erecting, building a house;
cf. Տնարար.
ՏՆԱՇԷՆ. οἱκουρός rem familiarem provide curans. Տնարար. շէն պահօղ զտուն.
guardian, door-keeper, porter;
a stay-at-home.
Պահապան տան. եւ ըստ յն. ոճոյ՝ Տնարար, տնաշէն (կին).
house-keeper's calling or office;
domestic life, staying at home.
Տնպահութիւն. եւ Դեգերանք ի տան. տնասուն կեանք.
homely, sedentary, retired.
Սահմանեալ հարկապահանջութիւն ի մեծամեծաց մինչեւ ի փոքունս, եւ ի անարգել աղջկանց. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)
housewife.
οἱκουρός Տնակալ. տնարար. տնասպասեակ. տնապան. տանտիկին, պահապան.
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
Տնկակից եղեաք նմանութեան մահու նորա. (՟Հ՟Ա. ՟Զ. 5։)
Սա՝ որ մահու քո տնկակից, լիցի կենաց հաղորդակից. (Շար.։)
participation.
Մահու նորա տնկակցութիւն։ Տնկակցութիւն մահուն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
Օրէնքն մարդիկ տկար տնկէին ի քահանայութիւն. (Եփր. եբր.։)
steward, economist, manager, bursar;
— վանաց, cellarist;
— եկեղեցւոյ, church-warden;
— աստուածային օրինաց, dispenser of the divine precepts.
οἱκονόμος oeconomus, procurator domus, dispensator. Տեսուչ տան. տնօրէն. հազարապետ. մատակարար. ասի եւ Կոնոմոս, որպէս յն. իգօնոմոս. թ. քէահէս
economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.
Յերիս բաժանեն զնա (զգործնական գիտութիւն). ի քաղաքականն, ի տնտեսականն, ի բարոյականն. (Սահմ. ՟Ի։ Տնտեսական խնամ շինութեան. Պիտ.։)
Արիստոտէլ գրեաց վասն տան. յորում վասն տնտեսականին ճառէ. (Սահմ. ՟Ի։)
to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.
Այս ի յերկրի բնաւորեցաւ, եւ ի վերուստ տնտեսեսցաւ. (Վահր. ոտ.։)
Ոչ բարւոք տնտեսեաց, այլ զըկեաց զաղքատս։ Զարկղն աղքատաց նմա ետ կրել, եւ տնտեսել։ Հաւատարմապէս տնտեսէ զնոյն կարօտելոց։ Վարդապետութիւն տնտեսել լսողացն ... Ի շահ անձանց ստացողաց տնտեսեսցի. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ Լմբ. տնտես.։ Երզն. մտթ.։)
economical, administrative;
relating to the incarnation of our Lord;
— տեղիք, the Holy Land.
Յորժամ զարդարէ ոք զբարս, լինի բարոյական. կամ զտուն, եւ լինի տնօրինական։ Աստանօր բարոյականն ի տնօրինականումն տեսանի, եւ տնօրինականն ի քաղաքականումն։ Գործնականն բաժանի ի բարոյականն, ի տնօրինականն, եւ ի քաղաքականն, որ պարունակեալ ունի յինքեան զբարոյականն եւ զտնօրինականն. (Սահմ. ՟Ի։)
Նաեւ այս իսկ տնօրինական էր. զի ոչինչ մեծ վարկանէր զմեռանելն փութով վասն մեծագոյն շահի քարոզութեանն. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Տնտեսեմ;
to dispose;
to dispense with, to exempt from;
— բարւօք զկեանս, to lead a more regular life;
cf. Մարդանամ.
Արդ զայս տնօրինէ ինքն, զի մի՛ ընկալցին, եւ երկայնամիտ լիցի առ նոցա ստահակութիւն. (Իգն.։)
Կահս եւ կազմուածս, որով պէտք տնօրինին։ Քաղցրն եւ կծուն ի պէտս բժշկաց տնօրինին. (Յճխ. ՟Դ. ՟Է։)
to resist, to persist, to support, to endure, to bear, to maintain, to suffer.
Զի եթէ այժմ վասն զի անտեւական են մարմինք՝ յայն սակս մեռանին, ապա եւ ի յարութեան ըստ նոցա բանին չտոկան ընդ շնչոյն։ Զիա՞րդ տոկային այնքան անըմբերելի տանջանաց։ Եւ յառօրեայս՝ չարչարանաց, տեւել տոկալ տրտմականաց։ Պահեալ լինին եւ տոկացեալ. (Եզնիկ.։ Սարգ. յհ. ՟Դ։ Յիսուս. որդի։ Փիլ. լին. ՟Բ. 46։)
Որ զայդչափ ժուժկալութիւն պահոց տոկացեր. (Լմբ. ստիպ.։)
to extort usury, to lend upon usury.
Ընդ տոկոսեօք արկանել. վաշխ պահանջել.
Չտոկոսեմ զպարտապանդ, չպահանջեմ զպարտսն, չարկանեմ խեղդ. (Եփր. զղջ.։)
birth;
illegal profit, usury, exorbitant interest;
—սեօք, with usury.
Եթէ արծաթ փոխ տայցես, եղբօր քում արծաթ վաշխիւ, եւ մի՛ զկերակուր շարտատիւ, եւ մի՛ տոկոսեօք զամենայն ինչ։ Լնու զտուն իւր ի տոկոսեաց եւ ի վաշխից։ Վաշխս եւ տոկոսիս ոչ առ։ Վաշխս եւ տոկոսիս առնուին ի միջի քում։ Տոկոսեօք անդրէն ոչ պահանջիցէ։ Տոկոսեօք (կամ տոկոսիւք) պահանջէի զիմն։ Երթ վաճառեա՛ զիւղն, եւ հատուցես զտոկոսիսն քո (այսինքն զպարտս տոկոսաւորս). (եւ այլն.)
genealogy, pedigree.
γενεαλογία genealogia. Ազգահամար, ազգաբանութիւն. տոհմագիրք. ճիւղադրութիւն. ճուղագրութիւն.
of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.
Եւ նմանութեամբ՝ առաւելութիւն պտղոյ այլոց իրաց. շահ. ἑπικαρπία usus fructuosus, quaestus, foenus
Ո՞ ոչ ընկալցի այնպիսի քաղցր հատուցանօղ ի ժամանակի հանդերձ տոհմականաւն զփոխն։ Պահանջէ զտոհմականս իւր շնորհաց. (Ածաբ. աղք.։ Լմբ. վերափոխ.։)
cf. Տոհմային.
Ոչ յերկրէ տոհմակցաց քոց ի մարմնոյ եւ յարենէ ազգի քոյ։ Որ ազգակից եւ տոհմակից էր մեծի քահանայապետին սահակայ ... Երկու եւս այլովք տոհմակցօք։ Եղեր տոհմակից մեր։ Տոհմակից թագաւորին. (Ագաթ.։ Փարպ.։ ՃՃ.։)
of the same family, descent or lineage, related, consanguineous;
abundant, rich produce.
Զազգակից տոհմայինս թողեալ։ Էին ըստ մարմնոյ ազգակիցք նորա, եւ այնպէս տոհմայինք լեալ՝ ոչինչ փրկութիւն շահեցան։ Զի իւր տոհմային զազգականօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 19. 20։ Խոր. ՟Բ. 64։ Կանոն.։)
chief of a family or race.
Պետ տոհմի. ցեղապետ. նահապետ. տոհմագլուխ.
cf. Տողական;
continual;
in series, by order, successively.
Որ պարառաջն էր պարծանաց քում տողանի տէրութեան։ Խրատականս զկնի եկելոց իբրու զտողանի ի վերջ նահանջեալ բարբառի։ Որ եւ ի մեզ հասանէ տողանի։ Ի վերայ գլխոց իւրեանց զարիւնն աստուծոյ ոչ շատանան, ոյլեւ տողանի յորդիս իւրեանց ձգեցին. (Մագ.։)
to descend or arrive in order;
to be classified, arranged methodically.
Ո՞ւր մերն տրդատ ... արշակ, եւ վերջին վաղարշակ. թէպէտեւ ղկնի կցորդաբար ի մեզ տողանի սեր եւ նահապետութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.
Շուն ես դու, եւ երամակ շանց՝ որ զկնի քո տողեալ սահին։ Խորդք տողին ի գնալն իւրեանց. (Արծր. ՟Բ. 19։ Մխ. առակ.։)
cf. Տողք.
Միայն ջերմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ, եւ օգնականութիւն ահեկին կողման եւ փայծղան. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)
cf. Տողք.
Միայն ջերմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ, եւ օգնականութիւն ահեկին կողման եւ փայծղան. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)
cf. Տողք.
Միայն ջերմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ, եւ օգնականութիւն ահեկին կողման եւ փայծղան. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)
descendants of Astyages.
ՎԻՇԱՊԱԶՈՒՆՔ. Որք են յազգէ վիշապին, այսինքն աժդահակայ մարաց արքայի.
Յոր շարին բանք երգոց եւ զզարմիցն աժդահակայ՝ վիշապազունս զնոսա անուանելով. զի աժդահակդ ի մեր լեզուս է վիշապ։ իբր տռփանք սաթինկան ընդ վիշապազունսն առասպելաբար։ Վիշապազունք գողացան զմանուկն արտաւազդ. (Խոր. ՟Ա. 29։ ՟Բ. 46. 58։)
serpentarius.
Իսկ որ յերկինսն՝ է անուանեալ՝ վիշապական, մերձ յարեգակըն հանդիպի՝ ըստ պատահման. (Երզն. ոտ. երկն.։)
dragon-shaped.
Որպէս ձուկն ոչ կարաց ապկանել զյովնան, այսպէս եւ վիշապաձեւն մահ զտէր մեր. (Երզն. մտթ.։)
to become a dragon, to change into a serpent.
Իսկ վիշապացն բուսումն, կամ կատարելապէս վիշապանալն բիւրասպեայ (աժդահակայ), որ ասի, է այս. քանզի անբաւ մարդիկ սկսաւ զոհել դիւաց. (Խոր. ՟Ա. 33։)
Կոխէ զվիշապացեալ փարաւովն։ Վիշապացելա եւ ահարկուք երեւեսցին։ Ոչ ձուկն վիշապացեալ ի խորս խաւարի մնալով. (Արշ.։)
dragon-slaying, hydra-killing.
δρακοντολέτης draconis vel anguillae interfector Որ քաղէ զկեանս վիշապին, կամ հիդրայի. օձասպան. մակդիր հերակլի՝ վահագն կոչեցելոյ, որ ասի սատակեալ զհիդրայն բազմագլխի.
Ութերորդ պաշտօն հռչակեալ վիշապաքաղն վահագնի. (Ագաթ.։ եւ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ժ՟Դ.։)
narrating history.
Արտաքին վիպապատմացն աշխատասէր եւ մտահարուստ արանց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
to be haughty, to grow proud;
to be harsh, cruel, cross-grained, waspish, shrewish.
Որ այսպէսն են հպարտութեամբ վիսացեալք։ Որք յոյժ վիսացեալ էին ամբարտաւանութեամբ։ Դուք վիսացեալք սատանայիւ, եւ սուրբ կոչէք զանձինս։ Վիսացեալք՝ բնաւ ակն ոչ ունէին մահու։ Ի փառս փութաս սէգ բարուք վիսացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։ Վրթ. քերթ.։ Վրդն. պտմ.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Վիրաւոր.
Վիրածն յորժամ տեսանիցէ զբժիշկն, զի կտրել զվէրսն կամիցի, ահագին համարի։ Մի՛տ դիր այնոցիկ՝ որք անձանց մեղացն զգայցեն, զիա՛րդ քան զվիրածսն դառնագոյնս պաղատին. (Սեբեր. ՟Թ։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
oubliette, dungeon of death;
խոր —, deep dungeon, profound gulf, bottomless pit.
λάκκος fovea, puteus. Հոր. ջրհոր ցամաք. գուբ. պիիր, գույու, գանլը գույու, որ է գուբ մահապարտաց.
Ընկեցեալ զնա ի վիրապ մի, եւ ընկալցի զմահ թշուառութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
wonder.
Զթիկունս իմ ետու ի հարուածս. ակիւղաս ասէ, վիրաւորչաց. այլքն՝ գանահարաց ասեն. (Ոսկ. ես.։)
martyrology.
Այլ առաւել՝ Պատմութիւն սրբոց վկայից. ճառ նահատակութեան մարտիրոսաց. μαρτυρολογείον, μαρτύριον martyrologium, martyrium, acta martyrum.
testifying, testimonial;
belonging to martyrs;
certificate, diploma.
Կատարեցաւ վկայական մահուամբ վասն քրիստոսի. (Շ. թղթ.։ ՃՃ.։ Հ։)
Զի ունիցիք զօրինակ՝ որպէս նահատակութեան, նոյնպէս եւ բանիցն վկայականաց ի յայնպիսի ժամանակս. (Ածաբ. մակաբ.։)
bearing witness with another;
fellow-martyr;
— լինել, to attest together, to vouch for with another.
σύμμαρτυς, -υρ socius testimonii, vel martyrii. Կցորդ վկայութեան կամ ի վկայութեան. եւ Նահատակից.
to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.
ՎԿԱՅԵՄ կամ իմ. μαρτυρέομαι, -ροῦμαι, -ρομαι martyrium subeo. Մարտիրոսանալ. նահատակիլ.
to beat off, to drive or beat back, to rout, to scatter, to disperse, to defeat, to crush, to discomfit.
Վանել վանդել՝ խորտակել. յաղթահարել. նուաճել. ընկճել.
to discourage, to dishearten, to cast down, to dispirit, to deject, to unnerve. cf. Վհատիմ.
Վհատեցուցանել. ահացուցանել. լքուցանել.
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.
Իջեալ տեսից, եթէ ըստ աղաղակին նոցա՝ որ յիսն հասանէ, վճարիցեն։ Որ ոչինչ վճարեն։ Ոչինչ վճարեսցէ։ Ձեռօք ձերովք վճարեցէք։ Երկնչէր զիրս դատաստանի արեամբ վճարել։ Որք վճարէին զիրս գործոյն։ Այն արշաւան ասպատակի թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ։ Եւ ոչ այնպէս վճարիցի։ Վճարեալ է ընդ իս եւ ընդ հայր քո մինչեւ ցմահ։ Վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ.եւ այլն։
accomplishment, execution, carrying out;
delivery, release;
death;
payment, pay.
Շահ տանջելոցն մահ՝ վճարումն բերելով տրտմականացն. (Բրս. թղթ.։)
Փարիսեցին՝ որ պահս ունէր եւ տասանորդս, եւ յամենայն չարեաց վճարումն։ Ծառայութեան ի բաց վճարումն. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. յաւետիս.։)
clear, pure, clean;
— ջուր, limpid, crystal, pellucid water.
Լուսինն վճիտ երեւեսցի։ Ջահաւորէ վճիտ եւ մաքուր լուսով։ Վճիտ իմն միտս։ Մաքրագոյնս եւ վճիտս խոկան յարմարել. (Շիր.։ Խոր. վրդվռ.։ Յհ. կթ.։ Մագ. ՟Ա։)
wrong, prejudice, injury, detriment;
damage, harm, hurt, loss, grievance;
ill, fault, sin, injustice, mischief;
հասուցանել, տալ, գործել, cf. Վնասեմ;
—ուք վաճառել, to sell at a loss;
ի — ուրուք, at the peril, at the loss, at the detriment, at the expense of a person;
ոչ մեծ ինչ է —ն, there is no great harm done;
ի — իւր շրջեցաւ իրն, the affair turned out to his disadvantage;
էր գիր —ու նորա գրեալ, his accusation was written above;
զի՞նչ — է իմ, what fault have I ?
— է քեզ գինին, wine is bad for your health;
որ — գործէ նոյն եւ հատուսցէ, he that does the damage must answer for it.
βλαβή noxa, damnum, detrimentum, pernicies ζημία mulcta, poena. (Վնաս՝ նոյն ընդ Վզեան. յորոց եթէ ի բաց դիցի տառդ վ, լինին՝ նաս. որպէս լտ. եւ թ. նօդսա, նօ՛քսան. եւ զեան. ռմկ. զիան , որ եւ զարար, քէտէր. իսկ սանս. վինա՛սա, է կորուստ)։ Ամենայն ինչ՝ որ բերէ զրկանս կամ տուգանս, եւ նոյն իսկ տուգանք. տոյժ. զրկանք. (հակառակն շահու եւ օգտի).
Որոց ոչ միայն վնասն կարօղ էր խորտակել զնոսա, այլեւ տեսիլն ահիւ սատակել. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 20։)
Բազում վնասու ոչ միայն բեռինդ եւ նաւու, այլ եւ անձանց մերոց լինելոց է նաւարկութիւնս։ Շահել զվիշտս զայս եւ զվնաս։ Որ ինչ ինձ շահն էր, զայն վնաս համարիմ վասն քրիստոսի.եւ այլն։
Արձակել զկին իւր ըստ ամենայն վնասու։ Ես վնաս ինչ ի նմա ոչ գտանեմ։ Ոչ ինչ վնաս զնմանէ նշանակել։ Վասն եւ ոչ մի ինչ վնաս մահու գտանելոյ յիս. եւ այլն։
hurtfulness, damage, prejudice, danger;
— օդոյ, inclemency of the weather.
Վնասակարութիւն սպանմանն ի քահանայն կրթի. (Կանոն.։)
cf. Չարատեաց.
Կամեցան առնել վնաս պարկեշտ զուգակցին աբրահամու. զոր ոչ թողացոյց վնասատեացն եւ բարեսէրն աստուած. (Վրդն. ել.։)