to oppose, to resist, to abide by.
Աննահանջ արութեամբ դիմակայեալ. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
cf. Ընդդիմանամ.
Եօթն անգամ նեղեալ ի խորհրդոյն՝ կամէր գնալ եւ ննջել. եւ դիմացաւ, եւ ոչ գնաց. (Վրք. հց. ձ։)
metaphor, allegory.
Իբրեւ յաստուած հաւատացին, իբրեւ զբժիշկ ճարտար առ հիւանդս կոչէին. յղեաց առ նոսա բան միջնորդի. յերկուց կողմանց դիմառութիւն ցուցանէ. (Մամբր.։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
ὀρμάω, ἁναπηδάω եւ այլն. peto, proficiscor, irruo, impetum facuio Դէմ եդեալ գնալ. յառաջ խաղալ. ընթանալ. յարձակիլ.
Անց ընդ գետն, եւ դիմեաց ի լեառն։ Դիմեաց ջուրն ի տեղի իւր։ Դիմեսցեն ի հեռաստանէ։ Դիմեցին ի վերայ գորգեայ։ Դիմեցին առ հասարակ ի վերայ նոցա։ Իբրեւ զարծուի դիմեսցէ։ Դիմեաց ջորեակ։ Դիմեաց ամենայն երամակն ի դարէ անտի ի ծով.եւ այլն։
the art of drawing the bow.
Քաջադէպ նետաձգութիւն.
that shoots very well with a bow.
Քաջաղեղն. դիպեցուցօղ ի նպատակն.
suitable, proper, decent, fit;
— պատահեմ, ելանեմ, to brave, to attack, to touch.
Ի դիպան տեղւոջ։ Ի դիպան վայր ի նշանաւոր տեղւոջ. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 46։ ՟Ժ՟Ա. 37։)
Յառաջ խաղալ, առ դիպան պատահել զօրացն պարսից։ Պատեհ է դիպան ելանել զօրացն յունաց. (Բուզ. ՟Դ. 22։ ՟Ե. 4։)
to cause to touch or strike.
Դիպեցուցանէ զերեքթեւեանն կրծից տախտակին։ Դիպեցուցանէ աղեղամբ ընդ մէջ թիկանցն։ Որ զդաւթեան պարսաքարն դիպեցուցեր ճակատու այլազգւոյ. (Խոր. ՟Ա. 10։ ՟Բ. 81։ ՟Գ. 9։)
to happen, to arrive by chance;
to match, to suit.
ἁναβαίνω, συμβαίνω, ἁκμάζω evenio, accido, contingo Դէպ լինել. ի դէպ գալ. դիպուածով ընդ առաջ ելանել. հանդիպել. պատահել. անցանել անցից. յաջողել. վիճակիլ. հասանել. գտանիլ. լինել. հանդըպիլ.
Այսպիսի ինչ անանիայ եւ կնոջ իւրում սափիրայ դիպեցաւ. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ համագունդ ի միոջ վայրի դիպեցան։ Ի տեղւոջն անդր պատրաստական դիպեցաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
cf. Դիպան.
Չեն ինչ դիպող կարգիս, որ առաջի կայ։ Դիպող է ասել. (Եւս. քր.։)
opportunity.
Յարմարութիւն. պատշաճողութիւն. եւ Աջողակութիւն.
Զքաջութիւն սրտի. զդիպողութիւն պատշաճ յամենայն իրս։ Յանվրէպ դիպողութիւն առնն (ի նետաձգութեան) վստահեալ. (Փարպ.։)
accident, occurrence, chance;
meeting, rencounter;
collision.
Զբազմայեղանակ դիպմունս Հայաստան աշխարհիս։ Հայեա՛ց յառաջիկայ դիպմունս. (Յհ. կթ.։)
Դարձո՛ զբեկեալս յողջութիւն, որ ի դիպմանց ոչ խորտակի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
watch-tower;
scuttle of a mast;
mark at which one aims in shooting;
summit or top of plants, flowers;
observer, guard;
aspect, sight, face;
writing;
telescope;
binocle, double opera-glass;
— տեղիք, box (at a theatre).
Իբրեւ զդիտակ ի թզենւոջ վաղահասուկ։ Իբրեւ զդիտակ թզոյ. (Ովս. ՟Թ. 10։ Նաւ. ՟Գ. 12։)
the chief shepherd, or overseer;
archbishop.
Պետ դիտաց. նախկին տեսուչ որպէս աստուած, եւ Փոխանորդ աստուծոյ՝ քահանայապետ, արքեպիսկոպոս, վերատեսուչ. առաջնորդ. նազըր.
sentinel, sentry.
Ոչ ուղղիչ նաւին ի թիկանց, եւ ոչ յառաջապահ դիտաւորք. (Ոսկ. ես.։)
cf. Դիտեմ.
Քաջ դիտել. նկատել. խորհել. կանխաւ տեսանել.
intention, design, counsel;
destination, end, regard, look.
Մերթ որպէս Դիտողութիւն առաջնորդական. դիտապետութիւն. տեսչութիւն. անտեսութիւն.
to consider, to look, to observe, to remark, to recognise, to see, to stare;
to leer;
to spy, to watch;
to examine, to study;
to speculate, to contemplate;
to consult;
to look, to aim;
to aim at, to tend;
to expect, to mean, to intend.
Դիտէր զճանապարհն։ Աչք տեառն դիտեն զբարիս եւ զչարս։ Յամենայն շաւիղս նորա դիտէ։ Դիտեա՛ ճանապարհ, պնդեա՛ զմէջ։ Ի հեռաստանէ դիտեն աչք իւր։ Մի՛ զանձանց եւեթ դիտել, այլ իւրաքանչիւր ոք զընկերին։ Դիտել զայնպիսիսն։ Ոչ դիտեմք զերեւելիսս, այլ զաներեւոյթսն.եւ այլն։
observer;
bishop.
Դասք երջանիկ դիտողացդ եզաբանից. (Շար.։)
observation;
remark;
speculation;
episcopacy;
— առնել, to observe.
Տեսչութիւն առաջնորդական. եպիսկոպոսութիւն.
ԴԻՏՈՂՈՒԹԻՒՆ ԱՌՆԵԼ. στοχάζομαι animum intendo Քաջ դիտել. աղէկ նայիլ՝ դիտել.
position, situation, posture;
state, place, figure, seat;
system;
theme;
application;
tomb, sepulchre;
— օճառի, bar, stick of soap;
— գրոց;
size of a book;
— եւ տար առնեմ, to scatter, to disperse.
Գլուխ՝ առաջին է մարմնոյ՝ ո՛չ դրիւն միայն, այլեւ զգայնովք. (Կիւրղ. ծն.։)
idolatrous, idolator
Ի ձէնջ դիցապաշտից ապստամբել կամի. (Ճ. ՟Բ.։)
diabolic;
enraged.
Սաստեա՛ տագնապօղ եւ դիւական տենդիս ջերմութեան. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
being possessed by the devil, possession.
Տանջանս եւ դիւահարութիւնս, եւ կամ այլ ինչ ցաւս. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Արբեցութիւն՝ չար է առաջի աստուծոյ քան զդիւահարութիւն. (Ոսկիփոր.։)
devoted to the worship of the devil.
Դիւամոլ ագահութիւն, կամ տանջանք. (Յհ. կթ.։)
cf. Դիւական.
Սարսուռ դիւային ջերման։ Մերժեա՛ զդիւային չարահնարութեանս շշուկ. (Նար. ՟Գ։ Նար. խ.։)
inspired by the devil, diabolic.
Մեծագոյն պատուով զդիւաշունչ այրն ածին յիւրեանց մէջն. (Կաղանկտ.։)
idolatry.
Պերոզ ջանայր հաստատել զմոգութիւն դիւապաշտութեան. Զբազումս ի մոգութիւն դիւապաշտութեան առածեալ կործանեաց. (Կաղանկտ.։)
agitated by the devil.
Դիւասարսուռ ջերմնատագնապ ախտաւորութեանց Աստուծով փարատիչ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
to charm, to enchant, to conjure, to fascinate.
եւ չ. ἑπᾴδω incanto, μαντεύομαι vaticinor Կախարդել, հմայել. գուշակել ստութիւնս ըստ ըղձից, կամ սուտ մարգարէանալ. թովել. շշնջել դիւական կարգացմամբք.
Իբրեւ ընդ քուն ոք, եւ կամ անուրջ յարթնութեան երազանալով դիւթեաց զոտ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Հանեալ էր զդեւն յաղախնոյ անտի, որ դիւթէրն շրջէր. (Եփր. ՟գ. կոր.։)
very cheap, of little value, vile, common;
— վաճառել, to sell at a very low price.
Մեծագին գինեաւն ... դիւրագին ջրովն. (Մանդ. ՟Է։)
easy to walk, commodious, easy.
Դիւրագնացք եղիցին կերակրոյն ի վեր գնացք։ Առուք շուրջ ունին, զի դիւրագնաց իցէ. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Դիւրագնաց.
Դիւրագնացք եղիցին կերակրոյն ի վեր գնացք։ Առուք շուրջ ունին, զի դիւրագնաց իցէ. (Նիւս. կազմ.։)
easier, very commodious.
Զի՞նչ դիւրագոյն քան զբանիւ զղջանալն իցէ. (Մխ. երեմ.։)
flexible, supple.
Զմէջսն ասէ պնդել. դիւրագուճ է նա ի գործ, եւ անաշխատ դարձեալ յառնել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
that turns easily, mutable, changeable;
convertible.
εὕστρωφος versatilis, volubilis Որ դիւրաւ դառնայ. դիւրաշրջիկ. եւ Դիւրափոփոխ. եւ Դիւրաւ զղջացօղ. եւ Դիւրահաւան.
dissoluble.
Լո՛յծ զբաջաղմունս դիւրալոյծս. (Եփր. աւետար.։)
condescending, compliant;
gentle, easy, commodious.
Յառաջին ամն դիւրալուր են։ Ընդէ՞ր ես այսպէս դիւրալուր. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Զ։)
Յեղաշրջեցին զնոյն ի դիւրալուր եւ յախորժակս լսողաց. (Լմբ. պտրգ.։)
moveable.
Որ դիւրաւ յառաջ խաղայ. դիւրաշարժ.
Դիւրախաղաց թեթեւութիւն, յառաջադիմութիւն. (Պիտ.։)
easy to recognise.
εὕγνωστος cognitu facilis, bene notus Քաջածանօթ. դիւրիմաց. քաջայայտ.
that agrees easily with his enemies.
Զլսօղն՝ դիւրահաշտ լինելով՝ քաջ ուսումնագոյն գործիցէ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
that happens quickly;
easy, conceivable, that can be easily understood.
Զպարզն առաջի դնեն իբրեւ զդիւրահաս. (Իգն. յռջբ։)
Թողլով զբազմաքնին բան, զդիւրահասն եւ զառձեռնպատրաստ դիցուք առաջի. (Շ. հրեշտ.։)
Հնարաւոր դիւրահաս՝ առ ամենայն անբաւ գերամբարձութիւն յաւէտ յառաջեալ. (Նար. ղ։)
ԴԻՒՐԱՀԱՍ ըստ վերջին նշ.
that causes easily to comprehend.
Առ նա թերեւս ունիցիմք զդիւրահասոյցն քաջալերիչ լերանելին ղուկաս. (Ագաթ.։)
very easy, or possible.
Անհնարինքն ի մէնջ կարծեցեալք, նմա դիւրահնարք. (Լմբ. ատ.։)
easy of access, affable
Դիւրահուպ առ ի մէնջ բուսանելով. (Անյաղթ բարձր.։)
Տնկեցաւ յաշխարհի դիւրահուպ, եւ ի մէջ մարդկան. (Հ. կիլիկ.։)
ebullition, hubbling;
three;
boiling;
third.
Միշտ յեռ գոլով՝ ծասքէ ատամունքն մանրելով լկերակուրն. (Ճ. Թ.) իմա՛, կամ ունելով զմարմանջ լնտերաց, եւ կամ յեռեալ գոլով շարից ատամանց։
ԵՌ. Եռացեալ. ջեռեալ.
Ե՛ռ ջուր ... Ի յեռ ջուրն մխեա՛. (Վստկ.։)
cf. Եռաթիւ.
Զեռաթուեան եւ զեզակի լոյսն աչալուրջ երեսօք համարձակապէս տեսանելով. (Թէոդոր. խչ.։)
cf. Երեքժանի.
Զվերջագրեալն եռաժանի իմն թիւ աւարտեալ. (Շիր.։)
to boil;
to bubble;
to shudder;
to swarm;
to crawl.
ζέω, ἑκζέω ferveo, efferveo, ebullio, aestuo Յեռ՝ այսինքն յեռանդն հարկանիլ. ի ջերմութենէ յուզիլ. պղպջել. պճպճեալ, էփիլ, եփ ելլալ.
Իբրեւ զջուր մի՛ եռասցիս. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 4։)
Եռաց (կաթսայ, այսինքն ջուր կաթսային), զեղաւ, քաջ եռաց. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 5։)
Իբրեւ զջուր կաթսայից ի հրոյ եռացեալ։ Իբր ի քրայս ընտրութեան փութոյ քոյ սիրոյ հանապազ եռամ, եւ ոչ երբէք պարզիմ. (Նար.։)
Ոչինչ եռացեալ կերեալ է իմ». այսինքն ջերմ կերակուր, կամ եփեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
of three times or measures.
Մեծասարն՝ ներկայնէ եւ նաղօտէ՝ եռամանակ. ո՛րգոն. դա՜ւիթ. մեծավերջն յաղօտէ եւ ներկայէ եռամանակ. որպիսի, կորի՜ւն։ Ներգեւն ն՝երից աղօտաց եռամանակ. որպիսի ի սահակ. (Թր. քեր.։)