to make fruitful, to fecundity, to produce.
γονοποιέω fetifico որ եւ ԲԵՂՄՆԱՒՈՐԵԼ. Բուսուցանել, բարեբեր առնել, պտղաբերել. ծնանել արդիւնս եւ զզաւակ. զաւակագործել.
Ի հովիտս առաքինութեան պտուղս հոգեւորս բեղնաւորէ. (Կլիմաք.։)
Փեսայն բեղնաւորէ որդիս ի հարսնէն զանազանս։ Աստուած զկինն՝ առնն օգնական ստեղծ, բեղնաւորել զափումն մանկանցն։ Զսէրն առ նա բեղնաւորէ։ Ի քնոյ մահիճսն բեղնաւորեցայ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
fecundity.
Բեղնաւորութեամբ անդաստանացն եւ բուրաստանացն։ Առատաբար բեղնաւորութեամբ՝ կախեալս ունելով զյոլովութիւն պտղոցն. (Պիտ.։)
that beholds the altar or sanctuary;
clerk, clergyman.
Մինչդեռ կայր ընդ բեմականսն. (Յհ. կթ.։)
oration or discourse delivered from the chancel, the pulpit or the tribunal.
Ի բեմէ կամ ի բարձր վայրէ բանասացութիւն առ ժողովեալսն. ատենախօսութիւն, քարոզ.
Զոր օրինակ թագաւորաց է սովորութիւն առնել ի բեմասացութեան՝ որ առ բազմութիւնն. (Շ. ՟բ. պետ. ՟Ը։)
come now ! come on!
Եւ գետոյն բերիւք հանգիտակ կղզւոյ առատագիւտս առնէ շուրջ պարունակելով. (Խոր. Գ. 62։ )
Ուխից ի վերայ միմեանց բերք՝ հարկանէին ընդ միմեանս։ Պատառեցան աղբիւրք. քազի պատառմանն եղելոյ՝ անարգել լինի բերն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )
Եւ ամենայն փայտ ծառատունկ տայր զբեր իւր առատութեամբ. (Ա. Մակ. ԺԴ. 8։ )
Ծառ մի ձիթենի ... որոյ բերն էր բազմապտուղ եւ ատոք։ Եւ բերքն պակասք. (Փարպ.։ )
Գարնան յօտելն՝ բերքն լաւ է. զի շատ բեր տայ առնուլ՝ քան աշնանն։ Ծաղիկ եւ բեր առնու. (Վստկ.։)
ԲԵՐ. φορά fertilitas, proventus Արգասաւորութիւն. առատ պտղաբերութիւն. առատութիւն բարեաց կամ չարեաց. արգասիք բարի կամ չար.
Բարեացն բերք հալեալ։ Զբերս գործոց նանրութեանց ... անախորժելիս հաստողին զքեզ Աստուծոյ։ Իւրականօք կորստեան բերիւք՝ դժնդակարմատն շառաւեղօք. (Նար. Դ. Թ. ԺԸ։)
Կենդանածնէր զջուրսն ի բերս զանազան զեռնոց եւ չորքոտանեաց եւ բուսոց. այսինքն ի բերել, կամ ի ծնանել. (Զքր. կթ.։)
Դարձեալ՝ անեղութիւն ասի, որ ոչ եղեալ երբէք, եւ ոչ ինել կարօղ է. բե՛ր ասել, զեռանդիւնիցն զձեւ, որ ոչ երբէք եղեւ քառանկիւնի, եւ ոչ եղիցի երբէք։ Բե՛ր ասել, սահմանի կենդանին այսու բանիւ, էութիւն անձնաւոր զգայական։ Զէութեանց սահմանս, կամ բե՛ր ասել, զպատահմանցն։ Որպէս բե՛ր ասացից, այգի ոմն տնկէ. (Կիւրղ. գանձ.։ )
Առ ի գիտութիւն բացահոսութեան եւ չարամերձութեան բանի բերջ ի՛ր ասել. (Շիր.։) IV.
product, fruit;
a not in music.
Եւ գետոյն բերիւք հանգիտակ կղզւոյ առատագիւտս առնէ շուրջ պարունակելով. (Խոր. Գ. 62։ )
Ուխից ի վերայ միմեանց բերք՝ հարկանէին ընդ միմեանս։ Պատառեցան աղբիւրք. քազի պատառմանն եղելոյ՝ անարգել լինի բերն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։ )
Եւ ամենայն փայտ ծառատունկ տայր զբեր իւր առատութեամբ. (Ա. Մակ. ԺԴ. 8։ )
Ծառ մի ձիթենի ... որոյ բերն էր բազմապտուղ եւ ատոք։ Եւ բերքն պակասք. (Փարպ.։ )
Գարնան յօտելն՝ բերքն լաւ է. զի շատ բեր տայ առնուլ՝ քան աշնանն։ Ծաղիկ եւ բեր առնու. (Վստկ.։)
ԲԵՐ. φορά fertilitas, proventus Արգասաւորութիւն. առատ պտղաբերութիւն. առատութիւն բարեաց կամ չարեաց. արգասիք բարի կամ չար.
Բարեացն բերք հալեալ։ Զբերս գործոց նանրութեանց ... անախորժելիս հաստողին զքեզ Աստուծոյ։ Իւրականօք կորստեան բերիւք՝ դժնդակարմատն շառաւեղօք. (Նար. Դ. Թ. ԺԸ։)
Կենդանածնէր զջուրսն ի բերս զանազան զեռնոց եւ չորքոտանեաց եւ բուսոց. այսինքն ի բերել, կամ ի ծնանել. (Զքր. կթ.։)
Դարձեալ՝ անեղութիւն ասի, որ ոչ եղեալ երբէք, եւ ոչ ինել կարօղ է. բե՛ր ասել, զեռանդիւնիցն զձեւ, որ ոչ երբէք եղեւ քառանկիւնի, եւ ոչ եղիցի երբէք։ Բե՛ր ասել, սահմանի կենդանին այսու բանիւ, էութիւն անձնաւոր զգայական։ Զէութեանց սահմանս, կամ բե՛ր ասել, զպատահմանցն։ Որպէս բե՛ր ասացից, այգի ոմն տնկէ. (Կիւրղ. գանձ.։ )
Առ ի գիտութիւն բացահոսութեան եւ չարամերձութեան բանի բերջ ի՛ր ասել. (Շիր.։) IV.
that has the mouth open, open-mouthed;
delighted to admiration;
open-mouth, open-mouthed;
— լեալ հայել, — պշուցեալ հայել, to gape after, at, for, to desire ardently, to long for impatiently, to contemplate open-mouth.
Յամենայն գարշելիս (ի կերակրոց) բերանաբաց եղեալ գազանաբար առաւել քան զհեթանոսս. (Շ. թղթ.։)
Եւ բերանաբացք բացեալք են առ իրեարս. (Վրդն. ծն.։)
Ամենեքեան բերանաբաց հառաչէին զկնի նորա (յետ մահուանն). (Բուզ. ՟Ե. 43։)
too great a freedom of speech;
gluttony;
state of a person who is not fasting.
Որպէս թէ ընդ անգործութիւն եւ ընդ բերանալուծութիւն՝ խառնել եւ զքնոյն խորութիւն (ի կիւրակէն). (Յհ. իմ. ատ.։)
bit, bridle, gag;
with the mouth shut, dumb, speechless;
— լինել, to become dumb.
Նեղեալ շրջեցայց առանց բերանակապի. (Յոբ. ՟Լ. 28։)
Որոյ բերանն կամ ցռուկն կապեալ իցէ. եւ Ափիբերան պապանձեալ.
Լռեալ բերանակապ դադարեաց. (Զքր. կթ.։)
to form itself a mouth, to open, to flow away, to stream.
Օդն ... խոնարհի ի ծով, եւ բերանացեալ՝ համբառնայ զջուրն ի վեր. (Շիր.։)
Գետ ունի՝ հոսելով ընդ երկրաւ ... եւ սոքա (երակքն ջրոյ) յորձանօք ալեացն ճշնեալք, այն որ ի ներքս (կամ ի ներքոյ) ի նոսա բռնութիւնն է, ի վեր կոյս բերանացան, է որ ի հայոց լերինսն, եւ է՛ որ յայլում. եւ սոքա են կարծեցեալ աղբիւրքն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։ (Ուր թերեւս մարթ է իմանալ եւ ածակ. բերանացան, իբր բերանով ցանօղ կամ ցնդօղ)։)
Մերձ առ միմեանս բնաւորեցան մուտք շնչոյն եւ կերակրոյն ... մինչ զի ի միասին բերանանալ առ միմեանս. (Նիւս. կազմ.։)
(Ծովք) յոլովք են, եւ բերանացեալք են առ իրեարս. այսինքն որոց մին հոսէ ի միւսն. (Վրդն. ծն.։)
that has a pain in the mouth;
sore mouth.
Ցաւ կամ խոց բերանոյ. որ եւ առ Գաղիանոսի Բերան գրի. ἅφθαι ulcera in ore
with the mouth.
Ծիծառն՝ յորժամ զտառապանաց բունիկն կամիցի շինել, բերանացի քաղէ տանի շիղս. (Վեցօր. ՟Ը։)
to make a mouth, an aperture, to open.
στομόω os vel ostium facio, aperio Իբրեւ զբերան առնել, կամ բանալ.
Որովայնացոյց, բերանացոյց. (Եղիշ. ծն. առ Վարդանայ.։)
Զվճիտ դուռն տէրունւոյն (կողից) բերանացուցեալ. (Թէոդոր. խչ.։)
cf. Բերկրալի.
Աղաղակեցին բերկրալիր բերանով ... Բերկրալիր շրթանց։ Բերկրալիր բանից. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
Ա՛յ հրաշագործ բերան բերկրալիր՝ դու լռեցեր այժմ ի խօսելոյ. (Գանձ.։)
cf. Բերկրալի.
Աղաղակեցին բերկրալիր բերանով ... Բերկրալիր շրթանց։ Բերկրալիր բանից. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
Ա՛յ հրաշագործ բերան բերկրալիր՝ դու լռեցեր այժմ ի խօսելոյ. (Գանձ.։)
belveder, stage.
Հրամայեաց բազմել ի վանդակս բերկրանոցին առ ի ճաշակել կերակուր. (ՃՃ.։)
joy, mirth, pleasure, content, delight;
բերկրանօք, deliciously.
Անհամեմատ, կամ անկշռելի, կամ անբաւ բերկրանօք։ Բարեզարդաբար բերկրանօք բերին։ Խօսնակ բերկրանաց։ Ախորժ բերկրանաց ճաշակմամբ. (Նար.)
Զլսողացն անձինս լի առնէին ուրախական բերկրանօք. (Լաստ. ՟Ժ։)
to rejoice, to give joy, to recreate, to divert, to delight, to enliven, to please.
ԲԵՐԿՐԵՄ ԲԵՐԿՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. χαροποιέω laetifico, exhilaro, χαριεντίζομαι facete dico Տալ բերկրիլ. ուրախ առնել. զուարթացուցնել. զուարճացուցանել.
Յոյս հանդերձելոցն բերկրէ զհաւատացեալսն։ Իւր ինքեան փառաւորութիւնն բերկրէ լիւրաքանչիւրսն. (Խոսր.։)
cf. Բերկրեմ.
ԲԵՐԿՐԵՄ ԲԵՐԿՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. χαροποιέω laetifico, exhilaro, χαριεντίζομαι facete dico Տալ բերկրիլ. ուրախ առնել. զուարթացուցնել. զուարճացուցանել.
Յոյս հանդերձելոցն բերկրէ զհաւատացեալսն։ Իւր ինքեան փառաւորութիւնն բերկրէ լիւրաքանչիւրսն. (Խոսր.։)
to rejoice, to be delighted, pleased.
Ի տեսանելն զքեզ՝ բերկրեսցի ի մտիս իւր։ Բերկրեսցին ի քեզ՝ որ գերեալք են։ Բերկրեսցի ոք, սաղմոս ասասցէ։ Ի յայտնութեան փառաց նորա ցնծացեալ բերկրեսջիք։ Որպէս մայր որդւովք բերկրեալ։ Սրտի բերկրեցելոյ (կամ բերկրելոյ) երեսք ծաղկին.եւ այլն։
Արդարեւ բերկրեալ ես, որ անճառելի շնորհին դու միայն բերկրեցար, այլ եւ ուրախութեան եւ բերկրանաց ազգի մարդկան գտար առիթ. (Կիւրղ. ղկ.։)
joy, mirth, contentment, pleasure, delight, gaiety, agree-ableness, satisfaction, complaisance, mildness.
Անանց կամ հոգեւորական բերկրութիւն։ Բերկրութիւն հարսանեաց, կամ բարւոյ, կամ բարեաց։ Ձայն, կամ բարբառ, կամ նաւակատիք, կամ բաժակ բերկրութեան. (Նար.։)
Ի բերկրութեան լինել եւ յուրախութեան։ Միշտ խնդութիւն, համակ ցնծութիւն, յաւէտ բերկրութիւն։ Միով բանիւ պարառութեամբ բերկրութիւն զիրսն անուանեաց եւ ցնծութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.
φορά latio, motus ἁγωγή ductus Բերելն, եւ բերիլն (ըստ ամենայն առման). որպէս ն.
Քառասնօրեայ ի տաճարն բերմամբ. (Սիսիան.։)
Ո՛չ ժամանակաւոր ըստ ծառայի բերման. (Ոսկ. յհ.։)
Անբռնադատ կրիցն առ սոյն բերումն. (Նար.։)
to buzz, to hum, to murmur.
Ձայն հանել ճանճից, մեղուաց, եւ նոցին նմանեաց ի թռիչս իւրեանց. տզզալ.
cf. Բզզամ.
Զմեղուացն քննեսցէ զձայնս, կամ զճանճից եւ զմժեխաց ... որ շուրջ թռուցեալ բզզեն, եւ ճիւաղ շառաչեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
scarab, beetle;
stag-beetle;
cockchafer.
ԲԶԷԶ ԲԶԻԶ. որ եւ ԲՆԴԵՌՆ. κάνθαρος, κανθαρίς scarabeus, scarabelaphus Ճճի բզզօղ՝ ո՛րպիսի եւ իցէ. մանաւանդ՝ որոյ թեւքն եւ ամփոփեալ ի պատեանս, եւ առաւել աղտաղասէրն.
Զայլ զբիւրս ի բզզոց անզարդ զեռունս։ Զամենայն զեռունս եւ զբզիզսն ... ժայթքեալ արտաքս բերցես. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ այլ՝ որ ոչ արիւնաւոր զեռունք են, որ են բզիզք. (Կանոն.։)
Բնդեռն, բզիզ. (Հին բռ.։)
cf. Բզէզ.
ԲԶԷԶ ԲԶԻԶ. որ եւ ԲՆԴԵՌՆ. κάνθαρος, κανθαρίς scarabeus, scarabelaphus Ճճի բզզօղ՝ ո՛րպիսի եւ իցէ. մանաւանդ՝ որոյ թեւքն եւ ամփոփեալ ի պատեանս, եւ առաւել աղտաղասէրն.
Զայլ զբիւրս ի բզզոց անզարդ զեռունս։ Զամենայն զեռունս եւ զբզիզսն ... ժայթքեալ արտաքս բերցես. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ այլ՝ որ ոչ արիւնաւոր զեռունք են, որ են բզիզք. (Կանոն.։)
Բնդեռն, բզիզ. (Հին բռ.։)
prince, bey.
Բառ թուրքաց. պէյ. այսինքն Իշխան։ Ստէպ վարի առ մատենագիրս յետին դարուց։
to blunt, to make less sharp or piercing, to take off the point, to rust;
to stupify, to make stupid or heavy.
ἁμβλύω hebeto, obtundo որ եւ ԲԹԵԼ, ԲԹԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Բութ եւ գուլ առնել զսրութիւն իրաց կամ մտաց. եւ նմանութեամբ՝ Անպիտանացուցանել, թուլացուցանել, ի դերեւ հանել, խափանել. բթացնել.
Ընդէ՞ր զառաջին գեղեցկութիւնն իմ բթացուցեր. (Ոսկ. աւագ ՟բշ.։)
cf. Բթացուցանեմ.
ԲԹԵԼ. ըստ քերականաց յառոգանութեան՝ Ի վերայ իջուցանել զձայնն, յորոյ ի նշան ի վերայ բառին երբեմն դնի բութ ().
cf. Բթացուցանեմ.
Վարժողքն պղերգագոյնք ... ոչ զքաջամիտսն ի կատարելութիւն յառաջեն ... այլ բթեցուցեալ (կամ բթացուցեալ) եւս՝ ընդունակս անչափն պատրաստեն կորստեան. (Պիտ.։)
Բթեցուցին (յառաքինութենէ) ... Բթեցուցին զգործս։ Նաեւ զոմանս յիմոցն բթեցուցին. (Լմբ. սղ.։)
to make ones self dull, less keen;
to be dull, stupid, to grow rusty.
Մեր սուրքս բթեցան, եւ նոքա ոչ զարհուրեցան ի մեռանելոյ. (Ագաթ.։)
Տեսանե՞ս զհաւատոյ սրոյն բթելն։ Սրտմտութիւնն բթեցաւ։ Ի յանձկութենէ բթեալ։ Մեր իմաստքս ամենայն առ մարտակցութիւն նորին բթի, եւ անգործ եղեալ նհանջի։ Իմ հնարքս բթեցաւ. (Լմբ. սղ.։)
Վատթարացեալք բթեցաք յամենայն առաքինութեանց. (Լմբ. սղ.։)
Բթեալ ստամոքսն ի բաց ընկենու զառողջարար կերակուրն. (Առաք. մոլ.։)
talisman, amulet, phylactery.
Գտանէին ի ներքոյ հանդերձից նոցա յուռութուլունս, եւ բժժանս յամենայն կռոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 40։) Ուր որպէս յուռութուլունք՝ ի յն. է ἰερώματα այսինքն նուիրականք, կամ սրբազան կարծեցեալ իրք հեթանոսանկանք. նոյնպէս եւ բժժանք՝ է ἱαμνεία (իբր յատուկ անոճն). զոր թարգմանիցն մեր առնու իբր ἵαμα , որ է բուժումն, բժշկութիւն։ Վասն որոյ բժժանքն լինի որպէս Բուժանք. այսինքն իրք բժշկարարք եւ ազատարարք՝ ստութեամբ.
Զծրարս բժժանաց ի ձեռին եւ ի յարկին եւ ի պարանոցի կապել. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Եւ եթէ այլ ոք ի ձէնջ գիտէ առ նոսա դիւական ինչ բժժանք, եւ զայնոսիկ յայտնեցէ՛ք նոցա, եւ ասացէ՛ք թողուլ, եւ ի բաց կալ. (Շ. թղթ.։)
Եթէ բժժանօք ինչ յուռթից կախարդել խորամանկեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Ի բամբասելն զկուսութիւն իմ յուռթի բժժանօք. այսինքն իբր կախարդական դեղովք կամ հնարիւք լեալ. (Լմբ. համբ.։)
Կախարդութեամբ, եւ հնարիւք բժժանաց։ Առանց ամենայն բժժանաց կատարին ի Քրիստոսէ բժշկութիւնքն. (Բրսղ. մրկ.։)
medical;
բժշկականն, cf. Բժշկականութիւն.
ἱατρικός, θεραπευτικός medicus, -a, -um, et sanandi vim habens Սեպհական բժշկաց եւ բժշկութեան. բժշկային. եւ Բժշկարար. առողջացուցիչ.
Բժշկական կարծիս արտադրելով առաւել՝ քան բնական. (Փիլ. այլաբ.։)
Բժշկական կրթականութիւն ամենափորձ հնարաւորութեամբ՝ պատճառ կենաց անախտականաց. (Նար. ՟Խ՟Գ։)
Պարտ է, զի նա կամեսցի զառողջութիւնն, եւ ապա դեղքն բժշկականք ազդեսցեն. (Լմբ. սղ.։)
first physician.
ἁρχίατρος archiater, medicorum princeps Պետ բժշկաց. առաջին կամ երեւելի ի բժիշկս. ճարտար բժիշկ կամ բուժիչ. հէքիմ պաշը, պաշ հէքիմ.
Ղուկաս, բժշկապետն անձանց՝ քան թէ մարմնոց։ Բժշկապետ մարմնոց՝ յօդեալ ընդ հոգի. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
Առ բժշկապետս եւ իմաստասէրսն. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
place of cure;
doctors shop;
medical book.
Բժիշկն՝ հաւատացողիդ հասեալ է. բժշկարանն բացեալ է, դեղ առաջի ե՛դեալ կայ. (Ոսկ. ղկ.։)
ἱατρεῖον officina medici, vel chirurgi որ եւ ԲԺՇԿԱՆՈՑ. Տուն եւ կրպակ բժշկի, եւ տեղի եւ առիթ բժշկութեան.
Ծառայքն ի բժշկարանսն սպասելով. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Առ ժամանակն մարմնոց եւեթ բժիշկս առնէ զնոսա. յետոյ եւ զոգւոց իսկ բժշկարանս տայ ի ձեռս նոցա, զլաւն եւ զկարեւորն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
to cure, to physic, to remedy, to dress.
ἱατρεύω medeor, curo Բժշկութիւն առնել, այսինքն առնել զգործ բժշկի. դարմանել գեղովք առ ի առողջացուցանել զհիւանդս, կամ զախտս եւ զվէրս. եւ նմանութեամբ՝ զցաւս հոգւոյ, զկիրս եւ զկարծիս մտաց. դեղ ընել, պէտ ընել..
ἱάομαι, θεραπεύω, ἑξακέομαι sano, sarcio, sedo եւ այլն. Բուժել՝ փարատելով զցաւս. ապաքինել, աւաքել. առողջացուցանել. լաւըցնել, աղէկցընել, ողջնցնել.
Ոչ դեղք եւ ոչ սպեղանիք բժշկեցին զնոսա, այլ՝ քո տէր բանդ, որ զամենայն բժշկէ։ Ես եմ տէր՝ որ բժշկեմ զքեզ։ Հարկանեմ, եւ բժշկեմ։ Եհար, եւ ձեռք նորա բժշկեցին։ Բժշկելով բժշկեսցէ զնոսա։ Բժշկէր զամենայն հիւանդութիւնս, եւ զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն։ Մատուցին առ նա զամենայն հիւանդս ... եւ զդիւահարս եւ զլուսնոտս եւ զանդամալոյծս, եւ բժշկեաց զնոսա։ Զհիւանդս բժշկեցէ՛ք.եւ այլն։
Առողջանալ, ապաքինիլ, ողջանալ.
Բժշկէ զբեկեալ սիրտս։ Զանձն իւր ոչ բժշկէ ի գործս իւր. (Սղ.։ Առակ. եւ այլն։)
Մեք նախ քան զբժշկելն զմեզ՝ զայլս ձեռնարկեմք բժշկել. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Շօշափումն ձեռին՝ զսխալումն ական բժշկէ. (Սկեւռ. յար.։)
Ջուր բժշկեսցէ զծանրաւումն առողջին. (Բրս. թղթ.։)
cure, attendance, recovery, dressing;
medicament, medecine, remedy.
ἵαμα, ἵασις, θεραπεία curatio, sanatio, et sanitas Բժշկելն, եւ բժշկիլն. բուժումն. ապաքինումն. առողջութիւն. գործ բժշկի. եւ դեղ դարմանոյ.
Ի զուր յանճախեցեր զբժշկութիւնս քո, եւ օգուտ չիք ուստեք քեզ։ Ախտիւ որովայնի, որոյ ոչ գոյր բժշկութիւն։ Որոց պէտք էին բժշկութեան՝ բժշկէր։ Բժշկութիւնս կատարեմ։ Ի ձգել զձեռն քո ի բժշկութիւն։ Այլում շնորհս բժշկութեանց։ Եւ տերեւ ծառոյն էր բժշկութիւն հեթանոսաց.եւ այլն։
Զդարման բժշկութեանն առնիցէ, շնորհելով նմա զառողջութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Բժշկութեան սկիզբն է արգելուլ զհիւանդութեանցն պատճառս, ոչ եւս թողուլ նիւթ հիւանդարարութեան. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)
Օտա՛ր է ի հայկաբանութենէ՝ Բժշկութիւն ասել որպէս Պաշտօն ծառայութեան.
Վայելչագոյն է՝ որ ի քահանայութեան կայ աշխարհիս հօրն (այսինքն Աստուծոյ), եւ զորդի ընդ իւր ածել առ ի բժշկութիւն սպասու ծնողին. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)
bleared.
Որ ունի զբիժ. ճպռոտ.
Բժոտ աչքն ոչ կարէ հայել յարեգակն. (Առաք. մոլ.։)
to have bleared eyes.
ԲԺՈՏԻԼ. Բժոտ լինել, ունել բիժ յաչս. ճպռոտիլ.
to pip, to chirp.
Դիտեսցէ, մի՛թէ ձագք բիբեսցե՞ն. (Ոսկ. կող. առ ստեփ. Լեհ.։)
very fruitful, very abundant.
Բարրի յոյժ, բազմառատ. μυριόκαρπος valde fertilis, copiosus
of several shapes or kinds, several, many, multitudinous.
Ո՛րչափ ազգ իցեն ծառոց ... բազմադիմիք բիւրազգիք. (Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Բիւրազգի.
Զբիւրակերպ խոցուածքս բանից յոգիս գանձեցի. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Բիւրազգի.
Կառք Աստուծոյ բիւրապատիկք. (Սղ. ՟Կ՟Է. 18։)
Աչք տեառն բիւրապատիկ քան զարեգակն լուսաւորագոյն են։ Սիր. (՟Ի՟Գ. 28։)
Յոյժ բիւրապատիկ առաւել. (Անյաղթ բարձր.։)
Բիւրապատիկ ել ի ձեռաց նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)
having many branches or boughs.
Ունի մշտածին ... բոյս բիւրաստեղունս եւ ծառս զանազանս. (Նար. մծբ.։)
ten thousand or ten millenaries;
thousand, many, immense, numberless.
Իբրեւ զբիւրաւորս գառանց պարարտաց. յն. զբիւրս. (Դան. ՟Գ. 40։)
Առաջի կային նմա անթիւ բիւրաւորք հրեշտակաց. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Բիւրաւոր բանակք վերին զուարթնոցն։ Գառանց բիւրաւորաց. (Շար.։)
Բիւրաւոր զօրաց հրեշտակականաց։ Խիտս բիւրաւորաց բուսոց անտառաց։ Բիւրաւոր օգնականութիւնս վերնապարգեւս. (Նար. խչ. եւ ՟Ղ՟Բ։)
ԲԻՒՐԱՒՈՐ. Որ ունի ընդ ձեռամբ բիւր մի զօրաց. պետ տասն հազար արանց.
Այս առան՝ անուանի եւ քաջ՝ կարգեցաւ կողմնակալ բիւրաւոր՝ ի պարթեւէն Վաղարշակայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
crystalline.
Ունիմ առ տիւ՝ պայծառատիպ մի կարկեհան. իսկ առ գիշեր՝ սպիտակափայլ բիւրեղանման. (Շ. իմ. եղակ.։)
lobe of the ear;
— սրտի, auricles of the heart;
— լերդի, lobe of the lungs.
(Իբրու նուազականն Բլիթ բառին). λοβός lubus (լծ. թ. լօփ ). ima pars auris, auricula Ստորին կողմն կամ ծայրն ականջաց՝ փափուկ եւ գնտիկ, յոր եւ լինի կախել զգինդս. անկճին վարի ծայրը, լոբիկ միսը.
Եւ առցես յարենէ նորա, եւ դիցես ի վերայ բլթակի աջոյ ունկանն Ահարոնի, եւ ի վերայ բլթակի աջոյ ունկան որդւոց նորա ... եւ ի վերայ աջուց բլթակաց ականջաց որդւոց նորա. (Ել. ՟Ի՟Թ. 20։ Նոյնպէս եւ Ղեւտ. ՟Ը. 23. 24։ ՟Ժ՟Դ. 14. 28։)
state of a person who has a cataract or web in the eye, obscurity of vision.
Իսկ առաւելն քան զայս՝ ամպով ծածկեցաւ, ի բաց փախուցեալ ի քումմէ բլչակնութենէդ. (Առ որս. ՟Գ։)
Որոց կուրացեալ առաջնորդականն, եւ բլչակնութեան չափով օտարանան յԱստուածոյ. (Լծ. ածաբ.։)
to obscure the sight, to blind;
to blunt, to rust.
Բլչացուցանել զճառագայթս տեսութեան մտաց։ Զմիջաւուրբքս շուրջ զինեւ սաստիկ փայլատակումն՝ բլչեցուցանէ զբնական ներգործութիւնս տեսանելեացս. (Պիտ.։)
Բլչեցուցանէ զյօժարութիւնս՝ նախառեալ աշխատութեանցն անպտղութիւն. (Բրս. արբեց.։)