united, joined, attached, chained together;
continuous, continual;
immediate;
at a single stroke, at one bout, in a moment, immediately, at the same time;
— տողել, to join together, to link, to chain.
Ի մի յարեալ. շարայարեալ. շարակցեալ. շարունակեալ. միաբան, եւ անընդմէջ.
Լերինք բարձունք, որ մօտեալ լինի ի միմեանս խորաձօք, ի հեռաստանէ միայարք երեւին. (Շիր.։)
Լրումն անդամոցդ քրիստոսի աստուծոյ՝ միայար շինուածքդ երկնաւոր. (Վրդն. քրզ.։)
Գրեցի առ բանին սպասաւորսդ, եւ միայար եղբայրութիւնսդ. (Կիր. պտմ.։)
Զարեւագալին աղօթսն ի յառաւօտին յարեն, եւ միայար տողեն՝ միջոց ոչ առնելով. (ի գիրս Խոսր.։)
Այժմ տեսանէք միայար եւ ըստ կարգի, զորս երեք եւ չորք կրկին էր եդեալ. (Երզն. քեր. այս ինքն ի մի ձեւ եւ ի յարմարութիւն եդեալ առանց կրկնութեան։)
Իսկ (Ճ. ՟Է.) յասելն վասն գիւտի գրոյն ի սրբոյն մեսրոպայ.
Զցուցեալ նշանախեցսն հանդերձ միայարօքն ետ գրել հռուփանոսի. իմա՛, հանդերձ կարգաւորութեամբ եւ հանգամանօք՝ ըստ անսայթաքութեան տառից յունաց. ապա եթէ իմասցիս, հանդերձ բաղաձայնիւքն (որք միշտ յարին ի ձայնաւորսն), է կարծիք միխայէլի ասորւոյ փոխանցեալ առ քանի մի մատենագիրս հայոց, որպէս թէ ձայնաւորք միայն իցեն գիւտ մեսրոպայ. իսկ բաղաձայնքն գիւտ դանիէլի ասորւոյ։ Թո՛ղ զի եւ դանիէլեան նշանագիրքն չէին նորագիւտ, այլ ի հին դպրութեանց ի փոխ առեալք։
to join, to annex, to unite, to connect.
Ի մի յարել. շարակարգել. շարադրել.
Զյիշատակ մարտիրոսացն միայարեալ ի գիր, որ ատոմագիրն անուանի. (Ասող. ՟Գ. 3։)
one-storied.
Որոյ յարկն կամ ծածկոցն է մի. մէկ ծածքով, եւ մէկ խաթ.
Խորանքն չորեքկուսի՝ միայարկ տանեօք. (Ուռպ.։)
conjunction, concatenation, train, contiguousness, continuance, succession.
ἁποκολουθία consequentia συνάρτησις connexio, colligatio σύμπτωσις coincidentia, concursio. Զուգայարմարութիւն. եւ Կցումն. զօդումն. շաղկապումն.
Իսկ որ զկնի սորին ասէ, այնպէս թուի՝ թէ առանց միայարութեան է. մեք զմիտսն քննելով՝ յայտնի լինի միայարութիւն բանին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
Յօնացն միայարութեամբ յինքն ձգելով ի ձեռն կաթլոց զգիջութիւնն. եւ կաթիլն արտօսր ասի. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Գ։)
only, simply;
singularly.
μοναχῶς, μοναδικῶς unice, singulariter, in unitate, vel solitudine. Միայնակ. առանձնաբար. պարզապէս. եզականապէս.
Ոչ սեռ եւ ոչ տեսակ պարզաբար ասին, այս ինքն ո՛չ միայնաբար, այլ բազմաբար. (Անյաղթ պորփ.։)
Ոչ միայնաբար ըստ յոնանու ի ձկանէն (ելանէր կամ յառնէր), այլ լրմամբ հոգւոցն մահակուլ՝ որ յադամայ ի դժոխս. (Կիր. պտմ.։)
Ունի զամենայն թիւ միակն յինքեան միայնաբար, եւ ամենայն թիւ միանայ ի միակն. (Դիոն. ածայ.։)
Սա է որդին աստուծոյ՝ միայնաբար, եւ յօդաւորապէս. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Ոչինչ է քան զանպէս միայնաբարն (գոլ՝) չար եւ անըմբեր. յն. միայնութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
self-acting.
Միայնաւ գործելով, կամ գործեալ վասն իրիք բանի եւեթ.
Անդրէն ի խորհրդանոցի մտացն վասն յուշ արկանելոյ միայնագործ հոգացայ. այսինքն ոչ որպէս պատմութիւն, այլ որպէս նիւթ յիշատակի եւեթ. (Կորիւն.։)
eating alone, without company.
μονοφάγος, μονόσιτος solus et sine conviva comedens, neminem ad coenam invitato. Առանձինն կերօղ. որ չունի զսեղանակից. մակդիր գազանաց, եւ ագահաց.
Շունս եւ խոզս եւ գազանս միայնակերս. (Մանդ. ՟Ե։)
cf. Մենամարտիկ.
Խոստացաւ միայնամարտիկ լինել թնդ նմա. (Պտմ. աղեքս.։)
Ի հանդէս ճակատացելոց ի միայնամարտիկ զինուորութեան։ Քանի՛ սաղարք միայնամարտիկ ախոյանք իցեն. (Արծր. ՟Բ. 5։ ՟Գ. 1։)
solitude, hermitage, monastery.
Իւրաքանչիւր ումեք է տէրունեան տնակ, որ կոչի պակեշտանոց եւ միայնարան, յորում միայնանալով, եւ այլն. (Փիլ. տեսական.։)
Դարձայց ի միայնարանսն իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Թաղեցին ի միայնարանի նորին, որ կոչի հացեաց դրախտ. (Խոր. ՟Գ. 14։)
Ի վանս միայնարանի սրբոյն գրիգորի. (Յհ. կթ.։)
Տարաւ ի պատիւ մայրութեան իւրոյ զսուրբ կոյսն մարիամ՝ լինել նմա սենեակ եւ միայնարան. (Վրդն. երգ.։)
solitary, hermit.
Ընթանայ զհետ միայնաւորին, կամ մտաց միայնաւորին։ Միայնաւորաց պայծառութիւն, կամ բազմազարդ առաքինութիւնք։ Ընտիր միայնաւոր մի. (Խոր. ՟Բ. 77։ Վրք. հց. ՟Բ։ Ոսկ. լս.։)
Ասող. (՟Գ. 6։ Վրք. հց. ձ։)
Միայնաւորաց՝ քրիստոսազգեաց եւ ճգնազգեաց արանց։ Ընդ այլոցն ճգնաւորական միայնաւոր անձնացելոց. (Մագ. ՟Ա. կ։)
Այր միայնաւոր, եւ անպատիւ յերկրաւոր մեծութենէ. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Թ.։)
Եւ իբրու Առանձնական. մեկուսի. զատուցեալ.
Առնէր իւր բնակութիւն ի միայնաւոր տեղիս ի գեղջէն. (Աթ. անտ.)
only, indivisible;
monastic.
որպէս Միայնակ. միակ. անբաժանելի.
Տե՛ս զմիաբանութիւնն զմիակամութիւնն միայնաւորական ճշմարտութեանն. (Ագաթ.։)
Եւ որպէս Միայնակեցական. կրօնաւորական.
Ամենայնիւ պսակեսցի (գր. լուս) առաքելականաւ, հայրապետականաւ եւ միայնաւորականաւ. (Կիր. պտմ.։)
solitude, solitary life, loneliness;
cf. Միայնակեցութիւն.
որպէս Միայնակեցութիւն.
Ամենայն իրաց հոգեւորաց զանձն տուեալ միայնաւորութեամբ։ Միայնաւորութիւն բնակութեան յանապատի. (Ագաթ.։)
Սքանչելի վարուք միայնաւորութեամբ. (Կիր. պտմ.։)
(Ոմանք ի փիլիսոփայից եղեն) միանձունք զմիայնաւորութեան կալեալ զվարս. (Շիր.։)
Եւ որպէս Առանձնութիւն. միայնակ մնալն. մինաւորութիւն.
(Մեսրոպայ՝ յետ փոխման սահակայ՝) միայնաւորութեանն տրտմութիւն դթողոյր զուարթացեալ. (Կորիւն.։)
continuous, uninterrupted;
strung, arranged, conjoined.
ὀλόκληρος integer, totus συνεχής continuus συνεχέως continenter, sine intermissione. Ի մի կարգ շարեալ. շարադասեալ. միայար. անընդհատ. շարունակ. ամբողջ. միակտուր.
Ի միաշար շինուած երկնաւոր. (Տօնակ.։)
Իբր զմիաշար խորհրդոյ տեսակ. (Նար. կուս.։)
Յեբրայեցւոցն եւ յայլոց թարգմանացն ժողովեաց, եւ միաշար արար։ Ընդ ժամանակս ժամանակս առնուին պատգամս ի հոգւոյն, եւ պատմէին. զոր յետոյ առեալ՝ միաշար գիրս կատարեալ. (Ոսկ. ես.։)
Ոչ միաշար տողեալ։ Միաշար գրեցան. (Գէ. ես.։)
Միաշար տողելով. (Գր. վկ. յիշ. վարուց ոսկ.։)
Երանելի առաքեալքն՝ միաշար զայս պահս քարոզեցին։ Պահէին սրբութեամբ միաշար. (Խոսրովիկ.։)
cf. Միալեզու.
Որ ցայն վայր միաշուրթն համալեզուք էին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Միաշուրթն լեզուաւ մինչեւ յաշտարակն վաղափուլ. (Սիր. ՟Ժ՟Է. 12։)
in the same chorus;
at the same ball or dancing-party.
Որ ինչ լինի ի միում պարու կամ ի պարաւորութեան.
Միախումբ դասակցութեամբ, միապար երգակցութեամբ, մաքուր օրհնաբանս. (Նար. խչ.։)
wearing but one tunic.
Մերկս առաքէ զնոսա, եւ միապարեգօտս, եւ բոկս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
one-edged.
ῤομφαία gladius, framea. Սուսեր՝ որ ունի զմի եւեթ սայր կամ զբերան սրեալ. միաբերան սուր հասարակ.
Ունէր այր զսուսեր իւր ընդ մէջ իւր, եւ զմիասայրի ի վերայ բարձի իւրոյ. (Նեեմ. ՟Դ. 18։)
Եւ ի ձեռս իւրեանց միասայրիք, եւ ասպար փոքր. (Մխ. դտ.։)
Աճապարէ ի սուրն միասայրի. (Կաղանկտ. յորմէ եւ Ուռպել.։)
knife-blade.
of one mind, unanimous.
ὀμόθυμος unanimis, concors. Սրտակից. միաշունչ. համաշունչ. մէկ սիրտ՝ մէկ հոգի.
Զմիասիրտ ժողվն միասէրն. (Ագաթ.։)
Վահան մամիկոնեանն հանդերձ ընդ իւր միասիրտ արամբք. (Փարպ.։)
Յամենայնի համանմանքն, համակամքն, միասիրտքն. (Արծր. ՟Ա. 5։)
Մատուցեալք միասիրտք եւ միախորհուրդք՝ ասօղս եւ լսողքդ՝ առ աստուածային ճառիցս գիտութիւնս. (Նանայ. յռջբ։)
together.
Ուցուք միասնաբար մատչել ի սեղանն, եւ մի՛ ի գոհանալ մեր՝ այլում տրտնջել լիցի. (Տօնակ.։)
uniform;
equally.
Միակերպ. միօրինակ. միատեսակ.
Այլոց հաստատութեանցս (այսինքն արարածոց) միատեսիլ եւ միատարազ է արարչութիւն. բայց մարդն ոչ այսպէս. (Իսիւք.։)
Նոյն ինքն խօսի, եւ ոչ միատարազ խօսի։ Քրիստոս՝ միատարազ ոչ կոչի, այլ ինքն անուն նորա է մի. (իսկ ձայնս քրիստոս՝ այսինքն օծեալ՝) երկուց իրաց երեւի նշանակ, աստուածութեան եւ մարդկութեան. (Ոսկիփոր.։ Տե՛ս եւ զյաջորդ բառն։)
equally spread or extended every where.
Միօրինակ տարածեալ ընդ ամենայն կողմն.
Միատարած է առաքինոյն՝ ամենեցուն ըստ իւրում զօրութեանն օգուտ առնել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 42. թերեւս գրելի իցէ Միատարազ. որպէս եւ յայս բան Վանակ. յոբ. իսկ մարդն (կամ մարդոյս) երկդիմի եւ կրկին։)
massive, solid, compact, homogeneous.
ὀμοιομερός similibus constans partibus. Ունօղ զմի եւ եթ տարր. եւ տարրացեալ ի մի. համամասն. նմանամասն. պարզ. միաձոյլ. միայար. միաբան. միօրինակ. անփոփոխ.
Լուսոյ պարզ բնութիւն է. եւ միատարր կերպարանք։ Միով հաւասարութեամբ միատարր (յն. հաւասար միջոցօք) ի վերայ ամենայնի մասանց աշխարհիս ցուցանէ զծագումն ճառագայթից իւրոց. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Զ։)
Յատակն (երկրի) ի վերայ միատարր ջրոյ. (Վանակ. հց.։)
Երթեալ զհետ միատարր ընթերցուածոցն. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
Ճշմարտութիւն միատարր եւ անցնդելի. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
Միատարր միութիւն։ Միատարր խաղաղութիւն. (Յհ. կթ.։)
Միատարր հաւասարութեամբ (յամենայն անցս կենցաղոյս). (Մաշտ.։)
Ո՛չ է գործն միատարր բարի, ա՛յլ յիւրում ժամանակին. (Լմբ. ժղ.։)
to unite together, to combine.
Միատարր կացուցանել. յարել. զօդել.
Զայս ամենայն մասունս ըղձականս (սուրբ նշխարաց) ընդ խաչին հիւսեալ միատարրեցին. (Նար. խչ.։)
combination, union, homogeneousness.
Միատարր գոլն. զօդումն. խառնուած. բաղկացութիւն.
Չիք մաշիլ եւ աճել. քանզի միանգամ էառ զկատարեալ միատարրութիւնն, կալ մնալ այնպէս. (Վեցօր. ՟Զ։)
monophyllous.
united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.
μόνος solus, unicus ἐνικός singularis. Ունակ միութեան. միակ. մի միայն. եզական. պարզ. միեղէն. մի եւ նոյն յինքեան.
Եւ ոչ է իսկ մին միաւոր քրիստոս յերկուս բաժանեալ։ Ո՞ է՝ որ զմի միաւոր շունչն ընդ ամենայն մարմինն սփռէ։ Միաւոր է, եւ ներհակ ոչ ունի։ Զերից հատածացն միաւոր զօրութեանն։ Զմիաւոր ճշմարտութիւն հրամանացն քրիստոսի պատմել։ Երրորդութիւն՝ միաւոր ըստ բնութեանն աստուածութեանն։ Ոչ ասաց միաւոր կոչմամբ, բարւոյն, այլ՝ հանդերձելոց բարեացն։ Երկինք յոգնակի, եւ երկիր միաւոր. (զի այլ երկիր ոչ է. Պրպմ. ՟Խ՟Է։ Կոչ. ՟Թ։ Եւագր. ՟Ի՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ագաթ.։ Տօնակ.։ Վրդն. քրզ. եւ Վրդն. սղ.։)
ՄԻԱՒՈՐ. իբր Միասնական. համագոյ.
Ընդ հօր միաւոր. (Շար.։ Նար. գանձ հոգ.։)
ՄԻԱՒՈՐ. որպէս Միաւորեալ ի միում անձին. ἐνοθείς, ἠνόμενος unitus, conjunctus.
Նոյն ինքն աստուած ճշմարիտ, եւ մարդ կատարեալ, միաւոր բնութեամբ. (Խոսր. պտրգ. այսինքն միաւորեալ ֆիզիգապէս։)
ՄԻԱՒՈՐ. որպէս Միածին. միամօր.
Կայր գրկապատեալ ոտիցն ահաւոր, եւ ի վեր հայէր յոդին միաւոր. (Տաղ.։)
Զաւակ նորա միաւորն քրիստոս. միաւոր աղքատ զբնութիւնս ասէ. (Վրդն. սղ.։)
ՄԻԱՒՈՐ. որպէս Մինաւոր. միայնակ. առանձնակեաց. միայնակեաց.
Միաւորքն եւ թախծեալքն նստէին անդէն ի տան. (Մամբր.։)
Մոնաքոսքն, որք են միաւորք. (Մխ. դտ.։)
ՄԻԱՒՈՐ. Մօրինակ. միաբան. միակերպ, միապաղաղ. միացեալ. խառն.
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն՝ որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր եղեւ ամենեցուն կոծ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
(Հետք յարդգողի) խիտ աստեղք են՝ բազումք, նուաղք. եւ յոյժ ընդ աղօտ երեւմանէն՝ միաւոր լոյսն տեսանի. (Շիր.։)
ՄԻԱՒՈՐ. իբր Եզակի.
Բայց միաւոր ի դէմս յոբայ ասէ. (Վանակ. յոբ.։)
ՄԻԱՒՈՐ կամ ՄԻԴԱՒՈՒՐ. ա. Բառ անստոյգ, որպէս Միակերպ. կամ միօրինակ.
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն, որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր (այլ ձ. միդաւուր) եղեւ ամենեցուն կոծ (ի նինուէ). (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
singular;
indivisible.
Եւ Բաղկացականն՝ անշփոթ եւ անբաժան միաւորութեամբ.
ἐνικός singularis. Միաւոր. որպէս եզական.
Մինն՝ միաւորական անուամբն առանձնացեալ։ Զիա՞րդ նոքա երեք, կամ այսոքիկ միաւորականք։ Այս սովորութիւն է աստուածային գրոց, երբեմն զբազմաւորականն՝ միաւորական դնել, եւ երբեմն զմիաւորականն՝ բազմաւորական. (Արիստակ. ի մկրտ.։ Առ որս. ՟Զ։ Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Ողղեսցէ զճանապարհս ձեր ... առ ի զմիութիւն հօր եւ որդւոյ պահել հաւաստեաւ զուղղեսցէ եդ ի միաւորական. (Պիտառ.։)
Զուգական եւ անորոշ եւ միաւորական աստուածութեան հօր եւ որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ։ Անդնդոց խորուըեան եւ ահագնութեան նմանեցուցանէ զմիաւորական բնութիւնն. (Նար. յովէդ.։)
Աստուած ըստ տեսականին, եւ մարդ ըստ պարզութեան միաւորական խառնութեան. (Նար. առաք.։)
Եւ Միաւորիչ. միացուցիչ. ἐνοτικός vim uniendi habens.
Ժողովօղ եւ միաւորական է լուսաւորելոցն։ Զմիաւորական զօրութիւնն, ըստ որում յարմարին եւ պատկանին բազումքն։ Սիրով գորովոյ միաւորական խնամոյ եւ բնութեան՝ անարձակ կապով։ Միաւորականակս այսու ուղիղ ամբծութեամբ (օտար ի հերձուածոյ). (Դիոն. ածայ.։ Փիլ. լին. ՟Ա. 15։ քհ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
unity;
union.
Իբր Միութիւն. միասնականութիւն. եւ Միաւորութիւն.
Տե՛ս զզուգականութիւն, տե՛ս զմիաւորականութեան զօրութիւն. (Ագաթ.։)
Մտերիմ միաւորականութիւն. յն. միաւորական մտերմութիւն. (Փիլ. բագն.։)
conjoined;
united.
Իբր Յարակից. բարոյապէս միացեալ. συνενωθείς counitus, adjunctus. ըստ մտաց նեստորի առեալ. ուր ըստ ուղղափառաց ասի եւ ἐνοθείς unitus. այսինքն ֆիզիգապէս միաւորեալ ի մի անձն.
Հրաժարելի՛ է ասեն (նեստորականք) մարդ տալ կատարեալ զմիաւորակիցն եղեալ բանին տաճար. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
to unite, to join, to conjoin;
to attach, to tie together, to glue together;
to mix, to combine, to annex, to incorporate, to identify;
to join together, to couple, to match, to pair;
վերստին —, to reunite, to rejoin, to tie again.
ՄԻԱՒՈՐԵՄ ՄԻԱՒՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἐνόω unio, aduno. cf. ՄԻԱՑՈՒՑԱՆԵՄ. ո՛ր եւ է օրինակաւ.
Կամի զհինսն ընդ նոր պատարագս յարմարել եւ միաւորել մշտնջենաւորութեամբ։ Խոնարհելն քո ի ներքոյ ընկերին՝ ընդ աստուած միաւորէ զքեզ. (Փիլ. բագն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Ըստ առ ինքն զառ ի մէնջ միաւորելոյ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Հոգին սուրբ առաքեալ ի հօրէ՝ էառ մարմին յարգանդէն մարիամայ եւխառնեաց եւ միաւորեցոյց ի բանն աստուած. (Խոսր. պտրգ.։)
to be united, joined, attached or tied together;
to be mixed;
coupled, matched.
եւ ձ. ἐνοῦμαι unior, adunor. cf. ՄԻԱՆԱԼ, ո՛ր եւ է օրինակաւ. որպէս նիւթապէս եւ բարոյապէս յարիլ, խառնիլ. կռիլ. սերտիլ. միաբանիլ.
Միաւորիլ ասին ըստ պատահման սիրոյ։ Միաւորիլ ասեմք եւ զընդմիմեանս կցեալս. (եւ այլն. Պրպմ. ՟Ը։)
Հոսանք ջուրց բարեհամաց ի հիմանց փեղկից լերանց միաւորեալք ի ծաւալումն գետոց պերճանային. (Խոր. ՟Ա. 18։)
Զայսոսիկ զպատուիրանս եթէ պահեսցուք, միաւորիմք առ աստուած. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Միաւորեսցի դարձեալ սիրով ընդ հեռացեալսն ի նմանէ. (Շար.։)
Միաւորեցան ձայնք երկնաւորացն ընդ երկրաւորացս։ Միաւորեցաւ ձայն գգուանաց նորա երգոցն հրեղինաց. (Եփր. ծն.։)
Եւ ֆիզիգապէս եւ գերաբնապէս. զոր օրինակ գոյացական եւ անձնաւորական միաւորեամբ բնութեանց ի մարդեղութեան.
Ոչ միայն միջնորդաւ անձինն ընդ հողոյ միաւորեցաւ դիմակ տեսակօք, այլ եռամասն խառնեալ էութեամբք միաւորեցաւ անշփոթելի. (Նար. կուս.։) այսինքն ոչ միայն մարմին էառ հանդերձ բանական հոգւով, այլ եւ միացոյց ընդ աստուածութեան իւրում։ (որ ի վեր է քան զմիաւորիլ հոգւոյ մերոյ ընդ մարմնոյ։)
Այսպէս իմա՛ ինձ զքրիստոս, պահեալ զբնութիւնսն անշփոթս, եւ ստուգապէս միաւորեալս. (Սարկ. հանգ.։)
Զիա՞րդ եւ միաւորի անստացականն ընդ ստացականին (այսինքն անեղն ընդ եղականին), եւ ընդ պարագրելւոյն անպարագրելին. (Աթ. ՟Բ։ (ըստ այսմ առ նախնիս՝ առաւել Միանալ ասի, քան Միաւորիլ։))
Եւս առաւել՝ Միասնական եւ համագոյական միութեամբ աստուածային անհատ բնութեան յերրորդութեան անձանց. (եւ ըստ այսմ ոչ երբղք Միանալ ասի առ նախնիս, այլ միշտ Միաւորիլ, այսինքն միաւոր կամ միակ գոլ)
Յորժամ զմի ոք յերիցն իմանամք, զերրորդութեանն իսկութիւն ստուգեմք հաւատովք. վասն զի միաւորի այսպէս որոշմամբ, եւ բաժանի առանց բաժանման. (Բրս. ի ղկ.։)
Սուրբ երրորդութիւնն եւ երանելի միասնականութիւնն՝ անբաժին եւ միաւորեալ է յինքեան։ Անբաժանելի զինքն գիտելով ըստ էական բնութեանն, եւ միաւորեալ ըստ աստուածականն գոյութեան հօր իւրում աստուծոյ. (Աթ. ՟Ժ՟Բ. եւ ՟Ը. յորմէ եւ Խոսրովիկ.։)
Զերիս (կամ զերրեակ) անձնաւորութիւն՝ բաժանեալ առանձնաւորութեամբ, եւ միաւորեալ աստուածութեամբ. (Մամբր.։)
Երրակի թիւ կատարեալ՝ յերիս անձինըս բաժանեալ, աստուածութեամբ (կամ երրորդութեամբ) միաւորեալ՝ միով բնութեամբ հաւասարեալ. (Շար.։)
Որ ի յերկրի մարդ, եւ ի յերկինս ընդ երրորդութեանն միաւորեալ. (Գանձ.։)
Հոգիդ աստուծոյ՝ անեղ էութիւն, ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ միաւորեալ բնութեամբ։ Վասն որոյ եւ մչք զհոգին սուրբ ընդ հօր միաւորեալ, եւ ընդ որդւոյ միասնական խոստովանիմք. (Շար.։ Ժմ)
Իսկ (Ուռհ.) ասէ Միաւորիլ, որպէս Միայնաւորիլ. կրօնաւորիլ. (եթէ չիցէ սխալ գրչի)
Կամեցաւ զգենուլ զգեստ կրօնաւորութեան, եւ միաւորել ի վանք կրօնաւորաց։
union, junction, conjunction;
adhesion, combination;
reunion;
incorporation;
gluing;
copulation, pairing;
unanimity.
Որպէս Միաւորն գոլ. միութիւն. միակութիւն. եզականութիւն. միասնականութիւն. որպէս յն, μονάς, ἐνότης unitas.
Մի է՝ ո՛չ դիմօքն, այլ՝ աստուածութեամբն. միաւորութիւն՝ երրորդութեամբ երկրպագեալ, եւ երրորդութիւն՝ ի միաւորութիւնն գլխաւորեալ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Զմիաւորութիւն տէրութեանն, զոր ունի տէրունականն մարդ հանդերձ աստուածեղէնն բանիւ. (Աթ. ՟Ը։)
Որպէս Միանալն, միաւորիլն, անշփոթ խառնումն. յն. ἔνωσις unio, adunatio. նաեւ Միութիւն՝ իբր միացումն.
Սուրբ կոյսն մարիամ աստուածածին՝ գործարան միաւորութեան բնութեանցն։ Ոստոյն՝ յորում անճառաբար անկաւ միաւորութեան պատմուճանն։ Ի միասին եկին բնութիւնքն, եւ առանց խառնակութեան եկաց մնաց ի միաւորութեանն. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
Անլոյծ միաւորութիւն։ Շարադրութիւն եւ միաւորութիւն (բանին ընդ մարմնոյ). (Աթ. ՟Դ։ Տե՛ս եւ Պրպմ. ՟Ը։)
Անհասանելի միաւորութիւնն, եւ ոչ բնութեանցն այլայլութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Յաղագս միաւորութեան հոգւոյ եւ մարմնոյ. խնդրելի՛ է, թէ զիա՛րդ լինի միաւորութիւն անձին եւ մարմնոյ. (Նիւս. բն. ՟Գ։)
Եւ Միութիւն բարոյական. միաբանութիւն սիրոյ. συνάφεια conjunctio եւ այլն.
Միաւորութիւն սիրելւոյն (ընդ սիրելւոյ)։ Եղիցի ի մէջ քո եւ դերենկիդ անկասկած միաւորութիւն։ Եկեղեցւոյ անունն՝ ո՛չ բաժանման, այլ միաբանութեան եւ միաւորութեան անուն է. (Նիւս. կուս.։ Արծր. ՟Գ. 13։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Շահեսցուք զմիաւորիլն մեզ առ աստուած քրիստոսիւ եղեալ ... որոյ զհետ երթեալ՝ շահեսցո՛ւք զհպելան առ աստուած, եւ զմիաւորութիւնն զփրկական՝ ըստ նմանութեան նորա, ըստ նմանութեան աստուածայնոյն միաւորութեան. որպէս ինքն ասաց, ես եւ հայր իմ մի եմք. այսպէս եւ սոքա ի մեզ եղիցին։
of a single piece.
Որ է մի փերթ ողջոյն. միաձոյլ. միապաղաղ. միակտուր, մէկ կտօրէ.
Վերին երուսաղէմ ... երկոտասան դրամբք՝ միափերթ մարգարտօք յօրինեալ. (Մխ. այրիվ.։)
Զոսկեղէն զսկիհ, եւ զմաղզմայ ի միափերթ ականց տպազիոնաց բազմակշռաց. (Թղթ. դաշ.։)
born together, twin.
Բառ ռմկ. որպէս թ. գարընտաշ. Ի միոյ որովայնէ ծնեալ, կամ երկուորեակ.
Ռոմելոս եւ ռեմոս՝ երկոքեանն միափոր եղբարք էին։ Եղբարք միափոր եւ միահաղոյն ծնեալ էին. (Մարթին.։)
preaching uniformly or the same truth.
Միաբան եւ միօրինակ քարոզօղ.
Միախորհ միահաւատ ճշմարտութեանն միաքարոզ. (Ագաթ.։)
monoceros, unicorn;
— ծովային, sea-.
ՄԻԵՂՋԵՐՈՒ կամ ՄԻԵՂՋԻՒՐՈՒ ՄԻԵՂՋԵՐՈՒԻ ՄԻԵՂՋԻՒՐ ՄԻԵՂՋԵՐԻ. μονόκερος monoceros, -rus, unicornus. Էրէ վայրի կամ գազան, որ զմի եւեթ եղջիւր ունի ի ճակատուն, եւ ունի նմանութիւն ինչ եղջերուի, ձիոյ, վարազի, ուղտու, եւ այլն. ... եբր. րէմ.
Իբրեւ փառք միեղջերւոյ (կամ րու)։ Եղջիւրք միեղջերոյ (կամ րուի) եղջիւրք նորա։ Եթէ կամիցի քեզ միեղջերուն (կամ ջիւրուն, կամ ջերուին կամ ջիւրին) ծառայել։ Յեղջերէ միեղջերւոյ (կամ ջիւրոյ)։ Որ սիրելին է որպէս զորդիս միեղջերոյ (կամ րու, կամ րուի).եւ այլն։
Լինի ի հնդիկս եւ միեղջերու, որ է մեծ գազան, եւ ի վերայ ողինն ճանգ. (Խոր. աշխարհ.։)
Եթէ յեղջերէ միեղջերւոյ փախնուցում։ Զզօրութիւն աստուածային միեղջերուիս այս ի վեր քան զեղանակս. (Նար. ՟Կ՟Ը. եւ Նար. յովէդ.։)
Միեղջիւր կամ միեղջուր. (Լմբ. պտրգ.։)
Միեղջերի. ((ուղղ. եւ սեռ) Թղթ. դաշ.։)
troubled with strangury, subject to the gravel;
cf. Միզագրաւութիւն.
ՄԻԶԱԳՐԱՒ որ եւ ՄԻԶԱԳՐԱՒՈՒԹԻՒՆ. Գրաւումն միզի. դժուարութիւն միզելոյ. միզարգելութիւն. որ կոչի եւ ՔԱՐԱԳՈՐԾ. զի է ախտ գոյացուցիչ խճից եւ քարանց յանցս միզի. ջրվաթի նեղութիւն, քար ունենալը.
Յախտ դժնդակ միզագրաւի անկեալ՝ վախճանի. (Սոկր.։)
strangury, gravel, dysury, ischury, stoppage, suppression or retention of urine, pain and difficulty in discharging the urine.
ՄԻԶԱԳՐԱՒՈՒԹԻՒՆ ՄԻԶԱՐԳԵԼՈՒԹԻՒՆ. στραγγουρία stranguria λιθάριον lapillus. cf. ՄԻԱԶԳՐԱՒ։ (Բժշկարան.։)
Հիւանդ կա՛մ քար, եւ կամ միզագրաւութիւն ունիցի, եւ կամ զասացեալն սրբազան ցաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
Անկաւ յախտ ինչ, զոր միզագրաւութեան գործն կոչեն. (Վրք. ոսկ. նոր ձ. եւ տպ։)
to suffer from stone or strangury, to be afflicted with the gravel.
ՄԻԶԱԳՐԱՒԻԼ. Կրել զմիզարգելութիւն. ջրվաթը բռնուիլ.
Անկաւ յախտ ինչ, զո քարագործն կոչեն. եւ այնպէս միզագրաւեալ՝ չարաչար մեռանէր. (Վրք. ոսկ. հին ձեռ։)
diuretic, urinative, provoking urine.
cf. Միզանոց.
cf. Միզագրաւ.
diabetic, incontinent of urine.
իբր լտ. urinae incontinentia laborans, urinam faciens. Որոյ մէզն կամ միզելն է արձակեալ քան զսովորականն. այսինքն թուլացեալ մարմնով՝ ստէպ միզօղ. ջրվաթը բռնել չկրցօղ.
Եթէ ոչ զարիականն բերէ սերտութիւն մարմնոյն, աստուստ կաթոտք եւ միզարձակք լինել հանդերձեալ գոն. (Մագ. ՟Ծ՟Ը։)
diabetes, incontinence of urine.
Հրամայեաց միզ հեղուլ ի վերայ սրբոյն. (Տէր Իսրայէլ. յունիս. ՟Ի՟Ա.։)
ureter.
Ի լերդէն առ բաղաբուշան միզերակ առ ի հանել զմէզ. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
mitre, tiara, infula.
• «լատին ոճով եպիսկոպոսական կամ քահանայական թագ» Օրբել. հրտր. Էմ. էջ 314, Մաշտ. ջահկ. Թղթ. դաշ. 27. Տաթև ամ. էջ 442. գրուած է նաև միդր Սմբ. դատ. 68. ուղիղ տառադարձութեամբ է միտր «պը-սակ, խոյր» Ոսկ. ես. 458. «Իբրև փեսայի եդ ինձ միտր ... միտրն պսակ ինչ բոլորեալ նարօտ ականակուռ, զոր ղնեն ի գլուխ փե-սայք ի հարսանիս»։
• = Յն. μίτρα «արևելեան խոյր, փաթթոց. ւալմա». բուն նշանակում է «գօտի, կապ». սովորաբար կցում են μἰτος «թել», μιτάω «ոստայնի թելերը լարել» բառերին. բայց չէ ստոյգ. և հաւանաբար Փոքր-Ասիականից փոխառութիւն է (Boisacq 641)։ Սրանից են փոխառեալ նաև լտ. mitra, ֆրանս. mitre «եպիսկոպոսական թագ»։-
ՄԻԹՐ գրի ՄԱԴՐ. Բառ յն. մի՛դրա. μίτρα mitra, diadema;
fascia, qua caput obligatur. Խոյր. թագ.
Զվակասն իմ պատուական, եւ զմիթրն իմ սատակ եւ սպիտակ, որ է փակեղն յիսուսի. (Թղթ. դաշ.։)
Եպիսկոպոսն նստեալ մթրովն. (Մաշտ. ջահկ.։)
millionth.
Mithra, sun, Persian god.
Բառ պ. ըստ այլոց՝ միթրաս. Արեգակն՝ չաստուած պարսից.
Արեգական՝ որ անուանեցաւ միհր աստուած. (Եղիշ. ՟Ը. եւ այլն։)
mutual damage.
զՄԻՄԵԱՆՍ ՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆ. ἁλληλοφονία mutuae caedes Սպանութիւն իրերաց. կոտորած երկուստէք.
Զմիմեանս սպանութեանցն, շնութեանցն, երդմնահարութեանցն. (Ածաբ. ի ծն.։)
ԸՆԴ ՄԻՄԵԱՆՍ ՀԱՐՈՒԹԻՒՆ. գ. σύμπτωσις conflictus, concursus, cohaerentia. Ընդհարումն ի միմեանս. մանաւանդ յարումն. ի միմեանսայար գոլն. յարաբերութիւն. միայարութիւն.
Ընդմիմեանս հարութեամբք շնչաբեր երակաց ի ներքս մուծանէ. (Նիւս. բն.։)
Դէմք քերովբիացն ի միմեանց կողմ հային, եւ երկոքին ի հաշտարանն ... մշտնջենաւոր ընդմիմեանս հարութիւն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 66։)
ՄԻՄԵԱՆՍԶՐԿՈՒԹԻՒՆ կամ զՄԻՄԵԱՆՍԶՐԿՈՒԹԻՒՆ. Զրկելն զմիմեանս։ (Բուզ. ՟Գ. 14։)
tortuous, winding, anfractuous;
շաւիզ —, zigzag.
(լծ. եւ նոյն ընդ Կամաւոր, իբր կամարակոր) Ծուռ. կոր. թիւր. խեղաթիւր. ոլորեալ, գալարեալ իբրեւ զծամ. Ծուռումուռ.
Շաւիղք ծամածուռք, դժուարաշուրջք եւ նեղք. (Պտմ. աղեքս.։)
Թիւրք եւ խոտորեալ ի ճշմարտութեան ծամածուռս. (Սարկ. հանգ.։)
Ուղտ ծամածուռ։ Ծամածուռք իբրեւ զուղտս. (Վանակ. յոբ. եւ հց։ Վրդն. ել.։)
hair-band or ribbon.
Կապ որ կալեալ ունի զծամս, որպէս ծոպ եւ վերջք ոսկեթել, չարիւք մարգարտաց կամ ոսկւոյ եւ արծաթոյ. Ծամկապ, մազկապ. ... յն. պէսպէս. ἑμπλοκή torques (հիւսք). եւ κάθεμα monile (մանեակ). եւ περίθεσις circumpositio (քայռ). տե՛ս (Ել. ՟Լ՟Ե. 22։ Ես. ՟Գ. 19։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։ Որպէս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17). κόμη coma (ծամք)։ եւ (Ոսկ. եփես. ՟Ի.)
jaw;
cheek.
κρόταφος, γνάθον pars cpitis tenuior παρειά mala, maxilla, gena. Քունք եւ ծնօտ մինչեւ ի կզակս, որ է միջոց կամ գործի ծամելոյ կենդանւոյն զկերակուրս. վերի ու վարի լէնեէնէրը.
Բախեաց զցիցն ընդ ծամելիս նորա։ Եւ ցիցն ի ծամելոջ նորա։ Վարսեաց ընդ ծամելիս նորա. (Դատ. ՟Դ. 21. 22։ ՟Ե. 26։)
Նա առ ըզքեզ ընդ յայելի, եւ հար ի խրոխտն ծամելի. (Շ. ոտ. բարձր.։)
to chew;
to reflect, to ruminate.
μασσάομαι mando, manduco. Իտ. mastigo. ծասկել. մանրել ատամամբք. կրծել. խածանել. տրորել. ուտել. որոճել.
Ծամէին զլեզուս իւրեանց յախտէ ցաւոցն. (Յայտ. ՟Ժ՟Զ. 10։)
Զարմատս փայտից ծամէին ի սաստիկ սովոյ. (Յոբ. ՟Լ. 5։)
Կաղին, կամ գարի, կամ հաց եւ պանիր ծամել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։ Կլիմաք.։)
Իսկ ամենայնի ներողն աստուած ծամէր զլեղին ընդ քացախին. (Ոսկիփոր.։)
Ձկունք եթէ զջուր սոդոմայեցւոց ծամեսցեն, մեռանին. (Եփր. աւետար.։)
Ի միտս ձեր քննեալ կոխիջիք՝ մանր մանր ծամելով, զի՛նչ յայտ, եւ զի՛նչ անյայտ իցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
Զի մի՛ զկոշտ հերձուածողական կարծեացն ի բերան առեալ ծամիցեմք. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)
shame, reproach, ignominy, infamy, turpitude;
derision, moekery, raillery;
nakedness, the privy parts.
ἁσχημοσύνη ignomina, turpitudo, pudor. որ եւ ԾԱՆԱԿ, ԾԱՆԱԿՈՒԹԻՒՆ. Խայտառակութիւն մերկութեան, կամ երեւելի պակասութեան. նշանակութիւն. անարգութիւն. անտեղութիւն. գարշութիւն. գործ ամօթալի. ամօթ, եւ ամօթանք, առականք. խախտութիւն, ամօթ.
Զերծից ի նմանէ զհանդերձս իմ եւ զկտաւ իմ, զի մի՛ ծածկեսցէ զծանականս իւր. (Ովս. ՟Բ. 9։)
Խայտառակեալք լի ծանականօք. (Արծր. ՟Գ. 9։)
Այպն կատականաց մերձաւորացն, եւ ծանականս տեսողացն. (Սարգ. ՟ա. պ. 9։)
Յազկերտի տեսեալ զայնսպիսի թեթեւութիւն ծանականաց իւրոց. (Փարպ.։)
Ողորմելի եւ ծանականաց մահու վճարէր ի կենաց. (Ղեւոնդ.։)
Հայեա՛ց ի ծանականսն, որք ընդ միմեանս զմբրին։ Մեծ թուի վնասն եւ ծանականցն զերծցի ի ձեռնադրութենէ. (Սոկր.։)
to dishonour, to ridieule, to sport with, to turn into ridicule.
αἱσχύνω pudefacio. Ծանակ առնել. խայտառակել. իսկ կր. ձ. Անամօթիլ. նշաւակել անձամբ զանձն ամօթալի գործովք. խաղքութիւնը դուրս հանել՝ բանալ, խաղք ընել.
Զստութիւն իմ ծանակեցից։ Գեղ ծանակեալ. (Նար. կ. եւ ՟Ժ՟Զ։)
Խայտառակեալ ծանակեալ է թագաւորութիւնն քո. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)
Նորակտուտ ծանակեցաք յաշխարհիս յայսմ. (Խոր. ՟Բ. 23։)
Ի հրապարակի յայտ յանդիման ծանակէր. իմա՛ ծանականս կամ ամօթալից գործէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
cf. Ծանականք.
Ո՞րչափ չար է, եւ ի ծանակութեան համարի, թէ մերկ շրջեաք։ Յայտնեսցի ծանակութիւն աղտեղութեան նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. եւ 6։)
Ընդ խաւար զխաւարայինսն կատարելով ծանակութիւնս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Անվերարկու ծանակութիւնք. (Նար. կ.։)
Զխաչիւ մեռանիլն յուշ արար, եւ զծանակութեան մահն. (Խոսր.։)
shallow-brained, giddy-brained or giddy-headed, silly.
Ծանծաղ մտօք. թեթեւամիտ. բամբակը նօսր.
cf. Ծանծաղ.
Ճառագայթք արեգական ցուցանեն զքարինս ի մէջ ջուրցն ի ծանծաղուտ տեղիս. (Վեցօր. ՟Բ։)
to mumble, to chew.
Ծամելով ծամել. ծասքելով ծասքել. մանրել եւ փշրել ստէպ. ծամծըմել, լղրճըկել.
Կե՛ր որպէս մարդ, եւ մի՛ ծանծաքեր. (Սիրաք. ՟Լ՟Դ. 19։)
to warm, to notify, to make known, to signify, to relate, to communicate, to reveal;
to declare, to denounce;
to divulge, to publish;
to manifest, to intimate, to mark, to denote;
կանխաւ —, to forewarn;
ելէք առ մեզ եւ ծանուսցուք ձեզ բանս, come & you shall prove the temper of our steel.
γνωρίζω notum facio. Տալ ճանաչել. ցուցանել. յայտնել. ծանօթ՝ տեղեակ, իրագէտ առնել. զեկուցանել. ճանչցընել, հասկըցնել, իմացում տալ.
Տէ՛ր ծանո՛ ինձ եւ ծանեաց։
Ծանուսցուք ձեզ բանս։ Ծանուցէ՛ք ժողովրդոց զգործս նորա։ Ծանուցից նոցա զզօրութիւն իմ։ Ծանուցայ զաւակի տանդ յակոբու։ Որովք ծանուցայց քեզ անդ։ Այժմիկ ծաներուք զաստուած, մանաւանդ թէ ծանուցայք իսկ յաստուծոյ.եւ այլն։
յոլովագոյն ծանուցաւ, թէ հինն ամենայն օրինակ էր. (Շ. բարձր.։)
Յայտնապէս ծանուցանի աստուած եւ մարդ. (Շար.։)
Մերայնովս զքոյնսն ծանուցանօղ հրաշապէս. (Նար. ՟Խ՟Դ։)
notice, advertisement;
declaration;
intimation;
notification.
Ծանուցանելն, իլն. յայտարարութիւն. ծանուցում.
ծանուցումն սակս այնր առնելով ինչ. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Նշանակիչ ... ի բացուստ անդր ծանուցմամբն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Ծանօթ.
Նոյն ընդ Ծանօթ՝ ըստ ամենայն առման. γνώριμος եւ այլն. իբր. Ընտանի. ծանուցանել. յայտնի. գիտելի. եւ Գիտակ. գիտակական.
Ծանօթական եւ հաճոյ լինէր աստուծոյ եւ մարդկան. (Կորիւն.։)
Ծանօթական եւ միայն բարին. (Մաշկ.։)
Երկու այսոքիկ ծանօթականք նմա էին, մարմնով չարչարիլն, եւ աստուածութեամբ անչարչարելի գոլ. (Դամասկ.։) յն. առընթեր էին, կամ առ ձեռն պատրաստ։
Ծանօթական լինել ճշմարտութեան քրիստոսի աստուծոյ մերոյ. (Համամ առակ.։)
Կաղ ի կաղ ընդ քիմսն կիսաբերան ծանօթական խղճիւն ասէր. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ե։)
Սակս բանասիրաց ծանօթական հմտութիւն. (Երզն. քեր.։)
to take or acquire knowledge of, to inform oneself, to know;
to be acquainted, to become or get acquainted with, to make the acquaintance of.
γνωρίζω agnosco, novi. Ծանօթ լինել, իբր ճանաչել. տեղեկանալ. գիտակ լինել.
Կամի՞ս ծանօթանալ պտղոյն, չորիւք առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Գովելեացն մասանց վերբերական բանիւս ծանօթասցուք։ պարատեսօղ խոհականութեամբ ծանօթանայր իւրեանն երանգի. (Պիտ.։)
Եւ γνωρίζομαι, διαγνωρίζομαι agnoscor, notesco, innotesco. Ծանօթ լինել, իբր ճանաչիլ. յայտնի լինել, ի ծանօթութիւն գալ. եւ Ընտանենալ.
Յերեւմանէ ծանօթանայ, եթէ մարդ է. (Սարգ. պ. ՟Ա. ՟Ժ՟Ա։)
Ի լերինն արժանաւորացն տեառն ծանօթացաւ։ Ծանօթանայ ախորժալի (այսինքն ճանաչի). ծանօթանայր բանակ (գոլ). (Պիտ.։ ստէպ։)
Եւ մեզ եւ ո՛չ թղթով բաւականացար ծանօթանալ. (Խոր. ՟Գ. 57։)
Շունք թէպէտեւ համասեռիցն հանդիպին, ո՛չ նոցա դիւրաւ ծանօթանան. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
to cause to know or to become acquainted with;
— զանձն, to make oneself known.
Զեկուցանելով յապա եկելոցն ծանօթացուսցիք սորին աջողագոյն տեսութեանց. (Պիտ.։)
Ծանօթացուցանել զիւրաքանչիւրոց անձնաւորութիւն. (Արծր. ՟Գ. 10։)
Որոց զնոյն ծանօթացոյց. (Սարկ. լս.։)
knowledge;
—յս լինել, to be known, manifest, evident.
γνώριμα nta. Ծանուցեալք. յայտնիք. Ծանօթաւորք.
Մերոցս (լաւութեանց՝) յոգւոցն արժան է ծանօթոյս լինել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
knowledge;
notion;
information;
acquaintance, familiarity, friendship;
note, annotation, notice, explanation;
—ս առնել յաւելուլ, to annotate, to comment on.
οἱκιότης familiaritas. Ծանօթն գոլ իրերաց. ընտանութիւն. բարեկամութիւն. ճանչւորութիւն.
մի՛ լիցի հայոց ընդ յունաց ծանօթութիւն, եւ հաղորդութիւն սիրոյ. (Խոր. ՟Գ. 36։)
Սեռն սիրելութեամբ բարեկամացն ծանօթութիւնք. (Պիտ.։)
Տիրապէս տեառն ծառայութիւն, եւ նմա ծանօթութիւն, խոնարհութիւն է. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Սիրէր զնա ի հին ծանօթութեան. (Ոսկիփոր.։)
Յառաջ քան զմարմնոյդ՝ զհոգւոյդ ընկալեալ զծանօթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Ծանօթութիւն աստուծոյ (որ եւ աստուածածանօթութիւն)։ Կիրթ իմն ծանօթութիւն յայտնի գիտացեալ. (Նար.։)
ծանօթութիւն անտի կենաց, կամ գրոց, կամ բարւոյն. կամ զգայական ծանօթութեամբ. (Խոսր.։ Խոր. առ արծր.։ Պիտ.։)
Սկսան ծանօթութիւնս տալ, թէ ի հրապարակս մեր ուսուցաներ. (Երզն. մտթ.։ որ եւ ԾԱՆՕԹՍ ՏԱԼ։)
Նշանակեաց զաւազկն. եւ արդ դիտեա՛ եւ զհօտապետին զծանօթութիւն, զինչ նշան իցէ այնպիսւոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Որք պատերազմի եւ խռովութիան, եւ առաջին բռնաւորութեանց են ծանօթութիւնք. (Ածաբ. աղքատ.։)
Ոչ գտանելով ի նմա ի հնոյն սերմանեցելոյ ծանօթութիւն։ Ոչ ունի զծանօթութիւն յաղագս հոգւոյն սրբոյ, այլ սոսկ ասի վասն հոգւոյ. (Աթ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Ուստի եւ Յատկութիւն, կամ առանձնաւորութիւն իւրաքանչիւր անձանց յաստուած.
Ո՛չ ծանօթութիւնքն յիւրաքանչիւր ումեքէ բարձեալ լինի, եւ ոչ առանձնաւորական նմանութիւնքն յայլում ումեք երեւեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Ծառայազուն.
Ծնունդ ծառայի կամ աղախնոյ. ի կարգէ ծառայազանց. ստրկածին.
Զտէրն նզնտ, եւ զստրուկն ծառայածին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Ծառայածին սեւագունդք (ծնունդք հագարու արաբացիք)։ Զծառայածինսն առ ինքն ածեալ. (Անան. եկեղ.։ Վահր. երրդ.։)
fellow-servant, helpmate;
colleague, fellow-member, fellow-professor.
σύνδουλος conservus. Կցորդ եւ ընկեր այլում ի ծառայութեան նոյն տեառն, որպէս եւ աստուծոյ. պաշտօնակից. Տե՛ս (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 9. 17. 23։ ՟Ե. 3։ ՟Զ. 6։ Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 28 = 33։ ՟Ի՟Գ. 49։ Կող. ՟Ա. 7։ ՟Դ. 7։ Յայտ. ՟Զ. 11։ ՟Ժ՟Դ. 10։)
Ծառայ ծառայակցի սպաս պաշտաման մատուցանել. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Քո ծառայիս (այսինքն երկրի) մեզ սորուն ծառայակ ցացս հրաման տացես պատրաստել զդարմանոց մերոց պէտս. (Խոսր.։)
(Յովնան) ի ձեռաց ծովուն եւ ի ծառայակցէն իւրմէ ոչ կարաց փախչել. ծովն գտեալ զծառայակիցն իւր, եւ այլն. (Ոսկ. ապաշխ.։)
to serve together.
Եւ մահու ծառայակցէր՝ արարչական հնազանդելով հրամանին. (Մամբր.։)
servile, low, mean, ignoble.
Յետսամիտ. նուաստախոհ. ցած. կամ մտօք ծառայացեալ, գերեալ.
Անազատ երեւին, եթէ ծառայամիտք են. (Ոսկ. ղկ.) յն. եթէ ծառա՛յ հոգի ունիցին։
to be servant or slave, to serve.
δουλεύω servio, servus sum δουλέομαι in servitutem redigor. Ծառայ կամ գերի լինել. եւ ծառայել. արբանեկել. Գուլ՝
Ի փոքուն զեղծի եւ ծառայանայ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Մարդոյ առեալ զանձնիշխանութիւն, ու՛մ կամի՝ ծառայանայ։ Զերկիր եւ զայլսն ամենայն համակերտս ծառայացեալս հրամանաց արարչին. (Եզնիկ.։)
of servile race.
Որ է ի զարմէ եւ ի ցեղէ ծառայից. ծառայածին.
to enslave, to subject, to subdue;
to enthral.
δουλόω, καταδουλόω servum facio, in servitutem redigo . Աշխատ առնել կամ ստիպել ի ծառայութիւն, ի ստրկութիւն. ծառայեցընել, ծառայ ընել. Տե՛ս (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 13։ ՟Խ՟Է. 21։ Ել. ՟Ա. 14։ ՟Զ. 5։ ՟Բ. Եզր. ՟Է. 24։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 14։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 13։)
Զսահմանս հայոց ծառայեցոյց. (Խոր. ՟Ա. 12։)
Մահու ծառայեցուսցէ. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
որ գերեն զմեզ եւ ծառայեցուցանեն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Զարարածս աստուծոյ ծառայեցուցանեմք. (Խոսր.։)
enslaving, subjecting.
Որ ծառայեցուցանէ. իշխօղ. գերիչ.
Փրկեցից զնոսա ի ծառայեցուցչաց իւրեանց. (Զքր. ՟Բ. 9։)
Ծառայեցուցանել զծառայեցուցիչն հրամայեաց ծառայեցելոյն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Վանեաց արծաթն ծառայեցուցիչ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Ծառայեցուցիչ երկիւղ. (Շ. ՟ա. պ. ՟Լ՟Դ։)
Վասն փրկելոյ զմեզ յանբնականաց զմեզ ծառայեցուզչազ. (Լմբ. հանգ.։)
place or streets planted with trees, boulevard;
cf. Ծառաստան.
Բազմութիւն ծառոց եւ տնկոց ի մի վայր տնկեալ. ծառք. անտառ. ծառնոց. cf. ԴՐԱԽՏ, եւ cf. ԴԱՐԱՍՏԱՆ.
Ամենայն ծառտունկ։ Եթէ իցէ ի նմա ծառատունկ։ Ծառատունկ բազում։ Զծառատունկն քո, կամ նորա. եւ այլն։ Ամենայն փայտ ծառատունկ տայր զբեր իւր առատութեամբ. յն. փայտեղէնք դաշտաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 8։)
Ծառատունկ բազում, զոր ոռոգեալ արբուցանեն. (Արծր. ՟Ե. 7։)
Արմատախիլ զծառատունկս թշնամւոյն կոտորեսցուք. (Եղիշ. միանձն.։)
Միթէ ծառատու՞նկ էր աստուած. (Վրդն. ծն.։)
to cause to mount up in tree-like masses.
Տալ ծառանալ. բարդել. դիզացուցանել.
Զբուրումն անուշահոտութեան յերկինս ծառացուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
abounding with trees, wooded.
Ծառուտ, կամ ուր յաւէտ ծառք գտանին.
Ի ծառաւէտ ընկուզուտ տեղիս. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
to chew, to grind, to crunch.
ԾԱՍԿԵՄ ԾԱՍՔԵՄ. μασσάομαι mando, commanduco. Ստէպ ծամել. մանրել եւ տրորել ատամամբք. կրծել. ուտել. որոճել. ծամել, ծամծըմել.
Զկերակուրն վերստին աղալով եւ ծասկելով։ Մանր աղացեալ եւ ծասկեալ. (Փիլ.։)
Զհացն լոկ առ բերանն տարեալ՝ որպէս ծասկեալ երեւէին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ծասկել զկերակուր։ Որդն առ սակաւ սակաւ ծասկէ զփայտն եւ մնրէ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. առակ.։)
Ծասքելով ուտել զնորս իսրայէլ. (Յհ. կթ.։)
Հոգւով ճաշակել, եւ ի նորա կոկորդն ծասկեալ, եւ քաղցրութեամբն զմայլեալ. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Ա։)
որ չարաչար որդունքն անքուն ոչ ծասքեն եւ ծծեն զարիւնս մեր. (Ոսկիփոր.։)
masticatory;
—ք, teeth.
Որ կարէ ծասքել. գործիք ծասկելոյ. ատամունք.
ծասքողական մանրեալ ատամամբք։ Զծասքողականս կերակրոյ զգալի, որով բնութիւնս պահի կենդանի. (Սկեւռ. ի լմբ. եւ աղ։)
mastication.
Քեւ զանմատոյց հուրն կիզանօղ՝ անպական ծասքմամբ ծախեցաք. (Նար. կուս.։)
Ծածաւ, ոյ, ով. եւ ու, ու. գ. Ւարօտութիւն ջրոյ. ցամաքութիւն բերանոյ. պասքումն. պապակումն. տապումն. ծարաւ, ծարւութիւն.
Ի սով եւ ի ծարաւ։ Ուր ծարաւ, եւ ոչ գոյր ջուր։ Կոտորել կամ մեռունիլ կամ լքանիլ ի ծարաւոյ։ Ի ծարաւս իւրեանց.եւ այլն։
Յաղթեսցէ ծարաւն աղբերն. (Եփր. համաբ.։)
Պասքեալ յաստուածային ծարաւոյն։ Թէ ծարաւոյս զովացումն չանես։ Ծարաւով տոչորման մեղաց կիզեսցուք. (Խոսր.։)
Ծարաւով ծնկեալ։ Զծարաւ բժշկել (այս ինքն բուժել, փարատել). (Յհ. կթ.։)
Ետուն ըմպել քազ զլեղին, եւ ըզքացախն ի ծարաւին. (Շար.։)
Անչափ ծարաւովն՝ որ առ քրիստոս. այսինքն կարօտով. (Նար. երգ.։)
cf. Ծաւալական.
ԾԱՒԱԼԱԿԱՆ ԾԱՒԱԼԱՅԻՆ. διχυτικός fusilis liquidusque. Որ ինչ է ծաւալե՝լի, կամ ծաւալեալ. հեղանիւթ, եւ ընդարձակատարած.
Եւ որչափ ծաւալական է, մինչեւ զբնութիւնն այնոցիկ՝ որ առ բերանովն են ճանապարհացն՝ քաղցրութիւն առտուելով, մեղր ընկալաւ առասութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Աղբիւր լուսային ... ծով ծաւալային. (Գանձ.։)
cf. Ծաւալ առնում.
Աչքն ծով ի ծով՝ ծիծաղախիտ ծաւալանայր րառաւօտուն. (Նար. տաղ.։)
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
իսկ կր. իբր ձ. ἁναπεταννύω, ἑκτείνω, -ομαι extendo, -or χέω διαχύω, χέομαι effundo, diffundo, -or, spargo. Պարզել, սփռել, իլ. ճապաղել. ձկտել. տարածել՝ որպէս թէ զծալսն բանալով. հոսել. զեղուլ.
Զլոյս դիտութեան ընդհանուր յերկիր ծաւալեցին։ Ծաւալեցին յեկեղեցիս։ Առատապէս ծաւալեալ ի մեզ ծաւալէ. (Խոսր.։)
Ծաւալել զստուգութեան վարսն ի նախանձ բազմաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Զլոյսն յերկիր ծաւալեսցէ ճառագայթս. (Արծր. ՟Դ. 3։)
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Շնորհատուն խաչ ծաւալեաց ի խաւարէ լոյս. (Կաղանկտ.։ Նար. ՟Ի՟Ե։)
Բոց հրոյն ծաւալէր շուրջ զերանելեաւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Զօրէն ջրոյ, որ ընդ դաշտ ինչ ծաւալիցի. (Առ որս. ՟Գ։)
Իբրեւ զհօր ինչ գետ առ ի կողմն ի լայն ծաւալեալ. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Ծաւալի ընդ տիեզերս ամենայն լիապէս գիտութիւն աստուածութեան քո տէր։ Գունդք հրեշտակաց յերկիր ծաւալին. (Մաշտ.։ Մանդ. ՟Ը։ եւ Շար.։)
Փայլատակումն ճառագայթից, կամ ջուր համատարած ծաւալեալ։ (Պիտ.։)
cf. Ծաւալեմ.
Զտկարագոյնն՝ երկաքանչիւր՝ հուրէ ջուր ծաւալեցուցանեն. (Պղատ. տիմ.։)
զի զամենայն ճառագայթսն իւրեանց յերկիր ծաւալեցուսցեն. (Կիւրղ. ծն.։)
ծաւալեցուցանել զշնորհս, կամ զհարաւ բանին, կամ զլոյս եւ այլն. (Եփր. աղ.։ Խոր. հռիփս.։ Փարպ.։)
to applaud
Զնմանութիւն բերելով մանկանցն եբրայեցւոց էափելոյն եւ ոստո մատուցանելոյն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կապեցին պարս, ծափէին, եւ երգելով ասէին, ո՛հ ո՛հ, պամբոյ ժպտեցաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
to smack the lips.
Որպէս Կեփկափել. շփշփել. կրճտել.
Ի հաց ուտելն մի՛ ձայնեսցէ՛ բերան քո, եւ մի՛ ծափծափեսցեն ատամունքդ. (Ոսկիփոր.։)
to lisp, to mutilate or mangle speech, to speak broken English, bad French, etc.
ԾԵԹԵՒԵԹԵԼ. Ծեքծեքել զձայնն. սեթեւեթելով բարբառել. ցըթը փըթը, ցըսի փցի խօսել.
Ոչ կարէր զխաղտախուղտ ասորերէն բարբառել, կամ զյունարէն ծեքածուռ ծեթեւեթելն. (Ճ. ՟Ը.։)
small fragments, crushed matter, trash;
— վշոյ, tow-cardiugs, fescue.
καλάμη stipula, sordes (stuppae). Ծեծեալ եւ տրորեալ նիւթ. փշուրք իրաց ծեծելոց. ծեղ. ունգ. մղեղ. կեղեւանք.
Եղիցի զօրութիւն նորա իբրեւ զծեծեած վշոյ. (Ես. ՟Ա. 31։)
stem, stalk;
stubble.
Նոյն եւ ռմկ. որպէս Ծիղ, եւ Ծղօտ, Ցօղուն. καλάμη stipula.
Դիւրածախ ծեղն՝ ատոք ցորենոյն բարձօղ. (Երզն. լս.։)
Հոր փորեաց, եւ ծեղ անցոյց, որ երբ գայր ոք, ի ներքս անկանէր. (Ոսկիփոր.։)
Ա՛ռ զծեղն, եւ ձգէ՛ յախոռն։ Ի ծեփն՝ յերդի ծեղ խառնէ՛. (Վստկ.։)
cf. Ծեփ.
Քերել բերել ի ծեփածոյ նաւին նաւթոյ. յն. ի նաւին նաւթոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
poultice, cataplasm;
—իս դնել ի վերայ, to apply a poultice.
to plaster, to cement;
to lute.
Ծեփել զտուն, կամ զորմ, զխնդրունս։ Ծեփել բռով, նաւթիւ, կպրաձիւթով, հողով։ Ծեփել զկաւն ի վերայ աչաց։ Ծեփել, եւ գունել.եւ այլն։
Ծփեա՛ զտուն քո. զի եկեալ գեղեցկացուցից զնա զանազան նկարուք. Յառաջ նկարեա՛, եւ ապա ի վերայ ծեփեցից. (Խոսր.։)
Ընդ սեամս դրոշմաբար ծեփելով (զարիւնն)։ Քան սնդոյրն ի յայտսն ծեփելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Ծեփեցաւ դուռն երանոյ նորա պապանձելովն. (Եփր. համաբ.։)
prepuce, foreskin.
Ծեփ. եւ Ճարպ կամ պարարտութիւն եւ թաղանթ պատեալ։ (Փիլ. լին. ՟Գ. 48։)
to talk jestingly, to play on words.
Ծեքել կամ թեքել զբանն. թիւրել զխօսս իբր ընդ կատակս. խօսքը ծռմռկել, մսախարկութիւն ընել.
pronounced badly.
Զյունարէն ծեքածուռ ծեթեւեթելն (բարբառոյ). (Ճ. ՟Ը.։)
to overstrain, to distort the sense of a passage, phrase or word, to parody.
Թեքել. ծռել. թիւրել. կամակորել. ըստ մտի յեղաշրջել.
Որք յայլ դէմ ծեքելն կամին զհոգենուագ մարգարէութիւնն ի քրիստոս։ Մի՛ զասացեալսդ ծեքիցես. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. հռ.։)
Մի՛ ոք զբանս այսու ծեքեսցէ։ Յաղագս ծեքելոյ զօրհնութիւնս՝ հերձուածողացն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
զանունն իմ տէր՝ ոչ ցուցի նոցա. ծաքելով է ընթեռնելի (թերեւս պարուկաւ, կամ զիմաստն գուշակելով), փոխանակ ասելոյ՝ թէ ցուցի. (Կիւրղ. ել.։)
Զբան աւետարանին մի՛ ծեքեսցեն, այլ ճշմարտութեանն հետեւեցին. (Նչ. խնդ.։)
laughable;
pleasant;
ridiculous;
laughing.
Այնոցիկ՝ որ առ ծիծաղականսն են կատակերգութեանցն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
γελαστικός risibilis, ridendi facultate praeditus. Ունօղ զկարողութիւն ծիծաղելոյ. եւ Զուարթերես. ծիծաղ ունեցօղ, ծիծաղերես.
Որպէս եւ մարդոյ (յատկութիւն է) ծիծաղականն. քանզի թէպէտեւ ոչ ծիծաղի, այլ ծիծաղական ասի բաւորելովն։ Տարբերութիւն, բանական. եւ յատուկ, ծիծաղական. (Պորփ.։)
Ստորագրութիւն. ո՛րգոն, մարդ ուղղորդագնաց, ծիծաղական, լայնեղունգն. (Սահմ. ՟Գ։)
Ծով ծաւալեալ ծիծաղական. (Շ. ոտ. բարձր.։)
ծով՝ հանդարտ եւ հեզ շարժմամբ ծիծաղական զինքն ամենեցուն ցուցանէ։ (Դաշտք ծաղկաւետք) զինքեանս խնդամտաբար եւ ծիծաղական անցաւորացն ցուցանեն զանազան եւ երփն երփն գունաւորութեամբն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ.) (որպէս եւ ծաղիկն է իբր ծաղիկ, ծիծաղիկ)։
ԾԻԾԱՂԱԿԱՆ Որպէս Ծաղրական, առիթ ծիծաղելոյ. եւ ծաղու արժանի.
Ծիծաղականսն նոցա համբաւեալ քաջութիւն. (Արծր. ՟Բ. 17։)
Ծիծաղականսն, զկատակերգականսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
risibility.
որ եւ ասի ըստ յն. ԾԻԾԱՂԱԿԱՆՆ. τὸ γελαστικόν . Կարողութիւն ծիծաղելոյ, յատկութիւն բանականի.
Որպէս ծիծաղականութիւն՝ մարդոյ, եւ խխնջականութիւն՝ ձիոյ. Զի միայն մարդ ունի զծիծաղականութիւն. (Դամասկ.։)
funny, laughable;
ridiculous, risible.
γελοῖος ridiculus. Ծաղու արժանի. ծիծաղելի. ծիծաղելու.
Էր ծիծաղելի եւ գձուձ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ծիծաղելիս վիճակս ետուն (դից). եւ նոքիմբքայսոքիւք գարշելեօք եւ ծիծաղելեօք զինքեանս թշնամանեցին. (Առ որս. ՟Է։)
Ծիծաղելի է ի սնոտի իսկ զի՞նչ եւ իցէ աշխատիլն՝ առ ոչինչ հասանելով հաստատուն. (Պղատ. օրին. ՟ժբ։)