solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.
πανήγυρις, πομπή coetus publicus, pompa, festivitas, nundinae . Կացումն հանդիսական. (որ գրի եւ Կացորդ, եւ Կացարդ). Հանդէս տեսարանաց եւ տօնից. հասէմախմբութիւն. Ժողով. տօն ամենաժողով. տօնախմբութիւն. եւ տօնավաճառ. որպէս յն. բանի՛ղիրիս, յորմէ ռմկ. բանայիր, տօնանմա, աչա՛յ, զիննէթ.
Կացուրդք տարեկանք. (Արիստ. աշխ.։)
նախագահութիւնք իսկ առ ամենայն կացուրդսն կարգեցին՝ պայծառ ձիաբոյծքն, զօրավարքն, իշխանքն, գոռոզքն. (Բրս. հայեաց.։)
Զատկացն եւ կացարդիցն (լաւ եւս՝ կացըրդիցն) եւ ամենաժողով տօնից անուն զբազմաց ի մի վայր գումարելոց յայտ առնէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
Տօնիւք եւ կացըդիւք, խրախութեամբ հացկերութից։ Առնեմք կացուրդս՝ տօնս ամենաժողովս (յն. մի բառ վասն երից). (Պտմ. աղեքս.։)
Ի գլխաւոր կացուրդս եւ ի խումս։ Յարկադիա կացուրդ եղանել աթանայ։ Խորհրդականք ատեանք. եւ այլ եւս յօրինեալ կացուրդք։ Զկացրդոցն կատարելով բարւոք յարմարեսցես գովասանական հանդէս. (Պիտ.։)
զուարճանայ եւ տօնէ երկուս կացորդս. (Վրք. հց. ձ։)
Զսրբոյ եւ անյաղթ վկայիս հրաշացուցանեն զկացուրդս. (Ճ. ՟Ա.։)
Տօնախմբութեամբ եւ հանդիսաւոր կացրդիւք. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ. (որք հային եւ ի յաջորդ նշ։))
ԿԱՑՈՒՐԴ ասի եւ Երգն ի կացուրդս. այսինքն Նուագ երգոց ի տօնս. որպէս եւ Ժամամուտ եղանակաւոր, եւ հարցնափառ, եւ տաղ. որք կոչին եւ ԿԱՐԳ. որպէս եւ չարական աւուրն Կանոն ասի.
Երգեաց կացուրդ ծննդեանն քրիստոսի քաղցրաձայն եղանակաւ։ Երգեաց ի տէրունական տօնս կացուրդ հազարս. (Հ. կիլիկ.։)
Կացուրդ յովհանու կարապետի։ Կացուրդ սրոց քառասնիցն։ Կացուրդ ղազարու յարութեան, կամ գալստեան տեառն, կամ համբարձման։ Աստանօր ի դէպ երգաբանի մեզ՝ որ դաւթեան կացուրդ, կացուրդ հոգեւոր գեղեցկապանծ առած, (անցաք մեզ ընդ հուր եւ ընդ ջուր, եւ այլն). (Գանձ.։ Տաղ.։ (ա՛յլ է եւ կցուրդ։))
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
ἴστημι, καθίστημι statuo, constituo ἁποκαθίστημι restituo. առնել՝ զի կացցէ յոտին կամ հաստատուն. դնել. զետեղել, հաստատել. կանգնել. կարգել. առնել. կատարել. կեցընել, դնել, ընել.
Ածից կացուցից առաջի քո։ Կացոյց ի լերինն։ Կացուցե՛ս ուրոյն։ Կացոյց զնոսա շուրջ զխորանաւն։ Կացուցին զնա ի մէջ երկուց սեանցն։ Ի վերայ բարձանց կացուցեր զիս։ Կացուցեր յանդորրու զոտս իմ։ Հրամայեաց կացուցանել զկառսն.եւ այլն։
Կացուցանել զոք ի վերայ տան իւրոյ, կամ գործակալս ի վերայ երկրի, կամ իշխանս զօրուն, կամ ի վերայ նոցա գործաւարս, դատաւորս. կամ Դէտ կամ սպարապետ կամ թագաւոր կացուցանել.
Կացուցանել զբանս իւր, կամ զոր ինչ խօսեցաւ, կամ զպատուէր հօրն իւրեանց. եւ այլն։
Կացուցանել զկամս արարչին։ Կատարեալս կացուցանել։ Պատկառելիս կացուցանել։ Մերկ եւ թափուր կացուցանել։ Ազատ կամ թշնամի կամ գլուխ կացուցանել։ Տեղեկատոյն կամ քաղցրագոյն կացուցանել։ Վկայ կացուցանել։ Յանդիման կամ մերձ կամյոտն կամ յոտին կացուցանել. եւ այլն։
Կացուցին զնոսա ընդ հարկաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 2։)
Զաշխարհն ի հարկի. յն. ծառայեցուցին. (անդ. 16։)
potter;
brick-maker;
bricklaying, brickwork, masonry;
ի —ի կալ, to make bricks.
πηλιουργός fingens, figulus. Որ գործէ անօթս ի կաւոյ. բրուտ. եւս եւ Աղիւսարկու.
Ի կաւոյ ստեղծ անօթս ... դատաւո՛ր կաւագործ է. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7։)
Կաւագործք եւ ոսկեգործք՝ ըստ իւրեանց արուեստին զբեկեալն անօթ վերստին ստեղծանեն. (Սկեւռ. եւ Գէ. ես.։)
Իբրեւ զանօթս կաւագործաց խորտակէր. (Երզն. լս.։)
ԿԱՒԱԳՈՐԾ. գ. Աղիւսարկութիւն. եւ Որմնաշինութիւն. շինողութիւն.
Կողոպտեցէ՛ք զեգիպտացիսդ. զի այն լինիցի նոցա ընդ վարձուց կաւագործին եւ աղիւսարկին. (Կիւրղ. ել.։)
Որ ի կաւագործին եւ յաղիւսարկին կապեալ կային. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
Վայրենի արջառք ի կաւագործի կային. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
՟հռ փայտակոփ, եւ ՟Ձռ քարակոփ ... զթիւ կաւագործին բաւանդակեաց. (Եփր. թագ.։)
clay-work or hrick-work.
πηλουργία . Աղիւսակութիւն. եւ Շինողութիւն.
Զանձինս ի գործ կացուցեալ կաւագործութիւնն։ Եհան զնոսա ոսկւով եւ արծաթով, զի վարձ էր նոցա կաւագործութեանն. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. սղ.։)
Զզոօրսն յունաց տարցուք յաղուանս ի գործ կաւագործութեան գաղատոս որմաշէնս մերոց քաղաքաց, ապարանից, եւ այլոց պիտոյից. (Բուզ. ՟Ե. 4։)
pimping, a pimp's or bawds trade, pandarium, procurement.
Գործ կաւատաց. միջնորդութիւն գործոց անարժանութեան գործեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12.) յն. լոկ, անամօթութիւն։
clayey.
tomb grave.
Գերեզմանք. շիրիմ. տապան քարեղէն. որ եւ ՔԱՒԱՐԱՆ ասի. (որպէս եւ արաբ. ղըֆր է քաւել. եւ ղաֆիր՝ կափուցանել, եւ եբր. քէֆօրիմ, քաւութիւն. քաւարան).
Առ ի մէջ հարքն ի կափարումս դարձան. (Կորիւն.։)
Զատտինի այսինքն զդիովնիւսայ կափարսն (ա՛յլ ձ. կիրսն) եւ գործս իբր օրինօք հաստատեալ ունին. (Սարկ. հանգ.։)
mace-bearer, beadle, verger.
Որ ունի եւ վարէ զգործի կափիչ, կամ կոփիչ, որպէս ուռն, լախտ. եւ այլն.
Ետ նմա սուրհանդակս եւ մեկնակազէնս, եւ սակրաւորս, եւ կափաւորս. (Արծր. ՟Գ. 2։)
gnashing, chattering of the teeth.
Կափկափելն, իլն. բաբախումն. կրճելն. կրճումն.
ատամանցն եւ կափկափումն՝ աճառացն պրկմամբ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
valve;
plug.
snare, trap;
pit-fall, foot-trap;
cloister.
Տեղի՝ ուր լինի կափուցանել ուլամբ կամ փակիլ, խփիլ, որպէս հաղբ. ծողակ. որոգայթ. թակարդ. եւ Արգելոց. փակարան. (լծ. թ. գափան, գափանճա. լտ. գա՛փիօ, ըմբռնել).
Ի փոքր եւ ի տկար հաղբից յանդնդայինն այն կափուլ, եւ ի բարձր ամբարտակ ամբարտաւանութեամբ վերացուցանէ. (Սկեւռ. աղ.։)
Զանապատն տեսանիցես, անկանիցիս ի բարիոք կափուլն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ. յն. լոկ, ըմբռնիլ։)
Ի բաց հրաժարէին ի բարւոք կափուլն. (Վրք. ոսկ. իբր լտ.)
closing theeyes;
glueing, pasting;
creaking;
gnashing or grinding the teeth.
cf. ԿԱՓԻՒՆ, Որպէս Կափուցումն. խփումն. փակումն. գափամասը, գափանմասը, գողելը, գոցւիլը.
Ի կափման աչացս՝ հայեցուած սրտիս մի՛ ստուերասցի. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
Կափիւնս տալով կափուցեալ զաչս իբր զխլուրդս. (Մագ. լ։)
որպէս կապչելն, մածուցումն. փակչիլը. կպչիլը. եափըշմասը, պիթիշմէսի.
Զի վայր ծորեալ բնութիւն ջրոյն սալայատակ արամացեալ հողոյն կափմամբ. (Եղիշ. Բ։)
որպէս Կափկափումն, բաբախիւն. ճայթիւն. կըճըրտը, չաթըրտը.
Որում եւ վա՛յն փոխանակին, եւ ատամանց կափմամբ լալին. (Յիսուս որդի.։)
Պատարագ նոցա որպէս կափունք (կամ կափուլք) շանց, մկրտութիւնք նոցա որպէս թլփատութիւն. թերեւս գրելի է, կառափունք։ (Կանոն։)
to cover, to shut, to close;
— զաչս ուրուք, to close the eyes of;
— զաչս ի լոյս, to shut the eyes against conviction.
καμμύω claudo συνέχω constringo διαπετάζω expando. Փակել. հափուցանել. խափուցանել. խփանել. պնդել. ի վերայ դնել առ ի ծածկել. արգելուլ. ամփոփել. խփել, գոցել.
Զաչս իւրեանց կափուցին. (Ես. ՟Զ. 12։)
Կափուցին զաչս իւրեանց ի լուսոյն ճշմրտութենէ. (Եղիշ. մատն. տն.։ եւս եւ Նար. ՟Ե. ՟Հ՟Բ. ՟Հ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Յիսուս որդի.։)
Ջրհոր մի՛ կափուսցէ զբերան իւր ի վերայ իմ. (Սղ. ՟Կ՟Ը. 17։)
կափուցանէին զվէմն ի բերան ջրհորոյն. (Ծն. ՟Ի՟Թ. 3։)
Կափոյց զխուփն ի վերայ գբին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 19։)
Զվայրս մտին ի վերայ կափուցեալ. (Յհ. կթ.։)
Կափոյց խորխորատն զբերան իւր. այսինքն փակեցա. (Ճ. ՟Բ.։)
Սոքա աչօք կափուցելովք՝ ի լսելոյ եւեթ հաւատային. (Երզն. մտթ.։)
Զլսելիդ կափուցանել կամելով. (Խոսրովիկ.։)
Ի բաց հրաժարրիւր ի պատասխանելոյ, առ բարձրութիւն ասացելոցն կափուցեալ. (այսինքն բերանն փակեցաւ)։ Եթէ ծարաւիք լինիցին, ոչ երբէք կափուցեալ լինին մինչեւ արբցեն. (այսինքն ոչ փակի նոցա աղբիւրն). (Ոսկ. յհ.։)
Ի կատարածի իւրեանց ծառայութեան կափոյց զնոսա ի մէջ հեթանոսաց. (Եփր. համաբ.։)
act of covering.
որ եւ ԿԱՓՈՒՄՆ. Կափուցանելն, իլն. փակումն.
Եւ ոչ տեսութեանն ժամանեցի, եւ աչացն կափուցման. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Եւ ոչ կափուցմանց աչաց նոցա արժանի գտան. (Յհ. կթ. (զի եւ կափուցանելն զաչս վախճանելոյն՝ կարեւոր սիրելեացն է)։)
Կ ափուցմանց երկակի շրթանցս։ Շրթանց կափուցմամբ զերկիր համբուրեմ. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը։)
to cause to dance;
to dance with.
καταχορηγέω choragium procuro ἑξορχέω exsultare facio, explodo. Տալ կաքավել կամ պարել. եւ բաց ոստուցանել. Ոստք ի ձեռն պսակաւորս կաքաւեցուցանել. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 14։)
Կաքաւէին, եւ զդեւս կաքաւեցուցանէին. (Վրդն. սղ.։)
Տե՛ս, զի մի՛ արտաքս կաքաւցուսցես զսրբութիւն սրբութեանցն, այլ երկիւղիւ զթաքնութեանն աստուծոյ (զխորհուրդս) իմանալեօք եւ աներեւութիւք գիտութեամբք պատուեսցես. (Դիոն. եկեղ.։)
cf. Կաքաւք.
Պար իսկ՝ կաքաւումն, եւ երգ է բոլորովին. (Պղատ. օրին. ՟Բ.)
Ոչ գոյ անդ կաքաւութիւն, այլ՝ երկիւղ. (Մաշկ.։)
Ի տրոփումն կաթելոյ կաքաւման ոտին. (Նար. խչ.։)
Ի կաքաւումն հերովդիադայ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Կաքաւք.
Պար իսկ՝ կաքաւումն, եւ երգ է բոլորովին. (Պղատ. օրին. ՟Բ.)
Ոչ գոյ անդ կաքաւութիւն, այլ՝ երկիւղ. (Մաշկ.։)
Ի տրոփումն կաթելոյ կաքաւման ոտին. (Նար. խչ.։)
Ի կաքաւումն հերովդիադայ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Կենդրոն.
• տե՛ս Կենդրոն։
cf. Կենդրոն։ (Ա՛յլ է եւ յտկ. անուն ԿԵԴՐՈՆ. յորմէ Կեցրոնեան ձոր)։
cf. Կենդրոնախոյս.
cf. Կենդրոնական.
cf. Կենդրոնականութիւն.
cf. Կենդրոնակից.
cf. Կենդրոնաձիգ.
cf. Կենդրոնացումն.
cf. Կենդրոնացուցանեմ.
cf. Կենդրոնաւորեմ.
cf. Կենդրոնաւորութիւն.
cf. Կեղակարծիք.
ԿԵՂԱԿԱՐԾԻՔ ԿԵՂԱԿԱՐԾՈՒԹԻՒՆ. Խեղ կամ կաղ կարծիք. կասկած. երկիւղ. երկբայութիւն. տարակոյս. վէճ.
Ո՛չ ջրով միայն. այսինքն՝ զի թէ ի մկրտութիւնն միայն էր վկայութիւնն, գոյր ինչ կեղակարծիք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
Պետրոս երթայր զհետ կեղակարծեօք. (Սեբեր. ՟Ժ՟Դ։)
Զանուանս նահապետացն կեղակարծութեամբք. (այլաբանել. Արծր. ՟Ա. 2։)
Կեղակարծութեան տայ կարծիս. (Սկեւռ. յար.։)
Վկայութեանցն կեղակարծութիւն. (Լմբ. սղ. (այսինքն երկբայիլն ընդ վկայութիւնս)։)
Յորժամ նուազութիւն իցէ յայտնի ցուցից կամ բանիւք կամ գրովք, ի վկայս ապաստանին՝ որք զկեղակարծութիւնս ունին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
tearing, rending, laceration;
violence, vexation, oppression.
Կեղեքումն առաջին չարեաց. (Մամբր.։)
Ընդ կեղեքումն մեղաց. (Լմբ. սղ.։)
Ճանաչել ցայնչափ կեղեքումն, որ ածեն ի վերայ նորա ցաւքն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Է։)
double-faced, double-dealing, dissembling;
hypocrite, dissembler.
Որ ունի եւ վարէ կեղծիս լաւութեան արտաքուստ՝ հակառակ ներքին չար խորհրդոց եւ բարուց իւրոց. խաբեբայ. սուտակասպաս, խարդախ. նենգաւոր. եւ Ո՛չ պարզ, այլ իբր բազմակողի՝ խաբեական. պատիր. սուտ.
Այր կեղծաւոր։ Կեղծաւորք սրտիւք։ Որպէս կեղծաւորքն առնեն։ Կեղծաւոր, հան նախ զդերանդ։ Վա՛յ ձեզ դպրաց եւ փարիսեցւոց կեղծաւորաց.եւ այլն։
Կեղծաւոր խորամանկութիւն, խարդախութիւն, կամ խորհուրդ, սէր, զղջումն. (Վեցօր.։ արծր։ Յճխ.։ Խոր. ՟Բ. 71։ Մխ. երեմ.։)
hypocritically, dissemblingly, like a hypocrite.
Կեղծաւորելով. կեղծաւորութեամբ. կեղծեօք.
Առ երեսս ոչ կերպարանեսցի, եւ կեղծաւորաբար ոչ անհաւատեսցէ. (Նար. ՟Զ։)
hypocritical, dissembling, fallacious, feigned, simulated.
կեղծաւորեալ. ստայօդ. առ երեսս ցուցեալ. կեղծաւոր. կատիր.
Ի կեղծաւորական պահսն տանջի. (Եփր. պհ.։)
Ե՛կ ի քեզ, եւ զկեղծաւորական զխաբէութիւն մտաց եւ պաճուճանաց ընկեա՛ ի քէն. (Մանդ. ՟Դ։)
Կեղծաւորական սիրով։ Ըստ օրինակի կեղծաւորական սիրով։ Ըստ օրինակի կեղծաւորական հիւանդութեան։ Կեղծաւորական կերպարանք, կամ բարի համբաւ. (Արծր. ՟Դ. 2. եւ 7. եւ 12։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
fellow cheat, companion in imposture.
συνυποκρινόμενος simuls simulans, accommodans se rebus. որ միաբանի ընդ այլում ի կեղծաւորութիւն կամ ի կեղծիս.
Զկեղծաւորակիցսն գոլ, կամ գովել. (Ոսկ. եւ Շ. մտթ.։)
Բառնաբաս կեղծաւորակից լինի. եւ բառնաբայ կեղծաւորակից լինելն այսպիսի է. (Ոսկ. գաղ.։)
to play or act the hypocrite, to feign, to dissemble, to counterfeit, to simulate, to pretend to, to affect, to look demure, to assume a borrowed air, to counterfeit another;
կեղծաւորեալ բարեպաշտ, false devotee, canting rascal, bigot, hypocrite.
cf. Կեղծաւորանամ.
ὐποκρίνομαι . Արտաքուստ ձեւացուցանել. որ եւ ԿԵՂԾԱՒՈՐԻՄ.
Զոր ձեւացայն առ անքուսայ զխելագարութիւնն եւ դանդաչմամբ կեղծաւորեցի. (Բրս. սղ.։)
Ոչխարազգեստ գայլք կեղծաւորեն զբարեկամութիւն։ Պատրանօք կաղծաւորեն զիւրեանս. (Համամ առակ.։)
Իսկ եթէ կեղծաւորէք զժամանակն, ի բաց եդեալ զստութիւն՝ խօսեցարո՛ւք զճշմարտութիւն. (Ճ. ՟Բ.) է հելլենաբանութիւն, որպէս յն. ὐποκρίνομαι , որ ըստ ձայնին է ենթադատել, փորձել, եւ կեղծաւորիլ։
cf. Կեղծաւորանամ.
ὐποκρίνομαι simulo, fingo. Ձեւացուցանել, ձեւանալ. կերպարանալ, իլ. ցուցանել ի վերին երեսս. կեղծաւորութիւն ընել, ձեւացընել, ցցընել, ծախել.
Որ զիւրսն կեղծաւորի (ի թատերս). (Ոսկ. ՟Ա. 8։)
Վերին երեսս զայս կեղծաւորէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Նման է հիւանդի, որ կեղծաւորի զառողջութիւն. (Նեղոս.։)
Առաքեցին գաւաճանս կեղծաւորեալս զանձինս առ արդարս ունել. (Ղկ. ՟Ի. 10։)
Կեղծաւորեցան ընդ նմա եւ այլ հրէայքն. (Գաղ. ՟Բ. 13։)
Եւ նոքա վասն իմ կեղծաւորեալ (այս ինքն կեղծաւորելոյս) գայթագղեսցին. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 25։)
Ընդ քրիստոնեայսն քրիստոնեայ, եւ ընդ պարսկականսն զնոցայն կեղծաւորէր. (Արծր. ՟Ա. 15։)
Կեղծաւորիմ արդար։ Ոչ կեղծաւորեցայց քննողին. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Բ։)
Խաւար է, եւ լոյս կեղծաւորի. (Խոսր.։)
Առ մարդկան ականէ եւ երեսաց վասն կեղծաւորիք առ նոսա։ Կեղծաւորիս սիրել. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Կեղծեաւորեալ սիրով. (Յհ. կթ.։)
Այլագոյնս կեղծաւորեալ դիմակս. (Պիտ.։)
hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.
ὐπόκρισις hypocrisis, simulatio Կեղծաւորիլն. ունելն զկեղծիս ի բարս. սուտ կերպարանութիւն. պատրուակ. եւ Պատրանք.
Արտաքոյ երեւիք մարդկան արդարք, եւ ի ներքոյ լի էք կեղծաւորութեամբ եւ անօրէնութեամբ։ Գիտաց զկեղծաւորութիւն նոցա։ Ի խմորոյ փարիսեցւոցն, որ է կեղծաւորութիւն։ Ի բաց թօթափել զամենայն նենգութիւն եւ կեղծաւորութիւնս։ եւ այլն։
Կեղծաւորութեամբ մտանել ընդ սրբութեան խոստովանութիւն. յն. կեղծաւորիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 24։)
Իբրեւ զնորք իմն առ աչս մարդկան, եւի կեղծաւորութիւն կարծեաց զմեծ խորհուրդն երեւեցուցանեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Մի՛ կեղծաւորութեամբ սիրել, այլ ի սուրբ ստէ. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
fallacious, deceitful.
discredited, blemished.
dirty cloths or rags;
soiled linen.
vivifying.
Գայ ի կենսագործ չարչարանս. (Զքր. կթ.։)
Ի կենագործ ի դրախտին. (Շար.։)
Ձգեա՛ զկենագործակ ձեռն քո. (Մաշկ.։)
Ի գինոյն վայելումն եւ ի կենագործակ հացիցն. (Սարկ. քհ.։)
Անմահարար եւ կենագործական. (Խոսր.։)
cf. Կենագործ.
Գայ ի կենսագործ չարչարանս. (Զքր. կթ.։)
Ի կենագործ ի դրախտին. (Շար.։)
Ձգեա՛ զկենագործակ ձեռն քո. (Մաշկ.։)
Ի գինոյն վայելումն եւ ի կենագործակ հացիցն. (Սարկ. քհ.։)
Անմահարար եւ կենագործական. (Խոսր.։)
to vivify, to give life to, to quicken, to animate, to revive, to restore.
ζωοποιέω vivifico. Կենդանի առնել. կենդանացուցանել. նորոգել ի կեանս. յարուցանել զմեռեալն. եւ Պահել պահպանել ի կենդանութեան.
կեանք որ կենագործէ զմեզ։ Փրկական խորհրդով կենագործեաց զհաւատացեալս։ Զմահացեալսն կենագործէ ի տէր. (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Զ։)
Կենագործել. կենագ ործօղ եւ այլն. (ստէպ Շար.։ Նար.։ Խոսր.։ Շ. բարձր.։)
Ինքն գոլով կեանք՝ կենագործիլ ասի. (Պրպմ. ՟Ե։)
Կենաց է գործ՝ առ որ մերձենայ՝ կենագործել. (Սանահն.։)
արեգակն յերկինս ըստ սովորութեան երեւէր նոցա, եւ կենագործէր զաշխարհի հաստատութիւն. (Եփր. այլակերպ.։)
vivification.
Կենագործելն, իլն. կենդանութիւն.
Համայն իսկութիւն ադամային կենագործութեանդ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Կենագործութիւն նորա առաջի ամենեցուն կայր պատրաստեալ. (Մեկն. ղկ.։)
Ի նորոգումն ղազարու զինքեանց տեսանելով կենագործութիւն։ Ըստ եղբօրն կենագործութեան. (Նանայ.։)
cf. Կենազրաւ.
Որ խուզէ կամ խզէ զկեանս այլոյ. հետամուտ ի կարճել ի կենաց. սպանօղ.
Որ եղեւ հակառակ բէլայ, միանգամայն եւ կենախուզ. (Խոր. ՟Ա. 4։)
living together, company, society, cohabitation;
intimacy, conversation;
matrimony;
այնպիսի սերտ եղեւ ինձ — ընդ..., my life was so bound up with that of...
συμβίωσις convictus, contubernium, conjugium. Կենակից կամ կենցաղակիցն գոլ. եւ Լծակցութիւն ամուսնութիւն.
Չեմ արժանի կենակցութեան մարդկան արդարոց. (Վրք. հց. ձ։)
Ո՛չ եւ ուրախութեանցս խափանէր կենակցութիւն. (Պիտ.։)
անխարդախ կենակցութեան, եւ անարատ կենցաղավարութեան. (Անան. եկեղ։)
տուեալ զհռոքսանէ դուստր իւր ի կենակցութիւն իմ. (Պտմ. աղեքս.։)
Իսահակ ընդունէր զհռեբեկայ ի կենակցութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
Սոյնպէս եւ արք իմաստութեամբ բնակեսցեն ընդ նոսա, հանճարով վարել զկենակցութիւնն. (Շ. ՟ա. պ. ՟Խ՟Բ։)
life-giving.
Եղեւ նա մեզ կենատու յաւիտենից՝ փոխանակ ադամայ, որ եղեւ մեզ անհնազանդութեամբն իւրով մահատու. (Եփր. եբր.։)
zoology.
animal-plant;
cf. Կառաբոյս.
ζωόφυτον, -τα zoophytum, -ta;
mediae naturae inter animalia et plantas. Կենդանաբոյս. որ է ընդ մէջ բուսոց եւ շնչաւոր կենդանեաց.
ասեն ոմանք. թէ զիա՛րդ շնչականն սեռ ելով՝ յերիս բաժանեցաւ՜ ի կենդանին, ի կենդանաբոյսն, ի բոյս. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
Զմի ի զգայութեանցն ունելով՝ այս ինքն զշօշափականն, լինի կենդանբոյսն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ոչ միայն բոյսք եւ կենդանաբոյսք, կամ կենդանիք. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Կենդանաբոյսն, որ է սունկար. (Ոսկիփոր.։)
ԿԵՆԴԱՆԱԲՈՅՍ. ա.գ. Կենդանի կամ առոյգ բոյս՝ տունկ. փայտ խաչի.
Սպասաւորէ պտղով՝ կենդանաբոյս, ի գողգոթայ տունըդ կանգնեալ. (Մագ. ՟Բ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
cf. Կենագործ.
Արկեալ ի նա աստուծոյ հոգի կենաց ... կենդանագործին կենաց. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Դիմամարտ.
Իբր զդժնդակ դեւս դիմամարտիկս։ Ախոյեանն դիմամարտիկ դիւաց ներհակաց. (Նար.։)
to oppose, to resist.
Դիմամարտեսցուք եւ մեք ընդ աստուածամարտ հրէայսն. (Ճ. ՟Դ.։)
Սրեա՛ զսուր աղօթից քոց դիմամարտել ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Ընդդիմանամ.
Ընդդիմանալ. եւ Տոկալ. դէմ կայնիլ, ու դիմանալ.
Բայց ոչ դատեաց ըստ օրինին, ո՛չ դիմացաւ չար ոսոխին. (Յիսուս որդի.։)
Եօթն անգամ նեղեալ ի խորհրդոյն՝ կամէր գնալ եւ ննջել. եւ դիմացաւ, եւ ոչ գնաց. (Վրք. հց. ձ։)
Ոչ ոք կարէր դիմանալ նմա, կամ աստուծոյ, կամ պատկերին աստուծոյ։ Դիմացաւ, եւ փշրեցաւ. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. ել.։)
Ոչ ոք դիմասցի չարեաց նոցա. (Ուռհ.։)
Դիմացողացն տալ հրաժեշտ. (Տօնակ.։)
ԴԻՄԱՑԵԱԼ. իբր Դիմաւոր, անձնաւոր.
Երրեակ դիմացեալ, անձամբ որոշեալ. (Գանձրն.։)
Գտեալ օգնութիւն ի կայսերէ՝ դիմացաւ պարսից. (Պտմ. վր.։)
of prosopopoeia, that partakes of prosopopoeia;
allegorical, metaphorical.
որ եւ Դիմառնական. Ուր իցէ զդէմս առնուլ ուրուք ի խօսել.
Զբան եւ ըզգործ համանգամայն առ իս փոխեալ դիմառական. (Յիսուս որդի.։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
Անց ընդ գետն, եւ դիմեաց ի լեառն։ Դիմեաց ջուրն ի տեղի իւր։ Դիմեսցեն ի հեռաստանէ։ Դիմեցին ի վերայ գորգեայ։ Դիմեցին առ հասարակ ի վերայ նոցա։ Իբրեւ զարծուի դիմեսցէ։ Դիմեաց ջորեակ։ Դիմեաց ամենայն երամակն ի դարէ անտի ի ծով.եւ այլն։
Դիմեաց յօգնականութիւն արտաւանայ։ Անցեալ ընդ փիւնիկէ՝ ի սամոս դիմէ. (Խոր. ՟Բ. 68։ ՟Գ. 53։)
Ի կարգն երկրորդ դիմեցից։ Դիմելով ի յաղն բուժիչ։ Ի խնդիր իմաստից դիմեալ. (Նար.։)
Զբազմականօքն դիմելով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Առ քեզ դիմեցից, կամ դիմելոյս առ քեզ։ Յոտս քո դիմեցեալ։ Ի տէրունի ոտսն դիմելոց։ Առ մարգարէիցն գունդ ոչ էր դիմել. (Նար.։)
Առ քեզ դիմեն յուսով։ Դիմեալ առ զօրութիւն քո։ Հաւատով դիմեցելոցն. (Շ. բարձր.։)
Թէ իրաւամբք չկարեմք ապրիլ, յողորմութիւն դիմեմք. (Վրդն. սղ.։)
Բա՛ց է դուռն արքայութեան նորա. եթէ ոք կամի դիմել, դիմեսցի՛. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոմանք առ այդոսիկ դիմեցան ոչ հեռագոյն յեկեղեցական աւանդէ. (Բրս. թղթ.։)
cf. Դենար.
Ցրուեաց զտասն զայն դինար. (Վրք. հց. ՟Է։)
furnished or dressed in brocade.
Որոյ զգեստն է ի դիպակէ. եւ Գործեալ ի դիպակէ.
that shoots very well with a bow.
Քաջաղեղն. դիպեցուցօղ ի նպատակն.
Առ հասարակ դիպաղեղունք. (Խոր. ՟Ա. 13։)
Կորովազէնք եւ դիպաղեղունք. (Արծր. ՟Ա. 11։)
suitable, proper, decent, fit;
— պատահեմ, ելանեմ, to brave, to attack, to touch.
Ի դիպան տեղւոջ։ Ի դիպան վայր ի նշանաւոր տեղւոջ. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 46։ ՟Ժ՟Ա. 37։)
Ի դիպան ժամանակի. (Բուզ.։)
Յառաջ խաղալ, առ դիպան պատահել զօրացն պարսից։ Պատեհ է դիպան ելանել զօրացն յունաց. (Բուզ. ՟Դ. 22։ ՟Ե. 4։)
to happen, to arrive by chance;
to match, to suit.
ἁναβαίνω, συμβαίνω, ἁκμάζω evenio, accido, contingo Դէպ լինել. ի դէպ գալ. դիպուածով ընդ առաջ ելանել. հանդիպել. պատահել. անցանել անցից. յաջողել. վիճակիլ. հասանել. գտանիլ. լինել. հանդըպիլ.
Դիպեսցիս պարու մարգարէից։ Ոգւոյ բարւոյ դիպեցայ։ Դիպեսցի մեզ պատերազմ։ Գուժկան գուժկանի դիպեսցի։ Կին ատելի եթէ դիպեսցի առն բարւոյ։ Փորձութեամբք՝ որ դիպեցան ինձ ի նենգութեանց հրէից։ Դիպեսցին նմա սնոտիք։ Լոյսն քո քեզ խաւար դիպեցաւ։ Դիպեսցին պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ։ Եւ այն դիպեսցի ինձ ի փրկութիւն.եւ այլն։
Այսպիսի ինչ անանիայ եւ կնոջ իւրում սափիրայ դիպեցաւ. (Ոսկ. ես.։)
Ողորմութեան դիպիմք բազումքս։ Խոնարհեալ դիպէաք առ միմեանս։ Դիպել երեւելի փառաց։ Դժուար ինչ ի թագաւորէն դիպի արանց։ Դիպեալ գիւտի։ Դիպեսցի մեզ թողուլ զաշխարհ. (Փարպ.։)
Ոչ համագունդ ի միոջ վայրի դիպեցան։ Ի տեղւոջն անդր պատրաստական դիպեցաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Եւ ոչ ի կոտորման նոցա դիպաւ (կամ դիպեցաւ). (Խոր. ՟Գ. 33։)
Որ դիպի ի գլուխ ելեալ յերկրորդ ամին դարեհի։ Պինդարոս ընդ այն ժամանակս դիպէր։ Եւ այն այնպէս նոցա դիպէր ի կանանց գերեաց. (Եւս. քր.։)
Իբրեւ ելին, դիպեցան՝ զի կային անդ իշխանքն նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ա 12։)
Եթէ դիպեսցիմ ումեք. (Վրք. հց. ՟Ե. այսինքն դիպիցիմ, դիպեցայց։)
ԴԻՊԻԼ. որպէս ռմկ. դպչիլ, այսինքն Ընդհարկանիլ.
Նետի ուրուք դիպեալ փորոտեացն. (Խոր. ՟Բ. 33։)
Ի նոսա դիպին սլաքքն աստուծոյ. (Մաշկ.։)
Հրամայեաց գաւազանօք հարկանել զնա, եւ իբրեւ զպրտու կակղագոյն դիպէր ի նա. (Հ. կիլիկ.։)
Իբրեւ մերձեցայ ի դուռն այրին, դիպեցաւ ինձ հոտ չար. (Վրք. հց. ՟Զ։)
watch-tower;
scuttle of a mast;
mark at which one aims in shooting;
summit or top of plants, flowers;
observer, guard;
aspect, sight, face;
writing;
telescope;
binocle, double opera-glass;
— տեղիք, box (at a theatre).
σκοπός scopus եւ այլն. Երեւելի նպատակ աչաց ի բարձր վայրին՝ դիտեալ կամ դիտելի. որպէս ծառ՝ մանաւանդ պտուղ նորա. եւ լեառն, աշտարակ, դիտանոց. եւ Դէմք. եւ Աչք, կամ կերպարանք. պ. տիյտար, տիյտէ։
Իբրեւ զդիտակ ի թզենւոջ վաղահասուկ։ Իբրեւ զդիտակ թզոյ. (Ովս. ՟Թ. 10։ Նաւ. ՟Գ. 12։)
Ի դիտակ ոստոցն։ Ծառք ամբարձուղէշք, երկնընթաց դիտակք ընտրութեան։ Արփիական լուսոյն դիտակք։ Ծագմանն դիտակ։ Տեսարան գլխոյն դիտակի։ Ի տիպ դիտակի։ Դիմաց դիտակի սրբութեան սեղանոյ. (Նար.։)
Մերթ՝ որպէս Դէտ.
Դիտակս թողոյր ի վերայ բլրոց բարձրաւանդակաց. (Արծր. ՟Բ. 5։)
Իսկ Վրք. հց. ՟Ը. Դիտակ գրի, որպէս Պիտակ, նամակ.
cf. Դիտակագործ.
to be killed on the spot;
— արկանել or առնել, to kill one on the spot.
Վիրաւորք նոցա դիտապաստ անկցին. յն. վիրաւորք նոցա ընկեսցին մեռեալք. (Ես. ՟Լ՟Դ. 3։)
the chief shepherd, or overseer;
archbishop.
Պետ դիտաց. նախկին տեսուչ որպէս աստուած, եւ Փոխանորդ աստուծոյ՝ քահանայապետ, արքեպիսկոպոս, վերատեսուչ. առաջնորդ. նազըր.
Ընդ ամենիմաստ տեսչութիւն ահարկութեան դիտապետիդ երկնից. (Բենիկ.։)
Յարկ դիտապետին բանական հօտին (այսինքն քրիստոսի)։ Դիտապետք երկնաբնակք, վերատեսուչք անմոլարք. այցելուք ուղղադատք (առաքեալք)։ Տէր ստեփաննոս լերինդ մոկաց հզօր դիտապետ։ Իբր զեփրեմեան լերին հոգիընկալ հզօր դիտապետն (սամուէլ մարգարէ). (Նար.։)
cf. Դիտանոց.
to consider, to look, to observe, to remark, to recognise, to see, to stare;
to leer;
to spy, to watch;
to examine, to study;
to speculate, to contemplate;
to consult;
to look, to aim;
to aim at, to tend;
to expect, to mean, to intend.
σκοπεύω, κατασκοπεύω, κατασκέπτομαι , κατανοέω, ἁποβλέπω speculor, attendo, intendo, respicio, observo, considero, exploro Որպէս դէտ նկատել. դէտակն ունել. ուշ ունել. նայիլ, զննել աչօք եւ մտօք. տեսանել. ի միտ առնուլ. պ. տիյտէն, տիտէն, տեսանել.
Դիտէր զճանապարհն։ Աչք տեառն դիտեն զբարիս եւ զչարս։ Յամենայն շաւիղս նորա դիտէ։ Դիտեա՛ ճանապարհ, պնդեա՛ զմէջ։ Ի հեռաստանէ դիտեն աչք իւր։ Մի՛ զանձանց եւեթ դիտել, այլ իւրաքանչիւր ոք զընկերին։ Դիտել զայնպիսիսն։ Ոչ դիտեմք զերեւելիսս, այլ զաներեւոյթսն.եւ այլն։
Առ ագահութիւն եւ յատուկ գործս մահկանացու բնութիւնս դիտէ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Զանճառութիւն խորհրդոյս այսու դիտեցի։ Ի յատակս մահու դիտեսցէ։ Մինչ բրելոյ զաչսն դիտեսցէ։ Երկրածին զանձն դիտեսցէ. (Նար.։)
Դիտելով զվիմափոր գերեզմանն. (Շար.։)
Դիտելով զսէր։ Դիտեա՛ զճշգրտութիւն ասացելոցս. (Լմբ. սղ.։)
Դիտէ աղուէս զքունն, զի հաւս ըմբռնեսցէ. (Կլիմաք.։)
Դիտել զքաղաք, զերկիր, զել եւ զմուտ աշխարհի, զազատութիւն մեր.եւ այլն։
idolatrous, idolator
Դիցապաշտ կախարդութիւն, կամ մոլորութիւնք. (Ագաթ.։ Շար.։)
cf. Դիցապաշտ.
Զամենայն պատկերս դիցակրօն մոլորութեանցն. (Անան. եկեղ։)
cf. Դիւահար.
Բախեալ ի դիւէ. այսահարեալ. այսահարական. մոլեգին.
Ամենայն մարդիկ դիւաբախ (կամ դիւաբախք) մոլեգնէին. (Ագաթ.։)
Իբր զխելագար դիւաբախ իմն ողորմելի. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Զհարուածեալսն ի դիւաբախ սաստիցն. (Շար.։)
Զդիւաբախ խորոցն կոհակս խափանեաց. (Նար. առաք. (ա՛յլ ձ. դիւախաբ)։)
Այսուհարութիւն.
Դիւրանայր նա սակաւիկ՝ ի մոլեգնեալ դիւաբախին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
diabolically.
Իբրեւ զդեւ. որպէս զսատանայ.
where demons dwell.
Դիւաբնակ բանտն դժոխոց. (Ոսկ. գծ.։)
Դիւաբնակ սպասաւորք, կամ նենգաւոր. (Յհ. իմ.։ Շ. եդես.։)
devilish, furious, desperate.
Մոլեգին. կատաղի որպէս զդեւ.
to be furious, enraged, to play the devil.
Մոլեգնիլ ի դիւէ, այսահարիլ.
Դիւագնեալ եղեւ ամենայն երկիրն։ Որ դիւագնեալք էին. (Զենոբ.։ Ճ. ՟Զ.։)
demoniac.
Որոյ զգեցեալ է յանձն իւր զսատանայ. այսակիր.
Դիւազգեաց ոմն ի պարսս. (Միսայէլ.։)
whose origin is of the devil.
Զմոկացիս կոչես դիւազգիս. (Խոր. ՟Գ. 55։)
that has a devilish will;
that is desired by the devil, diabolic.
Որ առնէ կամ ունի զկամս դիւին. չարասէր.
diabolic;
enraged.
Դիւականս առ իւր ունել զօրութիւնս. (Խոր. ՟Բ. 37։)
Խորհուրդ դիւական ի միտս արկեալ. (Փարպ.։)
Որ զդիւական գունդսն (զլէգէոն դիւաց) ընկղմեցեր ի տարտարոսն. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ժ՟Թ.։)
Սաստեա՛ տագնապօղ եւ դիւական տենդիս ջերմութեան. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Դիւականն հայցուածս ի խոզսն մտանել. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
demoniac;
tormented, possessed.
δαιμονιζόμενος, δαιμονισθείς daemoniacus;
a daemonio obsessus, vexatus Հարեալ ի դիւէ. այսակիր. դիւալլուկ. ... Տե՛ս (Մտթ. ՟Դ. 24։ ՟Ը. 28. 33։ Մարկ. ՟Ե. 18։ Ղկ. ՟Ը. 36։)
Դիւահար այլակերպութիւն, (Ճ. ՟Ա.) իմա՛, կերպարանափոխութիւն արարեալ ի դիւէ։
to be possessed;
to play the devil, to be enraged.
ԴԻՒԱՀԱՐԵՄ ԴԻՒԱՀԱՐԻՄ. δαιμονίζομαι, ὁχλοῦμαι a daemone vexor, turbor Հարկանիլ ի դիւէ. լլկիլ. այսահարիլ. մոլեգնիլ.
Եւ այլ ոչ եւս դիւահարեսցէ. (Տոբ. ՟Զ. 8։)
Դիւահարեալ իցէ, եւ մոլի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Լաւագոյն է մեզ դիւահարիլ, եւ այլն. (Ածաբ. ծն.։)
cf. Դիւահարեմ.
ԴԻՒԱՀԱՐԵՄ ԴԻՒԱՀԱՐԻՄ. δαιμονίζομαι, ὁχλοῦμαι a daemone vexor, turbor Հարկանիլ ի դիւէ. լլկիլ. այսահարիլ. մոլեգնիլ.
Եւ այլ ոչ եւս դիւահարեսցէ. (Տոբ. ՟Զ. 8։)
Դիւահարեալ իցէ, եւ մոլի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Լաւագոյն է մեզ դիւահարիլ, եւ այլն. (Ածաբ. ծն.։)
sacrificed to the devil.
Դիւաճենճեր զոհք, կամ զոհարան. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)
cf. Դիւական.
Դիւային կեանք, միտք. (Դիոն.։)
Դիւային բազմաստուածութեանն նուէրք. (Մեկն. ղեւտ.։)
Սարսուռ դիւային ջերման։ Մերժեա՛ զդիւային չարահնարութեանս շշուկ. (Նար. ՟Գ։ Նար. խ.։)
comptroller;
register.
Ի յիշատակաց դիւանագիր մատենիցն յունաց. (Խոր. ՟Բ. 72։)
Գրած է յայլոյ դիւանագիր. (Մխ. դտ.։)
to torment, to play the devil, to enrage.
Լինել որպէս զդեւ. եւ Դիւագնիլ, մոլեգնիլ ցասմամբ.
Հրեշտականամ յերեսս, եւ ի խորհուրդս դիւանամ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Բուռն եհար զդիւացեալ բնութենէն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Վիշապք երկու դիւացեալք եւ սեւացեալք. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
Քաղաքն խռովեցաւ, եւ թագաւորն դիւացաւ խնդրել զանձն մանկանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Եւ այնպէս դիւացեալք, զի յաղիսն եւ ի ծնունդսն ոչ խնայէին. (Ոսկ. ես.։)
Բարկացեալք եւ դիւացեալք են ի սպանումն միմեանց. (Բուզ.։)
Եւ այնպէս դիւացեալք էին, զի թէ եւ տուեալ էր պատասխանի, ոչ անսային. (Գէ. ես.։)
keeper of the records;
librarian;
great officer.
ԴԻՒԱՆԱՊԱՆ ԴԻՒԱՆԱՊԵՏ. Պահապան եւ վերակացու արքունի դիւանին.
Դեմետրեայ փաղերեանց, որ ամենայն դիւանապանացն գլուխ էր. յն. նախատեսուչ մատենադարանի. (Կոչ. ՟Դ։)
cf. Դիւանապան.
ԴԻՒԱՆԱՊԱՆ ԴԻՒԱՆԱՊԵՏ. Պահապան եւ վերակացու արքունի դիւանին.
Դեմետրեայ փաղերեանց, որ ամենայն դիւանապանացն գլուխ էր. յն. նախատեսուչ մատենադարանի. (Կոչ. ՟Դ։)
that worships the devil.
Ուստի յանդիմանեալ կշտամբին, թէ եւ նոքա դիւապաշտք են։ Որո՞վք երեսօք զդիւապաշտսն հալածիցեն. (Եզնիկ.։)
Եղեալ դիցն երկրպագուք, ոչ միայն տարրապաշտք, այլեւ դիւապաշտք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Եւ որպէս Դիւապաշտական.
Դիւապաշտ աղանդ, կամ կախարդութիւն. (Շ. թղթ.։ Գէ. ես.։)
deceived by the devil;
diabolic.
Դիւապատիր յուռթիցն արձանաց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
tormented by the devil, possessed.
Տանջեալ ի դիւէ. այսահար. մոլեգին. չարաչար.
Ընդ դիւատանջըս մոլեգին, ի գերեզմանսըն բնակողին. (Յիսուս որդի.։)
Տագնապելոց ի դիւատանջ ահիցն. (Անան. եկեղ։)
like the devil, diabolic.
Դիւատեսակ կոչեաց զինքն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
magical, enchanted.
μαγικός magicus Կախարդական. մոգական.
Ի դիւթական արուեստի խաբէութիւնս անկանէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 7։)
Յափշտակելով զգաւազանսն դիւթական. (Շար.։)
Երթեալ ընտրեցին արս դիւթականս. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
place of witchcraft.
Տեղի դիւթելոյ կամ դիւթից.
Տեղին յետոյ որպէս դիւթարան եղեւ. (Նոննոս.։)
Ի վհուկս եւ ի դիւթարանս ընթացեալ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
to charm, to enchant, to conjure, to fascinate.
եւ չ. ἑπᾴδω incanto, μαντεύομαι vaticinor Կախարդել, հմայել. գուշակել ստութիւնս ըստ ըղձից, կամ սուտ մարգարէանալ. թովել. շշնջել դիւական կարգացմամբք.
Դիւթիցէ զդիւթութիւն։ Դիւթեցին դիւթութիւնս. (Օր. ՟Ժ՟Ը. 10։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 17։)
Ի գիշերի դիւթեցի, կամ այլ ինչ յանցեայ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Իբրեւ ընդ քուն ոք, եւ կամ անուրջ յարթնութեան երազանալով դիւթեաց զոտ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Որ լոկ դիւթեն, եւ ոչ կախարդեն, իշխանութիւն լիցի քահանային խանձել եւ մրել. (Կանոն.։)
Հանեալ էր զդեւն յաղախնոյ անտի, որ դիւթէրն շրջէր. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
Դիւթեաց՝ թէ պատերազմ լինելոց է. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 16։)
easy to break, brittle, fragile, frail;
refrangible;
tender.
Աման խեցեղէն՝ վասն դիւրաբեկն լինելոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ Երզն. մտթ.։)
decayed, fragile, weak, slippery.
Դիւրագայթ բնութիւն, կամ իմացուած, կամ ճանապարհ. (Խոսր.։ Վրդն. ղեւտ.։ Լմբ. սղ.։)
Դիւրագայթակղ բնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Պատկեր հողեղինին, զդիւրագայթոտն ասէ ի մեղս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Մարդ եմ դիւրագթելի։ Դիւրագթելի միտք։ Դիւրագթելիք հարկաւոր փորձանօքն. (Լմբ.։)
Գիտէ զտկարութիւնս, զի դիւրագթելի եմք եւ սխալականք. (Գր. հր.։)
cf. Դիւրագայթ.
Դիւրագայթ բնութիւն, կամ իմացուած, կամ ճանապարհ. (Խոսր.։ Վրդն. ղեւտ.։ Լմբ. սղ.։)
Դիւրագայթակղ բնութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Պատկեր հողեղինին, զդիւրագայթոտն ասէ ի մեղս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Մարդ եմ դիւրագթելի։ Դիւրագթելի միտք։ Դիւրագթելիք հարկաւոր փորձանօքն. (Լմբ.։)
Գիտէ զտկարութիւնս, զի դիւրագթելի եմք եւ սխալականք. (Գր. հր.։)
very cheap, of little value, vile, common;
— վաճառել, to sell at a very low price.
Սակաւ գնոյ կամ գնով. աժան.
Մեծագին գինեաւն ... դիւրագին ջրովն. (Մանդ. ՟Է։)
Վաճառեցին զիս դիւրագին. (Յիսուս որդի.։)
common, ordinary;
easy to be found or understood;
— լինել, to be found easily.
Դիւրաւ գտանելի. դիւրապատրաստ. եւ Դիւրիմաց, (յն. դիւրաւ ստանալի, կամ ուսանելի), եւ այլն.
Ո՛վ ապաշխարութիւն՝ համեղ պտուղ անուշաճաշակ եւ դիւրագիւտ. (Բրս. ապաշխ.։)
Դիւրագիւտ մեզ արասցէ զնախադասութեանցն խնդիրս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Ընդ մերձաւոր դիւրագիւտ ընտանի նիւթոյս. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Պա՛րտ է ամենայն իրօք զդիւրագիւտն պատուել (ի կերակուրս). (Բրս. հց.։)
Աղցաւորացն դիւրագիւտք եւ դիւրաշահք լինէին. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
easy to walk, commodious, easy.
ԴԻՒՐԱԳՆԱԼԻ ԴԻՒՐԱԳՆԱՑ. Դիւրաւ գնալի. ընդ որ դիւրաւ լինի ընթանալ.
Դիւրագնացք եղիցին կերակրոյն ի վեր գնացք։ Առուք շուրջ ունին, զի դիւրագնաց իցէ. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Դիւրագնաց.
ԴԻՒՐԱԳՆԱԼԻ ԴԻՒՐԱԳՆԱՑ. Դիւրաւ գնալի. ընդ որ դիւրաւ լինի ընթանալ.
Դիւրագնացք եղիցին կերակրոյն ի վեր գնացք։ Առուք շուրջ ունին, զի դիւրագնաց իցէ. (Նիւս. կազմ.։)