cf. Կենագործեմ.
Յարուցանէ զմեռեալս, եւ կենդանագործէ։ Զինքեամբ կենդանանագործեալսն։ Խաչեալ՝ ապրեցուցանէր, եւ մեռեալ՝ կենդանագործէր. (Աթ. ՟Ա. ՟Բ. ՟Է։)
Աշխարհի մեռեալս, եւ կենդանագործեալս հոգւով. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
Ղազարու ... կենդանագործիլն ի գերեզմանէն. (Մամբր.։)
Որք մեռան ընդ նմա, ընդ նմին եւ կենդանագործեսցին. (Ղեւոնդ.։)
Որ զվարդապետ եւ զօգտակար անձն սպանանէ, ոչ մի այր սպանանէ, այլ այնքան, որքան կենդանի էր կարէր կենդանագործել (նա) ի ձեռն բանին. (Բաղիշ. ի յհ. մկ.։)
cf. Կենագործութիւն.
ζωοποίητος vivificatio. Կենդանագործելն, եւ իլն. կենդանութիւն. յարութիւն.
Լինել մարդ՝ ի կենդանագործութիւն մարդոյն. (Աթ. ՟Դ։)
painting;
zoo-graphy.
ζωγραφία, ζωγράφημα pictura, effigies Կենդանագրելն, իլն. նկարագրութիւն. եւ Կենդանագիր. նկարագիր. իսկութիւն.
Ոչ կարաց տալ նմին ընդ կենդանագրութեանն եւ կեանս. (Լմբ. իմ.։)
Եւ այլոց արուեստագիտացն ի կենդանագրութեան եւ ի պատկերս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Կենդանագրութիւն մարդոյ զփրկաչաւ շուրջ դիցեն. (Առ որս. ՟Թ։)
Եբեր զկենդանագրութիւն փրկչական պատկերին. (Խոր. ՟Ը. 29։)
Ըստ կենդանագրութեան իմն ճշգրտապէս նմանութեամբ յօրինուածոյ։ Մնայ յիշատակ անդրեօքն եւ համանման կենդանագրութեամբն. (Պիտ.։)
Գծագրեալ էին կենդանագրութիւն երկոտասան աստեղացն. (Մագ. ՟Է։)
Ի գլխոյ անտի ի մօրուսն զեղեալ գերափառ իւղոյն զարմանազան կենդանագրութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
zootomy.
burnt-offering, burnt sacrifice, holocaust.
ζωοθυσία victima constans animante Զոհ կենդանանեաց. կենդանւոյն զոհելն.
Յոլովք բազում անգամ կենդանազոհութիւնք եղեն. (Նիւս. երգ.։)
ի վերայ բագնացն արիւնահեղութիւնք եւ կենդանազոհութիւն դիւաց. (Ճ. ՟Ա.։)
burning another alive;
burnt alive.
ζωοπύρος ardens, vitalis. Կենդանւոյն խարուկիչ կամ բոցակիզօղ, եւ բոցակիզեալ. Արծարծ եւ կենդանի.
Հուր՝ նորոգիչ կենդանախարոյկ զօրութեամբն. (Դիոն. երկն.։)
Կենդանախարոյկ լուսով, կամ կայծակմամբ, կամ ջերմութեամբ. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Լ՟Գ։ Նչ. եզեկ.։)
Կենդանախարոյկ լեալ ի մէջ հրոյն. (Ճ. ՟Ա.։)
to burn alive.
ԿԵՆԴԱՆԱԽԱՐՈՒԿԵԼ. ζωοπυρόω vivum ustulo, comburo, et ardere facio ἁναζωπυρόω inflammo, resuscito. Կենդանւոյն այրել, խորովել. ողջակիզել. եւ Վառել որպէս կենդանի հրով. արծարծել. բորբոքել. ողջ ողջ էրել, խորովել. եւ հրահրել, բոլորովին վառել.
Զհին մարդն մեռուցեալ՝ կենդանախարուկելով զմարմինն պէսպէս առաքինութեամբք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Մարմինն կենդանախարուկեալ ի հուր աստուածութեանն լուսոյ. (Խոր. հռիփս.։)
Վառեալ մաքրէր կենդանախարուկեալ սիրովն քրիստոսի. (Սանահն.։)
Որ զաղօտաջահն լուսնի յարեգական հրափայլութենէ կենդանախարուկեալ. (Պիսիդ.։)
Այլեւ լուսին, զոր աղօտ ջահ անօրինեաց արարիչն՝ իշխան լինել գիշերոյ, յարեգականն փայլմանէ կենդանախարուկեալ. (Լմբ. սղ.։)
Եռանդել զնոսա, եւ կենդանախարուկել ի նմանն կոյս ջերմութիւն։ Մաքրեցելոյն յաստուածայինն կոյս ունկնդրութիւնն կենդանախարուկիլ. (Դիոն. երկն.։)
Հրոյն բնաւորեալ է սրբել զնիւթս. նոյնպէս եւ նոքա կենդանախարուկեալք կոչին. (Շ. բարձր.։)
Կենդանախարուկիլ ախորժելով զորս յաստուածն են վերագրեալք, եւ ոչ ցրտանալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
birth, bringing forth.
ζωογονία generatio animalis, vivificatio Ծնունդ կենդանւոյ ի կեանս կամ կենդանի. կենդանածնիլն.
Զոր որոշեաց ի բնութենէ ստեղծուածին եւ առաջին կենդանածնութեան. (Փիլ. լին. ՟Բ. 14։)
Ժանտացուցիչ (ՃՃԻ), որ յապականացուէ իմիքէ կենդանածնութեանց զբնութիւնն ունի. (Նիւս. երգ.։)
Տայր զօրութիւն ի ջուրն կենդանածնութիւն լնել. (Տօնակ.։)
Զօդոց զյստակութիւն, եւ զկենդանածնութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
vitality.
zoolatry.
love of life, zoophily.
φιλόζωον amor vitae. Կենդանասէրն գոլ (ըստ ՟ա նշ)
Ունի անձն ըստ բնութեան զկենդանասիրութիւն. այսինքնչկամի մեռանել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
life-giving, vivifying, vivificative.
ζωοδότης vitae largitor. Տուօղ կենդանութեան. Կենսատու. եւ Կենսառիթ.
Կենդանատուն ամենեցուն է ամենեցուն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Մեռուցանել զամենեցուն կենդանատուն. Խոսր.։)
Փրկչի եւ կենդանատուի։ Մատչել յըմբռնումն ոտից կենդանատուաց. (Նար. ՟Լ՟Գ. եւ ՟Հ՟Ե։)
Ի փառս կենդանատու անուանդ քո սրբոյ. (Մաշտ.։)
Աղբիւր է ամենայն բարեաց, եւ ցատու սուրբ խրատուց. (Յճխ. ՟Ե։)
zoophyte
cf. ԿԵՆԴԱՆԱԲՈՅՍ. որ եւ Կառաբոյս.
Խեցեմորթ ... եւ սպունգն՝ որ արմատացեալ է ի վէմս ... զայսպիսիս՝ կենդանատունկս սովոր են կոչել հինքն իմաստասէրք. (Նիւս. բն.։)
cf. Կենդանատու.
Կենսատու, Կենսառիթ.
Կենդանատուր խաչ, կամ բխումն արեան քրիստոսի։ Կանոնս բարեհրաւէրս, եւ կենդանատուրս՝ գրեալս հոգւովն աստուծոյ. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Բ.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)
vivification.
Ծնչութիւն եւ կենդանարարութիւն գոյ ի նոսա ըստ իմանալւոյն անձրեւածութեան. (Դիոն. երկն.։ եւ Շ. հրեշտ.։)
Սպանութեան մեղաց, եւ սրտից կենդանարարութեան. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
living, alive;
vivifying;
մահկանացու ես դու եւ ոչ —, thou shalt die & not live;
բանք —ք, words of health, of life.
Որ կարէ կամ ունի կեալ. որ է ապրանաց.
Հրաման տուր վասն տանն քոյ, զի մահկանացու ես դու, եւ ոչ կենդանացու. յն. մեռիս, եւ ոչ կեցցես. (Կոչ. ՟Բ։)
to vivify, to give life to, to animate, to reanimate, to revive;
to resuscitate.
ζωοποιέω, ζώω vivifico, salvifico, suscito. Տալ կենդանանալ. յարուցանել ի կեանս. Կենագործել. կեցուցանել. կենդանի առնել կամ պահել. կենդանացնել, ողջացընել. (Դ. Թագ. ՟Ը. 5։ Նեեմ. ՟Թ. 6։ Յոբ. ՟Լ՟Զ. 6։ Ժղ. ՟Է. 13։ Հռ. ՟Ը. 1։)
Որպէս հայր յարուցանէ զմեռեալս եւ կենդանացուցանէ, նոյնպէս եւ որդի զորս կամի՝ կենդանացուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Որդին աստուծոյ մեռաւ, զի զմեռելութիւն արարածոց կենդանացուսցէ. (Ագաթ.։)
Որք մեռեալ են մեղօք, կենդանացուցանէ պահք. (Յճխ. ՟Թ։ Այս արհեստ (բժշկական) մերձեցեալ կենդանացոյց (այս ինքն առողջացոյց)։ (Գարունն) իբրու ի մեռելութենէ իմն կենդանացուցեալ (զտունկս). Պիտ.։)
vivifying, reviving.
Կտակարանս կենդանացուցիչ. (Ճ. ՟Ա.։)
ζωοποιών vivificans. Որ կենդանացուցանէ. կենդանարար. կենսատու.
Կեանք է, եւ կենդանացուցիչ ամենայն կենդանեաց. (Յճխ.։)
Զկենդանացուցիչ եւ ամենազօր հոգիդ քո սուրբ։ Ի փառս եւ ի պատիւ կենդանացուցիչ անուան իւրոյ. (Ժմ.։)
Ամենայն բնութեան մարդկան ներգործօղ եւ կենդանացուցիչ. (Ճշ.։)
life, vitality;
vivacity, animation, liveliness, spright-liness;
freshness, bloom;
health;
կրել զ—, to live, to breathe, to be living;
ի կենդանութենէ արկանել, to deprive of life, to put to death, to kill;
ի կենդանութեան իւրում;
in his lifetime, during his life;
ի — ձեր, your health !
ζωή vita, salus. Կենդանի գոլն. կեալն. կեանք. ողջութիւն, կեանք.
ոչ հասեն ի տարեկանս կենդանութեան։ Խաղ համարեցան զկենդանութիւն մեր։ Կարդաց զտէր կենդանութեան զոգւոց եւ զմարմնոց.եւ այլն։
Ջրոց կենդանութեան. ըստ յն. կենդանի ջրոյ։
Կենդանութեամբ իւրով ախտին ցաւոց զանդամսն ի միմեանց յօշել. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9. իբր մ. կենդանւոյն։)
Ի կենդանութենէ արկանել. իբր զրկել ի կենաց, սպանանել. Ե(ւս. քր. ՟Ա։)
Զորս ի կենդանութեան իւրում աբրահամ մեկնեաց յիսահակայ. (Խոր. ՟Բ. 65։)
Զկենդանութիւնս մեր խաղաղացո՛. կամ զկեանս մեր խաղաղաց՛. (Ժմ.։ եւ Շար.։)
Բառնային զկենդանութիւնս նոցա. (Ղեւոնդ.։)
Զի՞նչ քան զմեռելութիւն քառօրեայ դիոյ առկենդանութիւն մեզ անյուսագոյն. իմա՛, ի կենդանացուցանել, կամ ի կենդանանալ։
quite alive, yet alive;
during life;
alive, living;
— ունել, ըմբռնել զոք, to take one alive;
— այրեցաւ, he was burnt with life yet in him.
ԿԵՆԴԱՆՒՈՅՆ ζῶν, ζῶντες vivens, viventes, vivus -um ἕμπνους respirans . որ եւ ասի ԿԵԻՆԴԱՆԵԱՒ, ԿԵՆԴԱՆԵՕՔ, այս ինքն Ի կենդանութեամբ. մինչդեռ կենդանի է. Կենդանի ըլլալով, ողջ իքէն, որջութեանը, շունչը վրան, ողջ ողջ. սաղ սաղ, սաղ իքէն.
Կենդանւոյն իջցեն ի դժոխս, կամ ի միջոյ մեղաւորաց փոխեցաւ։ Կենդանւոյն ըմբռնել, ունել, ձերբակալ առնել, այրել, ի տապակս իջուցանել, խանձատել, եւ այլն. (Սղ ՟Ծ՟Դ. 16։ Իմ. ՟Դ. 10։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Դ. Թագ. ՟Է. 12։ Առակ. ՟Ա. 12։ ՟Բ. Մակ. ՟Զ. 11։ ՟Է. 5։ Խոր. ՟Գ. 21։ ՃՃ.։)
Կենդանւոյն զիշխանութիւնն ետ որդւոյ իւրում. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Վերացոյց զնա (զենովք) կենդանւոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Մեք՝ որ կենդանւոյն մնացեալ իցեմք. իմա՛ իբր ածակ.
որպէս եւ ասի անդ. 14.
Մեք՝ որ կենդանիքս եմք մնացեալք։
rag, tatter.
• «ցնցոտիներով կարկատած զգեստ, հին շոր» Վրք. հց. Բ. 56 (բ. խմբա-գրութիւնն ունի պատառատուն քուրձ). ուրիշ վկայութիւն չկայ։
• = Յն, ϰεντωνάριον «ցնցոտիներով կար-կատած հագուստ», որ նուազականն է ϰεντών հոմանիշի. սրանից և լտ. cento, cento. narim «շորի կտոր»։-Հիւբշ. 356։
Բառ լտ. cento, -onis. յորմէ յն. κέντων, -ώνος Ցնցոտի. ձորձ իբր հարիւրաւոր կարկատանօք.
զգեցաւ զկենդոնառն իւր, եւ առեալ հաց եւ պանիր ի ձեռսն՝ նստեալ ի վերայ դրանն կերակրէր. (Վրք. հց. ձ։)
centre, middle;
— ծանրութեան, centre of gravity.
centrifugal.
cf. Կենդրոն.
• «բոլորակի միջին կէտը» Եւկղիդ. ասւում է նաև կեն-դրոն, կենտրոն, կեդրոն. արդի գրականում՝ արևելեան բարբառը գրում է կենտրոն, արև-մըտեանը՝ կեդրոն. որից կեդրոնական, կեդ-րոնավայր, կեդրոնատեղի, կեդրոնաձիգ, կեդրոնախոյս, արտակեդրոն, կեդրոնանալ, կեդրոնացում, ապակեդրոնազում, ապակեդ-րոնացական ևն նոր բառերը։ (ՆՀԲ և սրան հետևելով ԱԲ՝ նշանակում են նաև «խթան». բայց այս նշանակութիւնը յատուկ է միայն յունարէնին և չկայ հայերէնում ինչպէս որ ՋԲ էլ չի նշանակած)։
• -Յն [arabic word] τοον «կենտրոն, միջին կէտ». բուն նշանակում է «խայթոց» և ծագում է ϰεντὲω «խայթել» բայից. փոխառութեամբ տարածուած է բոլոր եւրոպական լեզունե-իի մէջ. ինչպէս՝ լտ. centrum, գերմ. zent-rum, ֆրանս. centre, ռուս. центръ, վր კენჯრო կենտրո ևն։-Հիւբշ. 356։
• Ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ, ՆՀԲ։
ԿԵՆԴՐՈՎՆ կամ ԿԵՆՏՐՈՎՆ. (զոր յետինք Կեդրոն գրեն) բառ յն. κέντρον, -ου յորմէ լտ. centrum. որպէս Խըթան, խայթ, խայթոց, ծայր ասղան. ուստի ըստ երկրաչափից՝ Կէտն միջին ի շրջանակի, միջակէտ բոլորակի. միջին կէտը.
Բոլոր է ձեւ պարզ ուղիղ, եւ պատէ զնա մի գիծ, եւ կայ յինքեան մի կէտ, եւ այն կէտ է կենդրովն բոլորին, որ է միջոց։ Ուղիղ գիծ՝ որ անցանէ ընդ կենդրովն բոլորին։ Առնեմք զմին կենտրովն, եւ գծեմք ի վերայ նորա բոլոր. (եւ այլն. Եւկղիդ.։)
central.
centrality.
concentric.
centripetal.
concentration.
to concentrate.
to centralize, to centre.
centralizing.
centralization.
alive, living;
vital;
vivacious.
ζωόσζωηρός vivus, vivax, vitam praebens. (որ գրի եւ ԿԵՆԱՂՈՒՏ) Ունօղ կենաց կամ կենդանութեան. կենդանի. կենդանաւէտ, կենսառիթ. կենարար. եւ Առոյգ. տոկուն, զուարթ.
Տէրունական կենեղուտ եւ կեսակիրն մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
Կենեղուտ վարդապատութիւն քրիստոսի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ Ոսկիփոր.։ Վրդն. ել.։)
Կեղենուպտուղ. (Վրդն. յանթառամն.։)
կենեղուտ աճմամբ գան ի կատարելութիւն ըստ ներքին մարդոյն. (Տօնակ.։)
Կենեղուտ պարարտութիւն որթոյն քրիստոսի. (Ոսկ. ես.։)
Այգին կենեղուտն զօրութեամբ յեզր ել ձմերայնոյն. (Աթ. ՟Ը։)
Յիմանալոյ եւ կենեղուտ զօրութենէ. (Մաքս. եկեղ.։)
biology
cf. Կենսաբեր.
Բղխօղ կենաց եւ կենդանութեան. եւ Առոյգ, զուարթարար.
կենսաբուղխ փայտ. (Եպիփ. խչ.։)
Քար յասպիս սառնատեսակ եւ կենդանի, որպէս մշտասաղարթ՝ կենսաբուխ եւ մաքուր. (Լմբ. յայտն.։)
biography;
առնել՝ յօրինել զ— ուրուք, to write the biography of.
cf. Կենդանատու.
ζωοδότης vitae largitor, vitam praebens ζωηρός salutaris. Տուող կենաց եւ փրկութեան. կենդանատու. փրկարար. կենսապարգեւ.
Կեանքն կենդանեաց զկեանքն կենսատու (հայր զորդի) ծնեալ. (Յճխ. ՟Ա։)
Զկենսատու փրկիչն մեր քրիստոս։ Գերեզմանն կենսատուին։ Ի կենսատուին մահն. (Ժմ.։ Շար.։ Նչ. եզեկ.։)
Կենսատու խաչ. մահ, գերեզման, աւազան, երանութիւնք, օրէնք. (Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Նար.։ Շար.։ Խոր. ՟Բ. 80։ Յճխ. ՟Ժ։ Նչ. եզեկ.։)
cf. Կենդանատու.
Կենդանատուր փրկութիւն, քարոզութիւն, եւ այլն. (Ագաթ.։ Փարպ. Նար. առաք.։)
cf. Կենդանացուցանեմ.
Կենդանի եւ կենդանաւէտ առնել. կենդանացուցանել. լնուլ կենդանութեամբ. կենսառիթ կացուցանել. նորոգել կամ վերածել ի կեանս. զուարթացուցանել հոգաւով. հաղորդելզկեանս իմն. ոգի զգեցուցանել.
այնպիսի բնութիւն է կենացն, առ որս մերձենայ՝ կենսացուցանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Մարմնով զգալեալ երեւեալ առ ի զհոգի այժմ կենսացուցանել. (Լմբ. պտրգ.։)
Որով կենսացոյց զգործին պարտեաց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
(Ողորմութիւնս բաշխելով) զպիտառոցեալ պէտս արտաքնոցս ի մաքրութիւն նորոգման ներքին մարմնոյն անտեսաբար կենսացուցանէր։ Կենսացուցին իւրեանց զհարկաւոր մահ մարմնոյ. (Յհ. կթ.։)
կենսացուցանել ի մեռելութենէ մեղաց։ (Գետն) զանազան որակս ծառոց եւ բուսոց ոռոգեալ՝ յէութիւն իւրեանց կենսացուցեալ՝ կանաչացուցանէ. (Լմբ. հանգ. եւ Լմբ. սղ.։)
life containing.
Կենսունակ տախտակ անխորտակելի. (Նար. գանձ խչ.։)
Մարմնով կամաւ բեւեռեալ ի կենսունակ փայտին. (Շ. տաղ խչ.։)
Ի վերայ կենսունակն փայտի։ Ի կենսունակն լրոյ աստուածային պատուիրանին. (Սկեւռ. ես. եւ Սկեւռ. աղ.։ Լմբ.։)
Զսրբագոյն մատուռն կենսունակ գերեզմանին քրիստոսի. (Հ. կիլիկ.։)
salutary, wholesome.
Ուսուցիչ կենաց, հոգեշահ, փրկարար.
բան ինչ կարճառօտ եւ կենսուսոյց ասասցէ նոցա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
politics.
cf. Կենակից.
Մարմնացելոյն կենցաղակցորդք, արարողին բանից խօսակիցք. (Նար. առաք.։)
life, tenonr of life;
conduct, manners, behaviour;
good-breeding;
conversation.
βίος vita διατριβή coversatio. Ընպացք կենաց. վարք. քաղաքաւարութիւն. կեանք. սովորութիւն.
Ուղիղ կենցաղավարութեամբ։ Զեղանակ չար կենցաղավարութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Ճ. ՟Ա.։)
Խորամանկագոյն ի կենցաղավարութեան. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Խաղաղացուցանես կենցաղավարութիւնս մեր. (Ժմ.։)
Ծովու նմանեցուցանէ զաշխարհ, եւ յորձանաց զկենցաղավարութիւն սորա. (Շ. բարձր.։)
Ըստ օրինաց (իւրեանց) կենցաղավարվարութեան պատուեալ լինի ի հրէիցն. (Պիտառ.։)
useful to the world, to every one;
of public utility;
useful, interesting.
βιωφελής vitae utilis. Որ ինչ է յօգուտ կենցաղոյս. օգտակար կենաց, եւ աշխարհի.
Կենցղօգուտ խրատ, կամ բարութիւն, երկք, շահք, պիտոյք. ընծայք, գործք, վարժումն, եւ այլն. (Պիտ.։)
Վերացաւ ի գլխոյս փարթամացուցիչ պսակն գեղեցիկ եւ կենցաղօգուտ. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Բազում գործս քաղաքականս եւ կենցաղօգուտս. (Յհ. կթ.։)
Արժան է գտանել զփախուստ (ի հեշտալեաց) Վասն կենցաղօգտի առաքինութեանցն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
the being useful;
utility, public welfare.
Օգուտ կենաց եւ կենցաղոյս. բարիք հասակաց.
Զամենավայելուչ կենցաղօգտութիւն այսբար տնօրինեալ յաշխարհ ծովացուցանէի։ Եւ այնպէս կենցաղօգտութեան բերք յառաջ խաղան։ Անցեալ տանին զյաղթութեանն կենցաղօգտութիւնս. (Պիտ.։)
wife's mother-in-law, husband's mother.
• տե՛ս Սկեսուր։
Դուստր զմայր իւր անարգիցէ, եւ նու զկեսուր իւր. Եզնիկ.։
punctuation.
confines, limits.
Սահմանադրութիւն. սահման.
Ու՞ր իցեն կետահարութիւնքն սահմանաց մայր քաղաքին նոցա սպարտայ. եւ նորա զնիզակն ցցեալ. բա՛յ, յայսմ վայրի. (Պիտ.։)
that turns easily, mutable, changeable;
convertible.
εὕστρωφος versatilis, volubilis Որ դիւրաւ դառնայ. դիւրաշրջիկ. եւ Դիւրափոփոխ. եւ Դիւրաւ զղջացօղ. եւ Դիւրահաւան.
Դիւրադարձ իւր լինելով առ երկաքանչիւր կողմանց. (Պիտ.։)
Ըստ նմանութեան թռչնոց ճախրեն դիւրադարձ լինելով. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Լեզու դիւրադարձ. (Ածաբ.։ Բրս.։ Սարգ.։ Մաշկ.։ Տօնակ.։)
Դիւրադարձ յապաշխարութիւն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
Գիտես ո՛վ դիւրադարձդ խոհեմ. (Շ. թղթ.։)
that is easily deceived.
εὑάλωτος captu facilis Դիւրաւ դաւելի, ըմբռնելի, որսալի, յաղթելի.
Մարդն քան զայնոսիկ՝ որ բնաւորական զինուքն զինեալ են, դիւրադաւ. (Նիւս. կազմ.։)
Զայլս ոմանս դիւրադաւս նուաճեալ։ Զի դիւրադաւ լիցին այնուհետեւ երկաքանչիւրքն ի նմանէ դժրելոյ. (Յհ. կթ.։)
that escapes easily.
Դիւրազերծ լինել ի բռնադատութենէ. (Պիտ.։)
that fades easily.
εὑμάραντος qui facile marcescit, caducus Որ դիւրաւ թառամի, փոյթ թարշամի. հեշտ կամ շուտ թոռմօղ, թօշնօղ.
Հարստութիւն դիւրաթառամ քան զծաղիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 52։)
Զխոտ դիւրաթառամ պայծառ զարդարէ. (Իգն.։)
Զի՞նչ դիւրաթառամ քան զմարդ ... նա ե՛ւս վատթարագոյն քան զխոտ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
easily deceived, that can be taken, dupe.
Դիւրախաբ աչք, կամ տեսութիւն, բնութիւն մարդոյս. (Իգն.։ Սարգ. յկ. ՟Դ. եւ ՟Է։)
Ցանկութիւնք դիւրախաբք. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
moveable.
Դիւրախաղաց թեթեւութիւն, յառաջադիմութիւն. (Պիտ.։)
Մասունք մարմնոյ թեթեւացեալք՝ դիւրախաղացք լինին. (Փիլ. քհ.։)
easily consumed.
εὕφθαρτος facile corruptibilis Դիւրածախելի, դիւրաւ այրելի, սպառելի. անցաւոր. ապականացու, յաղթելի.
Զդիւրածախ անասնոց զմարմինս ոչ թառամեցոյց. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։)
Թէպէտ եւ դիւրածախ ապականիչն թուիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
Դու եղէգն, եւ մեք հուր դիւրածախ. (Արծր. ՟Գ. 9։)
Ազատականութիւն է առաքինութիւն անձինն՝ դիւրածախ ի գեղեցկագոյնսն. (Արիստ. առաք.։)
ԴԻՒՐԱԾԱԽ. ὁλιγοδάπανος exigui vel tenuis sumtus Որ ինչ լինի դիւրին եւ դոյզն ծախիւք. դիւրագին. անշուք.
Եցոյց յամենայնի զանարգն եւ զդիւրածախն (վիճակ կենաց). (Բրս. հց.։)
easy to recognise.
to bear or produce easily.
Նեղոսիւ զանեղսն ի նմա դիւրածել. (Խոր. ՟Գ. 62։)
that burns or is burnt easily.
Դիւրակէզ ցամաք փայտն, կամ հեր գլխոյ. (Անյաղթ բարձր.։ Ճ. ՟Ա.։)
Մանաւանդ զի՝ հանեալն դժուարակէզ, եւ արկեալն՝ յոյժ դիւրակէզ. (Շ. թղթ.։)
portable, that can easily be carried.
Փոքր ինչ թերեւս, եւ դիւրակրելի գոլ։ Սակաւ իմն մասն հոգոցն դիւրակրելի։ Դիւրակրելի եւ չափաւորապէս զտածմանցն խնդրել նիւթս. (Պիտ.։)
that liquefies or melts easily.
εὕτηκτος liquabilis Որ դիւրաւ հալի, լուծանի, կամ մարսի.
Ոչ հալէին զսառնակերպ զդիւրահալ զազգ անուշակ կերակրոյն. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։)
Զկերակուրն թեթեւ եւ դիւրահալ ուտէ. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Դիւրակոր.
that can be easily related.
εὑαρίθμητος facile numerabilis Զոր դիւրին է ի համար արկանել. դիւրաթիւ.
Փախիցեն իբրեւ ի հրոյ, եւ լինիցին դիւրահամարք. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ ռամկի ումեմն, այլ եւ մեծ թագաւորի դիւրահամարս թերեւս գտանել զսոսա. (Պղատ. սոկր.։)
that agrees easily with his enemies.
εὑπραμύθητος, εὑμενής benevolus, benignus, facile placabilis Որ դիւրաւ հաշտի. եւ Հեզ. բարեմոյն. դիւրահաւան. դիւրանսաց.
Դիւրահաշտ գոլ՝ զոհիւք եւ ուխտիւք ածանցելով ... Աստուածքն են դիւրահաշտք պատարագօք եւ ուխտիւք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
Ամենեցուն միաբանելն յաստուծոյ պաշտօնն՝ դիւրահաշտ առնէ զաստուած. (Խոսր.։)
Դիւրահաշտ թշնամի (մարմինն ընդ հոգւոյն). (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
Զլսօղն՝ դիւրահաշտ լինելով՝ քաջ ուսումնագոյն գործիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
that happens quickly;
easy, conceivable, that can be easily understood.
Որպէս Դիւրաւ հասու լինելի, հասկանալի. դիւրիմաց. դիւրին.
Հեշտընկալ եւ դիւրահաս տխմարագունիցն լիցին. (Ագաթ.։)
Թողլով զբազմաքնին բան, զդիւրահասն եւ զառձեռնպատրաստ դիցուք առաջի. (Շ. հրեշտ.։)
Դիւրահաս զոտանաւորս սկսայ կատարել. (Մագ. ՟Ի։)
Խոնարհութիւնն՝ որ ամենեցուն է դիւրահաս. (Լմբ. սղ.։)
Զի մի կնտացեալ սողասցեն դիւրահաս թշնամեացն. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
Հնարաւոր դիւրահաս՝ առ ամենայն անբաւ գերամբարձութիւն յաւէտ յառաջեալ. (Նար. ղ։)
Հողեղէն բնութեանս եղեր դիւահարս պատճառ (փրկութեան). (Շ. տաղ խչ.։)
easy, condescending;
credulous;
credible, that can be easily believed.
εὑπειθής qui facile paret, vel obsequitur, credulus Որ դիւրաւ հաւանի. դիւրալուր. հլու. միամիտ. բարեմիտ. դիւրախաբ.
Դիւրահաւան գոլով առ բարեպաշտութիւնն. (Ճ. ՟Ա.։)
Առ կամս ուղղողին դիւրահաւան ելով (կամ դիւրահաւանելով). (Պիտ.։)
Առ դիւրահաւանս ոմանս, եւ յոյժ ունկնդիրս իւրոյ վարդապետութեան գրէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
Տե՛ս եւ զնոսա դիւրահաւանս (կամ դիւրհաւանս) ոմանս եւ արհամարհելիս. (Ոսկ. գծ.։)
Դիւրահաւան է ազգ մարդկան ի հեշտասիրութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Առ ի խաբէութիւն պարզմտացն, կամ դիւրահաւանիցն. (Առ որս. ՟Գ։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ եւ Սանահն.։)
Զի կրկին կոչմամբն դիւրահաւան ձգեսցէ առ ինքն. (Շ. մտթ. ՟Դ. 16.) իբր մ. դիւրաւ։
Չի՛ք այլ ինչ, որ ճաշակողաց նորին ոչ է դիւրահաւան. (Լմբ. պտրգ.։)
credulous, that believes easily.
Որ դիւրաւ հաւատայ. դիւրահաւան. դիւրորսալի.
easily, with great facility
Զամենեցունց ախորժակս դիւրահեշտի կատարէ ի սուղ ժամանակի. (Պիտ.։)
that obeys easily, ready or easy to obey.
Յորժամ տեսանեն զոք դիւրահնազանդ իւրեանց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
very easy, or possible.
Պարթեւազանցդ դիւրահնար գոգցես ի ձեռն կեղծաւոր սիրոյ զդաւելն. (Խոր. ՟Բ. 71։)
Որում ամենայն ինչ անհնարին՝ դիւրահնար է յոյժ. (Սարկ. հանգ.։)
Դիւրահնար ճանապարհ ցուցանելով. (Փարպ.։)
Դիւրահնար կենդանի մարդ։ Այնպիսի տեսի ես երբեմն զկախարդութիւն հաւու դիւրահնար. (Բրս. վաշխ.։)
Զդիւրահնարս զայս զձեռաց գործիս պիտանացու ունի. (Նիւս. կազմ.։)
դիւրահնար. մ. դիւրահնարաբար. Դիւրին հնարիւք. ճարտարութեամբ.
Դիւրահնար ազատեցաւ ի դատապարտութենէ։ Դիւրահնարաբար գործել, կամ կլանել. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
what soon wears out.
Բոցն դիւրամաշ. (Ոսկ. սղ.։)
Այսոքիկ դիւրամաշք են, եւ ի ցեցամէց ուտճաց ապականին. (Երզն. մտթ.։)
easy to die.
ebullition, hubbling;
three;
boiling;
third.
Իբրեւ արմատ ձայնիցս Երեք, եւ Երրորդ, նոյն է ընդ նոսա.
Եռն՝ երիս ասի, որ է ըստ թուական արհեստից կատարեալ թիւ. (Շ. բարձր.։)
Յեռումն աւուր յառնելով՝ ինքն զինքն յարուցանէր. (Նանայ.։)
Իբրեւ արմատ Եռալոյ՝ է Եռացումն, եռանդն.
Եռ քաղցուոյ։ Յորժամ ի յեռէ դադարէ. (Վստկ.։)
Աւետարանիչն յովհաննէս յեռս ձիթոյն եդաւ ... Եդ յեռս ձիթոյն. (Մարթին.։) Իսկ յասելն.
Միշտ յեռ գոլով՝ ծասքէ ատամունքն մանրելով լկերակուրն. (Ճ. Թ.) իմա՛, կամ ունելով զմարմանջ լնտերաց, եւ կամ յեռեալ գոլով շարից ատամանց։
Ե՛ռ ջուր ... Ի յեռ ջուրն մխեա՛. (Վստկ.։)
to trisect.
ԵՌԱԲԱԺԻՆ ԱՌՆԵԼ. Յերիս մասունս բաժանել.
Եռաբաժին արարեալ նոյ զաշխարհ ամենայն՝ յարեւելից մինչեւ ի մուտս արեւու. (Եպիփ. ծն.։)
three, composed of three numbers;
ternary.
Երրեակ թուով. երեք.
Յեռաթիւ աւուրց լրման՝ ի տիպ մահու իւր եւ յարութեան. (Սկեւռ. աղ.։ Սկեւռ. կուս։)
Սուրբ երրորդութիւն, որ մի է, եւ եռաթիւերկրպագեալ քարոզի. (Եպիփ. ծն.։)
cf. Երեքժանի.
cf. երեքժանի, եւ երեքարձէն։ Նմանութեամբ ասի ի գծագրութեան տարեկան բոլորակի.
trebly.
τριχῆ, -χα tripliciter, trifariam cf. ԵՐՐԱԿԻ. իրեք կերպով.
Եռակի զսպայսն բաժանելով՝ երիս քաղաքս բնակեցուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Եռակի տրամատի ամանակացն զանազանութիւն, ի ներկայս, յանցեալն, յապառնին. (Խոսրովիկ.։)
Եռակի հաստատունն (ըստ երկրաչափից) բաժանելի է. (Մագ. ՟Հ՟Զ։)
Թիւ եռակի բաժանի. դատ, կոճատ, եւ անհատ. (Տօնակ.։)
Եռակի անձնաւորութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Եդաւ եռակի գիր ի վերայ խաչելոյն՝ վկայելով զնա թագաւոր. (Տօնակ.։)
cf. Եռահիւսակ.
Իբր Եռահիւսակ սրբասութիւն.
Զեռահիւսեակըն նուագեալ, զմի տէրութիւնդ երգաբանեալ. (Շար.։)
wonderful, astonishing, surprising.
Ըստ երից գլխոց հրաշալի. երից հրաշալի կամ փառացի.
Եռահրաշ զինու վառեալ, հաւատով, սիրով, եւ յուսով. (Սիսիան.։)
having three branches.
Որոյ են երեք ճեղք կամ ճիղք. իրեք ճղով.
Երկճղի կամ եռաճեղ. (Ոսկիփոր.։)
to boil;
to bubble;
to shudder;
to swarm;
to crawl.
ζέω, ἑκζέω ferveo, efferveo, ebullio, aestuo Յեռ՝ այսինքն յեռանդն հարկանիլ. ի ջերմութենէ յուզիլ. պղպջել. պճպճեալ, էփիլ, եփ ելլալ.
Իբրեւ զջուր մի՛ եռասցիս. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 4։)
Եռաց (կաթսայ, այսինքն ջուր կաթսային), զեղաւ, քաջ եռաց. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 5։)
Որովայն իմ իբրեւ զտիկ քաղցուոյ կապեալ եռայ. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 19։)
Իբրեւ զջուր կաթսայից ի հրոյ եռացեալ։ Իբր ի քրայս ընտրութեան փութոյ քոյ սիրոյ հանապազ եռամ, եւ ոչ երբէք պարզիմ. (Նար.։)
Ոչինչ եռացեալ կերեալ է իմ». այսինքն ջերմ կերակուր, կամ եփեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Իբրեւ յերկնուստ ահագին հրձգութիւնք եռային. (Եղիշ. ՟Զ։)
Քարինք տեղւոյն եռացին. (Եղիշ. յար.։)
Որպէս զի մի՛ տոչորիցիմք մեք յայնպիսի արեգակնէ, որ ի վերայ մերկ գլխոյ առաւել եռայ. (Նիւս. երգ.։)
Շանթք հրեղէնք եռալոյ ի բաց հատանին. (Կանոն.։)
ԵՌԱԼ. ζέω եւ այլն. կէս մի իրապէս, եւ կէս մի նմանութեամբ, Վառիլ բորբոքիլ. վառուիլ.
Եռայր հոգւով։ Հոգւո՛վ եռացէք. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 25։ Հռ. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Առեալ զխրատն, եւ եռեալ ի հոգի իւր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Աշխատեցէ՛ք մանկունք, եռացէ՛ք յընթացս արթնութեամբ. (Կլիմաք.։)
Եկեալ ի կռիւ (գաւազանն) զօրէն ըմբշի ... սրտմտութեամբ եռալ զեռալ պաշտամանն. (Ագաթ.։)
Սիրով առ իրեարս եռացեալք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Առ անօրէն հաճոյական սէրն եռացան. (Ոսկ. հռ.։)
Եռայր սէրն մարթայի քան զմարիամու. (Եփր. համաբ.։)
Եռայր սիրտ իւր ի զայրացումն. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Սրտմտութեամբ եռացեալք որպէս վրէժխնդիրք. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Եռային ցասմամբ զնոսա սպանանել. (Ոսկ. գծ.։)
ԵՌԱԼ. ἁναζέω, ἑκζέω, ἑκεράω ferveo, fluo, crepo Զայրանալ բորոտութեան, կեղոյ, ցաւոյ, եւ սորսորիլ եւ զեռեալ բղխեալ, յորդեալ որդանց, գորտոց, եւ կայտռիլ զեռնոց բազմութեամբ. վխտալ.
Ախտ բորոտութեան մեծապէս ցասմամբ եռայր յերկրի. (Խոր. առ արծր.։)
Որպէս նոր ցաւ եռացեալ իցէ մանկան. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Եռասցեն խաւարտք ի մարդ եւ յանասուն. (Ել. ՟Թ. 9։)
Եռաց ի նմա որդն, եւ նեխեցաւ. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 20։)
Եռացին որդունք ընդ աչս նորա. (Եղիշ. ՟Է։ Եռաց յերկիր նոցա գորտ. Սղ. ՟Ճ՟Դ. 30։)
Երան զեռան սլանան ի մարմինս ծովու. (Նար.։)
of three times or measures.
Ունօղ զերիս ժամանակս՝ հասակի, կամ եղանակաց տարւոյ, մանաւանդ քերթողական եւ երաժշտական ամանակի ըստ երկարութեան եւ սղութեան ձայնաւորաց.
Առաքինագոյն մակացութեամբք զերծեալ յեռամանակ տարւոյ. (Մագ. ՟Է։)
Մեծասարն՝ ներկայնէ եւ նաղօտէ՝ եռամանակ. ո՛րգոն. դա՜ւիթ. մեծավերջն յաղօտէ եւ ներկայէ եռամանակ. որպիսի, կորի՜ւն։ Ներգեւն ն՝երից աղօտաց եռամանակ. որպիսի ի սահակ. (Թր. քեր.։)
that consists of three parts;
tripartite.
ԵՌԱՄԱՍՆ ԵՌԱՄԱՍՆԵԱՅ. τριμερής trium partium ἑπίτριτος (pes poeticus) constans tribus brevibus, et una longa Ունակ երից մասանց, կամ մասնաւոր իրաց, զանազանութեանց, կարգաց, յարկաց, չափմանց, կերպից, եւ այլն։
Եռամասն խառնեալ էութեամբք (որ են աստուածութիւն, մարմին, եւ հոգի բանական) միաւորեցաւ անշփոթելի. (Նար. կուս.։)
Հոգի եռամասնեայ է, բան ունի, ցասումն, եւ ցանկութիւն. (Ճ. ՟Թ.։)
Զեռամասնեայս ունի զօրութիւնս։ Յառաջ գայ յեռամասնեայ հոգւոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ողնափայտ եռամասնեայ (տապանն նոյի). (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
Կիսաբոլորից բացատաացն, եւ եռամասնիցն, եւ ութամասնից եղելոց ... Ութամասնեայ բացատաւն եռամասնեայքն լնուին. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Եռամասն.
ԵՌԱՄԱՍՆ ԵՌԱՄԱՍՆԵԱՅ. τριμερής trium partium ἑπίτριτος (pes poeticus) constans tribus brevibus, et una longa Ունակ երից մասանց, կամ մասնաւոր իրաց, զանազանութեանց, կարգաց, յարկաց, չափմանց, կերպից, եւ այլն։
Եռամասն խառնեալ էութեամբք (որ են աստուածութիւն, մարմին, եւ հոգի բանական) միաւորեցաւ անշփոթելի. (Նար. կուս.։)
Հոգի եռամասնեայ է, բան ունի, ցասումն, եւ ցանկութիւն. (Ճ. ՟Թ.։)
Զեռամասնեայս ունի զօրութիւնս։ Յառաջ գայ յեռամասնեայ հոգւոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ողնափայտ եռամասնեայ (տապանն նոյի). (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
Կիսաբոլորից բացատաացն, եւ եռամասնիցն, եւ ութամասնից եղելոց ... Ութամասնեայ բացատաւն եռամասնեայքն լնուին. (Պղատ. տիմ.։)
triennial.
ԵՌԱՄԵԱՅ ԵՌԱՄԵԱՆ. τριετής triennis որ եւ ԵՐԵՄԵԱՆ գրի, եւ երամեան, ենի. Երեքամեայ. երից ամաց. իրեք տարու կամ տարւան.
Այնմիկ՝ որ եռամեայ իցէ, եւ քառամեայ ... Յեռամենիցն մինչեւ ցվեց ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Եռամեան (կամ եռեմեան) զիւրաքանչիւր ոք զկենդանեացն հրամայէ առնուլ. (Փիլ. լին.։)
Պտղակորոյս տնկոյ ձիթենւոյն եռամեանն դատարկութեամբ. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Նստաւ կինն, եւ սնոյց զորդին իւր երամենաւ զուարակաւ. (Տօնակ.։)
cf. Եռամեայ.
ԵՌԱՄԵԱՅ ԵՌԱՄԵԱՆ. τριετής triennis որ եւ ԵՐԵՄԵԱՆ գրի, եւ երամեան, ենի. Երեքամեայ. երից ամաց. իրեք տարու կամ տարւան.
Այնմիկ՝ որ եռամեայ իցէ, եւ քառամեայ ... Յեռամենիցն մինչեւ ցվեց ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Եռամեան (կամ եռեմեան) զիւրաքանչիւր ոք զկենդանեացն հրամայէ առնուլ. (Փիլ. լին.։)
Պտղակորոյս տնկոյ ձիթենւոյն եռամեանն դատարկութեամբ. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
Նստաւ կինն, եւ սնոյց զորդին իւր երամենաւ զուարակաւ. (Տօնակ.։)
supreme, very great;
trismegistus.
Եռամեծին եւ բանիբուն վարդապետի՝ տէր մխիթարայ այրիվանեցոյ գանձ. (Գանձ.։)
τρισμέγιστος ter maximus Երիցս մեծ. կարի մեծ. մեծանուն. յն. ձայնիւ Տրիսմեգիստոս՝ սեպհականեալ հերմեսի եգիպտացի փիլիսոփայի.
Հերմ եռամեծ յիւրում սքանչելի տախտակին այսպէս հատանելով. (Մագ. լ։) Եւ ի մեզ՝ սեպհական դաւթի անյաղթ փիլիսոփայի.
Եռամեծին դաւթի. (Երզն. քեր.։) Յետինք եւ յետնոց ընծայեցին. զոր օրինակ.
Յաւուրս սամփսովնի՝ գեդաղ, եւ երակղէս, եւ երմէս եռամեծ՝ երեւէին. (Շիր. քրոն.։)
of three months;
— ժամանակ, term of three months, quarter.
Երեքամսեայ. երից ամսոց (հասակ կամ ժամանակ). իրեք ամսու, կամ իրեք ամսըւան.
Եւ այսու յուսացեալ բաւեմք ակնկալութեան եռամսեայ աւուրբք». այսինքն սպասեմք յերից ամսոց հետէ. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)
of three stories (house);
three-decker.
Ապարանս կրկնայարկս եւ եռայարկս. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Ներքնատունս՝ կրկնայարկս եւ եռայարկս։ Եռայարկքն եւ կրկնայարկքն փորոտիք են. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)
Սոյնպէս եւ ի հնումն եռայա՛րկ խորանն կառուցաւ. (Ի գիրս խոսր.։)
of yesterday.
Զորմէ յիշատակեալ մեր յեռանդեան տրամաբանութեան. (Մագ. ՟Լ՟Զ։)
Յեռանդեան գիշերին. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ը.։)
fervid, ardent, zeal-ous, eager
Եւ զայս գործէին նոքա յեռանդնալից սիրոյ անտի հաւատոց. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)
sparkling;
fiery.
Որ եռացմամբ կայծակունս արձակէ, կամ շանթս հրեղէնս.
Եռանդնակայծակ ահաւոր հուրն իջեալ ի վերայ քո. (Թէոդոր. խչ.։)
devout, spiritual.
Սիրօղ զեռանդն. փոյթեռանդն. ջերմեռանդն.
Եռանդնասէր խանդաղատանօք (յաղօթս) հեղուլ զարտասուս շնորհալիցս. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Եռանդնասէր եւ յորդոր փութով. (Թէոդոր. կուս.։)
Եռանդնասէր սրտի ջերմութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Եռանդնասէր կամօք զյիշատակս նոցա կատարեն. (Ճ. ՟Ժ.։)
triangle.
ԵՌԱՆԿԻՒՆ ԵՌԱՆԿԻՒՆԻ τρίγωνον, -ος triangulum, -lus, -laris գրի ստէպ եւ ԵՌԱՆԳԻՒՆ, Ի. Ձեւ կամ թիւ որ ունի զերիս անկիւնս ըստ երից կողմանց.
Երկաքանչիւրոց ի մասին եդեալ, հաւասարակողմ՝ հաւասարակողմի, եռանկիւն՝ եռանկեան տացուք. (Պղատ. տիմ.։)
Պատկանին՝ որպէս եռանկիւնքն ի քառանկիւնսն։ Յեռանկիւնացն (կամ յեռանկիւնիցն) ծնանի քառանկիւնին. եւ քառանկիւնին ծնանի յեռանկիւնիսն, միակի եռանկիւնւոյ բաղկացութեան. (Մագ. ՟Ը. եւ ՟Հ՟Զ։)
Եռանգիւնի եւ քառանգիւնի ոչ թուի զյաւէտն եւ զնուազն ընդունել. քանզի որք միանգամ ընդունին զեռանգիւնւոյն զբան եւ զբոլորակին, ամենեքեան նմանապէս եռանգիւնիք կամ բոլորակք են. (Արիստ. որակ.։)
Յիշեաց յաղագս եռանգիւնոյ ... Ընդունականք բանի եռանգիւնիցն. (եւ այլն։ Անյաղթ որակ.։)
Եռանկիւնւոյն արմատն մի մի աճէ. իսկ չորեքանկիւնին երկու երկու. (Սարկ. տոմ.։)
triangular.
ԵՌԱՆԿԻՒՆ ԵՌԱՆԿԻՒՆԻ τρίγωνον, -ος triangulum, -lus, -laris գրի ստէպ եւ ԵՌԱՆԳԻՒՆ, Ի. Ձեւ կամ թիւ որ ունի զերիս անկիւնս ըստ երից կողմանց.
Երկաքանչիւրոց ի մասին եդեալ, հաւասարակողմ՝ հաւասարակողմի, եռանկիւն՝ եռանկեան տացուք. (Պղատ. տիմ. ։)
Պատկանին՝ որպէս եռանկիւնքն ի քառանկիւնսն։ Յեռանկիւնացն (կամ յեռանկիւնիցն) ծնանի քառանկիւնին. եւ քառանկիւնին ծնանի յեռանկիւնիսն, միակի եռանկիւնւոյ բաղկացութեան. (Մագ. ՟Ը. եւ ՟Հ՟Զ։)
Եռանգիւնի եւ քառանգիւնի ոչ թուի զյաւէտն եւ զնուազն ընդունել. քանզի որք միանգամ ընդունին զեռանգիւնւոյն զբան եւ զբոլորակին, ամենեքեան նմանապէս եռանգիւնիք կամ բոլորակք են. (Արիստ. որակ.։)
Յիշեաց յաղագս եռանգիւնոյ ... Ընդունականք բանի եռանգիւնիցն. (եւ այլն։ Անյաղթ որակ.։)
Եռանկիւնւոյն արմատն մի մի աճէ. իսկ չորեքանկիւնին երկու երկու. (Սարկ. տոմ.։)
of three persons.
Եռանձնեայ կամ եռանձնեան աստուածութիւն. (Վրդն. ծն.։ եւ Նանայ.։)
Եռանձնեան ձայնին դաւանութեան. (Մագ. ՟Ա։)
Զերիս տօնս յանդիման լինել երախարեօք եռանձնեայ տէրութեանն. (Նախ. ել.։)
եռանձնեայք. որպէս Երեք մանկունքն.
Կամաւոր պատարագին իսահակայ նախանձաւոր գոլով եզականին՝ եռանձնեայք ի վերայ կայծականաց հրոյն ողջակիզեալ զմարմինս. (Հարցնափառ.։)
verse of three measures;
trimeter.
τρίμετρος tribus pedibus constans iuxta Gr. vel sex Lat. Երիւք չափեալ ոտիւք.
Նուագս բազումս թողին տաղից եռաչափաց. (Փիլ. տեսական.։)
Օրհնութիւնս եռաչափս ... բոլորեն. (Եղիշ. միանձն.։)
Քերթողք մեզէն իսկ՝ ոմանք ... եռաչափից. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
triple;
trebly, threetimes.
Կրկնապատիկ ոչինչ է ներհական, եւ ո՛չ եռապատկին. (Արիստ. առինչ.։)
trisyllabical;
triphthong.
Փոխանակ երկավանգի եռավանգ լիցի (աբրամն՝ աբրաամ)։ Եռավանգ աբրաամ թարգմանեալ է հայր ընտրեալ հնչման. (Փիլ. լին.։)
Եռավանգ անունն ... Երկավանգն եւ եռավանգքն. (Երզն. քեր.։)