acoustic.
Թանձրացեալ շոգոլւովն լսելիքն զօրէն դրաց իմն լսական մասանցն ի վերայ եդելոյ։ Եթէ յայնոսիկ՝ որ ըստ լսելեացն են մասունք՝ հոսեսցի. (ի լսականն խառնեսցի. Նիւս. կազմ.։)
Ականջացս լսական զօրութիւն. (Լմբ. ժղ.։)
hearing, ear;
hall of audience, auditory;
university.
Եւ ո՛բարեբաստագոյն լսարանօք. (Փիլ. իմաստն.։)
Ի կեսարիա յանդիման չարախօսացն խօսեսցի վկայելով առ մեծագոյն տեսարանի, եւ պայծառ լսարանի։ Մտին յատեանն. (տե՛ս, որպիսի հանդիսաւոր լսարան եղեւ վասն պօղոսի. Ոսկ. գծ.։)
ԼՍԱՐԱՆ. Որպէս Դպրոց երեւելի, տեղի լսելոյ բանից վարժապետի. աշակերտանոց. վարդապետանոց երեւելի. զոր առ մեօք կոչեցին ոմանք Համալսարան, որպէս լտ. universitas. եւ կամ academia եւ lyceum. տե՛ս եւ ՃԵՄԱՐԱՆ.
that stops his ears;
that shuts his ears to.
Փակեալ լսելօք, կամ փակօղ զլսարանս.
to hear;
to give audience to, to listen to;
to grant, to hearken to the prayer of;
to understand;
— զչար հոտ, to perceive the odour;
չլսելոյն, չլուելոյն առնել, to turn a deaf ear to;
լուայ զի, I have heard it said that;
լուարուք ինձ, listen to me, hear me;
լուր մեզ, hearken to us, grant our prayer;
ոչ լսեն ինձ, they do not listen to me.
ἁκούω audio. Զգալ ականջօք. ըմբռնել զձայն կամ զբան. եւ Լուր առնուլ.
Զոր աչօք իւրովք ետես՝ գրեաց, եւ ոչ ի լսելոյ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 4։)
Ազգ՝ որոյ ոչ լսիցես զձայն նորա. ազգ՝ որոյ ոչ լսիցես զլեզու նորա։ Խօսեաց ընդ ծառայս քո ասորերէն, զի լսեմք։ մի՛ լսիցեն իւրաքանչիւր բարբառոյընկերի իւրոյ։ Ոչ գիտէին, թէ լսէր յովսէփ. զի թարգման կայր ի միջի։ Տացես ծառայի քում սիրտ լսելոյ, եւ դատելոյ զժողովուրդ քո. եւ այլն։
Ասէ ցնա հռոմայեցի լեզուաւ. քանզի ոչ լսէր զօրաւարն յունարէն. (Ճ. ՟Գ.։)
Արիք եւ լուարուք բարբառոյ իմոյ։ Քաղցրութեամբ լսէր նմա։ Որ ձեզ լսէ, ինձ լսէ։ Ահա որդիքն իսրայէլի ոչ լուան ինձ, եւ զի՞արդ լսիցէ ինձ փարաւոն։ Լսել ձայնի տեառն, կամ պատուիրանաց, հրամանաց. եւ այլն։ Լո՛ւր ո՛րդեակ խրատու հօր քո։ Ամենեքեան հնազանդութեամբ լսէին միում։ Ի կարդալ իմում լուաւ ինձ։ Տէր լո՛ւր աղօթից իմոց. եւ այլն։
Լսեսցո՛ւք արդ. բայց մի՛ սքանչանաք ինչ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Լսեա՛ եւ այլ բօթ մահու։ Համառօտ լսեա՛ յինէն։ Լսեցին զայս ձայն առաքեալքն։ Իբր թէ բնաւ չեն լսեալ, կամ լսեալ։ Ոչ բաւական համարի զբանիւ լսեցեալ հաւատսն. (ՃՃ.։ Ի գիրս խոսր.։ Երզն. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
to cause to hear.
Զխուլս լսեցուցանէր, եւ զհամրս ի խօսս ածէր. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Զ.։)
whitish, rather white.
Խիտ իմն հովտաձեւ տախտակին (տօսախ), եւ լըսնագոյն. (Նիւս. երգ.։)
listening, hearing;
auditor;
scholar, disciple;
obedient, docile;
— լինել, to hear, to hearken to, to lend an ear to.
ԼՍՈՂ կամ ԼՍՕՂ. այն՝ որ լսէ. ունկնդիր եւ անսացօղ.
Որում լսող եղեալ խաղցր եւ մեծին թէրդոսի զօրավարի։ Այսմ լսօղ եղեալ վռամ՝ հրամանէ զամենայն կատարել. (Խոր. ՟Գ. 29. 65։)
Լսօղք նորին (յհ. աւետ) ճանաչէին պապիաս, եւ պօղիկարպոս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to complete, to accomplish, to finish, to crown, to complete the measure of, to carry to its highest pitch.
Արեգակն իւրով լուսովնլրացուցանէ զամենայն։ Քաղցր անձրեւօք լրացուցանէ. (Պետ.։)
Արտասուօք զերկիրն լրացուցանէին։ Գանձիւք լրացուցանելով զդասս աղքատաց. (Արծր. ՟Դ. 12։ ՟Ե. 3։)
very or most impudent.
Զի մի՛ լրբագոյն առաւել առնիցէ զնոսա։ Ոչ եղեւ յամօթ, այլ ե՛ւս լրբագոյն եղեալ արտաքս։ Ապա յայլ պատճառս եկին լրբագոյն, եւ ոչ հմտագոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3. 12. 26։)
cf. Լրբութիւն.
Անամօթութեամբ զրպարտէ, եւ լրբանօք բամբասէ. (Իսիւք.։)
Լրբանօք ասես. (Մաշկ.։)
cf. Լիրբ;
— երեսք, brazen-face, bare-face;
— սէր, illicit love.
ἁναιδής impudens. Լիրբ, եւ լրբական. Ժպիրհ. անամօթ. անպատկառ. աներես.
Լրբենի երեսօք. (Առակ. ՟Է. 13։ Պետ.։ Յհ. կթ.։)
Լրբենի դիմօք։ Ի վերայլրբենի դիմաց. (Եղիշ. չրչր. եւ Եղիշ. խաչել.։)
Լռեա՛ ի յանդգնութեանդ, եւ ի լրբենի անամօթութենէդ. (Վրք. սեղբ.։)
to be shameless, impudent, bold, brazen-faced;
to behave with insolence, to say silly, or impertinent things.
ἁναισχυντέω impudens sum, impudenter ago. լրբութեամբ վարիլ. լիրբ գտանիլ. անամօթիլ. ժպրհիլ. յանդգնիլ. լրբանալ, երեսի ջուրը կորսընցընել.
Լրբի անամօթութեամբ սրտիւ գալ առ մեզ յողջոյն. (Փարպ.։)
cf. Լիրբ.
Չարն կային կայր լրբին դիօք եւ անզեղջ մտօք. (Եպիփ. ծն.։)
impudence, impertinence, insolence, shamelessness, arrogance, cynism;
ի — դարձուցանել, to render insolent.
ἁναισχυντία impudentia ἱταμία temeritas. Լիրբ գոլն. լըրբիլն. լրբանք. անամօթութիւն. անպատկառութիւն. ժպրհութիւն. յանդգնութիւն. անչաթ համարձակութիւն. աներեսութիւն.
bluish grey.
Առաւել լուրթ, կամ ունօղ զգոյն լուրթ. որպէս կապուտակ եւ աղօտ. մթնագոյն.
Օդոյ անօսր եւ լրթագոյնս է բնութիւն. (Վեցօր. ՟Բ։)
to become bluish grey.
կապուտակիլ կամ աղօտանալ որպէս զլուրթ գոյն.
Օդ պղտորեալ եւ յուզեալ ոչ լրթասցի. (այսինքն ոչ լիցի երկնագոյն). (Վեցօր. ՟Զ. եւ Շիր.։)
entire estate, complement, completeness, fulness;
accomplishment, completion, perfection, consummation;
satiety;
reunion, multitude;
— լուսնի, full moon;
ի — ածել, to accomplish, to complete, to finish, to crown, cf. Կատարեմ;
ի — գալ՝ ելանել՝ հասանել, to be accomplished, to be fulfilled;
ի —, for the completion of;
ի — աղետիցս, to complete my misfortunes, to give me the finishing blow, to fill up the measure of my misfortunes;
— ժպրհութեան, եղերան, the height of insolence;
the lowest depth of crime;
— եղեւ փառաց նորա, his glory was at the highest pitch.
Ի լրութենէ նորա մեք անենեքին առաք շնորհս։ Երկինք տացեն զլրութիւն իւրեանց։ Ըստ ժամանակի լրութեան հրամանի հնձոց։ Ոգի լրութեան ի նոցանէ եկեսցէ ինձ։ Առնու ելանէ զլրութիւն նորա ի հանդերձէն։ եթէ յանցանքն նոցա մեծութիւն աշխարհի, ո՞րափ եւս առաւել լրութիւն նոցա։ Լրութեամբ օրհնութեան եկից։ Լիցջիք ամենայն լրութեամբն աստուծոյ.եւ այլն։
Թափուրս ի լրութենէ լմաստից կենաց։ Ո՞րպէս զունայնութեանցս իբր զլրութեանց ճառագեցից։ Որ զլրութեամբ ունօղն գոյնց կարօտաբար կաթամբ լցուցեր։ Ոչ ի մասնէ, այլ ի լրութենէ. (Նար.։)
ԼՐՈՒԹԻՒՆ. համօրէն բազմութիւն. բոլոր հաւաքումն.
Զամենայն զոր ինչ ասացերդ, ի լրութենէ սրտի եւ ի բարւոք մտէ խօսեցա՛ր. յն. լոկ, ի բարի սրտէ։
cf. Լրութիւն
Լրումն, որ զամենայն յամենայնի լնու։ Ի նմա հաճաւ ամենայն լրումն աստուածութեանն մարմնապէս։ Լրումն օրինացն սէր է։ Լրումն հեթանոսաց մտցէ։ Եկն լրումն ժմանակին։ Ի լրման ժամանակաց. եւ այլն։
թափուրն լրման կարօտանայ. (Շ. թղթ.։)
Լրմամբ ուռկանի (ձկամբք)։ Լրմամբ ձկանցն ի յուռկանին. Զուռկան աւետարանին արկեալ յաշխարհիս ի բազմապատիկ լրումն առաւելուլ զբեղմնաւորութիւն։ Առ ի լրումն կարօտութեան. (Պիտ.։)
Որ ի լրումն անճառ ծննդեան քո, կամ Ի լրումն անճառից, կամ ի լրումն բոլորից տնօրինական մեծ խորհրդոյն. (Շար.։)
Դէմք առակիս ոչ տան ամենայն իրօք զտեսութեանն լրումն. (Երզն. մտթ.։)
Ըստ լրման լուսնոյ զատկին։ Լուսինն ի լրման։ Լրումն լուսնի։ Ժամանակ լուսնի՝ ի լրմունս կամ ի միջոցի. (Արշ.։ Արծր.։ Զքր. կթ.։ Շիր.։ Տօմար.։)
lively, sprightly;
gay, joyful, merry;
gaily, joyfully, merrily.
որ գրի եւ ԼՐՋՄԻՏ. Լուրջ եւ զգաստ կամ արթուն մտօք.
Լրջամիտ եւ զգաստ չգայարանօք։ Արթուն կալ լրջմիտ յօժարութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 1։)
good humour, merriment, jollity, gaiety, joy;
vivacity;
vigilance, alertness, watchfulness.
Լրջմտութեամբ խօսէր երկարս ընդ վասակայ. (Փարպ.։)
spy, informer, police-spy;
betrayer, traitor;
emissary;
scout.
ԼՐՏԵՍ որ եւ ԼՐՈՒՏԵՍ ասի. κατάσκοπος explorator, speculator. որ երթայ լուր առնուլ եւ բերել՝ ականատես լինելով. դիտօղ եւ զննիչ ելից եւ մտից օտար երկրի. Դէտ. պատուիրակ. Տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Բ. 9=34։ Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 6։ Յես. ՟Զ. 25։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 4։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 31։)
to spy, to play the spy, to watch, to search narrowly, to observe in secret;
to waylay, to lie in wait for.
κατασκέπτομαι, κατασκοπεύω exploro, speculor. Դիտել եւ զննել զվիճակ օտարաց՝ ի բերել լուր որպէս ականատես.
cf. Լցուցիչ.
Որոց կարօտութեան լցիչք են. (Վեցօր. ՟Գ։)
that fills;
satiating, satisfying.
Որպէս կերակուրք, որք կարօտանացն են լցողականք. (Նիւս. բն.։)
to fill, to fill up;
to satiate;
to accomplish, to complete, to effect.
Լցուցանէ զամենեսեան պարգեւօք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)
Զբանս հաւանականս ի սակս իմ ասելով լցին զականջս ձեր (չարախօսութեամբ). (Պղատ. սոկր.։)
Կերակրովք եւ ըմպելեօք զկարօտն լցուցանես. (Խոսր.։)
որ լցուցանել (կամ լցեր) զամենայն հաղրական տնօրէնութիւնս. (Պտրգ.։)
to leave, to abandon, to desert, to forsake, to quit, to give up;
to disable;
to dismantle;
to discourage, to dishearten.
(լծ. լտ. լինքուօ, լիքուի). λείπω, παραλύω linquo, derelinquo, dejicio, rejicio, negligo. Ի բաց կամ ի վայր թողուլ. ընկնուլ յերեսաց. ի բաց արձակել՝ լուծանելքակել՝ մերժել յիւրմէ. տարագրել. անտես կամ ապախտ առնել. Երեսի վրայ թողուլ.
Լքին ծնօղք զծնունդս իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
to grow weak, to be disabled, to languish, to want force;
to despair, to be dispirited.
Մի՛ լքանիլ ի կրօնիցն սակս եկելոց նեղութեանցն։ Լքան սիրտք իշխանացն։ Զօրացն լքելոց. (Յհ. կթ.։)
Թէ գուցէ լքեալ լինիցին ականջք լսօղացն կարծեօք՝ թէ ոչ կարէր նա դիմանալ լինել մարտին. (Եփր. համաբ.։)
Ճոխանալ երեւելեօքս եւ լքանելեօքս. այսինքն հանցաւոր եւ արհամարհ, կամ աստ թողլի իրօք. (Արծր. ՟Ա. 14։)
moss;
lichen;
sea-weed.
conceited, vain, vainglorious, presumptuous.
Առ ինքնարգոյ բարձրայօնն. (Նար. ՟Գ։)
proper, own natural.
Քո ինքնաւորդ զօրեղութեամբ գթածաբար առողջացուսցես. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Ինքնաւոր իւրով զօրութեամբ հրաշացուցանէ. (Անան. եկեղ։)
Ունի մշտածին ինքնաւոր անարօրադիր բոյսս բիւրաստեղունս. (Նար. մծբ.։)
that comes of his own accord, voluntary;
self-produced, fortuitous, natural;
by chance, naturally.
Յորում նաւահանգիստքն եւ նաւակայք աստուծոյ կամօքն ի ծովեզերսն ինքեակ փորեալք. (Նիւս. կազմ.։)
deserter, fugitive, turn-coat.
Աղօթիւք իւրովք ինքնեկս կերակուր ձկան առատութեամբ շնորհէր նոցա. (Մահ եզեկ.։)
self-existence, substance, natural production.
Ոչ նքնեղութեանն է տալի զայսքան զօրութիւն։ Յայտ է թէ առաւել քան զինքնեղութիւն ոմն է. եւ այս ո՞վ է՝ բայց եթէ աստուած. (Առ որս. ՟Է։)
by himself, personally, in person;
դու —, yourself, (thyself);
ես — իսկ եմ, it is I (myself);
թագաւորն —, the king himself, in person;
դուռն — բացաւ, the door opened of itself.
իբրեւ զհասակ ինքնին անկեալ ի զօղնոյ։ Երկիրն ինքնին բերէ զպտուղն։ Դուռն՝ ինքնին բացաւ նոցա.եւ այլն։
Ինքնին զինքն օգնականութեամբն յայտնեաց (աստուած որդւոցն իսրայէլի). (Կիւրղ. ել.։)
Որդին աստուածոյ ... նա ինքնին ձեզ հրաւիրակ յարքայութեան. նա ինքնին պաշտօնեայ իւրոց բարեաց. (Ագաթ.։)
absolute, sovereign, independent, free, uncontrolled;
despotic
αὑτοεξούσιος sui arbitrii, liber, arbitrii libertate praeditus. Անձնիշխան. տէր անձն. ինքնասէր. ազատ կամօք.
Ինքնիշխան յօժարութեամբն զառաջնորդոյ զիշխանականին ամենեցուն ունէր զնմանութիւն. (Նիւս. կուս.։)
ԻՆՔՆԻՇԽԱՆ. αὑτάρχος, αὕταρχος summam rerum potestatem obtinens Իշխան բացարձակ. տէր բոլորից. ինքնազօր. եւ Տիրական.
Հոգին սուրբ ինքնիշխան, անփոփոխելի, ամենազօր. (Ածաբ. պենտեկ.։ եւ Շար.։)
կեանս ընձեռել զօրէ ինքնիշխան բաւականութեամբ. (Նար. ՟Ժ։)
absolute power, independence, freedom, despotism.
Ինքնիշխանութեանն կառօք՝ իբր ի տեսարանի ումեք՝ ի սոսա նահատակել հանդիսասցուք. (Յհ. իմ. ատ.։)
անուն ինչ աստուծոց կամ դիւաց կամ ինքնօրէն մոլորութեանն. (Առ որս.։)
ԻՆՔՆԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ. αὑταρχία summa rerum potestas. Ինքնիշխան լինելն. ինքնին իւրով զօրութեամբ իշխելն. ինքնակալ եւ բացարձակ տէրութիւն.
Հանդերձեաց զօրեղ ցութեամբ զարարածոց իւրոց փրկութիւն։ Ամենակալ ինքնիշխանութիւն բոլոր էականութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ՟Է։)
Ինքնիշխանութեամբ ի բաց վարեաց զպատրօղն. (Լմբ. ստիպ.։)
selfhood, individuality, personality;
essence, nature, property.
αὑτότης ipseitas ὐπόστασις ut subsistentia, et subsistentia Գոլն ինքեան եւ յինքեան՝ որպէս եւ էն. եւ զի դերանունս Ինքն՝ ոչ է յայտնիչ որոշ դիմի, այլ զանձանց եւ զէութենէ որպէս թանձրացեալ առնոյ. իբր յն. հիփօստացիզ. այսինքն Ենթակայութիւն. երբեմն որպէս Անձնաւորութիւն, որ ըստ աստուածաբանից ասի առնչական ենթակայութիւն երրեակ յաստուած.
ո՛չ եթէ ինքն որդին հայր է, այլ՝ ինքն որդի հօր ասի. ահա մի բնութիւն երեւեցան երկու անձինք կատարեալք. եւ մի էութիւն, երկու ինքնութիւնք. (Աթ. առ եպիկտ.։)
Քեզ օրհնութիւն (քրիստոս), ծնունդ ծածկեալ ինքնութեան (հօր)։ Վասն ինքնութեան հօր յայտ արար, եթէ առ ամենայն, եւ յամենեսին է նա. (Եփր. համաբ.։)
Հարկ է ... մի աստուածութիւն ընդունել ի մի ինքնութիւն հօր եւ որդւոյ հաստատութեան։ Ոչ թերի է եւ ոչ պակաս ի հօրն էութենէ, եւ ինքնութենէ, եւ գոյութենէ որդի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. եւ 6։)
Վասն դիցն՝ զի կարծէին, թէ ինքնութեամբ էինի միտս պաշտօնէից նորա՜ (Եփր. ծն.։)
Որպէս զթագաւորն՝ որ հանուր աշխարհին տիրելով զօրութեամբ, սակայն ինքնութեամբ գտանի միայն յարքունի ապարանսն։ Ոչ եւ ինքնութիւն փառանց յամենայն տեղիս. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Ինքնուս.
ոչ առ վարդապետս ... ուսեալք, բայց ինքնլուրք եւ ինքնուսմունք։ Ինքնուսումն օրինօք առաքինութեամբս այսորիկ խրատեալ է։ առ ի միաբանութիւն ... ինքնուսման ազդին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
mule.
Յորոց ծնանին իշակէսք, այսինքն է ջորիք. (Վեցօր. ՟Է։)
Ո՛չ կառօք եւ իշօք եւ կամ իշակիսօք. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Իշակէսք եւ երեւելի երիվարօք շրջիցի յաշխարհի. (Խոսր.։)
wild ass.
Սոքա (ցիռք) անձին երամակս եղեալ, առաջնորդութեամբ իշայրոյն յանապատս արօտական եղեալ՝ ոչ անկանին ընդ ձեռամբ. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Իշեան.
Զանթիւ արօտականս ընդանի իշանց. (Փարպ.։)
Դէզ դէզ զխոտն ի վայր հոսեալ, զիշանն զկնի ի զօրս արկեալ. (այլ ձ. զիշեանն. թող եւ զգրեալն զիշխանն, որ է սխալ)։
donkey-driver;
goad, spur, stimulus for asses.
ὁνηλάτης asinarius, agaso. Վաղօղ իշոյ. իշպան.
Զո՛ր օրինակ իշավար ոք վստահացեալ ի զօրութիւն իշոյն յաւելու դնել ի բեռն նորա։ Հց. (աթ. կիւրղ.։)
Էշ զճանապարհ՝ ընդ որ միանգամ անցանէ, այլ ոչ մոռանայ. եւ դէպ լինի զի իշաւարն մոռանայ, նա իբրեւ տեղեակ զուղղորդն տանի. (Վեցօր. ՟Ը։)
as a sovereign, as a commander, authoritatively;
magisterially, imperiously;
willingly;
— կեալ, to live like a prince, to lead a princely life.
Երջիւրքն զիշխանաբար զօրութիւնն յայտ առնելով. (Լմբ. ամբակ.։)
sovoreign, imperial;
seigneurial, of or belonging to a baron;
magisterial;
absolute;
lordly;
noble;
ruling, in power, in authority;
—ն տունջեան, — գիշերոյ, the sun;
the moon, the stars.
Կամ Տիրական, եւ բացարձակ, ինքնազօր.
Իշխանական բանիւ աստուծոյ կանգնեցան կացինծառք ամենայն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Իշխանական կամօք պատուեալ. (Շ. վիպ.։)
ԻՇԽԱՆԱԿԱՆ. ἑξουσιάζων, ἁρχηγός, ἁρχικός, τὸ ἁρχικόν princeps, praepositus, principalis. Իշխօղ. իշխան. գլխաւոր.
Իշխանականն ապականեալ էր ... իսկ որ ընդ իշխանութեամբ էին. տակաւին առողջ էին մտօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3։)
Եւ ոչ իշխանականս ի մեզ ամբոխիցի չար եւ մոլար օրինակօք։ Պայծառացուցանէ զմեր իշխանականս. եւ այն՝ զմաքրեալն։ Զիշխանականիս պայծառութիւն, որ ուղղէ մեզ ըստ աստուծոյ զգնացսն. (Ածաբ. առ որս. ՟Ա. եւ Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
imperious, lordly, dictatorial.
ՈՉ մեծազօրն եւեթ ւրով զօրութեամբն, եւ կամ իշխանասաստ հրամանաւ զմերն տանջեաց տանջիչս բանն աստուած. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Իշխանանիստ հրամանօքն տիպէին զնա. (Կաղանկտ.։)
ambitious.
φιλαρχοῦν ambitiosus, imperii cupidus սիրօղ իշխանութեան. փառասէր.
sovereignty, principality, lordship;
authority, faculty;
empire, dynasty, sway, rule, dominion, domination;
abselute power;
dignity;
right, privilege;
government, command, power, jurisdiction;
free will, liberty;
licence, exclusive permission;
place, post;
diocese;
—ք, principalities (tho third order in the celestial hierarchy);
հոգեւոր՝ ժամանակաւոր, spiritual and temporal power;
առաւելազանց —, too much authority;
յ— հասանել, to rise to dignities;
to get into office, or power;
տալ ումեք զամենայն —, to empower, to give carte-blanche, or full powers to;
լինել ընդ իշխանութեամբ ուրուք, to be in the power of some one, or dependent on some one;
այս ի վեր քան գիմս է —, that is beyond my power, that surpasses my capacity.
Իշխանն գոլ, եւ իշխելն ո՛ր եւ է օրինակաւ. տէրութիւն կարողութիւն գործ եւ պաշտօնիշխանի, եւ պատիւ եւ սահման իշխանի. թագաւորութիւն. պետութիւն, գլխաւորութիւն. որպէս ἁρχή principatus. որ եւ ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ.
Զլուսաւորն մեծ՝ յիշխանութիւն տուրընջեան, եւ զլուսաւորն փոքր՝ յիշխանանութիւն գիշերոյ։ Յիշեաց զիշխանանութիւն տակառապետին, եւ զիշխանութիւն մատակարարին։ Ինձ տալ հասանել յիշխանութիւն, եւ նմա կախել զփայտէ։ կացուցես ի վերայ քո իշխան. եւ եղիցի յորժամ նստցի յիշխանութեան իւրում։ Ծածկոյթ աստուծոյ իշխանութեան։ Տուաւ նմա իշխանութիւն, եւ իշխանութիւն նորա իշխանութիւն յաւիտենարան։ Եդաւ հրամանս այս ընդ ամենայն իշխանութիւն թագաւորութեան իմում։ Ո՛չ իշխանութիւնք, եւ ո՛չ զօրութիւնք. եւ այլն։
Փրկչիդ իշխանութիւն օժանդակեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Ե։)
Ասեն եօթն մոլորակացդ իշխանութեամբ շրջել, եւ ոչ ի բաժնի կալ. (Շիր.։)
ԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆՔ կամ ԻՇԽԱՆՈՒԹԻՒՆ. անուն միոյ յերկրաւոր քահանայապետութեանց, որ եւ չորրորդ դաս ի սրտէ ի վեր. ( ի սուրբ գիրս ἁρχή principatus, հասարակօրէն թարգմանի Պետութիւն, եւ ἑξουσία potestas, Իշխանութիւն. եւ երբեմն ընդ հակառակն)
Բարձրելոյն փառաց բարձօղ տէրութիւնք, անյաղթելի զօրութիւնք, վեհագոյն իշխանութիւնք։ Տէրութիւնք վերին, եւ զօրութիւնք հզօրին, ցութիւնք վեհագոյն. (Շար.։)
princess
յիշեցաք զիշխանսն եւ զիշխանուհիսն ... Իրիցագոյն զհոգին քան զմարմին իբրու զտիրուհի եւ զիշխանուհի։ Հանդերձ իշխանուհի եւ ընտանի կանամբքն. (Պղատ. տիմ. եւ Պղատ. օրին. ՟Զ։)
to reign, to rule, to govern, to be master;
to be in power, to have power or authority;
to presume, to take the liberty, to dare;
— կրից՝ ախտից, to master, to dominate, or command one's passions;
— մտաց ուրուք, to hook, to lay one's hand on some one, to influence the thoughts and actions of some one.
եւ ն. ἅρχω impero, principatum ero ἑξουσιάζω potestatem habeo. Իշխան լինել, եւ ունել եւ վարել զիշխանութիւն. տիրել՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
ԻՇԽԵԼ. գ. τολμάω audeo, praesumo δύναμαι possum, valeo Համարձակիլ. վստահիլ. ձեռներեց լինել. յանդգնիլ. ժպրհիլ. եւ Կարել. զօրել. բաւել. նետւիլ, կրնալ.
Ոչ իշխէր ոչ հարցնել, կամ ոչ ոք իշխէր հարցնել։ Ոչ ոք իշխէր հայել։ Ոչ իշխեմ խօսել ինչ։ Իշխէ. ոք ի ձէնջ. եւ այլն։ Կամ իշխեն ըստ կամս իւրեանց երթալ ուրեք, եւ կամ գործել, եւ ոչ իշխեն անցնել զհրամանաւ թագաւորի. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 11։) (յն. ո՛չ կարեն, եւ կամ այլազգ։)
Կինն իշխէ մեկնել. աստուծոյ կարօղ է. (Կանոն.։)
Ամենայն իշխանօք եւ իշխեցելովք. (Պիտ.։)
ruler, prince, governor;
predominant.
cf. Իշխօղ. որ իշխէ. տէր, տիրօղ.
Ո՛վ երանելի տէր Վահան գողթնեացն իշխեցօղ. (Շար.։)
Զբանսարկուն բարձէ զիշխեցողն մահու. (Տօնակ.։)