cf. Ձեզոյն.
ՁԵԶԷՆ ՁԵԶՈՅՆ. αὑτοί ὐμεῖς, ἑν ὐμῖν αὑτοῖς vos ipsi, ex vobis, de vobis. Դուք ի ձէնջ, կամ ջէօք, անձամբ անձին, դուք ինքնին. ձեզնէ, ձեզմէ, ձեզմով, դուք ինքիրմէն.
Ձեզոյն լայնեալ տոհմականս բազմացուսջիք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
yourself, you yourself;
personally;
դուք ձեզէն տուք զիրաւդ, judge of it yourselves.
ՁԵԶԷՆ ՁԵԶՈՅՆ. αὑτοί ὐμεῖς, ἑν ὐμῖν αὑτοῖς vos ipsi, ex vobis, de vobis. Դուք ի ձէնջ, կամ ջէօք, անձամբ անձին, դուք ինքնին. ձեզնէ, ձեզմէ, ձեզմով, դուք ինքիրմէն.
Ձեզոյն լայնեալ տոհմականս բազմացուսջիք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
manuscript, hand-writing;
bond, obligation, bill, note;
signature.
Ջնջեաց զձեռագիր մերոյ հակառակութեանն. (Կող. ՟Բ. 14։)
Որ է նշանակ ասէ, իմ ձեռագիր։ Իւր ձեռագրով զողջոյնս տայ. (Ոսկ. ՟բ. թես. եւ Ոսկ. կող.։)
Յառաջ քան զթագաւորին ձեռնագիրն արկանելոյ քարտէզ է (լոկ). (Սեբեր. ՟Գ։)
to make with the hand, to manufacture, to work.
Աջ իմ ձեռագործեաց զերկին։ Հրաման տալ ձեռագործել. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. իմաստն.։)
made with the hand, manufactured;
manufacture;
creature;
building, town built by oneself;
farm;
craft, calling;
— իւր, the work of his own hands.
Արագեա՛ զյառաջադրեալ ձեռակերտս. այսինքն զայս իմ գործ. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
with his hand, manually.
Յափշտակեաց ի միջոյ հրոյն ... զերկաթն ձեռամբացի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Ձեռագէտ;
chiromancer, palmister.
Եւ եւս՝ Գէտ, այսինքն գիտօղ ձեռի ի հմայել եւ ի գուշակել։ Ուստի յաջորդ բառն։
signature;
— արկանել, to put one's — or name to, to sign.
Փոխանակ ձեռնագրի պարտաւորացն զայս առաջի դնեմ անիրաւացն. (Եփր. աւետար.։)
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
Ձեռնադրել յզեսու առաջնորդ իսրայէլի. (Նախ. թուոց.։)
Զսորին որդիս կնքեալ ձեռնադրէ։ Զահեակն հեթանոսաց աջ ձեռնադրեցին. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. առաք.։)
juggler, conjurer, wizard;
mountebank, tumbler.
Նահանջիչ ձեռնածուաց. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
cf. Ձեռակապ.
Տե՛ս եւ զսամփսոն ձեռնակապեալ ի կնոջէ. (անդ։)
to touch, to put the hand on.
Ի ձեռնամերձ լինելոյ մոլեգին կնոջն. (Վրք. հց. ՟Ե։)
to put one's hand to, to undertake;
to meddle with, to prepare or dispose oneself;
— անձամբ յանձն, to lay violent hands on oneself, to commit suicide.
ՁԵՌՆԱՄՈՒԽ ԼԻՆԵԼ. ἑπιλαμβάνω, προσχράομαι , ἑγχειρίζομαι, προσχειρίζω, προσέρχομαι apprehendo, sumo, praesumo, aggredior. որ եւ ՁԵՌՆԱՄԽԵԼ. Ձեռն մխել. ձգել զձեռն յիրս ինչ. ձեռն հարկանել. բուռն հարկանել. ձեռնարկել. սկսանիլ. միջամուխ կամ ձեռներէց լինել. իշխել. յանդգնիլ. ժպրհիլ. գուն գործել. մրցիլ. ձեռք խօթել՝ դպցընել, խօթուիլ, սկսիլ, ջանալ, համարձակիլ, չարիք ընել.
nourished, brought up by hand;
nursling, pupil, scholar;
creature.
Զվայրենի անասունսն, զոր ձեռնասուն արարեալ էր։ Զմին թռչուն ձեռնասուն առնեն թագաւոռք եւ պատուեն, եւ զմին առաջի նորա թռուցանեն ըմբռնել. (Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. ժղ.։)
enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.
Ի մէջ ժողովոյն ձեռնարկ արարեր ի տումարին վասն արտասահմանութեան իմոյ. (Ճ. ՟Բ.։)
Իբր վկայութիւն եւ ձեռնարկ առաջնոյ օրհնութեանցն. (Ի գիրս խոսր.։)
to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.
ՁԵՌՆԱՐԿԵԼ. ἑπιχείρω argumentor. Ձեռնարկութիւն առնել ըստ իմաստասիրաց. ջանալ, կամ հնարել ցուցանել զասացեալսն.
cf. Ձեռնարկումն.
ἑπιχείρησις, μεταχείρησις apprehensio, adgressio, tractatio եւ այլն. Ձեռնարկելն, եւ գործն բուռն հարեալ. ձեռներիցութիւն. ջան. հնարք. ձեռնտուութիւն.
Եւ է նախ առաջին ձեռնարկութիւն այնոցիկ։ Յայսմ ձեռնարկութեան՝ ըստ երկուց յեղանակաց պատահեմ ձեզ, եղծանելով զառաջին ձեռնարկութիւն. եւ այլն. (Անյաղթ սահմ. Անյաղթ պորփ. Անյաղթ պերիարմ.։)
broken-handed, one-handed.
Այր ձեռնբեկ, կամ ոտնբեկ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա. 19. ի յն. ասի, ջախջախ՝ ձեռաց կամ ոտից։)
enterprising, bold, audacious, daring;
arrogant, insolent;
այր —, a fussy fellow;
meddling person;
— լինել, to undertake, to venture, to dare, to have the boldness to;
to presume, to encroach;
to take too much liberty;
— առնել, to embolden, to render insolent or presumptuous.
ՁԵՌՆԵՐԷՑ ԼԻՆԵԼ. (ըստ ձայնին նոյն է ընդ ռմկ. էլպաշի օլմագ. իսկ յն. պէսպէս ոճով). Յառաջել եւ ջանալ առաջին լինել յիմիք կարգի. իշխել ձեռնամուխ լինել. համարձակիլ ձեռնարկել. յանդգնիլ. առաջ նետուիլ.
aid, succour, assistance.
ἁνίληψις opitulatio, subsidium, patrocinium. Ունելն զձեռանէ, կամ զաջոյ որպէս զդաստիարակ. ձեռնտուութիւն. օգնականութիւն. նպաստ.
empty-handed.
Ձեռնունայն առաջի իմ մի՛ երեւեսցիս. (Ել. ՟Լ՟Դ. 20։)
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
Եւ ոչ ձեռնտու եղէք ի թշնամի։ Աշխարհն ձեռնտու էր ի նոսա։ Հնդիկք յառաջագոյն ձեռնտու լիցին առ աստուած. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 26։ եւ ՟Թ. 24։ Սղ. ՟Կ՟Է. 32։)
succour, aid, assistance;
cooperation;
means.
ՁԵՌՆՏՈՒՈՒԹԵԱՄԲ իբր Միջնորդութեամբ. ի ձեռն.
taken, arrested, prisoner, captive.
Ձերբակալ կալեալ կապեալ՝ առաջի մատուցանել։ Զյանցաւորս օրինաց իւրեանց ձերբակալս ըմբռնեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 35։ ՟Գ. Մակ. ՟Է. 10։)
to take, to seize, to arrest, to make prisoner, to take into custody, to apprehend.
Զոր քաջապէս ձերբակալեալ. (Շ. վիպ.։)
cf. Ձեռամբացի.
Լեզուօք լակէին (զջուր), եւ ոչ առնաբար ձերբացի. (Կիւրղ. ել.։)
cf. Կերպարանիմ.
Հարք որդեսէրք՝ երկիր եւս պագանել առաջի իւրեանց տան (զաւակաց), եւ ի ծառայութիւն ձեւանալ. (Խոսր.։)
Սոյնպիսի ձեւանայ եւ նա առ մեզ ի դատաստանի։ Ըստ մերումս ձեւանայ՝ ի մեզ զիջանելով. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ. եւ ՟Է։)
Առաջի մարդկան ձեւանալ դիւրին է, այլ ոչ առաջի աստուծոյ։ Ձեւանային առ մարդկան՝ թէ արդարք իցեն. (Իգն.։)
Ձեւացան նոցա բանջարք խոտոյ քաղցր իբրեւ զխորիսխ մեղու. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to form, to figure, to fashion;
to model, to cut out, to shape;
to cross, to get over or across.
Զօձիսն գրապանաւ արարեալ բոլորակ ձեւեսցես շուջանակի. (Ել. ՟Ի՟Ը. 32. յն. լոկ, արասցես։)
ՁԵՒԵԼ. որպէս Շրջապատել.
horse-breeder.
Ոմանք ձիաբոյծք, եւ վաճառականք, եւ վաշխառուք։ Ի ձիս եւ ի ջորիս յօրանալ, ձիաբոյծս լինելով. (Կանոն.։ Տօնակ.։)
hipposelinum, bastard stone-parsley.
ՁԻԱԼԱԽՈՒՐ կամ ՁԻԼԱԽՈՒՐ. ἰπποσέλινον hipposelinum, olusatrum. Լախուր ձիոյ, այսինքն վայրի քէրէվիզ կամ մաղտանոս ՝ խոշոր քան զընտանին. սեւ բանջար. (իբր ձի բանջար։) (Գաղիան.։)
caracoling, wheeling about;
*horse-dancer.
Ձիով յառաջ խաղացեալ կամ խաղալով.
of or belonging to horses;
horseman, rider;
sand-piper.
Ձիական թռչուն զծառս փորէ, եւ ջուր անձրեւու փտէ, եւ որդունս ծնանի, եւ այնու կերակրէ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Խ՟Թ։)
to pursue or hunt on horseback.
Եւ զմնացեալսն առաջի իւր տանէր փախստական ձիահալածք արարեալք. (Բուզ. ՟Դ. 32։)
loving horses, fond of horses, of riding.
Էր ձիասէր ... թողեալ այնուհետեւ իշով շրջէր. (Խոր. ՟Գ. 32։)
Մի՛ ձիասէր վըրընջակ. (Երզն. այբուբ.։)
cf. Ձիաստաց.
ՁԻԱՍՏԱՆ ՁԻԱՍՏԱՆԻ ՁԻԱՍՏԱՑ. σφήξ, σφηκία vespa, examen vesparum, crabro μέλισσα, -ση apis. որ եւ ՁԻԱՊԻԾԱԿ. Ազգ չարատանջ մեղուաց, կամ ճանճից ձիոց. պիծակ, խումբ պիծակաց.
horsefly, gad-fly, wasp.
ՁԻԱՍՏԱՆ ՁԻԱՍՏԱՆԻ ՁԻԱՍՏԱՑ. σφήξ, σφηκία vespa, examen vesparum, crabro μέλισσα, -ση apis. որ եւ ՁԻԱՊԻԾԱԿ. Ազգ չարատանջ մեղուաց, կամ ճանճից ձիոց. պիծակ, խումբ պիծակաց.
equitation.
Ի ձայնէ ձիավարութեան ի վրնջիւն ձիոց նոցա. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
hippodrome;
races, horse-races.
Ձգէ զպարիսպն շուրջանակի իբր ձիարշաւանօք. (Արծր. ՟Ե. 7։)
hippocentaur, centaur.
Յետոյ կուսէ ձիոց կերպարանք, եւ արջառոյ՝ մարդկան. որ զձիացոլուց յուշկապարիկ կերպարանս ունիցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
riding;
stadium;
—ք, horse-races, races;
course.
Արուեստ ձիընթացին յայնժամ յայտնի լիցի, յորժամ անփորձ ձիօք յաղթեսցեն. (Կլիմաք.։ (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ։))
cf. Ձիընթացարան.
Եմուտ ի մէջ ժողովրդեանն, յորժամ զձիընթացսն կատարէին. (Հ=Յ. յնվր. ՟Գ.։)
Յայսպիսի ձիընթացս արշաւել. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։))
pressing olives;
—ք, olive-press;
oil-mill.
Երկինք որպէս ձիթահանաց (կամ նոց, կամ նուց) քար կողմաւոր գլորի։ Իբրեւ ձիթահանուց կողմաւոր շրջաբերի. (Յկ. ղրիմ.։)
snow-coloured, as white as snow, snowy.
Ձիւնագոյն ջորւոջն արքունականաց. (Ոսկ. ապաշխ.։)
covered with snow, snow-clad.
Եղեմնապատ սառամբ լինիք, եւ ձիւնաթաղ ամբողջ պահիք. (Շ. եդես.։)
laden with snow.
ՁԻՒՆԱԽԱՂԱՂ կամ ՁԻՒՆԱԽԱՂԽԱՂ . Ուր ձիւնք խաղաղին, կամ հալին, եւ կամ խաղան իջանեն.
snow-ball-tree.
Իսկ ի Բժշկարանս եւ ի Հին բռ. Ձիւնծաղիկն, եւ Ձնծաղկիտակն մեկնի բառիւքս այսոքիւք. սորընջան, սիւրիւնճան, մախմուր չիչէկի, հիւզպէ, խըլպուզ, խլօպուզ. եւ խալխայ խնծոր։ Ի սոսին բերի կոչեցեալն յայլոց Կողքիսեան ծաղիկ. զի Մենինսքի ունի այսպէս. colchicum, colchicus flos. մախմուր լինէկի, հիւզպէ. colchicum ephemerum, hermodactylus. սիւրիւնճան.
snowlike.
Ձիւնակերպիկ իջեալ սփռեալ (եղեամն). (Շիր.։)
to snow;
to become like snow, to shine like snow.
ՁԻՒՆԱՆԱԼ. χιονίομαι . ըստ լտ. nive dealbor, vel operior. Իջանել իբրեւ զձիւն. ձիւնել. եւ Ձիւնափայլել. ձունի պէս կամ ձուն գալ.
buried in snow.
Երասխ գայր սառնախալ ջրակուտակ ձիւնասոյզ ձիւնախաղաղ բազմութեամբ. (Ագաթ.։)
to cause to fall like snow.
Իջուցանել զձիւն կամ իբրեւ զձիւն.