assembled uselessly.
Սնոտի խորհրդով կամ ի սնոտա խորհուրդ ժողովեալ.
Բաժանօղ շղթանց առաջին ձայնիցն սնոտիաժողով միաբանելոցն. (Նար. գանձ հոգ.։)
cf. Ընդունայնաբան.
Բանք սնօտիախօս վարդապետացն. (Լմբ. առակ.։)
futile and false, fallacious.
Սնոտի եւ պատրողական. ստոյգ. խաբեական. ստայօգ. խաբեական.
Արհամարհողք սնոտիապատիր դոցն մոլորութեան։ պաշտօն տանել սնոտիապատիր ձուլածոյ պատկերաց. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Գ.։)
Քաղցրացուցանեն զսնոտիապատիր բանսն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
fond of futilities, running after vanity, occupied with trifles.
Սիրող զսնոտիս. հետամուտ սնոտեաց. ունայնասէր.
Ոչ հաւանեալ աղաւաղել զփրկութիւն ընդ սնոտիասէր կենացս, որով կատարեցան։ Կիսակտուր կենօք վճարեալ զսնոտիասէր կեանս վախճանեցաւ. (Յհ. կթ.։)
Սնոտիասէր ըղձիցն բաղձանաց. (Անան. եկեղ։)
Հատեալ ի սնոտիասէր հեշտութեանց հակառակողին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to become vain;
to be reduced to nothing.
ματαιόομαι vanus reddor. Սնոտի լինել. ընդունայնանալ. փճանալ.
Գնացին զհետ սնոտեաց. եւ սնոտեցան զհետ ազգացն՝ որ շուրջ զնոքօք. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 15։)
to turn or tuck up.
Շուտ քարշէ ի վեր զշուրթն, եւ սոթտէ յիւր տեղն. (Վստկ. ՟Յ՟Ը։)
socratic.
slippery, failing, fleeting, perilous, deceitful.
ՍՈՂՈՍԿՈՒՏ որ եւ ՍՈՂՈՍԿՈՏ. Սայթաք, գայթոտ, դիւրագայթ. դիւրասահ.
Յոքնապատիր է եւ սողոսկոտ (կամ սողոսկուտ՝ ծով աշխարհիս). (Մագ. ՟Խ՟Ը։)
Դժմիտ ասեմք զմարմնոյս սողոսկուտ բնութիւն. (Երզն. քեր.։)
body, mass or puddle of water, plash, pool;
reach;
— ստորին, down or lower watercourse;
— վերին, upper water-course.
ՋՐԱԿՈՅՏ ա. Ուր կուտեալ իցեն ջուրք.
συνεστικός . կամ συναγωγή . Կուտակ եւ կայք ջուրց. ջրշիղջ.
Ի վերայ ջրակուտաց նոցա։ ի ջրհորոց եւ ի ջրակուտաց. (Ել. ՟Է. 19։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 46։)
Աղբիւրք եւ լիճք ջրակուտից. (Թէոդոր. կուս.։)
Ցամաքեցուցանել զշիղջս ջրակոյտս բազմակոհակս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Եւ որ ինչ կուտեալ իցէ ի ջուրս.
Ջրակոյտ առլուղակք. (Թէոդոր. կուս.։)
flooded, swolen, inundated.
Ուր տցէ կուտակումն ջուրց. կուտակեալ դիզացեալ յորդութեամբ.
Սահեալ ի վերայ օդավար ջրակուտակ յուզակ ալեացն։ Գետն երասխ յարուցեալ գայր ջրակուտակ բազմութեամբ. (Ագաթ.։)
Անդնդապտոյտ ջրակուտակ խոռոջացեալ խորոցն անբաւից լեռնացեալ կուտակմանց։ Գերազանցէ քան զջրհեղեղին ջրակուտակ տիեզերասոյզ ամենսպառ ծովուն յորդութիւն. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Ժ՟Է։)
hydroparasts, aquarians ( sectaries ).
surrounded or covered with water, flooded, inundated.
Պատեալ եւ շրջափակեալ ջրով. ջրալից. ջրայեղց.
Իջրապատ անդնդոցն ոչ գտանիցի տեղի փախստեան. (Յհ. կթ.։)
abounding in water.
Ուր իցէ առատ ջուր.
Երթեալ մէջ ի ջրառատ վայսն. (Մամիկ.։)
hydrate.
hydrated.
water-like.
ὐδρατοειδής aquae formam habens, aqueus ὐδατώδης ad aquae naturam accedens, aquosus. Ունօղ զտեսակ այսինքն զտեսիլ ջրոյ. ջրոյնման. եւ ջրի.
Սպանդատեսակաւն եւ ջրատեսակաւն զճաշակումն հիւթոյն ընդունի։ Եթէ ջրատեսակ իցէ՝ իբր զխոնաւուտ. (Նիւս. բն.։)
Ընդ հատանել երակաց մարդոյ՝ նախ ելանէ թանձր արիւն, եւ յետոյ սակաւ սակաւ ջրատեսակ, եւ ջուր. (Մխ. ապար.։)
conversion in hydrate.
cf. Ջրամբար.
Տուն եւ տեղի կամ ընդունարան ջրոյ, ջրամբարք. գուբ. հոր.
Անձրեւն անդ յստակի ի պղտորութէանն, եւ ապա մտանէ ի ջրատունն. (Վստկ.։)
river.
Գետ ջրոյ.
Ջրգետք թանձրագոյնք ի մեծ մարմնի երկրիս առին գոյացութիւն. (Վանակ. յոբ.։)
hydro-electric.
water-radish;
cf. Ջրկոտեմն.
Նոյն ընդ ջրկոտիմն.
Ոմանք ջրխոտով շատանային. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
meadow-cress, cardamine, lady's smock, cuckooflower.
Ջրկոտիմ. (ասորեկն, ճարճիրն, քորիաթ. Բժշկարան.։)
cf. Ջրկոտեմն.
Ջրկոտիմ. (ասորեկն, ճարճիրն, քորիաթ. Բժշկարան.։)
aqueous, watery;
juicy.
cf. Ջրաբաշխ.
privy furnished with water, water-closet.
Իբր ջրտուս կամ զինաքաղս թուէին նոցա. (Օրբել.։)
Որ տայ ջուր խնդրողին. որպէս սպասաւոր.
Որպէս տուն կամ տեղի ջուր հեղլոյ, միզելոյ. ուր գտանի եւ ջուր. ջրվաթելու տեղ.
Էր ջրտուն մի մերձ ի վաճառսն. եմուտ ի ջրտունն ի վճարել զպէտս մարմնոյ. (Ոսկիփոր.։)
strategist.
strategical.
strategy.
defeating, dispersing, conquering.
Հատանօղ զռազմ. հերքիչ վանիչ ճակատու.
Կացին զօրավարք մամիկոնք՝ ճակատամարտք ռազմահատք։ Յաջողութիւն ռազմահատ պատերազմաց. (Մեսր. երէց.։)
inured to war;
martial.
Մտեալն ի ռազմ. վարժ ի պատերազմ.
Արի արանց, եւ ռազմամուտ երիվարաց. (Թղթ. դաշ.։)
Քաջասիրտ ռազմամուտ հեծելովք։ Անդ էր տեսանել զվրջումն ռազմամուտ երիվարացն. (Մեսր. երէց.։)
cabalistic or magical note or writing.
democrat.
Նախ հիպատք, ապա ռամկապետք։ Զռամկապետացն եւ զդիկատորացն, որք զհռովմայեցւոց քաղաքն վարեցին. (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)
democratically.
democratic.
democracy.
thick cloud.
• «Վիշապ համաստեղութեան գլու-խը». Վրդն. սղ. ճգ. էջ 344. («Վիշապն՝ որ ասեն զամենայն երկիրս բոլորեալ է. զորոյ զտուտն և զգլուխն ռաստ և զանապ կոչեն աստեռագէտքն և զխաւարումն արեգական և լուսնին անտի ասեն)։ Որ և Վրդ. պտմ. 137. Յորժամ ի միում կենդանակերպի դիպին ա-րեգակն և լուսին, և ժամ իցէ ծննդեան լուս-նի, և անդ դիպին թանձր ամպքն կոչեցեալ ռաստ և կամ ղանաան։
• -Որովհետև զանապ նշանակում է «տուտ, պոչ»=արաբ. [arabic word] δanab, ուստի յայտնի է որ ռաստ բառն էլ պիտի նշանակէ «գլուխ». հմմտ. ֆրանս. la tête et la queue du dra-gon (հանգոյցք լուսնի ի վերայ խաւարման ծրին.-տե՛ս Նորայր, Բառ. ֆր. 422 ա) Արաբ. կայ [arabic word] ras «գլուխ», որ յարմար-ւում է մեր բառին, միայն տ ձայնը աւելի է։ -Աճ.
• ՆՀԲ մեկնում է «աջ, աջող և աջող-ուած, դէպք», իբր պրս. [arabic word] rāst։ ՋԲ «պրս. հանդիպեալ, դէմ ընդդէմ պա-տահեալ, թանձրախիտ»։ ԱԲ «յաջող. 2. թանձր ամպ»։ Ալիշան, Վրդ. պտմ. ծան. արաբ. [arabic word] rāhat «կէտ յորում դի-պի աստղն»։
պ. ռաստ. Աջ անող. եւ աջողուած. դեպք.
Եւ անդ դիպին թանձր ամպքն՝ կոչեցեալ ռաստ. (Վրդն. պտմ.։)
great.
• «գլխաւոր, մեծ». մէկ անգամ ունի եղիշ. ը. էջ 141. «Մովպետան Մովպետ ռատ՝ յազէ»։ (Նոյն է նաև Երզն. քեր. «Կուռ, ռայն է ռատ՝ ներկրելոցն քերթողացն ի դէպ ա-նուն կամ ձայն».-ուզում է ասել թէ կուռ բառի մէջ ռ տառը թաւ կամ հաստ է, որով և բառը քերթողներին շատ յարմար է գա-լիս)։
• -Պհլ. [arabic word] rāt «մոգերին տրուած մի տիտղոս»։-Հիւբշ. 233։
• Բառ. երեմ. էջ 277 և ՀՀԲ մեկնում են «առատ, ճոխ, շատ. 2. առոյգ, քաջ. բարի», որից և ռատնագոյն։ ՆՀԲ «բառ պրս. իմաստուն, ներհուն, հմուտ, ճոխ, պատուաւոր, մեծ»։ ՋԲ «առատ. աաա-ուաւոր, ճոխապէս»։ ԱԲ «բանիբուն, պատուաւոր, գիտուն»։ Lag. Beitr. bktr. Lex. 19 զնդ. ratu «տէր» բառի հետ, որ Armen. Stud. § 1915 մերժելով՝ դնում է նոյն ընդ առատ։ Վերի ձևով նախ Պատև. Maтep. I. 14։ Բազմ. 1895.։ (=Փորթուգալ փաշա, Եղիշէ 439) մեր-ժելով պրս. ❇ rad «առատ. առատա-ձեռն. 2. քաջ, կորովի. 3. գիտուն, մը-տառի և բանախօս, բանաստեղծ», հա-մեմատում է պհլ. rad, պազ. rad, զնդ. ralu «տեռ. գլուխ» բառի հետ, որ իբր պատուանուն տրւում էր Մոգպետաց Մոգպետին։ Հիւբշ. 233 վերի մեկնու-թիւնը տալուց յետոյ՝ էջ 514 յիշում է կասկածով զնդ. ratu, պհլ. rat «տէր»։ Մէնէվիշեան ՀԱ 1911, 555 Մագիստրո-սի ռատնագոյն բառը մեկնելով «քաջա-գոյն», հանում է պրս. rād «քաջ, կորո-վի» բառից։
Բառ պ. Իմաստուն. ներհուն. հմուտ. ճոխ. պատուաւոր. մեծ.
Մովպետան մովպետ ռատ՝ յազէ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Կուռ, ռայն է ռատ՝ ներկրելոցն՝ (կամ ներկուռ եղելոց) քերթողացն ի դէպ անուն կամ ձայն. (Երզն. քեր. ի Համամայ։)
turpentine.
• «սոճու խէժ, սոնոպրի ծառի խէժը» Վստկ. 197. գրուած ռընդինէն Վստկ. 214,
• = Արաբ. [arabic word] ❇ ratinaǰ «նոյն նշ.», որ ծագած է յն. ῥητίνη>ռետին բառից։-Հիւբշ. 275։
արաբ. ռադինէճ. Ռետին կամ խէժ սոճւոյ, փստղենւոյ, մարխ փայտի.
Ռատինէճ, որ է սօնապրին ծառին խէժն ... ռատինէճն ի ռաւսու ծովեզրէն լինի, զերթ խայծղան է. (Վստկ. ՟Յ՟Է։)
cf. Ռետինական.
cf. Ռետինական։
resin, rosin, cedar-resin, colophony;
— բեւեկն, pine-resin;
— կենաց, balm of life.
• , ի հլ. «իւղային բոյսերից կաթած խէժ, խունկ, բալասան» Ծն. լէ. 25, խգ. 11, Երեմ. խզ. 11, կամ նաև ռետն, ն հլ. գըծ. ռետամբ Եզեկ. իէ. 17. սրանցից է ռետինա-կան կամ ռետական Տաղ։
• = Յն. ῥητίνη «ռետին», որից փոխառեալ են նաև լտ. resina, իտալ. recina. առս. [arabic word] jratiyān կամ [arabic word] ︎ rātiyāna, [arabic word] ratin (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 635), արար. [arabic word] ︎ ratinaj>հյ. ռատինէն։-Յոյն բառը թւում է ծագած հնխ. sreu-«հոսիլ» արմա-տից (Boisacq 840)։ Meillet, Dict. etvnι թէ՛ յն. ῥητίγη և թէ՛ լտ. resina համարում է փոխառեալ ոչ-հնդևրոպական մի լեզուից։ -Հիւբշ. 376։
ՌԵՏԻՆ կամ ՌԵՏՆ. ῤητήνη resina. իտ. recina, raggia. արաբ. ռադին ... Հոյզն ծորեալ եւ կաթեալ յիւղային տնկոց, որպէս խիժ, մազտաքէ, խունկ, բալասան. երբ. ծարի, ծերի։ Է եւ իւղ ի պտղոյ առանձին բուսոյ ի պէտս դեղոյ։
Խնկովք, ստաշխամբ, եւ ռետնիւ։ Ռետին եւ մեղր։ Իւղով եւ ռետամբ։ Առ դեղ ռետին. (Ծն. ՟Լ՟Է. 25։ ՟Խ՟Գ. 11։ Եզեկ. ՟Ի՟Է. 17։ Երեմ. ՟Խ՟Զ. 11։)
Ջուրք յորդանանու ռետին մեզ փայլեն դեղ անմահութեան։ Ռետին մակաւասար արկեալ (ի վերայ ձկանց ի պէտս համեմից), եւ ոքսեմելի։ Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Ռետնիւ քաղցու (կամ ռետիւք քաղցիւք) բժշկական զհիւանդութիւնս ողջացուցէք։ Ռետինըդ քաղցու (կամ ռետինըս քաղցոյ) ռամ հոգւոյս արբո. (Զքր. կթ.։ Մագ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Կ՟Բ։ Շ. տաղ առաք.։ Ժմ.։)
Ռետին՝ համօրէն քաղցր դեղոյ անուն է, զոր շաբաթ ասեն. (Լծ. նար.։)
Առեալ ընդ իւր յընչից իւրոց, եւ ծալեալ ծրարեալ՝ ռետին ետ ցաղջիկն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
resinous.
cf. Ռետինական.
niggardly, penurious, sordid, parsimonious, mean.
• (ի, ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան. յետնաբար կայ սեռ. ռշտի Սարգ. ա. պետր. ա. էջ 185 ա (բ տպ.) «ժլատ, կծծի» (գրուած նաև ռիշդ, ըռիշտ, ռիժտ, ռիժդ, ըռըշտ) Ոսկ. մ. գ. 3, 8. Պիտ. Նիւս. կուս. Ասող. որից ռշտութիւն (գրուած նաև ռշդութիւն, ռժդութիւն, ըռժդութիւն) «ժլատութիւն» Բ. մկ. դ. 50. Բուզ. զ. 10. ռշտանալ Երզն. մտթ. 502. բազմռիշտ Խոսր. էջ 252։
• ՆՀԲ ճիշտ, ճշտող հոմանիշի՞ց։ Հիւնք պրս. rašt «ցամաք»։ Իրանեանների մէջ ունինք պհլ. ❇ ružd=մանիք. պհլ, [hebrew word] ruzd, պրս. ❇ ružd, ❇ razd «ագահ, շատակեր» (ИАН 1912, էջ 48) բայց սրանք ո՛չ միայն ձևով չեն ծած-կում մեր ռիշտ բառը, այլ և իմաստով էլ հակառակ են։
ՌԻՇՏ μικρολόγος, μικρολογούμενος parcus, sordidus, tenax. որ եւ ՌԻՇԴ, ԸՌԻՇՏ, ՌԻԺԴ. Ճիշդ. ճշդօղ. ժլատ.
Եւ ոչ ի հարկաւորս ռիժդ (կամ ժլատ) իցէ։ Ոչ միշտ առ ի հատուցումն ցուրտ պարտուց ռիշտ լետլ. (Նիւս. կուս.։)
Առատաձեռն ի տուրս, եւ ոչ ռիշտ. (Ասող. ՟Գ. 5։)
Ռիշտ ես ամենեւին եւ տմարտի։ Բարեկարգք միշտ բամբասին յարբշռից իբրեւ ռիշտք. (Մխ. առակ.։)
Եթէ ռիշդ (կամ ռիժդ) հանդիպին եւ ժլատ, օտարք զնորին ժառանգեն. (Լմբ. առակ.։)
Ընչեղ կամ աղքատ, առատ կամ ռիշտ. (Երզն. քեր.։)
Ըռիշտ բարք։ Սակս ռիշդ (կամ ըռիշտ) բարուցն. (Պիտ.։ Լծ. ածաբ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Պատճառանօք յ՛ռիժդ եւ ի տժգին վաճառականութիւնն հատեալ եմք։ Զռիժդ վաճառականութիւնս, զոր նոքօք ածեն յաճախութեամբ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3. 8։)
to become griping, sordid.
ՌՇՏԱՆԱԼ. Ռիշտ լինել՝ գտանիլ. ագահել.
Վասն փափկութեան անձանց ռշտանան. (Երզն. մտթ.։)
penuriousness, niggardness, stinginess, avariciousness.
ՌՇՏՈՒԹԻՒՆ ՌՇԴՈՒԹԻՒՆ, կամ ՌԺԴՈՒԹԻՒՆ. μικρολογία, πλεονεξία tenacitas, avaritia. Ռիշտ կամ ռիշդն լինել. ճշդութիւն. ժլատութիւն, ագահութիւն.
Կարի ըռշտութեամբ (կամ ռժդութեամբ) վարի. (Պիտ.։)
Ըռըշդութեամբ զինչսն։ Մի ռըշդութեամբ ի նմանէ վրիպել։ Բամբասեցան ի յռշտութէանն։ Այսպիսի ռժդութիւն ժողովրդեան. (Լմբ.։)
Մերկանամ զռըշտութիւնն։ Յռշտութէան բազում այսպիսի պատահի վնաս. (Մխ. առակ.։)
paved with flagstones;
pavement;
foot-pavement, foot-path.
Որոյ յատակն է ի սալից քարանց. սալակապ. քարայատակ, իրօք կամ նմանութեամբ.
Զանգանէ զ՝ի վայրծորեալ բնութիւն ջրոյն սալայատակ տրամացեալ հողոյն կափմամբ։ Խտանայ երկնային մարմինս ի ներքոյ ջուրցն, եւ լինի սալայատակ հաստատրամ անփապելի. (Եղիշ. ՟Բ։ Շիր.։)
Ի ձեռն որոյ հոգեւոր ճանապարհն սալայատակ յարդարի։ Հաստակառոյց սալայատակ կարծրութիւն գետնոյս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Է։)
stony, hard, rough.
Իբր Քարուտ, եւ պնդացեալ որպէս սալ.
Զայգետեղն կակղել եւ դիւրել. վասն զի յամառային տօթոյն շողնան քարքն, եւ այրեն զտունկն, թէ փոքր քարուտ լինի եւ սալուտ եւ կոկնուտ. (Վստկ. ՟Հ՟Զ։)
ishghembe-dolmassi, (minced meat and rice wrapped in pieces of tripe).
saddle.
Արմատ յաջորդ բային (=ՍԱԽՏԵՄ). որպէս Թամբ ձիոց՝ թերեւս սախդիյան մորթովք։
to be execrable;
to soil one's self.
βδελύσσομαι, μολύνομαι Coinquinor, polluor Պղծիլ. աղտեղանալ մարմնով կամ հոգւով. ապականիլ. խառնակիլ. մէքրուհ օլմագ, մուրտարլանմագ.
Գարշացաւ յոյժ երթալ զհետ գարշելեացն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 26։)
Արարածս ամենայն գարշանայր ի կռապաշտութիւնէ. (Ոսկ. պետր. եւ Ոսկ. եղ.։)
Ոչ իւիք աղտեղեօք տեսութեանցն (յն. տեսութեամբք) գարշանալ. (Նիւս. երգ.։)
Շնութեամբն գարշանալ։ Ընդ քեռս գարշանային. (Սարգ. յհ. ՟Զ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Աղտեղութեամբ գարշանալ. (Վրդն. ել.։)
execration, abomination, horrour;
stain.
Ի չարութեան անօսրութիւն՝ ի գարշանս եւ ի տկարութիւնս հասցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Թէպէտեւ թագաւորի դուստր իցէ, չեն գարշանք այնպիսում (բանջարավաճառի) կին տալ. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
execrable, abominable, detestable;
deformed, ugly, frightful, slovenly, dirty, filthy, fetid, loathsome, bad, base, infamous.
βδέλυγμα Abominatio Խորշելի. զզուելի. տաղտկալի. գարշ. զազիր. պիղծ. մէքրուհ, մուրտար, մէնֆուր. մանաւանդ Իր գարշ կամ ի գարշութիւն համարեալ. գարշանք. (եբր. թէօպա)
Գարշելի է եգիպտացւոց ամենայն հովիւ խաշանց։ Եթէ զոհիցեմք զգարշելիս եգիպտացւոցդ առաջի նոցա, քարկոծ առնեն զմեզ։ Գարշելի է տեառն այ քում։ Եւ մի տանիցես զգարշելին (այսինքն զկուռս) ի տուն քո։ Աստարտայ գարշելւոյ սիդոնացւոց, եւ մեղքոմայ գարշելոյ որդւոցն ամոնայ. (եբր. դից կամ չայ. եւ այլն։)
Գարշելի այն կոչի, որ կարի աղտեղի իցէ, ուստի զերեսս ի բաց դարձուցանեմք. (Գէ. ես.։)
Արիոս ի գարշելիսն ընկալաւ զսատակումն. այսինքն յաղբիս. (Խոր. ՟Բ. 86։)
cf. Գարշիմ.
Գարշ համարել. խորշիլ իբրեւ ի պղծութենէ. յն. Տաղտկանալ. προσοχθύζω
to cause to abhor;
to abhor, to detest;
to make execrable.
βδελύσσομαι Abominor եւ μιαίνω inquino, foedo Գարշելի համարել, այսինքն գարշիլ, խորշիլ իբրեւ ի պղծոյ. ընդ պիղծս գրել. կամ գարշելի կացուցանել. զզուելի առնել. պղծել. աղտեղել. իքրահ եթտիրմէք, մուրտար սայմագ, մուրտարլամագ.
Գարշեցուցանէին եգիպտացիքն զորդիսն իսրայէլի. (Ել. ՟Ա. 13։)
Գարշեցուսցես զկուռսն զարծաթապատս. (Ես. ՟Լ. 22։ Տես եւ Օր. ՟Ի՟Գ. 7։ Սղ. ճե. 40։ Ամովս. ՟Զ. 8։)
Գարշեցուցէք զհոտ մեր առաջի փարաւոնի. (Ել. ՟Ե. 21։)
Մի գարշեցուցանիցէք զանձինս ձեր ամենայն սողնովք. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 43։)
Զիս գարշեցուցեալ (բան սաղմոսին) հանապազ խայտառակէ. (Նար. կ.։)
that causes to abhor;
that abhors, detests.
Ընդ ատելիս ձեր եւ ընդ գարշեցուցիչս. (Ես. ՟Կ՟Զ. 5։)
Ներքինն լի է հոտով նեխութեան եւ գարշեցուցիչ ախտիւ. (Սարկ. քհ.։)
to abhor, to abominate, to detest, to hate.
βδελύσσομαι, μυσάττομαι Abominor, detestor, aversor, fastidio Յետս քարշիլ՝ իբրեւ ի գիշոյ, կամ խորշիլ. զզուիլ. տաղտկալ. նողկալ՝ գարշ եւ պիղծ համարելով. գանիլ. իյրէնմէք, իսթիքրահ՝ մէքրուհ դութմագ, իքրահ էթմէք.
Գարշիմ ի սմանէ որպէս ի կապերտէ։ Գարշեցայ ի նոցանէ։ Գարշեցան յինէն։ Յամենայն կերակրոց գարշէին սիրտք նոցա, եւ այլն։
Գարշեցան անձինք նոցա ի սեղանոյ նորա, որպէս եւ հարքն նոցա ի մանանայէ անտի. (Եփր. համաբ.։)
Եմուտ յարգանդ կուսին, եւ ոչ գարշեցաւ. վասն զի ինքն է սրբիչ ամենայնի. (Ագաթ.։)
Գարշեցար յաղքատէն, գարշեսցի ի քէն՝ որ յաղագս աղքատին աղքատացաւ. (Սարգ. յկ. ՟Զ.)
Պղծեալ գարշեցեալ իբրեւ գաւառի եւ քաղաքի եւ գնդի մատնիչ եւ դահիճ. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 8։)
Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց. ո՞վ ոք գարշեցաւ, եւ ոչ պատկառեաց։ Որպէս զգարշեցեալ, որպէս զխոտան գտեալ։ Խորտիկ խանգարեալ, ճաշակ գարշեցեալ. (Նար.։)
abomination, detestation, horrour, execration;
ugliness, deformity, the act of growing ugly;
dirt, filth, ordure, stain, nastiness, filthiness.
βδέλυγμα Abominatio. Պղծութիւն. զազրութիւն. գարշանք. իրք գարշելիք. աղտեղութիւն. աղտ. իքրահ, իսթիքրահ, փիսլիք, մուրտարլըգ, նէճասէթ.
Յամենայն գարշութեանց։ Ըստ գարշութեան ազգացն։ Եղեալ իցէ գարշութիւն ի ձեզ։ Իւրեանց գարշութեամբքն տանջեցեր։ Ի գարշութիւն համարեցաք նմա։ Ոչ գտան իրք գարշութեան ի նմա.եւ այլն։
Գարշութիւն մեղաց, կամ անառակ վարուց, կամ գունոց, կերակրոց, կռոց, ձուլածուին, գորտոց, որդանց, եւ այլն. (Նար.։)
Որովայնն հաշեալ եւ հարեալ ընդ հարկաւոր պիտոյս գարշութեան խառն ի վայր վայթի. (իբր աղբիք. Յհ. կթ.։)
disgust;
abhorrence.
Կենցաղոյս գարշումն, եւ ատելութիւն նորա օծութեան է ներգործութիւն. (Լմբ. սղ.։)
in the form of a rod.
Գաւազանաձեւ երեւեալ եգիպտական ազգին. (Շար.։)
that carries a'stiek or sceptre;
cf. Գաւազանակիր.
Ունօղ կամ կրօղ գաւազանի՝ ըստ ամենայն առման. տէյէնէկլի, ասալը.
Դառն կշտամբութեան գաւազանաւոր գործավար։ Եւ անպատսպար գաւազանաւոր, հոգեզրահ շնորհիւ զինաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Ե. եւ Նար. մծբ.։)
to beat with a stick, to whip, to cudgel.
Գաւազանաւ գան հարկանել. ծեծել. տայագ լալմագ, տէօրմէք.
Նախ գաւազանել ըստ օրինաց ... եւ յետ այսր ի խաչ հանիցեն. (ՃՃ.։)
rhapsody.
Որպէս նիւթական թարգմանութիւն յն. բառիս՝ ῤαβδῳδία, ῤαψῳδία Rhapsodia, cantum cum virga in manu Երգ՝ գաւազան կամ ոստ ի ձեռին. որ եւ ի մեզ՝ Հագներգութիւն.
Հագներգութիւն ըստ հոռոմին լսի գաւազաներգութիւն. վասն զի սարդենի գաւազանաւ՝ պար գալով ապողոնի երգեն զհոմերական քերթածսն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
small province.
Ետ զմանաւազակերտ ամենայն սահմանօքն, եւ գաւառակաւն հանդերձ՝ որ շուրջ զնոքօք էր։ Ետ զջրաբաշխիս եւ զցլուգլուխ ամենայն գաւառակօքն հանդերձ. (Բուզ. ՟Գ. 4. եւ 8։)
provincial;
native.
Բազումք ի գաւառականաց վկայէին։ Զբուն գաւառականօքս զանցուցանեմք. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Եւ πάτριος Patrius Հայրենական. ազգային. կամ ἑγχώριος Domesticus, familiaris Առտնին. բնածին.
Գրեաց զիւր գաւառական պատմութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գաւառական շրտումն հպարտութեան. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)
of the same province, compatriot.
συμπατριώτης Conterraneus, popularis Որ է ի նմին հայրենի գաւառէ. տիյարլը, հէմշեհրի.
Գիտեն ամենայն գաւառակիցք նորա։ Եկեալ իւրովք գաւառակցօք. (Փարպ.։)
that dwells in a pit.
ԳԲԱՑԻ կամ ԳԲԵՑԻ. Բնակեալն ի գուբ (ճգնաւորն յովհաննէս)։ (Վրք. հց. եւ ժմ.) ըստ ձ։ (տպ. գբնեցի։)
cf. Գբացի.
ԳԲԱՑԻ կամ ԳԲԵՑԻ. Բնակեալն ի գուբ (ճգնաւորն յովհաննէս)։ (Վրք. հց. եւ ժմ.) ըստ ձ։ (տպ. գբնեցի։)
caresses, cajolery, flattery, endearments.
Ի մէջ դաստակաց ձեռաց որպէս զմանուկ զծերն հին աւուրց գգուանօք ընկալար. (Նար. կուս.։)
to caress, to cajole, to coax, to fondle, to flatter, to cocker, to dandle.
ἁγκαλίζω, ἁγκαλίζομαι, παρακαλέω Ulnis amplector, in ulnis gesto, recreo , τηθηνέω nutrio, foveo Ի գոգն կամ ի գիրկս փայփայել. սիրով գրկել. ողջագուրել. տածել մայրաբար կամ դայեկաբար. յանձանձել. սփոփել. փայփայել, շոյել. օխշամագ, գուճմագ, գուճագլամագ, սարըլմագ, պէսլէմէք.
Զիս գգուեաց որդի։ Տղայական տիօք գգուեցաք։ Աբրահամեան գոգովն գգուեալ. (Նար.։)
caressing, fawning.
Տօնիչ եւ գգուիչ էր զաւակաց նորա. (Վրդն. պտմ.։)
slit, rent, stain, mark
ԳԵԶ որ եւ ԳԵԶՈՒԹԻՒՆ. Խզումն. գզումն. պատառուած. նշան ճեղքուածոյ. cf. ԳԷԶ. (լծ. թ. քէսմեք, քէթ եթմէք, որ է հատանել)
Գազան, զի պատառողք. գեզն պատռուած է. (Վրդն. ծն.։)
Բուռն հարկանել զորձաքար վիմաց ձեռօք, ուր ոչ գոյր գեզութիւն, եւ ճեղքել ըստ կամաց մեծ եւ փոքր. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Իբրեւ զմարգարիտս պատուականս, որ ոչ ունի գեզութիւն բաժանման իւրոյ ճաճանչաւոր լուսոյն. (Ագաթ.։)
cf. Գեզ.
ԳԵԶ որ եւ ԳԵԶՈՒԹԻՒՆ. Խզումն. գզումն. պատառուած. նշան ճեղքուածոյ. cf. ԳԷԶ. (լծ. թ. քէսմեք, քէթ եթմէք, որ է հատանել)
Գազան, զի պատառողք. (գեզն պատռուած է. Վրդն. ծն.։)
Բուռն հարկանել զորձաքար վիմաց ձեռօք, ուր ոչ գոյր գեզութիւն, եւ ճեղքել ըստ կամաց մեծ եւ փոքր. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Իբրեւ զմարգարիտս պատուականս, որ ոչ ունի գեզութիւն բաժանման իւրոյ ճաճանչաւոր լուսոյն. (Ագաթ.։)
cf. Գելարան;
tight, stiff;
intwined, twisted.
Նորին կարթիցըն գել արկեալ, նաեւ ըզծունկսըն յօշոտեալ. (Շ. վիպ.։)
Դանդանաւանդս եւ գելս աստուածային բերանոյդ. (Շար.։)
ԳԵԼ 2 ա. արմատ Գելում բային, որպէս Գելեալ. ոլորեալ. կոր, կամ պիրկ.
cf. Խոտորնակի.
cf. Խոտորնակի.
to twist, to wring, to writhe;
to distress, to break one's heart;
to grow tender, to be moved, to pity.
ԳԵԼԱՆԻԼ կամ ԳԵԼԱՐԱՆԻԼ. Գելեալ լինել գելոցօք. գելարանօք պրկիլ, տանջիլ.
Կարօղ եմք մեք եւ յանիւ մտանել եւ գելանիլ (կամ գելարանիլ), եւ ոյրիլ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
an instrument of torture, press, gag, torture, fetters.
ԳԵԼԱՐԱՆ որ եւ ԳԵԼՈՑ. իբր στρεβλωτής Tortura, eculeus եւ corum եւ այլն. Պրկոց, ոլորան. գործի եւ մեքենայ պրկիչ, եւ ոլորմամբ ճնշիչ եւ ճմլիչ. որպէս կոճղ, մամուլ, փոկ, լար, եւ այլ տունջանարան երկաթի կամ փայտեղէն. իսքէնճէ, շիքենճէ.
Ի բանտս, ի տանջանս, ի գելարանս. (Կորիւն.։)
Չարչարանաց, գելարանաց եւ հարուածոց։ Գանից եւ գելարանաց, եւ կապանաց, եւ խոշտանգանաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Գելարան.
Անհնարին գելոցօք խորտակէին զկողս եւ զոսկերս. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Եւ ընդ գելոց գելարանին՝ զիմ ճմլեսցես սիրտս առ բարին. (Յիսուս որդի.։)
to tighten. fo press, to close;
to wring, to distress.
ԳԵԼՈՒՄ գելի, Գելանիմ, գելայ. στρεβλόω Torqueo, contorqueo, distorqueo, στρέφω flecto, σπαράσσω lactero Արգելուլ եւ գալարել ի կապանս. պրկել. ոլորել. ճնշել. ճնլել զմարմինն կամ զսիրտն։ տրորել, ճզմել, սըխմել. գըսգըվրագ պաղլամագ, սըգմագ, ինճիթմեք.
Գելուլ ի կոճեղ զոտս։ Գելուլ երկաթեօք զձեռս. (ՃՃ.։)
Եգէլ զաղիս նորա. (Դատ. ՟Ե. 30։)
Աղիսս գելու (այսինքն գելանի). (Պտմ. աղեքս. ձ։)
Սիրտ իմ գելու։ Սիրտ իմ գելաւ յիս. (Երեմ. ՟Դ. 19։ Ողբ. ՟Ա. 20։)
Զսիրտ իմ գելու, եւ զորովայն իմ գալարէ. (Եփր. խոստով.։)
Գելոյր եւ տապալէր երկդիմի մտօք (որպէս օձ գալարեալ). (Եղիշ. ՟Բ։)
Խանդաղական ձայնիւ գորովեն (զտղայս), եւ զխոսն գելուն. իբր բեկբեկեն ոլորմամբ ձայնի եւ ողոքանօք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
distortion, contortion, sprain, sfrain, wrench, twist;
commotion.
Գելումն սրտին խոնարհեցուցանէ ի կարեկցութիւն. (Խոսր.։ Սարգ.։)
furnace.
Հրով զյարկ տանն այ լուցանէին, եւ գեհեան հրոյն ունէր զբաբելոնական բոցոյն նմանութիւն. (Ճ. ՟Ա.։) Իսկ իբրեւ Դժողք՝ ըստ ձեռագրաց հասարակօրէն գրի ԳԵՀԵՆ։
heir or worthy of hell.
Որ բերի ի ժառանգել կամ ստանալ զդժոխս.
Իվիհս անկանգնելին կորստեան գեհենաժառանգ սատակման. (Անան. եկեղ։)
infernal, hellish
countryman.
Գիւղաբնակ. բնակեալ ի գեղջ. գեղը նստօղ. քէօյլիւ.
Այր գեղաբնակ էր, այլ մեծատուն էր յոյժ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
very handsome.
Իբր Գեղեցկագոյնս. աւելի աղուոր, տեսքով.
to paint, to adorn;
to write beautifully.
Գեղագրեցին ի զարդս պայծառս զքրիստոնէիցս եկեղեցի. (Նար. խչ.։)
handsome, charming, polite, pretty, genteel, graceful.
Այսօր ցնծան բերկրական կցորդիւք, եւ գեղազտնակ պարախնդութեամբ երկնայինք եւ երկրաւորք. (Գանձ.։)
Եբրայեցւոց ամիսք ցուցանեն.. զախտարաց եւ ժամուց տուրեւառիկ գեղացանակս. (Սարկ. տոմար.։)
well adorned, polite, pretty, spruce.
Այ գեղազարդ մարմին աստուծոյ՝ անշնչացար որպէս մեռելոյ. (Գանձ.։)
to ornament, to embellish.
Զարդարել գեղով. պաճուճել. պճնել. կիւզել տօնաթմագ.
Պսակապաճոյճ գեղազարդելոց։ Ընդ նմին պատկանութեան գեղազարդեցին. (Նար. ՟Լ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
Հռիփսիմէ գեղազարդեալ կուսից պարծանք. (Շ. տաղ.։)
Գեղազարդեցին զորոգայթն, եւ կամեցան պատրել. (Լմբ. սղ.։)
embellishment.
Մատռուակացն գեղազարդութիւն։ Փառք եւ գեղազարդութիւն։ Որ ի նմա խնդութիւն՝ հարսանեաց նմանեցաւ, եւ գեղազարդութիւն ժառանգողացն՝ արեգական. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)
Ընդ ամենայն տիեզերս հնչեցուցանելով զգեղազարդութիւնս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
smiling, graceful.
Զուարթագին տեսլեամբ, եւ զուարճալի.
Գետք ... գեղածիծաղ. (Նար. առաք.։)
to float gracefully.
Բազմահոլով գետոց յորձանասոյզ պտոյտք՝ անարգել գանգրեօք գեղածփեալ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
small village;
villa.
Այժմ գեղակ է տեղին. (Վրդն. լս.։ Պատահի ի գեղակն աղբիւր քաղցրահամ. Վստկ ՟Ե։)
the condition of a peasant;
peasant-life.
Իբրեւ ի գեղականութենէ ի սեպհական ազատութիւն եւ ի քաղաքականութիւն փոխեսցուք. (Միսայէլ ՟Խ՟Լ։)
pretty, genteel, charming.
ԳԵՂԱՂԷՇ որ գրի եւ ԳԵՂԵՂԷՇ. Գեղեցիկ յոյժ. գեղափայլ. պայծառ. կայտառ. վայելչագեղ. չքնաղ. աղուոր, աղուորիկ, սիրուն, պինտ աղեկ. տիլպէր, կիւզէլ, լադիֆ.
Գեղաղէշ ծաղիկ, կամ աշխարհիս տեսիլ։ Ծառայք եւ աղախնայք գեղեցկակերպք, եւ յոյժ գեղաղէշք. (Փիլ.։)
Աչս գեղաղէշս, այտս փայլեալս. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Գեղաղէշ երեսս ունիմ, եւ կամ ընչաւէտ եմ. (Կանոն.։)
Գեղաղէշ պատկերն (եւայի). (Վրդն. ծն.։)
Գեղաղէշ եւ վայելուչ դիտաւորութիւն (տեսք թռչնոց). (Պիտ.։)
Գեղաղէշ տնկօք. (Ճ. ՟Ժ.։ Վրք. հց. ձ։)
Զգեղեղէշ (զգեղաղէշ) արմատն պտղաբերեցեր որպէս ի ծարաւուտ երկրի. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
cf. Գեղեցիկ.
Գեղաւոր. գեղեցիկ. գեղաղէշ. չքնաղ. կիւզէլ, տիլպէր
Գեղանին տիգրանուհի. (Երզն. քեր.։)
well adorned, adjusted, compounded;
embellished, decorated;
— զարդարել, to embellish;
to adorn, to decorate.
Պաշտել զգեղապաճոյճ պատկերն. (Լմբ. իմ.։)
Գեղապաճոյճ աշտարակ կանգնեալ. (Նար. գանձ եկեղ.։)
Գեղապաճոյճ փառօք զարդարեալ կողածնաւն ի դրախտն ադենայ. (Շ. գանձ վերափոխ.։)
Եւ Գեղեցիկ պաճուճող. որ գիտէ գունագեղել.
Գեղապաճոյճ նկարողաց սեւել զիս տամ. (Յհ. կթ.։)
glorious, graceful, charming, superb, excellent.
Գեղապանծ եղեր ի գեղ քո. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 15.) իմա, պանծանօք վստահեցար։
beautiful, attractive;
that dances well.
Շուրջ սոցա կացեալ գեղապար երգով, պատմող եղեալ նոզին հանդիսական մրցման. (Տաղ.։)