cf. Չորեքտասանեքին.
ՉՈՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ ՉՈՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն ի չորեքտասանից՝ եւ բովանդակն ի միասին. տասնըչորսն ալ.
all the fourteen.
ՉՈՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ ՉՈՐԵՔՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն ի չորեքտասանից՝ եւ բովանդակն ի միասին. տասնըչորսն ալ.
of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
Զչորեքօրեայ զմեռեալն ... կոչեցեր ի թաղմանէ։ Աստուածաբար կոչեաց զմեռեալ չորեքօրեայն ի թաղմանէ։ Գտին կենդանացեալ զչորեքօրեայ զմեռեալն. (Շար.։)
cf. Չորքոտանի.
Եւ զամէն կենդանի՝ չորք ըստ ոտիցն, զոր չորրեկ կոչեն. (Վրդն. ծն.։ 4)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
Ի կենդանեաց ծնունդս՝ նախ առաջին է սերման ցանումն ... եւ չորրորդ ի վերա ամենայնին, կատարելութիւն՝ ծնունդ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 12։)
Մատնեար չորից չորրորդաց զինուորաց պահել զնա». (Գծ. ՟Ժ՟Բ. 4.) իմա՛ չորրորդաւորաց՝ կարգելոց յիւրաքանչիւր բաժանմունս չորից պահուց.
Զչորրորդ դորակի գինւոյ։ Զանգեալ իւղով, չորրորդաւ դորակին. (Ել. ՟Ի՟Թ. 40։ Թուոց. ՟Ժ՟Ե. 4։)
tetrarchy.
Չորրորդապետն գոլ. իշխանութիւն չորրորդապետաց.
Ի չորրորդպետութեան գալիլեացւոց հերովդի, եւ ի փիլիպպոսի եղբօր նորա չորրորդպետութեան. եւ ի չորրորդպետութեան լիսանեայ. (Ղկ. ՟Գ. 1. յն. ի չորրորդապետելն. իսկ լտ. առ չորրորդապետաւ։ 6)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
quadruped.
τετράπους, -ποδος quadrupes, -pedis. Կենդանի՝ որ գնայ ի չորս ոտս. չորրեկ. անասուն. չորս ոտքով կենդանի.
Հանցէ՛ երկիր շունդ կենդանի ըստ ազգի՝ չորքոտանի, եւ սողունս. եւ գազանս։ Ի չորքոտանեաց անսրբոց։ Խաշանց նոցա, եւ ամենայն չորքոտանեաց նոցա. (Ծն. ՟Ա. 24։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 27։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 5։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
Չու արարեալ աբրամու, եկն բնակեցաւ առ կաղնւոջն մամբրէի։ Չու արար վաղվաղակի ի կողմանս անտիոքայ։ Չու առնէր խաղայր գնայր հեղիոդորոս կամ անտիոքոս։ Չու դարձի առնել (այսինքն դառնալ). (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 63։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 8։ եւ ՟Բ. 2։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 12։)
twine, string, cord, rope;
line, halter.
Կախեաց զնոսա չուանաւ ընդ պատուհանն։ Արկցուք չուանս ի գլուխս մեր։ Փոխանակ կամարացն՝ չուան գօտի։ Գանձս ընտիրս վանդակեալս չուանօք. (Յես. ՟Բ. 15։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 31։ Ես. ՟Գ. 14։ Եզեկ. ՟Ի՟Է. 24։)
cf. Չու առնեմ;
to die.
Չուեաց աբրամ, եւ գնաց բնակեցաւ յանապատի։ Խօսեա՛ց ընդ որդիսդ իսրայէլի, եւ չուեսցեն։ Չուէին որդիքն իմրայէլի։ Չուեցին (որդիքն իսրայէլի) յռամեսսեայ ... չուեցին ի բովթանայ ... չուեցին. եւ այլն։ Չուեաց յեսու եւ ամենայն իսրայէլ ընդ նմա։ Ի չուել քում յանդաստանացն եդովմայ՝ երկիր շարժեցաւ։ Չուել գնալ ի բետիղուա։ Չուէր գնայր անդրէն ի բանակն իւր։ Յարուցեալ չուեցաք ի գետոյն բերայ։ Չուեաց խաղաց գնաց յուդա։ Չուեաց եւ եկն ի պտղոմէոս, եւ այլն։
dressed in woollen cloth.
Արք եւ կանայք՝ չուխազգեստք եւ պարեգօտահանդերձք. (Թղթ. դաշ.։)
uneatable;
unfit for food.
Օրինադրութիւն ուտելեաց եւ չուտելեաց կենդանեաց. (Նախ. ղեւտ.։)
not to need.
Չպիտոյանամ դատաւորի առ ի վճիռ վասն իմ հանելոյ. չպիտոյանամ դատախազիւք յանդիմանիլ. (Ոսկ. ղկ.։)
to come to nothing;
to be annihilated, to perish, to vanish, to disappear.
Չքացաւ արեգակն վասն արեգականն արդարութեան. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ. ստէպ։)
to reduce or bring to nothing, to annihilate, to dissipate, to destroy.
ἁφανίζω, ἁναίρω evanescere facio, aufero e conspectu. Տալ չքանալ. ի չիք դարձուցանել. անհետ առնել. կորուսանել ի միջոյ.
needy, indigent, necessitous, poor, beggarly;
— եմ յամենայնէ, I possess nothing, I am penniless;
— է, he is in a state of necessity, of want, poverty or need.
Այրեաց եւ որբոց եւ չքաւորաց հանգիստ եւ դարման առնէր. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
profitless, unprofitable.
Զգիշերս աշխատեալ՝ ոչինչ կալար. զի գիշեր չքաւորական՝ հրէական խորհրդածութիւնքն են. իսկ տիւ շնորհացն է. (Ոսկ. ղկ.։)
to grow poor, to become needy, to want, to be in need, in extreme want, without resources, in straitened circumstances;
ոչ չքաւորէր անենազօր ձեռն քո արձակել, it was not difficult for Thy Almighty hand to send.
Ո՞ւր են գանձք արդարութեան, զի այդպէս վաղվաղակի չքաւորեցար. (ՃՃ.։)
rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.
Շինէ զչքնաղս ոմանս զզարմանալոյ արժանաւորս ըստ պիտոյից՝ ի միջոցաց քաղաքին լուալիս։ Գեղեցիկ եւ չքնաղ յօրինուածովք (դաստակերտ). (Խոր. ՟Ա. 25։ ՟Բ. 39։)
admirable, beautiful.
Զայս զաղաւնոյս երեւեալ յատուկ չքնաղակերպ գոյութիւն ի բովանդակ երամս թռչնոցդ. (Պիտ.։)
Զորոց տեսեալ զչքնաղակերպ պայծառութիւնն դասակարգութեանն. (Լմբ. սղ.։)
the twenty sixth letter of the alphabet and the twentieth of the consonants;
eight hundred;
eight hundredth;
It is sometimes used instead of the letters բ and փ as : ամպ — ամբ, ոսպն — ոսբն, ամպարիշտ — ամբարիշտ, սեպհական — սեփական, կարապ — կարափ.
Ի մեզ լծորդ է ընդ բ, եւ ի տառադարձութեան զամենայն բ կամ փ տառս այլոց ազգաց վերածեմք ի պ. եւ պ այլոց փոխի ի հյ. բ. տես զոր ասացաքն ի տառն բ։
cf. Պալատն.
Առաքեաց գան տիոքոս յարդարիչ իւրոյ պաղատանն. (Խոր. Գ. 5։)
palace, hall;
court;
hotel.
Առաքեաց գան տիոքոս յարդարիչ իւրոյ պաղատանն. (Խոր. Գ. 5։)
studded, adorned or set with studs.
Լայնաբար՝ Զարդարուն. փողփողեալ. որպիսի են զարդք գրաստուց եւ կառաց.
precipitated.
Զի մի՛ ըստ օրինի ... խստերախաց վզանուտ այնոցիկ կենդանեաց լինիցիմք պախավէժք. (Սարկ. աղ.։)
to blame, to reprove, to rebuke, to reproach, to find fault with, to reprobate, to disapprove, to condemn, to censure.
Խրատեն զիս ի միասին, զորոց պախարակէի զվարս նոցա։ Պախարակեաց զնա կենդանւոյն. (Յոբ. լ. 1։ Սիր. ՟Ի՟Թ. 35։)
Կենդանագրեալ պատկերաւ մարդացելոյ բանին Աստուծոյ պախարակել զմեզ անամօթին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ոչ բաղդատութեամբ՝ այլոց ուղղութեամբ՝ պախարակեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
female jewelry.
Կոչեաց Ահարոն զքանդակագործսն, եւ ողջացոյց զպակսն ի կերպ որթոյ. (Վրդն. ել.։)
defective, imperfect;
ի՞ւ իւիք — իցեմ, զի՞նչ եւս — իցեմ, what do I still want for ?
զի՞նչ — է քեզ, what do yon want for ?
— առնել, to do without, to dispense with;
to diminish;
to deprive of;
to destroy, to kill;
less;
Զոր բաժանեալ ըստ մարդաթուի՝ գտաւ պակաս ժառանգութիւն բնակողացն հաշտենից. (Խոր. ՟Բ. 59։)
narrow-minded, crack-brained, senseless, insensate, foolish, stolid, silly.
Զպակասամիտս յերիտասարդաց։ Ցպակասամիտսն ասէ։ Պակասամտացդ հրաման տամ. (եւ այլն. Առակ. ստէպ։)
narrow-mindedness, silliness, simplicity, foolishness.
Որ զիւր պակասամտութիւնն եւ զդառնամաղձութիւնն իմանայ, դիւրաւ ներէ ընկերին. (Կլիմաք.։)
to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ?
to be eclipsed.
ՊԱԿԱՍԵՄ կամ ՊԱԿԱՍԻՄ. ἑκλείπω, παρεκλείπω , ἑπιλείπομαι deficio ἑλαττόομαι, ελασσοῦμαι minuor, diminuor ὐστερέω indigeo եւ այլն. որ եւ ՊԱԿԱՍ ԵՄ, ես, է. Պակաս գտանիլ. նուազիլ. կասիլ. դադարել. տկարանալ. չբաւել. չգտանիլ. եւ Կարօտիլ. պակսիլ. էքսիլմեք.
Պակասին մեղք եւ մեղաւորք յերկրէ ի նորանալ ամենայն երկնի եւ երկրի. (Վրդն. դան.։)
to lessen, to diminish, to decrease, to reduce;
to deduct, to restrict;
— ի միջոյ, to take away, to deprive of life.
Մի՛ պակասեցուցանէք զաղ ուխտին. իմա՛ դադարեցուցանել։
wanting.
Վասն տկարութեան բնութեանն պակասման։ Ինձ պակասումն իցէ, թէ ի ձէնջ դատեցայց. (Եփր. աւետար.։)
to become enamoured with, to fall in love.
Եւ պակշեալ պաշտեցին եւ դադարեցին ի նոսին. (Լմբ. իմ.։)
impudent, salacious, lascivious, libidinous, lewd, lecherous, licentious, libertine, obscene.
Զայն որ զարդարի՝ ոչ ոք ի մաքրից գովէ, այլ պակշոտք եւ շռայլք։ Խաչն՝ պակշոտաց ապաշխարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15. եւ Ոսկ. խչ.։)
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
Պակշոտեալ բանք. իմա՛ խելագարական. որ եւ ասի անդ՝ բանդագուշանաց բանք։
Զայն որ զարդարի՝ ոչ ոք ի մաքրից գովէ, այլ պակշոտք եւ շռայլք։ Խաչն՝ պակշոտաց ապաշխարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15. եւ Ոսկ. խչ.։)
dissolute life, impurity, impudence, lust, lewdness, lasciviousness, lechery, obscenity.
Դնէ առաջի զպակշոտութիւն, զագահութիւն։ Յարբեցութենէն ի պակշոտութիւն դառնային։ Կոխել զչարութիւն պակշոտութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Նոննոս.։ Պիտ.։)
fright, start.
Տարորոշի եւ երկիւղ ի վեց. ի պակումն, ի խորշումն, յամօթ, ի հիացումն, ի զարհուրումն, ի տագնապ. եւ է պակումն՝ մածումն արեան եւ ընդարմացումն ոգւոյ, եւ երկիւղ ապառնւոյ ներգործութեան. (Նիւս. բն. ՟Ի։)
overseer, surveyor;
tutor;
cf. Պահայոյզ.
Բառ երկդիմի՝ ի դէպ եկեալ պէսպիսութեան յն. ընթերցուածոյ. τρεφόμενος , որ է Սնուցիչ. դայեակ. դաստիարակ. կամ συστρεφόμενος , որ է Համախմբօղ. գնդապետ.
Ո՞ւր են դպիրքն. ո՞ւր եւ խրատտուքն. ո՞ւր է որ ունի զհամար պահակերաց զմեծի եւ զփոքու ժողովրդեանն. (Ես. ՟Լ՟Գ. 18. ի լտ. ասի՝ վարդապետ տղայոց։)
cf. Պահայոյզ;
cf. Հմայեակ;
—ք, garrison, guard.
(Թագաւորն) ի պահանորդացն իւրոց ունի զերկիւղն. (տպ. ի պահնորդացն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
Յոլովագոյնք ի պահանորդացն հմուտք գաւառին լինիցին. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ուր եւ բարձրագոյն տեղի իցէ՝ պահանորդացն ընդունող՝ իբրու մանաւանդ ամրագոյն. (անդ. ՟Ը։)
prison, dungeon.
cf. Պահանջումն.
Մտանելոց է ի պահանջս արդար դատաստանին. (Վեցօր. ՟Զ։)
Զիրաւացին առնուլ ի ժամանակի ըստ ուղիղ դատման պահանջանս վրիժուց. (Սարկ. քհ.։)
praetor's court, tribunal, court of justice, judgment-hall.
πρυτανεῖον praetorium. Տեղի պահանջանաց. դատարան. ապարանք դատաւորի. մէհքէմէ.
exigence, demand, recovery, request, requisition;
pretension;
discussion;
— անիրաւ, exaction, extortion;
յետս — ընչից, claiming, claim.
Ընդ բանից է դատումն, եւ ընդ խորհրդոյ, եւ ընդ սակաւիկ ինչ քինի՝ պահանջումն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
captain of the guard.
Պահապանապետք զհինգն երկոտասանիցն (մասանց գաւառին) դարմանօղք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
object serving to contain another or others, trunk, box, case, scrutoire, sheath, scabbard, cover;
*vestry-room;
— նամակի, envelope, cover;
— թղթոյ, pocket-book, portfolio.
Թէ ոք քակտէ զպահարան հոգւոյն զմարմինն, ասէ պարտական լինել դատաստանի. (Երզն. մտթ.։)
ՊԱՀԱՐԱՆ. θήκη theca. Ընդունարան իրաց պահելեաց, արկղ, տապան, դարան. տուփ.
Զպատուական մարմին նորա եդին ի պահարանի (դագաղաց) տանել յեկեղեցին. (Ճ. ՟Գ.։)
abstaining, abstinent, fasting.
cf. Պահայոյզ.
Բառ անյայտ, որ կարծի նոյն ընդ Պահայոյզ, կամ Պահախոյզ. որպէս պահապան տքնօղ՝ ցուցիչ ժամուց. այլ յայժմու յն. գրի ὁρεωκόμος , որ մեկնի դարմանիչ կամ պահապան ջորւոց. qui curat mulos.
to preserve, to keep, to maintain;
to guard, to watch over;
to preserve, to guarantee;
to keep, to observe;
to hide, to keep secret, to conceal;
to abstain from, to fast;
լռութիւն, — to keep silence;
— զանձն յիմեքէ, to refrain, to forbear, to avoid;
նմա պահեալ կայ or է, it is reserved or destined for him to;
cf. Խոստումն.
Գործել զնա եւ պահել. Պահել զճանապարհն ծառոյն կենաց. կամ զճանապարհ Տեառն։ Պահել զհրամանս, զօրէնս, զխրատ, զբանս, զարդարութիւն։ Արածեցից զխաշինս քո եւ պահեցից։ Կերակուրք ի քաղաքս պահեսցին։ Պահէին զքաղաքն։ Ամենայն պահպանութեամբ պահեա՛ զսիրտ քո։ Պահեսցէ զքեզ ի կնոջէ օտարէ եւ չարէ։ Արդարութիւն պահէ զանմեղս։ Պահեաց զտունս Իսրայէլի յԵգիպտոս։ Ծանեաւ զարդարն, եւ պահեաց զնա անարատ Աստուծոյ։ Պահէր յաներկաթ բանտն արգելեալ։ Եւ արքն՝ որ պահէին զնա։ Պահել զպատուիրանս։ Հրեշտակաց իւրոց պատուիրեալ է պահել զքեզ. եւ այլն։
Ասի եւ այս ի սուրբ արանց, եթէ ծուլիցն եւ հեղգագունիցն հրեշտակքն շատ աշխատին ի պահելն զնոսա. (Վրդն. դան.։)