cf. Թեւազգեցիկ.
ԹԵՒԱԶԳԵՑԵԱԼ կամ ԹԵՒԱԶԳԵՑԻԿ ԵՂԵԱԼ. Զգեցեալ զթեւս. թեւաբուսեալ. թռուցեալ.
Եւ եղեալ թեւազգեցիկք, ի վեր ի սուրբ սեղանն թռուցեալ բնակէին. (Փարպ.։)
to be plucked;
to be put to shame.
Եւ մի՛ թեւաթափեսցի վասն բարձրութեան թռչմանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Թռչունք թեւաթափեալք անկանին յերկիր. (Վրդն. ծն.։)
cf. Թեւասքօղեմ.
Սրբասաց սերովբէքն հրեղէն բերանօքն թեւածածուկ եղեալ փառաւորէին. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
to flutter, to flap the wing, to beat or flutter the wings;
to fly, to fly about;
to study, to exercise one's self, to apply one's self to;
— մորթօյ, the growing of the hairs.
ԹԵՒԱԾԵԼ. Ածել՝ այսինքն շարժել զթեւս առ ի թռչել. վերաթեւել. եւ Թեւակոխել. կրթիլ. թեկն ածել, բուռն հարկանել.
Թեւածեալ թռուցար յանմարմին աշխարհի (աշխարհն). (Եղիշ. միանձն.։)
Մորթ փղաց ոչ թեւածի իբրեւ զայլ գազանաց. իմա՛, զբռամբ ածիլ, ի բուռն անկանիլ։
small wing, pinion;
clavicu, lacollar-bone;
skirt, lappet, fringe.
Զապարմանցն թեւակս խառնեալ՝ քան զզօրականացն բանակի, ուր սրահակք ձգիցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 26։)
winged, flying.
Թեւաւոր. թռչական.
to burn ones feathers
Յոր թռչուն ոչ վերանայ. եւ թէ ձկտի, թեւակիզեալ անկանի. (Վրդն. պտմ.։)
of the same party;
allied;
— լինել, to take wing;
առնուլ զոք իւր —, to take aid.
effort, eagerness, alacrity, earnestness, assiduity;
inclination;
application;
occupation, study.
Առաջին հրահանգացն թեւակոխութեամբք. (Սարկ. քհ.։)
cf. Թեւակոխութիւն.
Առաջին հրահանգացն թեւակոխութեամբք. (Սարկ. քհ.։)
to fly.
πτερόομαι, ἁναπτερόομαι plumesco, volo, excitor, efferor Թեւաւոր կամ թեւազգեաց լինել. թռչիլ. եւ Լողիլ. վերաթեւել. բարձրանալ. եւ Փքանալ. վստահիլ. թեւաւորւիլ.
Ոչ անբան թռչունք, այլ բանակք հրեշտակացեալք, եւ թեւացեալք հոգւովն սրբով. (Տօնակ.։)
to stretch wings;
to fly.
Թեւապարեալ վերանան ընդ առաջ Քրիստոսի. (Շ. բարձր.։)
that keeps under the wings;
kept under the wings;
that protects;
protected.
Յորմէ ահիւ պակուցեալ թեւապարփակ ծածկութիւ դիմացն. (Սկեւռ. աղ.։)
to shelter with the wings, to cover.
Թեւով որպէս քօղով պատել եւ ծածկել զինքն առ պատկառանաց (ըստ (Ես. ՟Զ. 2))
Սրովբէագունդ ջոկք աթոռոյն թեւասքօղելով ծածկեն զերեսս իւրեանց։ Յորմէ սրովբէն թեւասքօղէր. (Շար.։)
cf. Թեւաթափ.
Նենգաւոր աղուեսուն, եւ թեւատեալ ամբարտաւան թռչնոյն սատանայի. (Վրդն. աւետար.։)
to extend the wings;
to be a protector, to patronize;
to obtain possession.
Մայրն՝ մարմնոյն թեւարկէր առ խաչին. (Ոսկիփոր.։)
Կամ որպէս Թեկն ածել, ձեռներէց լինել, թեւակոխել ի տիրել եւ ի նուաճել. հնարիլ. ճգնիլ. ամբառնալ զանձն.
Այլ առաւել՝ Հովանի եւ պաշտպան լինել.
Խրատէ զամենեսին. առ իւր թեւարկէ, վարդապետէ, զի իւր հանգստեանն արժանաւորեսցէ զամենեսեան. (Ագաթ.։)
protection, patronage;
cf. Թեւածութիւն.
Ի շառաչմանէ թեւարկութեան արծուոյ. (Զքր. կթ.։)
to beat with the wings.
Ոմանք իբրեւ զագռաւս թեւացէին զերեսս իմ. (Վրք. մակարայ, Ճ. ՟Ա.)
winged, that has wings.
πτερωτός, ὐποπτέρος, πετόμενος, πετάμενος alatus, pennatus Ունակ թեւոց. թռչուն, եւ թռչողական.
Զամենայն թռչունս թեւաւորս. (Ծն. ՟Ա. 20. 21։ Սղ. ՟Հ՟Է. 27։ ՟Ճ՟Խ՟Ը. 10։)
Թեւ՝ թեւաւորի՛ (է) թեւ, եւ թեւաւորն՝ թեւով թեւաւոր. (Արիստ. առինչ.։)
Յարձակեալք իբրեւ օձք թեւաւորք յառաջեցին թշնամիքն. (Ղեւոնդ. ՟Բ։)
Հօրն զօրութիւն ի վերայ անցեալ նստի ի վերայ թեւաւոր կառաց՝ առ հասարակ ի վերայ ամենայն աշխարհի, վարելով զնա։ Քանզի թեւաւոր էին զօրութիւնքն, թեւաւոր կառօք ի վերայ ամենայն աշխարհիս բնաւորեցան նստել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 51. եւ Փիլ. տեսական.։)
Թեւաւոր առաքինութիւն երկուս լծեաց՝ աղօթս եւ ողորմածութիւնս. (Բրս. չար.։)
Զթեւաւորէ զքեզ կախէ (այսինքն զքառաթեւ խաչէ). (Անյաղթ բարձր.։)
Ի խաչ թեւաւոր ըզձեռսդ ահաւոր բեւեռեալ ի խոր. (Գանձ.։)
to fledge, to get feathered.
Դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
the being winged or feathered.
Սիրամարգք, որք զպայծառ եւ զզանազան թեւաւորութեանն՝ զօրէն ոստայնից տեսանելով, եւ ամենագեղեցիկ տեսիլ ցուցանէ տեսողացն. (Փիլ. լիւս.։)
to fly.
Թռչունք լողան խաղան յօդս, եւ այսր անդր թեւեն պատառեն զլոյծ եւ զտարած բնութիւնն. (Վեցօր. ՟Ը։)
Վերանայ թեւեալ յերամն աթոռոցն. (Ճ. ՟Թ.։ (կամ գրելի, վերաթեւեալ։))
white scab, furfur;
impetigo, moist tetter;
ringworm.
Մերձաւոր բորոտութեան առստանալ զթեփուկն վարկանիմ, զի է թեփուկ մաքուր. (Մեկն. ղեւտ.։)
to edge, to sharpen, to point, to grind;
to forge, to fashion, to fabbricate;
to twist, to warp;
to bend, to incline;
to exercise, to instruct, to inform;
— զլեզու, to become biting or sarcastic.
χαλκεύω fabrico, tundo, cudo θήγω acuo եւ παιδεύω erudio եւ այլն. (լծ. Ծեքել. Թակել. Հակել) Ծեծելով եւ ծռելով կոկել. կռանել. հարթել. զանհարթն ուղղել. զբութն սրել. եւ նմանութեամբ՝ Հրահանգել. կրթել. դաստիարակել.
Ոչ ամենահատ պողովատիկք թեքի առ ի վանումն թշնամեաց. (Պիտ.։)
Թեքեաց զերասանակ կառացն. այսինքն ուղղեաց յայլ կողմն. (Պտմ. աղեքս.։)
Հոգին Աստուած թեքեաց զլեզուս առաքելոց ի հանդէս աստուածաբանութեան. (Ոսկիփոր.։)
Յորժամ կարէին ի միտ առնուլ, յայնժամ թեքեաց զլեզուն, եւ աճեցոյց զամբաստանութիւն. (Ոսկ. գծ.։)
girded with leaves of the fig-tree.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
cf. Թզենապատ.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
fig-tree;
—ք, orchard of fig-trees.
συκή, συκέη ficus Ծառ՝ որ բերէ զթուզ. թզի ծառ.
Եւ ասեն ծառքն ցթզենին. ե՛կ թագաւորեա՛ ի վերայ մեր. եւ ասէ ցնոսա թզենին. (Դատ. ՟Թ. 10։)
Տերեւ թզենւոյն կարմրագոյն է (շառագունեալ յօդոց). (Զքր. կթ.։)
even if, although, though;
whether;
-..., -..., whether ... or ...;
either ..., or ...;
թէպէտեւ իցէ, however, whatever.
Զայսոսիկ թէպէտ առասպելս ոք, թէպէտ ճշմարտութիւն հաշուել համարեսցի։ Թափեմք զձեզ ի գործակալացն յունաց, թէպէտ պատերազմաւ ընդ կայսեր, թէպէտ խաղաղութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Գ. 48։)
Թէպէտ տո՛ւք ցիս ի գերեզմանէն զմեռեալն, թէպէտ առէք ընկալա՛ք զյարուցեալն. այսինքն կա՛մ, եւ կամ. եթէ կամիք, եւ այլն. (Եղիշ. թաղմ.։)
Կերիցեն՝ թէպէտ յառաջ քան զայլ կերակուրս, եւ թէ յետոյ, անվնաս են երկոքին. (Շ. թղթ.։)
Եւ զայլ ամէն թշնամիսն ետուն ի ձեռս նորա, եւ հրամայեցին թէպէտ պահել, թէպէտ սպանանել. (Մաղաք. աբեղ.։) (զոր մարթ է գրել եւ տրոհաբար, թէ պէ՛տ։)
rudely, ruggedly, fiercely.
Հայեցաւ թթուաբար յոլոմպիադա, տռփանօք ցանկութեամբ հարեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
that bears sour fruit.
Թթուաբեր նռնենի. (Երզն. լուս.։)
cf. Թթուաբեր;
—ք, acid fruits in general, lemons, oranges, limes.
ὁξύς acidus Թթու. եւ Թթուաշ. ռմկ. թթուըշաղ.
Իբր զնռնենիս թթուենիս, եւ նշենիս դառնենիս. (Վեցօր. ՟Է։)
to acidulate, to sour;
to exasperate, to provoke.
ԹԹՈՒԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. παροξύνω acerbo, exacerbo Տալ թթուիլ կամ թթուանալ. դառնացուցանել. զայրացուցանել. թթուեցնել.
cf. Թթուութիւն.
Կէսքն ի ծառոց, որ ի բնէ զթթուութիւն եւ զդաժանութիւն ունիցին, (ի մշակիլն) հալի եւ կորնչի ի նոցանէ դառնութիւն եւ թթութիւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ընդ թթուութեան նռնենոյն տաղտկացաւ թզենի. (Մխ. առակ. ՟Ժ։)
Խմորոյ պղպջակիլն եւ ուռնուլն եւ թթութիւն. (Ոսկիփոր.։)
subacid, sourish;
weak or small wine, thin watery wine.
Ինչ մի փոքր մի թթու. եւ Ջրախառն գինի.
acidity, sourness.
Կէսքն ի ծառոց, որ ի բնէ զթթուութիւն եւ զդաժանութիւն ունիցին, (ի մշակիլն) հալի եւ կորնչի ի նոցանէ դառնութիւն եւ թթութիւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ընդ թթուութեան նռնենոյն տաղտկացաւ թզենի. (Մխ. առակ. ՟Ժ։)
Խմորոյ պղպջակիլն եւ ուռնուլն եւ թթութիւն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Թի.
Հարկեալ իբր ի նաւապետէ իմեմնէ՝ սրավարեցայ թիակօք։ Նաւակառոյցք լեալք սրավար թիակօք. (Յհ. կթ.։)
Նաւ՝ եկեղեցի. առագաստ՝ խաչն փրկչական. թիակն՝ առաքելոցն պարք. (Ոսկիփոր.։)
plated metal, plate, lamina;
tin, tin-plate.
Թիթեղն յոսկւոյ սրբոյ։ Հատանէին թիթղունս ոսկիս։ Թիթղունս թռուցեալս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 36։ ՟Ի՟Թ. 6։ ՟Լ՟Թ. 3։ Ղեւտ. ՟Ը. 9։ ՟Գ. Թագ. ՟Զ. 22. 31. 34։)
cf. Թեկն.
Ի բարդութիւնս եւ յածանցս միայն գտանի. իսկ առանձինն գրի ըստ ձեռագրաց միշտ Թեկն, կամ Թէկն, թիկան, կամբ. տե՛ս ի վեր. որպէս եւ զկնի տեսցես ԹԻԿՈՒՆՔ։
having one's back injured, or one's shoulders out of joint.
Ոյր թիկունք են խլեալ, մաշեալ, տեռեալ. կռնակը քեղրթած.
chine, back-hone, back.
μετάφρενον scapula, dorsi pars retro septum sita Միջավայրն թիկանց. քամակ. կռնըկի մէջտեղը.
frock, mantle, plaid.
Եբեր երկուս առիւծակորիւնս թիկանոցովն։ Շրջեալ կայր թիկնոցն ի վերայ սրտի նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Թ։)
body guard, life-guardsman, yeoman of the guard, satellite;
guard, guardsman;
—ք, lifeguards, body-guards.
Թիկնապահս իւր (կարգէ) զինու հանդերձ ի զաւակացն խոռայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
pain in the back or shoulders.
Ցաւ թիկանց, որ (որպէս ասի ի կանոնս Եղիշէի,) զգլուխն եւ զայլ անդամս շարժէ, եւ դողալ տայ. իբր ռմկ. վէճա, էնմէ. σπάσμα convulsio
strong-backed, broad-shouldered.
Արջ եւ առիւծ եւ վագր թիկնեղք եւ կարճապարանոցք են. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Թիկնաւէտ.
Արջ եւ առիւծ եւ վագր թիկնեղք եւ կարճապարանոցք են. (Վեցօր. ՟Թ։)
erroneous.
Ոյր բանն է թիւր կամ մոլար. ծուռ խօսօղ.
butt, mark, aim, target.
Ամենեցուն առաջի իբրեւ զթիրախ կանգնեալ կայր՝ հակառակամարտ թշնամեացն լինել նետաձիգ. (Պիտ.։)
theriac.
ԹԻՒՐԱԿԷ θηριακή, -κά theriaca cf. ԹԵՐԱԿԷ, ԹԵՐԻԱԿԷ. ռմկ. թիրեաք. Բառ յն. թիրիագի՛, գա՛. այսինքն գազանական. Դեղ կամ դեղթափ կազմեալ ի մարմնոյ օձի եւ այլոց զեռնոց.
Որպէս սքանչանի թիւրակէս՝ ի խածանօղ մահացու սողնոց առ կենացս նիւթ պատրաստեալ. (Նար. մծբ.։)
double tongued, deceiving.
Քան զթիւրաշուրթն անզգամն, որ ի ցոյցս բանի վստահանայ հանդերձ անուսումնութեամբ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
perverse, malign, wicked.
Թիւրեալ սրտիւ. սիրտը կամ միտքը ծուռ.