very vile, very despicable.
Զի մի՛ դիւրարհամարհելի լինիցիմք. (Մխ. առակ.։)
to facilitate;
to lighten, to relieve;
to give repose;
to soften, to alleviate.
ἑξευμαρίζω facile reddo Դիւրին եւ հեշտին կացուցանել. հեշտալի առնել. մեղմել. դիւրել. դիւրութիւն տալ. սփոփել. թեթեւացուցանել. քաղցրացուցանել.
Դիւրացուցանել ումեք զդժուարինս, կամ զկարիս, զկեանս, զմիտսն ի չարչարանաց. զբազումս ի կապանաց. զայրին ողորմելի. զվիրաւոր եւ զկարօտ մարմինն. զմեղադրութեանն սաստ, ի սիրտս զսնոտի խոստմունս. (Ճ. ՟Բ.։ Պիտ.։ Նիւս. կազմ.։ Վրք. հց. ՟Բ։ Ճ. ՟Ա.։ Մաշկ.։ Լմբ. առակ.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Յհ. կթ.։)
easily, with facility, at pleasure;
pliantly;
currently.
εὑχερῶς, ῤᾳδίως faciliter, facile (Ի բառէս դիւր). որ եւ ԴԻՒՐՈՎ. ԴԻՒՐԵԱՒ. ԴԻՒՐԱԲԱՐ. ԴԻՒՐԱՊԷՍ. Հեշտեաւ. առանց դժուարութեան. անաշխատ. եւ Յօժարութեամբ. մտադիւր. անխտիր. համարձակ.
Եւ զհանճար առ յիմաստնոց դիւրաւ (գտցես). (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 6։)
Դիւրաւ ձգին, եւ դիւրաւ ածեալ լինին առ ի յառաքինութիւն միտք կուսին. (Փիլ. քհ. ՟Թ։)
Որ զիւր պակասամտութիւնն եւ զդառնամաղձութիւնն իմանայ, դիւրաւ ներէ ընկերին. (Կլիմաք.։)
Զկնի դժուարագունին զդիւրաւն յարմարեաց. (Եպիփ. յար. մեռ.։)
that changes easily, changeable, mutable, variable, versatile.
Յորժամ ճաշակելիքն իցէ պատճառ դառնութեան, դժուարափոխելի է. իսկ յորժամ ըմպելին, դիւրափոխելի է. (Մխ. երեմ.։)
Առաջին (խորան) էր իբրեւ զտաղաւար դիւրափոփոխ. (Ոսկ. գծ.։)
Առաքինութիւն ո՛չ դիւրափոփոխ. (Արիստ. աշխ.։)
Զի մի՛ այլոց դիւրափոփոխից եւ ծուլացելոց կորստեան առիթ լինիցին. (Ճ. ՟Ա.։)
Դաւիթ, որ դիւրափոփոխ էր ի հալածանսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ թափառական՝ յօժարութեամբ։
cf. Դիւրափոփոխ.
Յորժամ ճաշակելիքն իցէ պատճառ դառնութեան, դժուարափոխելի է. իսկ յորժամ ըմպելին, դիւրափոխելի է. (Մխ. երեմ.։)
Առաջին (խորան) էր իբրեւ զտաղաւար դիւրափոփոխ. (Ոսկ. գծ.։)
Առաքինութիւն ո՛չ դիւրափոփոխ. (Արիստ. աշխ.։)
Զի մի՛ այլոց դիւրափոփոխից եւ ծուլացելոց կորստեան առիթ լինիցին. (Ճ. ՟Ա.։)
Դաւիթ, որ դիւրափոփոխ էր ի հալածանսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ թափառական՝ յօժարութեամբ։
cf. Դիւրափոփոխ.
Յորժամ ճաշակելիքն իցէ պատճառ դառնութեան, դժուարափոխելի է. իսկ յորժամ ըմպելին, դիւրափոխելի է. (Մխ. երեմ.։)
Առաջին (խորան) էր իբրեւ զտաղաւար դիւրափոփոխ. (Ոսկ. գծ.։)
Առաքինութիւն ո՛չ դիւրափոփոխ. (Արիստ. աշխ.։)
Զի մի՛ այլոց դիւրափոփոխից եւ ծուլացելոց կորստեան առիթ լինիցին. (Ճ. ՟Ա.։)
Դաւիթ, որ դիւրափոփոխ էր ի հալածանսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ թափառական՝ յօժարութեամբ։
very dissoluble.
Դիւրաքակելի փառք. (Մաշկ.։)
easily cancelled or soon effaced.
Եւ որ եւս է նուազական առակեալն սարդն .. եւ ոստայն նորա դիւրեղծ. (Համամ առակ.։)
to facilitate, to make easy;
to accommodate;
to allay, to solace, to relax, to soften;
to unravel;
to level;
to defer;
to untie;
to abate.
ἁγαθοποιέω, εὑεργετέω, εὑλογέω prosum, benignus sum Դիւրութիւն առնել. անդորրութիւն տալ. հանգուցանել. եւ Դիւրացուցանել. բարեգործել, օգտել.
Դիւրել բարի առնել։ Դիւրել անձանց։ Դիւրեցեր ժողովրդեան քում. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 33։ Ես. ՟Լ՟Զ. 16։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
susceptible, sensible, easy to understand, acceptable.
Մոմ դիւրընկալ (կնքոյ)։ Դիւրընկալ լսելիք։ Դիւրընկալ եղեն բանին։ Յամլութենէ մտաց առ դիւրընկալ փոփոխելով։ Այնու զնոսա դիւրընկալս առնիցէ։ Օդ դիւրընկալ բնութեամբն, եւ զամենեսեան պարունակելովն. (Բրս. հց.։ Դիոն.։ Շ. բարձր.։ Փիլ.։ Նանայ.։ Ի գիրս խոսր.։)
Առ ի դիւրընկալ գործել զնոսա (զժողովուրդն) առ քարոզութիւնն յովհաննու։ Զի դիւրընկալ զնոսա կազմեսցէ առ բարձրագոյն վարդապետութիւնն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Դիւրընկալ առնել կամ ընծայեցուցանել զբանն. (Ոսկ. մ. ստեպ։)
Դիւրընկալ լինիցի խորհուրդն, կամ առ ի հաւատալ, կամ ի միտս, կամ արարածոց. (Ոսկ. մտթ.։ Շ. բարձր.։ ՃՃ.։)
easy, light, gentle, commodious;
flat.
Նախ յառաջնոցն եւ դիւրնոցն սկիզբն արասցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Զդիւրինն յառաքինութիւն դիւրաւ ի չարիսն դարձոյց. (Մաշկ.։)
Ոչ առնել պահանջէ զփոքրն եւ զդիւրինն մարմնոյ. (Մխ. երեմ.։)
Կանանց ազգ դիւրին է առ պատրանս. (Ոսկ. կոր.։)
Զշաւիղս արդարութեան զդիւրինս. (Առակ. ՟Բ. 20։)
facility, means;
ease, comfort, convenience, well-being, leisure, utterance, liberty;
alleviation, relief.
Վասն դիւրութեանն (ա տառի ի հնչման). զօրէն մոմոյ ձեւանալով ի բազում իրս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 43։)
Տե՛ս թէ զիա՛րդ դիւրութեամբ ըմբռնեալ լինէր ի գերութիւն. (Մխ. երեմ.։)
Ետես փարաւոն, թէ եղեւ դիւրութիւն։ Եթէ զանձն դիւրութեան տացես. (Ել. ՟Ը. 15։ Առակ. ՟Լ. 32։)
Զշունչն եւ զըմպելին ընդունելով՝ հովացուցանէ, եւ շնչաբերութիւն եւ դիւրութիւն ի տապումն առտուիցէ. (Պղատ. տիմ.։)
Հեշտականութիւն եւ դիւրութիւն։ Անիղձք իցեն առ դիւրութիւնսն։ Ըստ կամս դիւրութեան անձանց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։ Արիստ. առաք.։ Ագաթ.։)
Վասն դիւրութեանս՝ զոր դու հրամայեցեր մեզ առնել։ Որչափ ի ձեռս իւրեանց էր, դիւրութիւն առնէին նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ըմբերանել զոմանց զդիւրութիւնն եւ զյանդգնութիւն. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛ որպէս յն. դիւրաձեռնութիւն։
cf. Դիցաբանութիւն.
Վասն իրիք առաջին դիւցաբանութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
hero
ἤρως heros, ἠμίθεος semideus Դի՛ցազն համարեալ, իբր յազգէ չաստուածոց կամ քաջաց. կիսաստուած՝ որպէս անմահ եւ սրբազան ըստ հեթանոսաց. եւ Կարի ազնիւ եւ առաքինի.
Սովոր են յոյնք զքաջս առ դիւցազունս ունել. (Եզնիկ.։)
Դիւցազունք անուանեալ՝ գեր ի վերոյ մարդկայնոյս համբառնային բնութեան. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Դից իմն, եւ այլոց ոմանց դիւցազանց առասպելս տողեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
heroically
ἠρωϊκῶς heroice, fortiter, generose Իբրեւ դիւցազն. արիաբար. առաքինաբար.
heroic;
epic.
ἠρωϊκός heroicus Սեպհական դիւցազանց. եւ Քաջ. առաքինի.
that is become a hero, heroic.
Գեղաւորքն ըստ ժամանակին (երեւէին) առ հասարակ դիւցազնացեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Զչքնաղագեղըն կոյս առեալ, ըզսաթենիկըն դիւցազնեալ. (Շ. վիպ.։)
Հրաման տայր դիւցազնային մոլորութեամբն առնել նուէրս զոհից. իմա՛, հեթանոսական։
cf. Դիւցազնային.
Գեղաւորքն ըստ ժամանակին (երեւէին) առ հասարակ դիւցազնացեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Զչքնաղագեղըն կոյս առեալ, ըզսաթենիկըն դիւցազնեալ. (Շ. վիպ.։ Իսկ Կաղանկտ.)
Հրաման տայր դիւցազնային մոլորութեամբն առնել նուէրս զոհից. (իմա՛, հեթանոսական։)
cf. Դիւցազնային.
Գեղաւորքն ըստ ժամանակին (երեւէին) առ հասարակ դիւցազնացեալք. (Խոր. ՟Ա. 23։)
Զչքնաղագեղըն կոյս առեալ, ըզսաթենիկըն դիւցազնեալ. (Շ. վիպ.։)
Հրաման տայր դիւցազնային մոլորութեամբն առնել նուէրս զոհից. (Կաղանկտ.) իմա՛, հեթանոսական։
cf. Դիցամոլ.
Մոլեալ ի դիս. կռամոլ.
Տեղի զոհարանաց դիւցամոլ կռապաշտիցն. (Կաղանկտ.։)
cf. Դիցապաշտ.
Իբր Դիցապաշտ. կռապաշտ. պաշտօնասէր չաստուածոց. որ ըստ հելլենացւոց՝ աստուածապաշտ. θεοσεβής religiosus
Իբր Կռապաշտական.
Ի ստամբակ գոռոզութենէ դիւցապաշտ ինքնակալութեան. (Նար. խչ.։)
Olympus.
Ի լեառն՝ որ անուանեալ կարդային դիւցընկէց, իսկ այժմ կոչի ոլիմպոս. (Խոր. ՟Ա. 5։)
divinity, false god;
idol;
կարգել ընդ դիս, to deify, to place in the number of gods;
գաշտային —, the rural gods.
Որպէս թէ դիոսք, կամ դեւք, կամ դիակունք. այսինքն Կուռք. սուտ աստուածք. չաստուածք երկրորդականք առ հելլենս. θεοί dii, δαιμόνες daemones (ըստ եբր. էլօհիմ, որ է աստուած, աստուածք, դիք).
Դից զոհել, կամ ծառայել։ Պաշտել զդիս։ Դնել ուխտ ընդ դիս։ Անուանք դից նոցա մի՛ անուանեսցի ի միջի ձերում.եւ այլն։
Տաճարս առ վաճառարանն սրբազանել աստուածոցն իսկ, եւ հետեւողացն աստուծոյցն՝ դիցն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Մարմնաւո՞րք էին արդեօք դիքն, թէ անմարմինք։ Զմարդկան ուրուականս ի պաշտօն առեալ՝ դիս անուանէին. (Եզնիկ.։)
to discontinue, to cease.
ԴԼԱՄ կամ ԴՂԱՄ. Դուլ եւ դադար առնուլ. հանդարտիլ. դադար կենալ, դադրիլ.
to shake;
to move, to shake off, to agitate;
to raise commotions in a state.
ԴՂՈՐԴԵՄ ԴՂՐԴԵՄ. σείω, ἑξίστημι moveo, quatio , ἁνατρέπω demoveo, subverto, stupefacio Դղորդ տալ. դողացուցանել. սարսել. շարժլել. սասանեցուցանել. խախտել. խռովել. պակուցանել. կր. իբր ձ. Սարսիլ. սասանիլ. խռովիլ.
Դղորդէր զլեառն։ Դղորդեաց զերկիր։ Դղորդել երկնի երկնաւորօք։ Մարգարէն դղորդեալ ի դժնդակ խաւարէս. (Նար. յովէդ.։)
Դղրդել զօրէնս, զտիեզերս, զերկինս եւ զերկիր. զթանձրութիւն գետնոյս. (Եղիշ. ՟Ը։ Խոր. հռիփս.։ Ոսկ. ղկ.։ Լմբ. համբարձ.։ Նար. եւ այլն։)
Այլ նոքա եւս առաւել բարկութեամբ եւ մոլութեամբ դղորդեալ ի վերայ սրբոյն. (Տօնակ.։)
cf. Դղրդիւն.
Ահագին դղրդիւն ի վերայ երկրի առնէին շահատակելովն. (Խոր. ՟Ա. 10։)
shock, sion, agitation;
disturbance.
Ահագին դղրդիւն ի վերայ երկրի առնէին շահատակելովն. (Խոր. ՟Ա. 10։)
cf. Դղրդիւն.
Ահագին դղրդիւն ի վերայ երկրի առնէին շահատակելովն. (Խոր. ՟Ա. 10։)
to make a noise;
to murmur, to grumble;
cf. Հնչեմ.
ԴՆԴՉԵՄ կամ ԴՆԴՉԻՄ. որ եւ ԴԴԸՉԱԼ. Ձայն շարժման հանել ջրոց եւ բուսոց, եւ այլն, հեզիկ հնչմամբ. խոխոչել, դռնչել, շչել.
Ձորք երկրի առ հասարակ կանաչացեալք դալարով դնդչէին. (Վեցօր. ՟Ի։)
to place one's self;
to become;
եդաւ դուռն, the door was shut;
եդաւ զթագ, he crowned himself.
to totter, to stagger;
to tremble;
to start;
to shudder;
to quake, to shiver.
τρέμω, τρέω tremo, intremisco, trepido, σαλεύομαι commoveor Զդողանի հարկանիլ. սարսիլ, սասանիլ. եւ Սարսռալ. եւ Տագնապիլ. դողդըղալ.
Դողալ յերեսաց աստուծոյ, կամ առաջի նորա, ի բանից նորա. վասն ցրտութեան ձմերանոյն։ Եկն կամ մատեաւ դողալով. եւ այլն։
Յամօթոյ դողամք։ Առ հասարակ դողաց մարմնով։ Դողաց երկիր. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ննջ. եւ Ոսկ. համբարձ.։)
Խռովեալ դողացին սիրտք մեր. (Եփր. ել.։)
Զոգիդ անտես առնես, եւ վասն օդոց ոտից այդչափ սարսռես եւ դողաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
which fiughtens;
tremendous, frightful, terrible, horrible.
Դողացուցիչ պատառմունք ամպոց. (Վրդն. ել.։)
Զսաստիկ անձրեւաց, եւ զդողացուցիչ յորդութեանց յայտ առնէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Եհար առ ժամայն զգետնի դողացուցիչ զօրութեամբ աստուածութեանն. (Տօնակ.։)
to vacillate, to totter, to waver;
to shudder.
Դողդոջայ ձեռնդ, կամ ձեռք. (Լմբ. ժող.։)
farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.
Գեղջկաց առաւել պատիւ լիցի քան բնակչաց ագարակի. (Մխ. դտ.։)
small field.
Փոքրիկ ագարակիկ մի ի փռիւգիա. (Կոչ. ԺԴ։)
the under part of the tail.
Ներքոյք ագւոյ կենդանւոյն. պոչին տակը. գույրուգ աչթը։ Վստկ. ուր ռամկօրէն հոլովի Ագետըկի, տկէն։
athlete, wrestler.
ἁγονιζόμενος, certans in agone Որ առնէ զագոն, այս ինքն որ հանդիսանայ ի մրցմունս. ախոյեան. նահատակ. փէհլիւվան, կիւրէշճի.
Առ այսու ժամանակօք ագոնարարացն տրագոս տուաւ, որ է գօշ. (Եւս. քր. ՟Շ՟Բ։)
pipe, tube, conduit, canal, aqueduct.
Ի ձեռն երկացն որպէս ՟Ը. ագուգայս ի լեարդն (անցանէ արիւն). (Նիւս. բն. ՟Ի՟Բ։)
to clothe, to dress;
to enchase, to set, to fit in;
to harbour, to lodge;
— կօշիկս, to put on the shoes of;
— մատանիս ումեք, to put a ring in a person's finger.
Կոչեաց զնոսա ի ներքս, եւ առ իւր ագոյց. (Գործ. Ժ. 23)
Ողջագուրեալ զիս՝ ագոյց առ իւր զաւուրս. (Վրք հց. Ձ.)
adamantine;
hard;
magnetic.
Դրունք անդամանդեայ. (Ճառընտ. ՟Ժ։)
Իբրեւ զլեառն ինչ անդամանդեայ. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Փոխաբերութեամբ, իբր Յոյժ կարծր. կարծրակուռ. կարի խիստ, հաստապինդ. դիմացկուն. ելմաս կիպի փէք.
Յովբ՝ որ ադամանդեայն էր, եւ քան զվէմ եւս հաստատուն։ Ամուր վառեաց զնոսա, եւ երկաթիս անդամանդեայս գործեաց. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 15։ եւ ՟Բ. 8։)
Ադամանդեայ սիրտ, մարմին, հաւատք. (Նար. ՟Ղ՟Բ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ Ճառընտ.։)
Ադամանդեայ կարծրութեամբ սպառազինեալ. (Պիտ.։)
Adonaï, the Lord God.
Բառ եբր. ատօնա. ատօնայի. Տէր. տէր իմ։
to cause to fade, to tarnish, to dry.
Ի չորացուցանել եւ յազազել առաւել փութան զմարդատունկս. (Սարգ. յուդ. շ ՟Բ։)
Հալեաց զսառնն կռապաշտութեան, եւ ազազեաց զջրշեղջսն ուրացութեանն. (Ճառընտ. ՟Բ։)
freely;
nobly.
Ազատաբար ոչ բնաւ ումեք ծառայել. (Պիտ.։)
Ազատաբար ի նոյն բերի, եւ ո՛չ թէ ծառայաբար. (Լմբ. սղ.։)
Ազատաբար զխաչն առնուլ եւ գալ զկնի քո. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
to speak freely, frankly.
Ազատաբանեալ ասաց համառօտաբար. (Թէոդոր. ընդդէմ մայրագ.։)
plain-spoken, free-spoken, tongued, frank, bold. freely, boldly.
Ազատաբերան բարբառով յիւր լեզուն գործեալ. (Ոսկ. յհ.։)
the noble corps, corps of nobles. formed, composed of nobles.
Ժողովեալ առ նա միաբան ամենայն ազատագունդք աշխարհիս հայոց. (Փարպ.։)
Անպատկառաբար յազատագունդն պարէին. (Մագիստր. եւ Լաստ.։)
Ամենայն ազատագունդք իշխանացն. (Ճառընտ.։)
openly, frankly.
Մերկագլուխ ազատադէմ առանց պաճուճանաց զարդարութիւնն ցուցանէ. (Ոսկ. յհ.։)
of noble birth, highborn, illustrious.
Ազատազարմ կուսակալաց. (Ուռպ. ՟Թ։)
cf. Ազատազարմ.
Որ ի ծառայութենէ ազատես զազատազգիսն. (Սարկ. հանգ.։)
cf. Ազատագունդ.
Ազատաժողով արեաց գնդին. (Ուռպ. ՟Ժ՟Դ։)
Բառնալ զազատախումբ տոհմն յաշխարհէ հայոց հանդերձ նորին հեծելովք. (Ղեւոնդ. ՟Զ. ուր եւ ասի իբր ՟Գ.)
Կոչէր առ ինքն զհամազունս իւր՝ զազատախումբ բանակին։