոյ զչարիսն՝ յայնժամ բազումք հային ի չարիսն։ Ոչ ոք վաղվաղակի եւ յանկարծակի ի չարիսն դիմէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 32. 33։)
Աստուած անփորձ է չարեաց». (Յկ. ՟Ա. 13.) ընթերցի՛ր չարաց, կամ ի չարեաց։
ՉԱՐԻՔ. Վնաս. արկածք. աղէտք. թշուառութիւն. փորձանք, խեղճութիւն.
Գուցէ հասանիցեն ինձ չարիքն։ Զի մի՛ տեսից զչարիսն՝ որ գտանիցեն զհայրն իմ։ Հրեշտակն որ փրկեաց զիս յամենայն չարեաց։ Զիա՞րդ կարիցեմ տեսանել զչարիս ժողովրդեան իմոյ։ Փրկելով ոչ փրկեսցեն զնոսա ի ժամանակի չարեաց իւրեանց.եւ այլն։
cf. Չկայուն.
ἅστατος instabilis. Անկայուն. անցաւոր.
incredible, beyond all belief;
— թուէր, it seemed incredible, it would be difficult to believe it.
Անհաւատալի. լաւտալու.
Զիրս անարժանս եւ չհաւատալիս գործէր. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
Եւ այս որ ասացաւ, մի՛ ումեք չհաւատալի կարծեսցի. (Վեցօր. ՟Զ։)
crystalline;
jelly;
— բուսական, pectine;
— հիւթն աչաց, crystalline humour.
Էջմիածին ծով սառնորակ, զոր եւ ետես սուրբըն սահակ. (Տաղ.։)
cf. Սասանեցուցանեմ.
Որ զտարերս սասանեցեր։ Որ սասանես զերկիր։ Զհիմունս սասանեաց զմահու. (Նար. ՟Լ՟Զ. ՟Կ՟Գ։ Գանձ.։)
Շարժեալ սասանեաց զաղքեալ ամուրս դժոխոց. (Տաղ.։)
Ոչ եւս յաւելից սասանեցուցանել զոտն իսրայէլի յերկրէս. (՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Գ. 8։)
Զսիւն ճշմարտութեան սասանեցոյց. (Շ. թղթ.։)
Ի բաց սասանեցուցեալ զլուծ ծառայութեանն քրիստոսի. (Բրս. արբեց.։)
Որք զսիրոյն աստուծոյ լուծ յուսոց ի բաց սասանեցուցին. (Ներս. աբեղ.։)
cf. Սասանուտ.
ՍԱՍԱՆՈՏ կամ ՍԱՍԱՆՈՒՏ. Սասանելի. երերուն. շարժուն.
cord, band, rope, chain;
— նաւու, rigging.
σειρά catena, funis series. Սիրայ. չուան. տոռն. շխթայ. կապ. կապանք. (լծ. եւ ձար. չար. թ. սըրա, սարկը, սարմագ ).
Ի միոյ էութենէն ի նիւթոյ՝ ի մարմինս բազմացեալ հաստատութեանց, եւ որպէս զսարիս կնչ զմիմեանց ունելով. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զաւետարանն սուրբ կապէր պատէր երկաթի սարեօք, եւ իւրով մատանեաւ կնքեալ։ Արձակեաց յոտիցն երկաթոց, եւ անրոց պարանոցէն շղթայիցն սարեացն. (Բուզ. ՟Դ. 16։ ՟Ե. 7։)
Ընչաւէտն կապեալ է հոգովք՝ որպէս չուն, որ կապեալ իցէ սարեօք. (Վրք. հց. ՟Է։)
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
κείρω, ξύω tondeo, rado. Վարսավիրայել. ածելեաւ յապաւել՝ փոքրել զհերս. քերծուլ. գերծուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. կտրել. կարճել. ածիլել. (լծ. եւ սիւքիւրմէք. մաքրել իբր աւել ածելով).
Յառաջագոյն զպարկեշտութիւն սափրեալ ի նմանէ՝ յետոյ եւ զզօրութիւնն սափրէ (ընդ վարսս գլխոյն)։ Թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին։ Սափրեալ յայլոց. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Կարցէր սափրել զփառս եկեղեցւոյ, որպէս պոռնիկ կինն այն ի հնումն զհերսն սամփսոնի. (Լաստ. ՟Ի՟Է։)
Զպատմուճանն ի բաց ընկենոյր, եւ զվարսսն սափրէր (յովբ). (Իսիւք.։)
in mourning;
mournful;
սուգ առնուլ —օք, to wear mourning.
πενθῶν lugens. Որ առնու կամ ունիզսուգ. սգազգեաց. սգապատ.
Սգաւոր զսգաւոր ոչ մխիթարէ, բայց եթէ կրկին սուգ ի վերայ սգոյ յաւելու։ Արտաքնոցն երեւէին իբրեւ այրիք սգաւորք։ Նստէին ի վերայ երկրի՝ զօրէնս սգաւորացն կատարելով. (Մամբր.։ Եղիշ. ՟Ը։ Իսիւք.։)
Լուեալ ժողովրդեանն զբանն զայն՝ սուգ առին սգաւօրք (այսինքն սգաւոր իրօք). (Ել. ՟Լ՟Գ. 4։)
Ձգեաց զերկոսեանն ի սգաւոր աշխարհէս յանտրտմական ուրախութիւնն. (Մամբր.։)
cf. Սեղանակապուտ.
ἰερόσυλος sacrilegus. Գող՝ որ զերծու կողոպտէ զսուրբ սեղան. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ռմկ. սրբապիղծ.
Զնոյն ինքն զսեղանապիղծ զտաճարակապուտ զգանձի տամբն արկանէին փախստեայ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 42։)
chamber;
cabinet, closet;
cf. Հարսն;
concubine;
— միանձանց, cell;
— հարսին, nuptial bed, thalamus;
— ուսման, study.
(որպէս թէ քնեակ, քնարան). κοιτών cubiculum παστοφόρον , ταμεῖον, ταμιεῖον, ζάκχων cella, promptuarium ἅντρον antrum γυναικωνίτις mulierum conclave. Օթարան առանձնութեան. խուց. ներքին բնակարան. սրսկապան. որ եւ ՍԵՆԵԱԿ ԱՆԿՈՂՆՈՑ. ԿԱՆԱՆՈՑ. եւ Շտեմարան. մթերք. գանձարան. Տես (Ել. ՟Ը. 3։ Դտ. ՟Գ. 24։ ՟Բ. ՟Թագ. ՟Ժ՟Գ. 10։ եւ Ծն. ՟Խ՟Գ. 3։ Երգ. ՟Ա. 3։ ՟Գ. 4։ Տոբ. ՟Է. 17։ Մտթ. ՟Ղ. 6. եւ այլն։)
զանց արարեալ զյարկօք (արքունեաց), զհրապարակօք, զսենեկօք, զնկարօք, զպատկերօք. (Փիլ. նխ. ՟բ.) (յն. կանանոց. հարեմլիք)։
Սենեակք միանձանց. որ եւ խուղ, Խրճիթ. (Վրք. հց. ստէպ։)
Զկուսանս ուսո պահել զինքեանս որպէս սենեակս քրիստոսի. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
Աստղկան դիցն, սենեակ վահագնի (հերակլեաց) կարգացեալ ըստ յունականին, որ է ինքն ափրոդիտէս. (Ագաթ.։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
ՍԵՊՀԱԿԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Իբր յն. ἱδιάζω proprium mihi facio, vindico եւ περιουσιάζω possideo. Սեպհական առնել ինքեան կամ այլում. իւրացուցանել. ստանալ. յինքն գրաւել. ժառանգել, եւ ժառանգեցուցանել.
Երանի է քեզ, եթէ կամիս զայն սեպհականացուցանել. (Ճ. ՟Բ.։)
Որք զգաստութեան անսպիաբար սեպհականեցուցին զպատմուճանն, ի խորհրդական հարսնարանն ընկալեալ լինին. (Ճ. ՟Գ.։)
Զազգսն զայնոսիկ շուրջ զամրոցաւն սեպհականեցուցեալ էր իւր. (Յհ. կթ.։)
Իւր միայնոյ սեպհականեալ զկենդանութիւնն. (Եզնիկ.։)
Սեփհականելով ձեզ ինքեան զճշմարիտ անտեսս տանն աստուծոյ. (Գր. տղ. թղթ.։)
Այրն եթէ ի կնոջն իրացն տայ այլոց, ոչ կարէ առնող զայն սեպհականել (կամ սեփհականել), թէ եւ մնայ առ նմա բազում ժամանակ. (Մխ. դտ.։)
յեսու սեպհականաց որդւոցն իսրայէլի զերկիրն։ Ինձ զերկինս սեպհականեաց. (Ճշ.։ Նար. ՟Կ՟Է։)
of today;
ի —, ի — աւուր or աւուրս, — օր, cf. Սերկ.
ὀ, ἠ, τὸ σήμερον hodiernus, hodie. Ցերեկեան. այսր աւուր. յայսմ աւուր. ասօրուան, ասօր.
Զսերկեան նախագոչելով մարգարէական հոգւովն զմեծափառութեան փողեաց մեզ բան։ Զոր յաղագս սերկեան խոստովանեցան աւուրս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
Իսկ ի սերկեան աւուրս աստուածաբար կամաւոր գայ ի չարչարանս. (Ճշ.։)
Սերկեանս ուռկանի արկելոյ։ Ի սերկեան աւուր. (Մագ. ՟Ծ՟Գ. ՟Ժ՟Է։)
Ո՛վ անհուն աղիտաւորութիւն, որ ինձ ի սերկեան հանդիպի. (Պիտ.։)
trailing one's gown, clothed in trailing robes;
— պատմուճան, trailing gown;
— ճեմելիք, promenade in gown and train.
περισεσυρμένος dissolutus. Նշանակ ցոփութեան, որով ոք ի գնացս իւր քարշէ ընդ գետին զստորոտս երկայնս.
cf. Ստրջումն.
κατάνυξις compunctio, dolor animi κατήφεια vultus demissus, pudor cum moerore. Ստրջանալն. ապաշաւ. զղջումն. կսկիծ. զկծումն. թախծութիւն. ցաւ սրտի.
Տրտմութեան յումեք եղելոյ՝ աչքն մտախորհութեամբ լի են եւ ստրջանօք։ Լուիցուք ամենայն սրտջանօք։ Յաճախումն՝ ստրջանաց եւ երկիւղի պատճառք. (Փիլ. իմաստն.։ Ոսկ. մտթ.։ Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
Յանցեաք՝ ոչ իբր զպատողն մեր՝ կամաւ, կամ առանց ստրջանաց։ Ստրջանօք իմաստնացեալ՝ յիրաւունս օրինացն դառնայ։ Զանարգանսն եւ զստրջանսն, որ յետ մեղացն լրմանն։ Կատարումն նորին՝ տրտմութիւն եւ ստրջանք է ի զդաստ միտս. (Լմբ. ստիպ.։)
cf. Սայրասուր.
Սո՛ւր բերանով (երկաթ). սայրասուր. հատու.
cf. Սուսերամերկ.
purgative;
— առնուլ, to take a purgative, to purge;
— տալ, to purge.
Դեղ սուրբ, սրբիչ եւ մաքրողական.
Որ հիւանդն է, ո՛չ է հեշտետւ կա՛մ հատանել կամ խարել, կամ սրբադեղ առնուլ՝ փոքր ինչ թախծանօք բուժել ի բազում մաղասոյն։ Սրբադեղ յիսուսի է, որ ածէ ի վերայ քո զրկումն, եւ բժշկէ զքեզ յագահութենէ. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Նուիրական.
ἰερατικός, ἰεροτελεστικώτατος, ἁφιερωτικός sacer եւ այլն. Սրբազան. նուիրական. քահանայական. սուրբ. աստուածային. խորհրդաւոր.
Զսրբազնականօք մերով աւանդութեամբք։ Հաղորդ գոլ սրբազնականին գոհութեան (այսինքն սուրբ հաղորդութեան)։ Իրիք սրբազնականի կոչման արժանաւորեաց զնոսա (զկրօնաւորս). (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
Այսքանեաց սրբազնական մասանցս ճառեցելոց դու միայնակ պատճառ. (Նար. կուս.։)
cf. Սրբասուն.
Ի սրբութեան կամ սրբութեամբ սնեալ. սրբակրօն. սրբազան. սուրբ.
Պարկեշտասէրն գայիանէ՝ սրբասնելովն (կամ սուրբ սանովն) հռիփսիմեաւ հանդերձ. (Ագաթ.։)
Սրբասնելոցն անարատութեան։ Նախատեսութիւնս սրբասնելոց։ Սրբասնեալ ձեռաց։ Սրբասնեալ ոմն պատանի։ Ի սրբասնեալ միջոց քո ստեանց. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Հ՟Ե. Նար. խչ. Նար. կուս.։)
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
ἀγιάζω sanctifico ἀγνίζω purifico, consecro καθαίρω , καθαρίζω purgo, mundo ὀσιόω sanctum reddo ἑκμάσσω deleo եւ այլն. Սուրբ առնել. մաքրել յաղտից հոգւոյ կամ մարմնոյ. մաքրազարդել. ի բաց ջնջել. արդարացուցանել. անպարտ առնել. նուիրական եւ սրբազան կացուցանել.
Օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ, եւ սրբեաց զնա։ Յիշեսջի՛ր զօր շաբաթուն սրբել զնա։ Սրբեսցես զղեւտացիսն։ Քահանայքն՝ որ մերձենան առ աստուած, սրբեսցին։ Սրբել զտուն։ Բարապան տանն սրբէր ցորեան։ Սրբէր զենջակաւն։ Սրբէ զնա (զուռն), զի առաւել եւս պտղաբեր լիցի։ Ո՞վ իցէ՝ որ ձգիցէ զձեռն իւր յօծեալ տեառն, եւ սրբիցի։ Զի որ սրբէն՝ եւ որ սրբին, ի միոջէ էին ամենեքին։ Սրբեցէ՛ք զձեռս մեղաւորք։ Որով կամօք եւ մեք սրբեցաք։ Միով պատարագաւ կատարեաց զսրբեալսն ի մշտնջենաւորս.եւ այլն։
Այլ լուացայք, այլ սրբեցայք, այլ արդարացայք յանուն տեառն մերոյ յիսուսի. (Աթ. ՟Ա։ Նոյն է եւ աասելն, լուացարուք, սրբեցարուք եւ այլն։)
ՍՐԲԵԼ. Նուիրել. ընծայել. ձօնել.
Սրբեա՛ դու ինձ զամենայն անդրանիկս։ Սրբեսցես զնոսա՝ քահանայանալ նոցա ինձ։ Սրբեսցես զերբուծն ի նուէր.եւ այլն։
ՍՐԲԵԼ ԶԵՂՆԳՈՒՆՍ. περιονυχίζω circumcido ungues. Հատանել զեղնգունս։ (Օրին. ՟Ի՟Ա. 12։)
ՍՐԲԵԼ ԶՄՕՐՈՒՍ, այսինքն յապաւել. գերծուլ. ἁφαιρέομαι aufero. (Ես. ՟Է. 20։)
to lose one's temper, to be angry, out of all patience, indignant, in a passion, provoked, irritated, exasperated, enraged;
սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ, he was seized with rage.
θυμόομαι, θυμέομαι irascor, indignor, furo παροξύνομαι acuor, exacerbor. Շարժիլ ի սրտմտութիւն. ցասնուլ. բարկանալ. զայրանալ. վառիլ ոգւոյ սրտի մտօք ի վրէժխնդրութիւն.
Ետես տէր, եւ նախանձեցաւ եւ սրտմտեցաւ։ Սրտմտեցաւ բարկութիւն նորա յոյժ։ Սրտմտեցաւ ասա մարգարէին.եւ այլն։
Անսովոր ոճով՝ իբր կր. Գրգռիլ յայլմէ ի սրտմտութիւն.