fibre, string;
ligament;
tendon, sinew.
Անօրէնութիւն կտրէ զնեարդս, եւ խզէ զջիլս նորա։ Զիա՞րդ յիւրաքանչիւր կարգս բաժանին երակքն, եւ նեարդքն. եւ կամ ո՞վ է՝ որ խոնաւ ջղօքն եւ նեարդիւքն արար (կամ յարեաց) վայելչապէս. (Կոչ. ՟Բ. ՟Դ։)
envy, rancour;
ill-will.
Չի՛ք ինչ վատթար քան զյաչաղանս։ Անդ ոչ նախանձ, ո՛չ յաչաղանք։ Մեղմով զյաչաղանսն շիջուցանէր։ Խափանէր զնոցա յաչաղանսն, եւ զնախանձսն սփոփէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 10։ ՟Ա. 28. 30։)
cf. Յաչաղիմ.
Զի պատճառս ինչ կարասցեն գտանել, եւ այնու յաչաղել զմեծասքանչ նշանադրութիւնն. (Նանայ.։)
cf. Յապաղումն.
Յապաղութիւն ոչ այլ ինչ աղաղակէ քան զայս. (Սեբեր. ՟Ժ։)
retrenchment, cutting off, suppression, diminution;
mutilation.
Ոչ ոստաքանցութեանն յապաւանաց պահանջող. (Պիտ.։)
to prosper, to be prosperous, successful or fortunate, to have great success, to thrive, to succeed in, to contrive to, to get on prosperously, to reach or attain one's aim, to come to a good issue, to terminate propitiously;
— ի վեր քան զակնկալութիւն or զկարծիս, to succeed against all probability;
ոչ-, չ-, to be unsuccessful, to fail, to miss one's aim, to be baffled, to miscarry, to be greatly disappointed;
յաջողեսցին, յաջողեսցի քեզ, you will fully succeed;
all will be well with you.
prosperity.
Տըւչութիւն յաջողուածոց ունէր ի մարաս առաւել քան զամենայն ոք. (Խոր. ՟Բ. 49։)
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
Ես վկայեմ ... եւ զՅովհաննէս (այսինքն զվկայութիւն Յովհաննու) յաջորդէ, որում այնքան հաւատացին. (Նանայ.։)
cf. Յառաջս.
Անուն քաղաքին էր յառաջ լուզա։ Յառաջ ի մէջ իսրայէլի այսպէս ասէր իւրաքանչիւր ոք։ Զմարգարէ յառաջ տեսանօղ կոչէր ժողովուրդն։ Յառաջ սահմանել։ Յառաջ իսկ ասել. յառաջն ճանաչել կամ դնել. եւ այլն։
Զհարանցն կամս յառաջ դնել մերոց կամացս. այսինքն նախապատուել քան զկամս մեր. (Բրսղ. մրկ.։)
ՅԱՌԱՋ ՔԱՆ. նխ. πρό prae, prius, ante. Նախ քան. յառաջագոյն քան. վաղ քան. կանխագոյն քան. մինչչեւ. անկից առաջ, ան չեղած.
Ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Որ գործեցան յառաջ քան զձեզ։ Յառաջ քան զլուսին։ Յառաջ քան զարեւ։ Յառաջ՝ քան զլերինս հաստատել։ Յառաջ քան զյաւիտեանս։ Երկու ամօք յառաջ քան զգետնաշարժն.եւ այլն։
Ի ձեռն աչաց յառաջ՝ քան գործով՝ մեղանչեն մարդիկ։ Եղիշ. (խաչել. (որ է որպէս՝ մակբայ)։)
Յառաջ՝ քան չեւ էր եկեալ բաբելացին. (Վահր. յար. (այսինքն մինչչեւ)։)
front, front part, fore part;
previous, former, prior, anterior;
before, in front, over against;
previously, formerly, heretofore;
first, at first, at the commencement;
—, եւ —, afterwards, at a later period, in the sequel, eventually;
— քան, before, ere;
— քան զարեւ, before the sun was;
— քան զամենայն, first, first of all, in the first place, before all things, first and foremost;
— ժամանակաւ, anciently, formerly, long since, in days of yore;
ժամաւ —, an hour before;
— եւ զկնի, before and behind;
ոչ — ոչ զկնի, neither before nor behind;
— կոյս, forward;
— բերել, to bring before, to present;
to produce, to cause, to engender, to occasion;
to allege, to adduce, to quote, to cite;
— բղխել or գալ, to derive, to come or proceed from, to emanate;
to ensue, to result, to be produced or born from;
— անցանել, to make progress, to improve;
— ունել, to present for choice;
— առնուլ, to adduce, to draw, to bring;
— կալ, կալ —, — մատչել, to present oneself, to come forward;
— մատչել, to advance further;
— հետեւել, to precede, to escort, to convoy;
— մատուցանել, to cause to advance or to progress;
to raise, to elevate, to promote;
to bring to an issue;
— երթալ, to advance, to gain ground, to progress, to improve;
— ածել, to continue, to go on;
— վարել զբանսն, to gather up the broken thread of conversation, to continue, to go on to say, to proceed in a discourse, to resume;
անդր եւս — տանել, to push beyond, to stretch too far;
— արկանել, —ն դնել, to propose, to put forward;
— իսկ ասացի, I said already.
preface, prologue, preliminary dissertation, prefatory discourse, preamble, exordium, prelude, prolegomena;
speaking first.
πρόλογος, προλεγόμενα, προοίμιον praefatio, prologus, prolegomena, prooemium. որ եւ ՅԱՌԱՋԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. ՆԱԽԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ, ՆԱԽԵՐԳԱՆՔ, ՆԱԽԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. այն է Կանխաբանութիւն յառաջ քան զմատեանն կամ զճառն. սկիզբն բանի. տիպաճէ. (կարծի գրիլ եւ Առաջաբան, ուր զօրութեամբ կայ յ, կամ ի)
Յառաջ քան զհարցափորձ դատաւորին՝ սկսաւ յանդիմանել զամպարշտութիւն նոցա. (վասն որոյ) դատաւորն ասէ, ոչինչ օգտիս յառաջաբան լինելով. (Ճ. ՟Բ.։)
to speak first;
to open the proceedings;
to make a preface or introduction;
to give as a specimen.
Եթէ յառաջաբանեալ էր (մեղայիւ) քան զտեառնն յանդիմանելն, արժանի էր լեալ մարդասիրութեան։ Մի՛ յամեր, մինչեւ դատախազն քո յառաջաբանէ։ Կարկեա՛ յառաջաբանելով՝ զնորա լեզուն. (Մաշկ.։)
placed in the chief seat, seated in the highest place;
president;
—ք, precedence, primacy, the first, highest or most honourable place.
Պարտ է ճշմարտութեան յառաջագահ լինել քան զստուերն (կամ ստուերին). (Կամրջ.։ Տօնակ.։)
foreknowing, prescient;
instructed beforehand;
forewarned.
Ազգք քրիստոնէից նախապատիւք քան զմեզ եւ յառաջագէտք. (Լմբ. պտրգ.։)
known or discovered precedently;
pre-eminent.
Թէպէտեւ ի պաղեստինացւոց աշխարհին էին յառաջագիւտ պարծանք, սակայն Եգիպտոս ջերմագոյն քան զնա գտանէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
cf. Նախադասեմ.
Նախ բանականն յառաջադասի որպէս վեհ քան զայլսն. (Գր. հր.։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
Յառաջադէմ էի ի հրէութեանն քան զբազում հասակակիցս իմ. (Գծ. ՟Ա. 14։)
advancement, progress, improvement, amelioration.
Զի քո յառաջադիմութիւնդ ամենեցուն յայտնի լիցի։ Որ ինչ վասն իմ էր՝ եւս քան զեւս ի յառաջադիմութիւն աւետարանին եկն. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 15։ Փիլիպ. ՟Ա. 12։)
Որով զվարձահատոյց մխիթարութիւն ընկալան յամենապարգեւողէն Աստուծոյ իւրաքանչիւր յառաջադիմութեանցն. (Կորիւն.։)
placed before, propounded.
Յառաջադիր չարչարանք, կամ խորհուրդ չարչարանաց. կամ աւետարան (ղկ. նախ քան զգործս առաքելոց). (Ագաթ.։)
foreknown, predicted, foreseen.
Այն գիշեր յառաջածանօթ եղեւ հարցն մերոց։ Որ յառաջածանօթն էր նախ քան զ՝ի սկզբանէ աշխարհի. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 6։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 20։)
built or constructed previously.
Սկզբնաւոր յառաջակառոյց քան զբնակիչս։ Յառաջակառոյց զայս կերպարան հաճեցար լինել. (Նար. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)
prominent, jutting or leaning out.
Ըստ չորքոտանեաց յառաջակարկառ լինել շրթանցն քան զբերանն. (Նիւս. կազմ.։)
arrived before or first.
Քան զյառաջահասն տօնս՝ այսր աւուրս տօն մեծագոյնս ցուցանէ զաճումն սքանչելեացն. (Ճ. ՟Գ.։)
Զինչս տեառն իմոյ յառաջահա՛ս Քրիստոս ընկալաւ. քանզի ի ձեռս աղքատաց բաժանեաց զամենայն ինչ տէրն իմ. (Ճ. ՟Բ.։)
believing first of all men.
ասէր լինել յառաջահաւատ քան զվիրս եւ զաղուանս. (Ոսկիփոր.։)
in pushing forward, in advancing;
— երթալ, to open away through and advance before all.
Գունդն մուշեղեան յառաջեալ քան զայլ գունդսն՝ յառաջամուխ տագնապեալ երթային. (Բուզ. ՟Ե. 2։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
Յառաջանայ քան զձեզ ի Գալիլեա։ Հասանէին ձայնք փողոցն ի բաց յառաջացեալք. (Մտթ. ՟Ի՟Ը. 7։ Ել. ՟Ժ՟Թ. 19։)
Իւրաքանչիւր ոք զիւր ընթրիս յառաջանայ ուտել. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 21։)
Անկարելի է անցանել ընդ իւր ստուերն՝ եւ յոյժ փութացելոյն. վասն զի յառաջանայ միշտ այնքան՝ որքան հասեալն լինի. (Առ որս. ՟Է։)
Յառաջանայ քան զբանն՝ փոփոխումն էակացն. (Սահմ. ՟Ա։)
Ի պատերազմ յառաջանան։ Յիւրաքանչիւր տեղեաց մի քան զմի յառաջանալ ի կոչումն բուհայի. (Արծր. ՟Ա. 14։ ՟Գ. 10։)
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
Բոլոր մարտիւրոսացն գունդք յառաջատեալ յուսով իմանալին գեղոյ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
foreseeing;
provident;
cf. Զգուշութիւն;
— լինել, to foresee.
Տեսանողացն յառաջատես եւ նախագուշակ երգաբանութիւնք։ Զոր յառաջատես եղեալ եւ հայր սորին Սողովմոնի։ Աստուած յառաջատես է քան զստեղծուլն. (Նար. խչ. եւ Նար. երգ.։)
foresight, prevision.
Զչեւ եղեալսն յառաջատեսութեամբն ճառեաց զմեծասքանչ նշանացն. (Նանայ.։)
cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.
foregoing, preceding, previous, antecedent, precedent;
fore-runner, precursor, outrider;
antecessor, predecessor;
— լինել, to precede, to forego, to fore-run, to outride.
Յովհաննէս յառաջընթացն՝ նախ քան զմկրտութիւնն՝ զխոստովանութիւն խնդրէր. (Կլիմաք.։)
from God, of God.
Յաստուածուստ առեալ հրաման. (Նիւս. ի սքանչ.։)
to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.
(որպէս թէ ցյատակել. լծ. եւ սատակել) ἑδαφίζω solo aequo, humi prosterno κατασκάπτω, καταστρέφω, ἑρημόω suffodio, subverto, everto, desolo, devasto. կր. ἑδαφοῦμαι, ἑδαφίζομαι solo aequor, ut solum fio. Որպէս զյատակ գետնոյ կացուցանել. քանդել մինչեւ ի յատակն. տապալել. հիմնայատակ՝ հարթայատակ առնել. եւ Բնաջինջ առնել, կորուսանել կործանել զշինուած եւ զմարդ.
property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.
Ի յատկութեանց բաղկացաւ իւրաքանչիւր (բան անհատի)։ Մարդոյն (ըստ տեսակի) յատկութիւն՝ եղիցի նոյն ի վերայ յոլովից (այսինքն ամենայն մարդոյ). (Պորփ.։)
Ի յատկութեանն ըստ բնութեան երկաքանչիւրոյ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
Սիրելի է իւրաքանչիւր ումեք յատուկն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
Յատուկ իւրաքանչիւր ումեք բան բացատրեսցէ. (Արիստ. ստորոգ.։)
always present;
inherent, innate, inborn.
Ապրեցելոցն ճանապարհ՝ որքան բարիս խոստանայ զհանդերձեալսն, այսքան աշխատելիս տայ զյարագոյսս. (Բրս. սղ. ՟Ա։)
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
Աստուածայինն սէր որքան յարակայի, բորբոքի. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ծ՟Բ։)
perpetually burning or burnt.
Հուր որքան զօրէ, յարակէզ առնէ զծնողն. (Շ. թղթ.։)
to continue, to prolong, to cause to last.
Հաւատոց մասն, որ յարաձգեալ մնայ անվթար։ Ի վեր քան զմտաց անարգելութիւն՝ յարաձգեալ ամենայն ուրեք բովանդակ (ներկայութիւնն Աստուծոյ). (Նար. ՟Ժ. ՟Հ՟Ե։)
prolonged, continual;
preter-imperfect.
Զմեծն եւ զյարաձիգն առ փրկութիւն պատուիրանս լքանել։ Յարաձիգ աղօթիւք, եւ անմեղկելի պահօքն։ Առ ի յաղօթս յարաձիգս։ Նշանակ յարաձիգ խաղաղութեան. (Բրս. հց.։ Ճ. ՟Ա.։ Վանակ. յոբ.։)
accented on the penultimate.
ՅԱՐԱՇԵՇՏ ՅԱՐԱՇԵՇՏՈԼՈՐ. προπερισπόμενος . Ունօղ զշեշտն միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, իմա՛ ըստ յունական առոգանութեան.
Ամենայն անուն՝ որ միով հեգով յառաջ քան զվերջին հեգն ունի զայբ կամ զեչ կամ զին, ամենեքին յարաշեշտ կոչին. (Ո՛րգոն. Մա՛րկոս, Քե՛բրոն, Սի՛մոն. Յկ. ղրիմ.։)
circumflected on the penultimate.
Ունօղ զպարոյկ միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, ըստ յունական սովորութեան.
Ամենայն անուն, որ միով հեգով յառաջ քան զվերջին հեգն ունի զ՝է, կամ զ՝ով (զյն. օ՛մեկա), սոքա յարապարոյկ ասին. Ո՛րգոն, Մո՜վսէս, սէ՜իր. եւ կամ զմի ոք յերկբարբառացն. ո՛րկէն, Դա՞ւիթ, Տո՞ւբիթ, զե՞ւի, զո՞յի. (Յկ. ղրիմ.։)
to attract.
Երկաքանչիւրոցս այսոցիկ առ ինքն յարաքարշելով։ Ասի դիտաւորութիւն յարաքարշել զմեզ առ ինքն ... պիտանացուն ասի յարաքարշել զմեզ առ ինքն. (Անյաղթ պորփ.։)
to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.
Յարգեն զթշուառութիւն, եւ պարսաւեն զյաջողուածս։ Յարգեն զանարգս քան զպատուականս։ Ետես՝ եթէ ոչ ինչ յարգեցաւ ծածուկ հնարագիտութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Յարգոյ.
Յարգի եւ մեծ եմք քան զձեզ. (Ոսկ. ՟Ա. 32.) յն. բայիւ, πλεονεκτοῦμεν praestantiores sumus.
Յարգի եղեւ արծաթսիրութիւն քան զաստուածսիրութիւն. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Յարգի.
Ստացուածքն բոզի պիղծ են եւ անարգ, թէպէտեւ նիւթքն եւ նկարագիրն յարգուն իցէ։ Զմարմնոյն սակաւաժամանակեայ գեղեցկութիւնն յարգուն համարի։ Զառ ի հեշտութիւն բանս յարգուն եւ պատուակըան համարեալ։ Զիւր դատաստանն քան զաստուածայինն յարգունք համարեալ։ Զմի ի շարագրածացն իւրոց հարիւր եւ այլ եւս աւելի քան զատտիկեցի քանքարսն յարգուն համարեցաւ. (Փիլ.։)
like straw.
Ի կաւոյն եւ յաղիւսոյն աղատիմք, եւ ոչ որքան յարդատեսակ խորհրդով ի յոլովից ըմբռնեալք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.
Մաքրեալ եւ յարդարեալ։ Յարդարեսցէ զճանապարհ քո առաջի քո։ Յարդարեաց զնոսա իբրեւ զերիվար գեղեցիկ պատերազմի։ Ի նմանէ դիտեաց, եւ ի նմանէ յարդարեաց։ Բարեկամս Աստուծոյ եւ մարգարէս յարդարէ (կամ առնէ)։ Իբրեւ սաղմոսարանաւ իւրաքանչիւր յարդարեալ ձայնիւք (կամ ձայնիւ յարմարեալք).եւ այլն։