of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.
Տեսանեմք՝ ոչ միայն ի չափաւոր մարդիկ, այլ եւ որ մեծն է քան զամենայն՝ թագաւոր եւ այլն. (Եղիշ. ՟Բ։)
with measure, sufficiently, well enough, so so;
tolerably, moderately, modestly, soberly.
Առ ի տեսանել զչափաւորապէս պարգեւեալսն մեզ ի ձեռն նոցա զաստուածապետականն լոյս. (Դիոն. ածայ.։)
the non-existent, the void;
cf. Չգոյութիւն.
Որ զառ ի մէնջ չէութիւնն գրեալ՝ իբր զէութիւն գործոց տեսանէ. (Նար. ՟Զ։)
cf. Ծիտ.
ՉԻՏ որ եւ ՋԻՏ. Ճնճղուկ փոքր. ճնճղիկ, որ ձայնէ ստէպ ջի՛տ ջի՛տ, եւ այլն. ծիտ. ... սանս. չաթաքա.
Զջայլամն տեսեալ չիտ, զի մեծամեծս արկանէր ձուս. եւ այսմ տարփօղ եղեալ, հարցանէր ուսանել. (Մխ. առակ.։)
cf. Ծիտ.
ՉԻՏ որ եւ ՋԻՏ. Ճնճղուկ փոքր. ճնճղիկ, որ ձայնէ ստէպ ջի՛տ ջի՛տ, եւ այլն. ծիտ. ... սանս. չաթաքա.
Զջայլամն տեսեալ չիտ, զի մեծամեծս արկանէր ձուս. եւ այսմ տարփօղ եղեալ, հարցանէր ուսանել. (Մխ. առակ.։)
serious matters, no trifles.
Տեսանե՞ս, զի խաղ առնես զչխաղոյսն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ե։)
cf. Չմարթուն.
Կուսանքն անմիտք եւ չմարթուք։ Քանիօ՞ն չար են անմիտք եւ չմարթուք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
incapable, awkward, clumsy, bungling.
Կուսանքն անմիտք եւ չմարթուք։ Քանիօ՞ն չար են անմիտք եւ չմարթուք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
celestial, divine, superhuman, supernatural;
excellent, extraordinary, matchless, rare, singular;
phoenix.
Չնաշխարհիկ մատռուակ բարի՝ մշտահոսան հոգւոյն պարգեւի. (Գանձ.։)
to dry, to become dry;
to wither, to dessicate;
to dry up.
ξηραίνομαι aresco. Ցամաքիլ. գօսանալ. չորնալ.
well pointed, sharp, cutting, piercing, trenchant;
— սուսեր, trenchant glave.
Զոր իբրեւ տեսանէ չարակնն, որպէս սայրասուր սրով հարկանի. (Գր. հր.։)
trunk, coffer, safe;
basket;
cf. Զուգեմ;
— ուղտու, camel's hump;
— ողին, hump, humpback, gibbosity.
Ձգեալ զձեռն իւր ի սապատակ զարդուց իւրոց, եւ զգօտին իւր առաքէր առ ագապիոս։ Զսապատակս ( ի լս. սնտուկ) զարդուցն տեսանիցէք ունայնացեալս ի զարդուցն. (Գէ. ես.։)
casket;
handbasket.
Ձգեալ զձեռն իւր ի սապատակ զարդուց իւրոց, եւ զգօտին իւր առաքէր առ ագապիոս։ Զսապատակս ( ի լս. սնտուկ) զարդուցն տեսանիցէք ունայնացեալս ի զարդուցն. (Գէ. ես.։)
thus, so, in this manner.
ὠσαύτως, οὔτως sic, ita, similiter. Սայապէս. սոյնապէս. այսպէս. ասանկ.
cf. Սաստիկ.
Որքան սաստկագոյն եւ հաւաստի տեսանել ոք կամիցի (զարեգակն), այսինքն զզգայութիւնս վնասէ. (Առ որս. ՟Բ։)
struck brutally.
Սաստկահարուած անձինս, որ ամենայն զբօսանք չարին եկն ի վերայ իմ. (Բենիկ.։)
intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.
Առաւել սաստկութեամբ գերազանցեալ ահեղագոյն թագաւորութիւնն աղեքսանդրի. (Պիտ.։)
to kill, to slay, to massacre, to put to death, to take away life, to butcher, to slaughter, to exterminate, to extirpate;
to destroy, to overthrow, to make havoc of, to get rid of.
καταστρέφω subverto, everto διαφθείρω, καταφθείρω corrumpo, dirumpo διαλύω dissolvo. եւ առաւել ἁναιρέω, ἁναλίσκω, ἁπόλλυμι, ὁλεθρεύω, ἁφανίζω tollo, perdo, deperdo, extermino եւ այլն. Որպէս թէ ցյատակ աւերել եղծանել. յատակել. վեր ի վայր շրջել. ապականել. բնաջինջ առնել. եւ Սպանանել չարաչար մահուամբ. կոտորել. կորուսանել (զիրս, եւ զմարդիկ). աւրել, ջնջել .... եւ որպէս ռմկ. սատկեցնել, սատկիլ, կորսնցնել. կորսուիլ.
devilish, satanical, diabolical.
Սատանայական իսկ անկողին է ի թշնամուս եւ ի բամբասանս ջերանիլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
form, fashion, manner, resemblance;
custom, habit, usage;
յայնմ —ի, in that state;
ըստ —ի, so as, as;
այսպիսի —իւ, so, in such a manner.
Զմտերմագոյնն տեսանելով սարաս վարդապետութեան։ Աղիտագործ սարսիւ լցեալ։ Սարաս չարութեան։ Ըստ ոչ սովորական սարասի։ Մերկագոյն յիւրոցն սարասից. (Պիտ.։)
Sareptan.
Զայս ուսանիմք ի սրբոյ մարգարէէն եղիայէ, եւ սարեփթուհւոյն. (ՃՃ.։)
deaconess;
abbess.
διακονίσσα, ἠ διάκονος diaconissa, famula. Կին պաշտօնեայ, կամ կուսան սպասաւոր ի գործս ինչ եկեղեցւոյ. եւ Մայր վանից կուսանաց. տես եւ ՍՊԱՍԱՒՈՐ.
shuddering, consternation, great fear, panic, horror.
Սիրք իմ սասանի, սարսափ զիս ունի. (Գանձ.։)
cf. Սարսափիմ.
Եթէ մեծէ մեծիդ յանդիման լինիմ, սարսափեմ։ Սարսափեն հրեշտաքկ, սասանի երկիր։ Մի սարսափեսցես ի տանջանացն։ Ջուրցն բազմութեան սասանելոցն սարսափելոցն. (Նար. ՟Ի՟Գ. Շար. ՃՃ.։ Ագաթ.։)
to quake, to totter, to start, to feel a thrill of fear, to shudder, to tremble, to quiver.
ՍԱՐՍԵՄ կամ ՍԱՐՍԻՄ. φρίσσω, -ττω horreo, horresco, reformido εὑλαβέομαι vereor, revereor ἠσυχάζω quiesco, sileo συστέλλομαι contrahor κάμπτομαι incurvor. (լծ. չարիլ. թ. սարսըլագ ). Դողալ. սասանիլ, սարսափիլ. սոսկալ. դղրդիլ. քսանմնիլ. ակնածել. կորանալ. վախնալ, տաշուիլ, սըստւիլ.
shivering, cold chill, chilliness, trembling, terror;
— առնուլ or ունել զոք, to quake with fear, terror or horror.
Հարցէ զքեզ տէրտարակուսանօք, եւ ջերմամբ, եւ սարսռով. (Օր. ՟Ի՟Ը. 22։)
moveable, everchanging, unstable.
Ուր իցէ սարսուռ շատ. ի բնէ դիւրաշարժ՝ դիւրասասան. սարսռասէր.
cf. Սաքրիմ.
Գոչմամբ զարհուրեալ սանդարամետիցն հոյլք, սարսեալ սաքրէին յանդնդասոյզ խաւարն. (Շ. տաղ.։)
mourning;
grief, pain.
Աստ է տեսանել զօրինակն համօրէն դատաստանին, զսգումն եւ զաղաղակն. (Մեծոբ.։)
commensality.
Անմեկնելի յինքեան խորհրդոյ արար ի վերնատանն զերկոտասան աշակերտսն ըստ սեղանակցութեան։ Սեղանակցութեամբն զփափկութիւն եւ զհանգիստն նոցա նշանակետաց. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Երզն. մտթ.։)
to be contracted, compact, compressed, restricted, to press close, to grow narrower.
Եթէ զերկնից ասիցես, կայ հաստատեալ. նոյնպէս եւ զերկիր սեղմացեալ տեսանեմք. (Եզնիկ.։)
to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.
chamber;
cabinet, closet;
cf. Հարսն;
concubine;
— միանձանց, cell;
— հարսին, nuptial bed, thalamus;
— ուսման, study.
Զկուսանս ուսո պահել զինքեանս որպէս սենեակս քրիստոսի. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
genital;
prolific;
generic, sexual;
genitive;
— or —ք, the sex, the genitals;
ի բաց հատանել զ—ս, to castrate, to geld.
Եւ երեւեալ որդի նախնոյն հօր սերական, արդարութեամբ անմեղ մեռաւ՝ նըմին նըման։ Անխտաբար է ծնունդն, եւ ոչ նախ հայ, եւ ապա որդի, որպէս հոսանուտ եւ սերական բնութեանս է օրէն. (Շ. ոտ. բարձր. եւ Շ. թղթ.։)
seed-loosing (the earth).
Կորուսանօղ զսերմն.
to seed, to run to seed.
σπρεματίζω semen efficio. Սկսանել տալ կամ հասուցանել զսերմն. հունտի երթալ.
to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
Յաղագս տեղւոյն ստուգաբանէին (խտրանօք)։ Տեսանելով զգանձսն՝ որ ի նմա, ստուգաբանէ։ Զոր առանձինն խօսէին՝ ի մէջ ածէր ստուգաբանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 39. եւ 4։)
Աստուածդ՝ եթէ յԱստիս ածելոյ ստուգաբանեսցի, եւ կամ որք յայսոսիկ պանծաբանքն են, ի Հաստելոյ. (Առ որս.) ըստ հյ. իսկ ըստ յն. թեօ՛ս ի թէին, կամ է՛թին, կամ թէօ՛րին. այսինքն յընթանալոյ, կամ յայրելոյ, կամ ի տեսանելոյ։
truthfulness, veracity;
etymology.
Ստուգաբանութեան գիւտ (մին ի մասանց քերականութեան). (Թր. քեր.։)
truth-speaking, truthful.
Առ ճարտարասանս՝ առ ստուգախօսս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։)
certainly, truly, verily, in truth, without doubt.
Ստուգապէս ուսանել, կամ պատմել, կամ տեղեկանալ. (Սեբեր. ՟Թ։ Խոր. ՟Բ. 45. 72։)
to certify, to verify, to assure, to affirm, to aver, to prove;
to examine thoroughly, to inform oneself of the truth of, to enquire, to ascertain;
to trace etymologies.
ἁκριβόω diligenter exploro, compertum habeo γινώσκω cognosco ἁφοράω intueor. Զստոյգն գտանել կամ ուսանել քննութեամբ. հետաքննել. ճշմարտել. հաւաստի առնել եւ լինել. տեղեկանալ.
cf. Ստուգապէս.
Ստուգիւք ոչ կարացաք ի վերայ հասանել պատճառին. (Ուռհ.։)
shadow;
shadow, figure, sign;
—ք, shade, manes, ghost, spectre, spirit;
սին —, vain shadow;
—ք մահու, shades of death;
the dark grave;
—ք գիշերոյ, the shades of night;
— երեկորին, the evening shades;
— եւ լոյս ի նկարս (լուսաստուեր), light and shade in painting, chiaro-oscuro;
— արկանել ի նկարս, to shade a drawing;
իբրեւ զ— անցանել, to pass away like a shadow;
իբրեւ զ— են կեանք մարդոյ, life is but a fleeting shadow.
Զստուեր լերանցն տեսանես դու իբրեւ զմարդիկ։ Ստուեր են կեանք մեր ի վերայ երկրի։ Ի մէջ ստուերաց մահու։ Որ նստէին ի խաւարի եւ ի ստուերս մահու։ Զստուեր հանդերձելոց բարեաց ունէին օրէնքն.եւ այլն։
to cover with shadow, to shadow, to shade, to darken, to obscure;
to hide, to veil, to overshadow;
to give shade.
Զպատկերն աստուծոյ ստուերացուցեալ փոխեցին ըստ բազում մասանց. (Իսիւք.։)
acute-winged;
cf. Սրաթռիչ
Խնդրուածք արդարոյն սրաթեւ լեալ՝ յերկինս հասանէ. (Շ. յկ. ՟Կ՟Ը։)
flying swiftly.
Առաքեաց նաւակս հինգ սրաթռիչս զկնի նորա հասանել. (Ճ. ՟Զ.։)
drawing-room, hall, saloon;
curtain;
church-porch, portico, court;
corridor.
Ընդ ծովակողմն սրահք ի յիսուն կանգնոյ։ Առ դրամբք սրահին՝ սրահք ի հնգետասան կանգնոյ։ Ամենայն սրահք խորանին շուրջանակի ի բեհեզոյ մանելոյ. (եւ այլն. Ել. ՟Լ՟Ը։)
eagle-eyed;
having a penetrating glance.
Սրահայեաց եւ տեսանօղ այն է, որ միով ակամբ առ միայն բարին հայի. (Նիւս. երգ.։)
to desire earnestly, to long for, to sigh after.
Թէպէտ եւ տեսանել աչօք տեսանիցեն (զհացն), սակայն առ սրալն ոչ երբէք յագեսցին. յն. տեսութեամբ չարչարիլ՝ ոչ երբէք յագեալք. (Ոսկ. ես.)
Տեսանեն աչօք, եւ առ սրալն ոչ յագին. ա՛յլ ձ. առ զաղատալն. լս. զաղաւ։
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
(Յեսանն՝) որ սուսերաց ըզսուրըն տայ, եւ ինքըն գուլ՝ ո՛չ սրանայ. (Յիսուս որդի.։)