Հիղք մրգապահացն պարիսպ է եւ ամրութիւն. (եւ այլն. Լմբ. սղ. ՟Հ՟Ը։)

Արի՛ հիւսիսի, եւ ե՛կ հարաւ, շնչեա՛ ի պարտէզ իմ. (Երգ. ՟Գ. 16։)

Հիւսիս արեւելից. յն. ապելիոդէս, այսինքն ապարեւական։

καθαρίζω purgo, mundum facio ἁνοίγω aperio. Հարթել, յարդարել, ուղղորդել. (ռմկ. զորդել, խորդել, շտկել, դուրել ). կամ ըստ յն. հարթել. եւ մաքրել. սրբել. այսինքն բանալ, դիւրել, եւ պատրաստել զճանապարհ. ... (այլազգ է եւ կազմութիւն բայիս Ճանապարհորդել. զոր տեսցես)

Հորդեցէ՛ք առաջի նորա զճանապարհս։ Հորդեցէ՛ք զշաւիղս. (Ես. ՟Ծ՟Է. 14։ ՟Կ՟Բ. 10։)

Ճանապարհք մեղաւորաց հորդեալ ի քարանց, եւ ի վախճանի խորխորատ դժոխոց. (Սիր. ՟Ի՟Ա. 11. (կամ ըստ նոր թարգ. ղորկ եւ հորդեալ քարաքաղ։))

Հորդեցեր մեզ ճանապարհ։ Հորդեցեր ճանապարհ այնոցիկ ... որպէս պորդեցեր զարդարեալ ճանապարհ երկրի. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ճանապարհ հորդեցին մեզ յերկնային քաղաքն երուսաղէմ. (Ժմ.։)

Հորդել յարդարել զչու ճանապարհին ի հայս. (Յհ. կթ.։)

Որոց առաջի հորդեն ճանապարհ. (Շ. մտթ.։)

Զի անտաղտուկ առնիցէ զբանն եւ ամենեցուն հորդիցէ (յն. բացցէ) զվարդապետութեանն ասպարէզս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Հորդեցաւ ճանապարհ յանապատ անդր. (Եփր. ել.։)

Ընդէ՞ր եւ աւազակին զդրախտն ասէր բանալ, թէ արդեօք յառաջագոյն բացեալ էր, եւ ճանապարհն խորդեալ. (Պիտառ.։)

(Արմատն է Հպիտ. հպտանք. լծ. եւ ժպտիլ, ծպտիլ) որպէս Միմոս. խեղկատակ. կատակօղ ծաղրաշարժ՝ նմանեցուցանելոյ զայլեւայլ կերպարանս.

Զհրեշտակս մարդկակերպեալս ... կառավար մարդկակերպարան երեւեցուցանէր. (Եզնիկ.։)

Զհրեշտակս մարդկակերպեալս ... կառավար մարդկակերպարան երեւեցուցանէր. (Եզնիկ.։)

Զայս եւ յըմբշամարտս է տեսանել, միայնամարտութեամբն ի գուպարս հանդիսիցն յաղթողք լինելով։ Զմիայնամարտութիւնս ի ցամաքի։ Զբռնացեալ հովիւն հալածել (յակոբայ) միայնամարտութեամբն։ Արտասանութիւն միայնամարտութեան դաւթի եւ գողիաթու. (Պիտ.։)

Զյանկարծաբուղխ բարերարութիւնն յայտ առնէ, եւ զզովացումն ոգւոց ծարաւեաց։ Զի այնպիսի են պարգեւքն Աստուծոյ՝ մեծամեծք եւ յանկարծաբուղխք. (Գէ. ես.։)

Ոչ է պարտ յօտարաց՝ առանց յանձնարարական թղթոյն ի քահանայութիւն մատուցանել. (Կանոն.։)

Յառաջեաց զնենգութիւն հերովդի՝ տեսիլն հրեշտակին։ Յառաջեաց զհպարտութիւնն ամբարտաւանութեան նորա փելիքս. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8։ ՟Թ. 21։)

Հրաժարեսցէ յամենայն յիշաչարութենէ եւ ի հպարտութենէ. (Վրք. հց. ՟Գ։)

ՅՈԽՈՐՏ. մ. ՅՈԽՈՐՏԱԲԱՐ. Յանդգնաբար. անխորհրդաբար. աներկիւղ համարձակութեամբ. յահուր. յահըռնաբար. վայրապար.

ՅՈԽՈՐՏԱՄ ՅՈԽՈՐՏԱՆԱՄ. ն. Յախորտիլ. յանդգնիլ. խրոխտալ. խրոխտանօք պարծիլ, եւ սպառնալ.

ՅՈԽՈՐՏԱՄ ՅՈԽՈՐՏԱՆԱՄ. ն. Յախորտիլ. յանդգնիլ. խրոխտալ. խրոխտանօք պարծիլ, եւ սպառնալ.

Յոխորտութեամբ լի՝ զանձն առնէր հրապարակատես։ Ի բաց դնել երկայնմտութեամբ զմարդկօրէն յոխորտութիւնն. (Պիտ.։)

Յոխորտութեամբ լի՝ զանձն առնէր հրապարակատես։ Ի բաց դնել երկայնմտութեամբ զմարդկօրէն յոխորտութիւնն. (Պիտ.։)

Եւ զդաշտն արեւելից իմն գոգցես իբր որսայսեալ ձիգ յարեգակն կոյս զերկայնութիւն պարզեալ. (Խոր. ՟Ա. 11։)

Հանապազ զրպարտողք եւ սպանօղք են յուդայքն. (Եփր. ի ստեփ.։)

ՆԱ Ի ՆՄԱԿԱՅՔՆ. Որ ինչ ի նմա կայցէ. պարունակեալքն.

Նա՛ ես տեսի։ Նա երանի ժողովրդեան։ Նա երանի այնոցիկ է՝ որ լսեն զբանն աստուծոյ, եւ առնեն։ Նա՛ նոցա՛ ճանապարհն չէ ուղիղ. (Յոբ. ՟Ե. 3։ Սղ. ճխե. 15։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 28։ Եզեկ. ՟Լ՟Գ. 17։)

ՆԱԶԻՄ եւս եւ ՆԱԶԵՄ, եցի. չ. σεμνόομαι gravitatem prae me fero γαυρόω, γαυροῦμαι efferor, glorior, jacto me, superbio. Նազանս ցուցանել. նազելի զանձն համարել եւ ցուցանել. պանծալ. պարծիլ. ճոխանալ. սոնքանալ. փքանալ. սիգալ. եւ խնդմտիլ. խայտալ. ... (լծ. եւ թ. նազլանմագ. պ. նազիտէն ).

Զնախողջոյնս խնդրել ի հրապարակս. (Սիրէք զնախողջոյնս ի հրապարակս. Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 38։ Ղկ. ՟Ժ՟Ա. 43։)

Մերթ որպէս Նաւատոռն. պարան նաւու. հալաթ. տե՛ս եւ ՄԱԼՈՒԽ.

Դժուարին է փախչել ի նորափառախնդիր հպարտութենէ անտի. յն. ի սնափառութենէ. (Եւագր. ՟Լ՟Ա։)

Ոչ լինին շնորհահատոյցք բարութեանց նորա։ Շնորհահատոյց լինել պարտ էր, եւ ոչ հակառակաւն վարել ձայնիւ։ Աբրահամ որդւոցն քետայ երկիր պագանէր, եւ շնորհահատոյց լինէր. (Եփր. մն.։ Պիտ.։ Սարկ. պատկ.։)

Ո՞ր ի գազանաց չարագոյն խածանէ. յընտանեաց շողոքորթն, եւ յօտարաց զրպարտողն. (Պիտառ.։)

Կամիմք ի կերակրոց եւ յըմպելեաց պարկեշտանալ, եւ խորհուրդք զորկրամոլութիւն ի վերայ յարուցանեն. (Խոսր.։)

Քառանկիւնի եւ ուղղանկիւնի յարամանեալ։ Տաճարացն հրաշակերտութիւն յերեւելի ղակոնացի վիմացն ուղղանկեանցն պարածածկեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)

Որում արթնամիտ խոհականութեամբ ուշադրեալ այսմ ամենայն մտաւոր եւ քաջ այրն վահան։ Ուշադրեալք ուրախալից վաստակով հասանել վարձուցն հատուցման։ Ուշադրեալք ի հրաւիրումն երկնաւոր կոչմանն։ Ճանապարհին ուշադրէին։ Ուշադրելով զամենայն օր, եւ ակնունելով մասին նշխարաց սրբոց ի կատարումն նոցա լինել արժանի. (Փարպ.։)

Անպարսաւ է աղօթելն քան չարախօսելն վասն նորին։ Ոչ տիրեալ ի խարդաւանաց չարաբանողաց. (Նար. ՟Խ՟Ը. Նար. կ.։)

Զգոյժ պարզմի է զչուառութեան (կամ զթշուառութեան) Երեմ. (՟Դ. 19։)

Որ առ պատուիրանադրեալն ոչ ձգտի հասնեալ կանոն, նա յահեկակողմանն դանտչէ խոտորեալ ճանապարհի. (Յհ. իմ. ատ.։)

Մտեալ յեկեղեցին սնափառ պերճանօք եւ մոլեկան հպարտանօք . (Մանդ. ՟Դ։)

Վստահութիւն զի՞նչ իցէ. պանծութիւն, պարծանք, համարձակութիւն, պերճանք. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ծ։)

Ջերմեռանդն յոժարութեամբ բեւեռեսցէ զնոսա ի յանարատ սրբութեանն մաքրութիւն։ Զարդացուցանէի զջերմեռանդ սէրն ընդ անբաւ բարեացն պարգեւողին իմոյ քրիստոսի. (Պիտ.։)

Անպարտելի սկայազնին ընդդէմ ճակատեալ. (Լաստ.։ ՟Ժ։)

Սկզբնամօրն պարտեաց, եւ նախահօրն յանցանաց։ Զօրէն սկզբնամօրն երկանց եւ ցաւոց լուցիչ (սուրբ կոյս)։ Բժշկել զվէրս հարուածոց արգանդի սկզբնամօրն։ (Սանահն.։ Կամրջ.։ Գանձ.։ Սարկ. տոմար.։)

Ոդին ոչ ի չորիցն հիւթոց, այլ ի պարզական բնութենէ. (Եզնիկ.։)

Ատել պարտի զստգտեալ զիւր զառաջին վարսն։ Յառաքելոյ ստգտեալն. (Բրս. հց.։)

στρατηλασία, στρατηγία eductio vel praefectura exercitus, imperatorium munus. Զօրավարութիւն. սպարապետութիւն.

Ի սրատեսութի՞ւն (հպարտանաս). արծուի եւ անգղ յաղթեն քեզ։ Տուեալ է աստուծոյ անկեղն առաւել զսրատեսութիւն։ Այծեամն իւրով սրատեսութեամբն։ Այծեամն անուանէ յաղագս սրատեսութեանն զբանն աստուած. (Ոսկ. փիլիպ.։ Ոսկիփոր.։ Բրս. հայեաց.։ Նիւս. երգ.։)

Իբր լտ. cucumis. իտ. cocomero (որ ըստ յն. պէսպէս, եւ հոմանուն ընդ սեխ, եւ այլն). որ եւ ՎԱՐՈՒՆԳ. պ. վարէնգ, պատրէնգ. Բերք գետնատարած բուսոյ պարտիզաց ի ձեւ գլանի կամ գլանաձեւ դդմի, անեփ ուտելի՝ զովարար. խիյար, խըյար.

Վարունկն կոչեցեալ պտուղ պարտիզի մեծարգոյ քան զայլսն կարծէր զանձնէ վասն կանխութեան։ Եդին առաջի նորա վարունգ եւ դանակ, որպէս զի հատցէ, եւ կարիցէ. (Մխ. առակ.։ Բուզ. ՟Ե. 7։)

ռմկ. վզնոց. Զարդ եւ մանեակ պարանոցի, կամ ուլանց.

Երթալ ի հեռաւոր եւ ի տարաշխարհական ճանապարհ։ Չի՛ք ինչ հանգոյն այնմ հանգստեան, յորժամ անխիղճ մտօք ոք զայն զտարաշխարհական ճանապարհն (երկնից) երթայցէ։ Ի տարաշխարհական գերութենէ զերծեալ ապրեսջիք. (Ոսկ. ես.։)

Յայլ տարաշխարհական ճանապարհ փութայցեմք երթալ։ Թռչունքն դիւրաւ հարկանեն զտարաշխարհական ճանապարհս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)

Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)

Այրն տարաշխարհիկ։ Մի՛ նեղեր զտարաշխարհիկս։ Իբրեւ ճանապարհորդք տարաշխարհիկք։ Տարաշխարհիկ եղաք. (Նար. խչ.։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. յհ. ՟Ե։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Քուն մահկանացու ազգիս ետ, զի ի տուընջենային երկոցն դադարեսցէ։ Մինն լիցի ճանապարհ տըւնջենային, իսկ միւսն գիշերոյ։ Արեգակն կամ ջերմութիւն կամ ընթացք, կամ աշխատութիւն տըւնջենային. (Յհ. կթ.։ Յիսուս որդի.։ Լմբ. ժղ.։ Տօնակ.։)

Ի տօնս կռոցն պարտակս զերեսօքն կապեն, եւ փադամս. որ է կողպատ, ի բերան. (Գէ. ես.։)

Զամոնի թիկանոցն փաթադեալ ընդ պարանոցն. (Վրք. ոսկ.) (ուր նոր ձեռ. եւ տպ. ունին,

Զամոնի զարկանելիսն պարաւանդեալ։

Զպարզեալ գինին վաճառեցաք, եւ հեղձեալ փղձկիմք (կամ փղծկիմք ) ի դառնութենէ մրրոյն. (Նեղոս.։)